๑๑. อาปายิกสุตฺตวณฺณนา

๔๘. เอกาทสเม อาปายิกาติ อปาเย นิพฺพตฺติสฺสนฺตีติ อาปายิกา. ตตฺถาปิ นิรเย นิพฺพตฺติสฺสนฺตีติ เนรยิกา. อิทมปฺปหายาติ อิทํ อิทานิ วกฺขมานํ ทุวิธํ ปาปสมาจารํ อปฺปชหิตฺวา, ตถาปฏิปตฺติตถาปคฺคหณวเสน ปวตฺตํ วาจํ จิตฺตํ ทิฏฺฐิญฺจ อปฺปฏินิสฺสชฺชิตฺวาติ อตฺโถ. อพฺรหฺมจารีติ พฺรหฺมเสฏฺฐํ จรตีติ พฺรหฺมจารี, พฺรหฺมา วา เสฏฺโฐ อาจาโร เอตสฺส อตฺถีติ พฺรหฺมจารี, น พฺรหฺมจารีติ อพฺรหฺมจารี, พฺรหฺมจาริปฏิรูปโก ทุสฺสีโลติ อตฺโถ. พฺรหฺมจาริปฏิญฺโญติ ‘‘พฺรหฺมจารี อห’’นฺติ เอวํปฏิญฺโญ. ปริปุณฺณนฺติ อขณฺฑาทิภาเวน อวิกลํ. ปริสุทฺธนฺติ อุปกฺกิเลสาภาเวน ปริสุทฺธํ. อมูลเกนาติ ทิฏฺฐาทิมูลวิรหิเตน, ทิฏฺฐํ สุตํ ปริสงฺกิตนฺติ อิเมหิ โจทนามูเลหิ วชฺชิเตน. อพฺรหฺมจริเยน อเสฏฺฐจริเยน. อนุทฺธํเสตีติ ‘‘ปริสุทฺโธ อย’’นฺติ ชานนฺโตว ปาราชิกวตฺถุนา ธํเสติ ปธํเสติ, โจเทติ อกฺโกสติ วา.

คาถาสุ อภูตวาทีติ ปรสฺส โทสํ อทิสฺวาว อภูเตน ตุจฺเฉน มุสาวาทํ กตฺวา ปรํ อพฺภาจิกฺขนฺโต. กตฺวาติ โย วา ปน ปาปกมฺมํ กตฺวา ‘‘นาหํ เอตํ กโรมี’’ติ อาห. อุโภปิ เต เปจฺจ สมา ภวนฺตีติ เต อุโภปิ ชนา อิโต ปรโลกํ คนฺตฺวา นิรยํ อุปคมนโต คติยา สมานา ภวนฺติ. ตตฺถ คติเยว เนสํ ปริจฺฉินฺนา, น ปน อายุ. พหุญฺหิ ปาปํ กตฺวา จิรํ นิรเย ปจฺจติ, ปริตฺตํ กตฺวา อปฺปมตฺตกเมว กาลํ. ยสฺมา ปน เตสํ อุภินฺนมฺปิ กมฺมํ ลามกเมว. เตน วุตฺตํ ‘‘นิหีนกมฺมา มนุชา ปรตฺถา’’ติ. ‘‘ปรตฺถา’’ติ ปน ปทสฺส ปุรโต ‘‘เปจฺจา’’ติ ปเทน สมฺพนฺโธ – ปรตฺถ เปจฺจ อิโต คนฺตฺวา เต นิหีนกมฺมา สมา ภวนฺตีติ.

เอวํ ภควา อภูตพฺภกฺขานวเสน ภูตโทสปฏิจฺฉาทนวเสน จ ปวตฺตสฺส มุสาวาทสฺส วิปากํ ทสฺเสตฺวา อิทานิ ตสฺมึ ฐาเน นิสินฺนานํ พหูนํ ปาปภิกฺขูนํ ทุจฺจริตกมฺมสฺส วิปากทสฺสเนน สํเวชนตฺถํ เทฺว คาถา อภาสิ. ตตฺถ กาสาวกณฺฐาติ กสาวรสปีตตฺตา กาสาเวน วตฺเถน ปลิเวฐิตกณฺฐา. ปาปธมฺมาติ ลามกธมฺมา. อสญฺญตาติ กายาทีหิ สญฺญมรหิตา. ปาปาติ ตถารูปา ปาปปุคฺคลา, ปาเปหิ กมฺเมหิ อุปปชฺชิตฺวา ‘‘ตสฺส กาโยปิ อาทิตฺโต สมฺปชฺชลิโต สโชติภูโต, สงฺฆาฏิปิ อาทิตฺตา’’ติอาทินา (สํ. นิ. ๒.๒๑๘-๒๑๙; ปารา. ๒๓๐) ลกฺขณสํยุตฺเต วุตฺตนเยน มหาทุกฺขํ อนุภวนฺติเยว.

ตติยคาถาย อยํ สงฺเขปตฺโถ – ยญฺเจ ภุญฺเชยฺย ทุสฺสีโล นิสฺสีลปุคฺคโล กายาทีหิ อสญฺญโต รฏฺฐวาสีหิ สทฺธาย ทินฺนํ ยํ รฏฺฐปิณฺฑํ ‘‘สมโณมฺหี’’ติ ปฏิชานนฺโต คเหตฺวา ภุญฺเชยฺย, ตโต อาทิตฺโต อคฺคิวณฺโณ อโยคุโฬว ภุตฺโต เสยฺโย สุนฺทรตโร. กึการณา? ตปฺปจฺจยา หิสฺส เอโกว อตฺตภาโว ฌาเยยฺย, ทุสฺสีโล ปน หุตฺวา สทฺธาเทยฺยํ ภุญฺชิตฺวา อเนกานิปิ ชาติสตานิ นิรเย อุปฺปชฺเชยฺยาติ.

เอกาทสมสุตฺตวณฺณนา นิฏฺฐิตา.