๘. โลมสกงฺคิยตฺเถรอปทานวณฺณนา

อฏฺฐมาปทาเน อิมมฺหิ ภทฺทเก กปฺเปติอาทิกํ อายสฺมโต โลมสกงฺคิยตฺเถรสฺส อปทานํ. อยมฺปิ ปุริมพุทฺเธสุ กตาธิกาโร ตตฺถ ตตฺถ ภเว วิวฏฺฏูปนิสฺสยานิ ปุญฺญานิ อุปจินนฺโต กสฺสปสฺส ภควโต กาเล พฺราหฺมณกุเล นิพฺพตฺโต สทฺโธ ปสนฺโน อโหสิ. อปโร จนฺทโน นาม ตสฺส สหาโย จาสิ. เต เทฺวปิ สตฺถุ สนฺติเก ธมฺมํ สุตฺวา ปสนฺนมานสา ปพฺพชิตฺวา ยาวชีวํ สีลํ รกฺขิตฺวา สุปริสุทฺธสีลา ตโต จุตา เทวโลเก นิพฺพตฺติตฺวา เอกํ พุทฺธนฺตรํ ทิพฺพสุขํ อนุภวึสุ. เตสุ อยํ อิมสฺมึ พุทฺธุปฺปาเท สากิยกุเล นิพฺพตฺติตฺวา อปโร จนฺทโน เทวปุตฺโต หุตฺวา ตาวตึสภวเน นิพฺพตฺติ. อถ โส สกฺยกุลปฺปสาทเกน กาฬุทายินา อาราธิเตน ภควตา สกฺยราชูนํ มานมทฺทนาย กตํ เวสฺสนฺตรธมฺมเทสนายํ (ชา. ๒.๒๒.๑๖๕๕ อาทโย) โปกฺขรวสฺสอิทฺธิปาฏิหาริยํ ทิสฺวา ปสนฺนมานโส ปพฺพชิตฺวา มชฺฌิมนิกาเย วุตฺตํ ภทฺเทกรตฺตสุตฺตนฺตเทสนํ สุตฺวา อรญฺญวาสํ วสนฺโต ภทฺเทกรตฺตสุตฺตนฺตเทสนานุสาสนํ (ม. นิ. ๓.๒๘๖ อาทโย) สริตฺวา ตทนุสาเรน ญาณํ เปเสตฺวา กมฺมฏฺฐานํ มนสิ กริตฺวา อรหตฺตํ ปาปุณิ.

๒๒๕. อรหตฺตํ ปตฺวา อตฺตโน ปุพฺพกมฺมํ สริตฺวา สญฺชาตโสมนสฺโส ปุพฺพจริตาปทานํ ปกาเสนฺโต อิมมฺหิ ภทฺทเก กปฺเปติอาทิมาห. ตตฺถ กปฺโป ตาว จตุพฺพิโธ – สารกปฺโป, วรกปฺโป, มณฺฑกปฺโป, ภทฺทกปฺโปติ. เตสุ ยสฺมึ กปฺเป เอโก พุทฺโธ อุปฺปชฺชติ, อยํ สารกปฺโป นาม. ยสฺมึ เทฺว วา ตโย วา พุทฺธา อุปฺปชฺชนฺติ, อยํ วรกปฺโป นาม. ยสฺมึ จตฺตาโร พุทฺธา อุปฺปชฺชนฺติ, อยํ มณฺฑกปฺโป นาม. ยสฺมึ ปญฺจ พุทฺธา อุปฺปชฺชนฺติ, อยํ ภทฺทกปฺโป นาม. อญฺญตฺถ ปน –

‘‘สารกปฺโป มณฺฑกปฺโป, สารมณฺฑกปฺโป ตถา;

วรกปฺโป ภทฺทกปฺโป, กปฺปา ปญฺจวิธา สิยุํ.

‘‘เอโก เทฺว ตโย จตฺตาโร, ปญฺจ พุทฺธา ยถากฺกมํ;

เอเตสุ ปญฺจกปฺเปสุ, อุปฺปชฺชนฺติ วินายกา’’ติ. –

เอวํ ปญฺจ กปฺปา วุตฺตา. เตสุ อยํ กปฺโป ‘‘กกุสนฺโธ โกณาคมโน กสฺสโป โคตโม เมตฺเตยฺโย’’ติ ปญฺจพุทฺธปฏิมณฺฑิตตฺตา ภทฺทกปฺโป นาม ชาโต.

ตสฺมา อิมสฺมึ ภทฺทกปฺปมฺหิ กสฺสโป นายโก อุปฺปชฺชีติ สมฺพนฺโธ. เสสํ อุตฺตานตฺถเมวาติ.

โลมสกงฺคิยตฺเถรอปทานวณฺณนา สมตฺตา.