๖. นิโรธสุตฺตวณฺณนา

๑๖๖. ฉฏฺเฐ อตฺเถตํ ฐานนฺติ อตฺถิ เอตํ การณํ. โน เจ ทิฏฺเฐว ธมฺเม อญฺญํ อาราเธยฺยาติ โน เจ อิมสฺมึเยว อตฺตภาเว อรหตฺตํ ปาปุเณยฺย. กพฬีการาหารภกฺขานํ เทวานนฺติ กามาวจรเทวานํ. อญฺญตรํ มโนมยํ กายนฺติ ฌานมเนน นิพฺพตฺตํ อญฺญตรํ สุทฺธาวาสพฺรหฺมกายํ. อุทายีติ ลาฬุทายี. โส หิ ‘‘มโนมย’’นฺติ สุตฺวา ‘‘อารุปฺเป น ภวิตพฺพ’’นฺติ ปฏิพาหิ. เถโร ‘‘สาริปุตฺโต กึ ชานาติ, ยสฺส สมฺมุขา เอวํ ภิกฺขู วจนํ ปฏิกฺโกสนฺตี’’ติ เอวํ พาลานํ ลทฺธิอุปฺปตฺติปฏิพาหนตฺถํ ตํ วจนํ อนธิวาเสตฺวา เยน ภควา เตนุปสงฺกมิ.

อตฺถิ นามาติ อมริสนตฺเถ นิปาโต. เตเนว เจตฺถ ‘‘อชฺฌุเปกฺขิสฺสถา’’ติ อนาคตวจนํ กตํ. อยเญฺหตฺถตฺโถ – อานนฺท, ตุเมฺห เถรํ ภิกฺขุํ วิเหฐิยมานํ อชฺฌุเปกฺขถ, น โว เอตํ มริสยามิ น สหามิ นาธิวาเสมีติ. กสฺมา ปน ภควา อานนฺทเถรํเยว เอวมาหาติ? ธมฺมภณฺฑาคาริกตฺตา. ธมฺมภณฺฑาคาริกสฺส หิ เอวํ วทนฺโต ปฏิพาหิตุํ ภาโร. อปิเจส สาริปุตฺตตฺเถรสฺส ปิยสหาโย, เตนาปิสฺส เอส ภาโร. ตตฺถ กิญฺจาปิ ภควา อานนฺทตฺเถรํ ครหนฺโต เอวมาห, น ปเนสา ตสฺเสว ครหา, สมฺมุขีภูตานํ สพฺเพสํเยว ครหาติ เวทิตพฺพา. วิหารนฺติ คนฺธกุฏึ.

อนจฺฉริยนฺติ น อจฺฉริยํ. ยถาติ การณวจนํ. อายสฺมนฺตํเยเวตฺถ อุปวานํ ปฏิภาเสยฺยาติ เอตฺถ ภควตา จ เอวํ เอตเทว การณํ อารพฺภ อุทาหเฏ อายสฺมโตเยว อุปวานสฺส ปฏิวจนํ ปฏิภาตุ อุปฏฺฐาตูติ ทีเปติ. สารชฺชํ โอกฺกนฺตนฺติ โทมนสฺสํ อนุปวิฏฺฐํ. สีลวาติอาทีหิ ขีณาสวสีลาทีนิเยว กถิตานิ. ขณฺฑิจฺเจนาติอาทีนิ สกฺการาทีนํ การณปุจฺฉาวเสน วุตฺตานิ. กึ ขณฺฑิจฺจาทีหิ การเณหิ ตํ ตํ สพฺรหฺมจารึ สกฺกเรยฺยุนฺติ อยเญฺหตฺถ อธิปฺปาโย.