๘. อฏฺฐกนิปาโต

๑. สีสูปจาลาเถรีคาถาวณฺณนา

อฏฺฐกนิปาเต ภิกฺขุนี สีลสมฺปนฺนาติอาทิกา สีสูปจาลาย เถริยา คาถา. อิมิสฺสาปิ วตฺถุ จาลาย เถริยา วตฺถุมฺหิ วุตฺตนยเมว. อยมฺปิ หิ อายสฺมโต ธมฺมเสนาปติสฺส ปพฺพชิตภาวํ สุตฺวา สยมฺปิ อุสฺสาหชาตา ปพฺพชิตฺวา กตปุพฺพกิจฺจา วิปสฺสนํ ปฏฺฐเปตฺวา, ฆเฏนฺตี วายมนฺตี นจิรสฺเสว อรหตฺตํ ปาปุณิ. อรหตฺตํ ปตฺวา ผลสมาปตฺติสุเขน วิหรนฺตี เอกทิวสํ อตฺตโน ปฏิปตฺตึ ปจฺจเวกฺขิตฺวา กตกิจฺจาติ โสมนสฺสชาตา อุทานวเสน –

๑๙๖. ‘‘ภิกฺขุนี สีลสมฺปนฺนา, อินฺทฺริเยสุ สุสํวุตา;

อธิคจฺเฉ ปทํ สนฺตํ, อเสจนกโมชว’’นฺติ. – คาถมาห;

ตตฺถ สีลสมฺปนฺนาติ ปริสุทฺเธน ภิกฺขุนิสีเลน สมนฺนาคตา ปริปุณฺณา. อินฺทฺริเยสุ สุสํวุตาติ มนจฺฉฏฺเฐสุ อินฺทฺริเยสุ สุฏฺฐุ สํวุตา, รูปาทิอารมฺมเณ อิฏฺเฐ ราคํ, อนิฏฺเฐ โทสํ, อสมเปกฺขเน โมหญฺจ ปหาย สุฏฺฐุ ปิหิตินฺทฺริยา. อเสจนกโมชวนฺติ เกนจิ อนาสิตฺตกํ โอชวนฺตํ สภาวมธุรํ สพฺพสฺสาปิ กิเลสโรคสฺส วูปสมโนสธภูตํ อริยมคฺคํ, นิพฺพานเมว วา. อริยมคฺคมฺปิ หิ นิพฺพานตฺถิเกหิ ปฏิปชฺชิตพฺพโต กิเลสปริฬาหาภาวโต จ ปทํ สนฺตนฺติ วตฺตุํ วฏฺฏติ.

๑๙๗. ‘‘ตาวตึสา จ ยามา จ, ตุสิตา จาปิ เทวตา;

นิมฺมานรติโน เทวา, เย เทวา วสวตฺติโน;

ตตฺถ จิตฺตํ ปณีเธหิ, ยตฺถ เต วุสิตํ ปุเร’’ติ. –

อยํ คาถา กามสคฺเคสุ นิกนฺตึ อุปฺปาเทหีติ ตตฺถ อุยฺโยชนวเสน เถรึ สมาปตฺติยา จาเวตุกาเมน มาเรน วุตฺตา.

ตตฺถ สหปุญฺญการิโน เตตฺตึส ชนา ยตฺถ อุปปนฺนา, ตํ ฐานํ ตาวตึสนฺติ. ตตฺถ นิพฺพตฺตา สพฺเพปิ เทวปุตฺตา ตาวตึสา. เกจิ ปน ‘‘ตาวตึสาติ เตสํ เทวานํ นามเมวา’’ติ วทนฺติ. ทฺวีหิ เทวโลเกหิ วิสิฏฺฐํ ทิพฺพํ สุขํ ยาตา อุปยาตา สมฺปนฺนาติ ยามา. ทิพฺพาย สมฺปตฺติยา ตุฏฺฐา ปหฏฺฐาติ ตุสิตา. ปกติปฏิยตฺตารมฺมณโต อติเรเกน รมิตุกามตากาเล ยถารุจิเต โภเค นิมฺมินิตฺวา รมนฺตีติ นิมฺมานรติโน. จิตฺตรุจึ ญตฺวา ปเรหิ นิมฺมิเตสุ โภเคสุ วสํ วตฺเตนฺตีติ วสวตฺติโน. ตตฺถ จิตฺตํ ปณีเธหีติ ตสฺมึ ตาวตึสาทิเก เทวนิกาเย ตว จิตฺตํ ฐเปหิ, อุปปชฺชนาย นิกนฺตึ กโรหิ. จาตุมหาราชิกานํ โภคา อิตเรหิ นิหีนาติ อธิปฺปาเยน ตาวตึสาทโยว วุตฺตา. ยตฺถ เต วุสิตํ ปุเรติ เยสุ เทวนิกาเยสุ ตยา ปุพฺเพ วุตฺถํ. อยํ กิร ปุพฺเพ เทเวสุ อุปฺปชฺชนฺตี, ตาวตึสโต ปฏฺฐาย ปญฺจกามสคฺเค โสเธตฺวา ปุน เหฏฺฐโต โอตรนฺตี, ตุสิเตสุ ฐตฺวา ตโต จวิตฺวา อิทานิ มนุสฺเสสุ นิพฺพตฺตา.

ตํ สุตฺวา เถรี – ‘‘ติฏฺฐตุ, มาร, ตยา วุตฺตกามโลโก. อญฺโญปิ สพฺโพ โลโก ราคคฺคิอาทีหิ อาทิตฺโต สมฺปชฺชลิโต. น ตตฺถ วิญฺญูนํ จิตฺตํ รมตี’’ติ กามโต จ โลกโต จ อตฺตโน วินิวตฺติตมานสตํ ทสฺเสตฺวา มารํ ตชฺเชนฺตี –

๑๙๘. ยามา จ‘‘ตาวตึสา จ ยามา จ, ตุสิตา จาปิ เทวตา;

นิมฺมานรติโน เทวา, เย เทวา วสวตฺติโน.

๑๙๙. ‘‘กาลํ กาลํ ภวา ภวํ, สกฺกายสฺมึ ปุรกฺขตา;

อวีติวตฺตา สกฺกายํ, ชาติมรณสาริโน.

๒๐๐. ‘‘สพฺโพ อาทีปิโต โลโก, สพฺโพ โลโก ปทีปิโต;

สพฺโพ ปชฺชลิโต โลโก, สพฺโพ โลโก ปกมฺปิโต.

๒๐๑. ‘‘อกมฺปิยํ อตุลิยํ, อปุถุชฺชนเสวิตํ;

พุทฺโธ ธมฺมมเทเสสิ, ตตฺถ เม นิรโต มโน.

๒๐๒. ‘‘ตสฺสาหํ วจนํ สุตฺวา, วิหรึ สาสเน รตา;

ติสฺโส วิชฺชา อนุปฺปตฺตา, กตํ พุทฺธสฺส สาสนํ.

๒๐๓. ‘‘สพฺพตฺถ วิหตา นนฺที, ตโมกฺขนฺโธ ปทาลิโต;

เอวํ ชานาหิ ปาปิม, นิหโต ตฺวมสิ อนฺตกา’’ติ. –

อิมา คาถา อภาสิ.

ตตฺถ กาลํ กาลนฺติ ตํ ตํ กาลํ. ภวา ภวนฺติ ภวโต ภวํ. สกฺกายสฺมินฺติ ขนฺธปญฺจเก. ปุรกฺขตาติ ปุรกฺขารการิโน. อิทํ วุตฺตํ โหติ – มาร, ตยา วุตฺตา ตาวตึสาทโย เทวา ภวโต ภวํ อุปคจฺฉนฺตา อนิจฺจตาทิอเนกาทีนวากุเล สกฺกาเย ปติฏฺฐิตา, ตสฺมา ตสฺมึ ภเว อุปฺปตฺติกาเล, เวมชฺฌกาเล, ปริโยสานกาเลติ ตสฺมึ ตสฺมึ กาเล สกฺกายเมว ปุรกฺขตฺวา ฐิตา. ตโต เอว อวีติวตฺตา สกฺกายํ นิสฺสรณาภิมุขา อหุตฺวา สกฺกายตีรเมว อนุปริธาวนฺตา ชาติมรณสาริโน ราคาทีหิ อนุคตตฺตา ปุนปฺปุนํ ชาติมรณเมว อนุสฺสรนฺติ, ตโต น วิมุจฺจนฺตีติ.

สพฺโพ อาทีปิโต โลโกติ, มาร, น เกวลํ ตยา วุตฺตกามโลโกเยว ธาตุตฺตยสญฺญิโต, สพฺโพปิ โลโก ราคคฺคิอาทีหิ เอกาทสหิ อาทิตฺโต. เตหิเยว ปุนปฺปุนํ อาทีปิตตาย ปทีปิโต. นิรนฺตรํ เอกชาลีภูตตาย ปชฺชลิโต. ตณฺหาย สพฺพกิเลเสหิ จ อิโต จิโต จ กมฺปิตตาย จลิตตาย ปกมฺปิโต.

เอวํ อาทิตฺเต ปชฺชลิเต ปกมฺปิเต จ โลเก เกนจิปิ กมฺเปตุํ จาเลตุํ อสกฺกุเณยฺยตาย อกมฺปิยํ, คุณโต ‘‘เอตฺตโก’’ติ ตุเลตุํ อสกฺกุเณยฺยตาย อตฺตนา สทิสสฺส อภาวโต จ อตุลิยํ. พุทฺธาทีหิ อริเยหิ เอว โคจรภาวนาภิคมโต เสวิตตฺตา อปุถุชฺชนเสวิตํ. พุทฺโธ ภควา มคฺคผลนิพฺพานปฺปเภทํ นววิธํ โลกุตฺตรธมฺมํ มหากรุณาย สญฺโจทิตมานโส อเทเสสิ สเทวกสฺส โลกสฺส กเถสิ ปเวเทสิ. ตตฺถ ตสฺมึ อริยธมฺเม มยฺหํ มโน นิรโต อภิรโต, น ตโต วินิวตฺตตีติ อตฺโถ. เสสํ เหฏฺฐา วุตฺตนยเมว.

สีสูปจาลาเถรีคาถาวณฺณนา นิฏฺฐิตา.

อฏฺฐกนิปาตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.