๑๐. อนิจฺจสญฺญาสุตฺตวณฺณนา

๑๐๒. ทสเม อนิจฺจสญฺญาติ อนิจฺจํ อนิจฺจนฺติ ภาเวนฺตสฺส อุปฺปนฺนสญฺญา. ปริยาทิยตีติ เขปยติ. สพฺพํ อสฺมิมานนฺติ นววิธํ อสฺมิมานํ. มูลสนฺตานกานีติ สนฺตาเนตฺวา ฐิตมูลานิ. มหานงฺคลํ วิย หิ อนิจฺจสญฺญา, ขุทฺทานุขุทฺทกานิ มูลสนฺตานกานิ วิย กิเลสา, ยถา กสฺสโก กสนฺโต นงฺคเลน ตานิ ปทาเลติ, เอวํ โยคี อนิจฺจสญฺญํ ภาเวนฺโต อนิจฺจสญฺญาญาเณน กิเลเส ปทาเลตีติ อิทเมตฺถ โอปมฺมสํสนฺทนํ.

โอธุนาตีติ เหฏฺฐา ธุนาติ. นิทฺธุนาตีติ ปปฺโผเฏติ. นิจฺโฉเฏตีติ ปปฺโผเฏตฺวา ฉฑฺเฑติ. อิธาปิ ปพฺพชานิ วิย กิเลสา, ลายนํ นิจฺโฉฏนํ วิย อนิจฺจสญฺญาญาณนฺติ อิมินา อตฺเถน อุปมา สํสนฺเทตพฺพา.

วณฺฏจฺฉินฺนายาติ ติเณฺหน ขุรปฺเปน วณฺฏจฺฉินฺนาย. ตทนฺวยานิ ภวนฺตีติ ตํ อมฺพปิณฺฑึ อนุคจฺฉนฺติ, ตสฺสา ปตมานาย อมฺพานิ ภูมิยํ ปตนฺติ. อิธาปิ อมฺพปิณฺฑิ วิย กิเลสา, ติณฺหขุรปฺโป วิย อนิจฺจสญฺญา, ยถา ขุรปฺเปน ฉินฺนาย อมฺพปิณฺฑิยา สพฺพานิ อมฺพานิ ภูมิยํ ปตนฺติ, เอวํ อนิจฺจสญฺญาญาเณน กิเลสานํ มูลภูตาย อวิชฺชาย ฉินฺนาย สพฺพกิเลสา สมุคฺฆาตํ คจฺฉนฺตีติ, อิทํ โอปมฺมสํสนฺทนํ.

กูฏงฺคมาติ กูฏํ คจฺฉนฺติ. กูฏนินฺนาติ กูฏํ ปวิสนภาเวน กูเฏ นินฺนา. กูฏสโมสรณาติ กูเฏ สโมสริตฺวา ฐิตา. อิธาปิ กูฏํ วิย อนิจฺจสญฺญา, โคปานสิโย วิย จตุภูมกกุสลธมฺมา, ยถา สพฺพโคปานสีนํ กูฏํ อคฺคํ, เอวํ กุสลธมฺมานํ อนิจฺจสญฺญา อคฺคา. นนุ จ อนิจฺจสญฺญา โลกิยา, สา โลกิยกุสลานํ ตาว อคฺคํ โหตุ, โลกุตฺตรานํ กถํ อคฺคนฺติ? เตสมฺปิ ปฏิลาภกรณตฺเถน อคฺคนฺติ เวทิตพฺพา. อิมินา อุปาเยน สพฺพาสุ อุปมาสุ โอปมฺมสํสนฺทนํ เวทิตพฺพํ. ปุริมาหิ ปเนตฺถ ตีหิ อนิจฺจสญฺญาย กิจฺจํ, ปจฺฉิมาหิ พลนฺติ. ทสมํ.

ปุปฺผวคฺโค ทสโม.

มชฺฌิมปณฺณาสโก สมตฺโต.