๙. ขิปฺปนิสนฺติสุตฺตวณฺณนา

๑๖๙. นวเม ขิปฺปํ นิสามยติ อุปธาเรตีติ ขิปฺปนิสนฺติ. สุคฺคหิตํ กตฺวา คณฺหาตีติ สุคฺคหิตคฺคาหี. อตฺถกุสโลติ อฏฺฐกถาย เฉโก. ธมฺมกุสโลติ ปาฬิยํ เฉโก. นิรุตฺติกุสโลติ นิรุตฺติวจเนสุ เฉโก. พฺยญฺชนกุสโลติ อกฺขรปฺปเภเท เฉโก. ปุพฺพาปรกุสโลติ อตฺถปุพฺพาปรํ, ธมฺมปุพฺพาปรํ, อกฺขรปุพฺพาปรํ, พฺยญฺชนปุพฺพาปรํ, อนุสนฺธิปุพฺพาปรนฺติ อิมสฺมึ ปญฺจวิเธ ปุพฺพาปเร เฉโก. ตตฺถ อตฺถปุพฺพาปรกุสโลติ เหฏฺฐา อตฺเถน อุปริ อตฺถํ ชานาติ, อุปริ อตฺเถน เหฏฺฐา อตฺถํ ชานาติ. กถํ? โส หิ เหฏฺฐา อตฺถํ ฐเปตฺวา อุปริ อตฺเถ วุตฺเต ‘‘เหฏฺฐา อตฺโถ อตฺถี’’ติ ชานาติ. อุปริ อตฺถํ ฐเปตฺวา เหฏฺฐา อตฺเถ วุตฺเตปิ ‘‘อุปริ อตฺโถ อตฺถี’’ติ ชานาติ. อุภโต ฐเปตฺวา มชฺเฌ อตฺเถ วุตฺเต ‘‘อุภโต อตฺโถ อตฺถี’’ติ ชานาติ. มชฺเฌ อตฺถํ ฐเปตฺวา อุภโตภาเคสุ อตฺเถ วุตฺเต ‘‘มชฺเฌ อตฺโถ อตฺถี’’ติ ชานาติ. ธมฺมปุพฺพาปราทีสุปิ เอเสว นโย. อนุสนฺธิปุพฺพาปเร ปน สีลํ อาทึ กตฺวา อารทฺเธ สุตฺตนฺเต มตฺถเก ฉสุ อภิญฺญาสุ อาคตาสุ ‘‘ยถานุสนฺธึ ยถานุปริจฺเฉทํ สุตฺตนฺโต คโต’’ติ ชานาติ. ทิฏฺฐิวเสน อารทฺเธ อุปริ สจฺเจสุ อาคเตสุปิ ‘‘ยถานุสนฺธินา คโต’’ติ ชานาติ. กลหภณฺฑนวเสน อารทฺเธ อุปริ สารณียธมฺเมสุ อาคเตสุปิ, ทฺวตฺตึสติรจฺฉานกถาวเสน อารทฺเธ อุปริ ทสกถาวตฺถูสุ (อ. นิ. ๑๐.๖๙; อุทา.๓๑) อาคเตสุปิ ‘‘ยถานุสนฺธินา คโต’’ติ ชานาตีติ.