(๓) อนาคตวาโร

(ก) อนุโลมปุคฺคโล

๒๘๑. (ก) ยสฺส จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส โสตินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

(ข) ยสฺส วา ปน โสตินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

(ก) ยสฺส จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

เย รูปาวจรํ อุปปชฺชิตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ เตสํ จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ เตสํ ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ เตสํ จกฺขุนฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ ฆานินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

(ข) ยสฺส วา ปน ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

(ก) ยสฺส จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส อิตฺถินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

เย รูปาวจรํ อุปปชฺชิตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ เย จ ปุริสา เอเตเนว ภาเวน กติจิ ภเว ทสฺเสตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ เตสํ จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ เตสํ อิตฺถินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ เตสํ จกฺขุนฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ อิตฺถินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

(ข) ยสฺส วา ปน อิตฺถินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

(ก) ยสฺส จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

เย รูปาวจรํ อุปปชฺชิตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ ยา จ อิตฺถิโย เอเตเนว ภาเวน กติจิ ภเว ทสฺเสตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ เตสํ จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ เตสํ ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ เตสํ จกฺขุนฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ ปุริสินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

(ข) ยสฺส วา ปน ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

(ก) ยสฺส จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส ชีวิตินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

(ข) ยสฺส วา ปน ชีวิตินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

เย อรูปํ อุปปชฺชิตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ เตสํ ชีวิตินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ เตสํ จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ เตสํ ชีวิตินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ จกฺขุนฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

(ก) ยสฺส จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส โสมนสฺสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

เย สจกฺขุกา อุเปกฺขาย อุปปชฺชิตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ เตสํ จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ เตสํ โสมนสฺสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ เตสํ จกฺขุนฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ โสมนสฺสินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

(ข) ยสฺส วา ปน โสมนสฺสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

(ก) ยสฺส จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส อุเปกฺขินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

เย สจกฺขุกา โสมนสฺเสน อุปปชฺชิตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ เตสํ จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ เตสํ อุเปกฺขินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ เตสํ จกฺขุนฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ อุเปกฺขินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

(ข) ยสฺส วา ปน อุเปกฺขินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

เย อรูปํ อุปปชฺชิตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ เตสํ อุเปกฺขินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ เตสํ จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ เตสํ อุเปกฺขินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ จกฺขุนฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

ยสฺส จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส สทฺธินฺทฺริยํ…เป… ปญฺญินฺทฺริยํ…เป… มนินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

ยสฺส วา ปน มนินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

เย อรูปํ อุปปชฺชิตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ เตสํ มนินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ เตสํ จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ เตสํ มนินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ จกฺขุนฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ. (จกฺขุนฺทฺริยมูลกํ)

๒๘๒. (ก) ยสฺส ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส อิตฺถินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

เย ปุริสา เอเตเนว ภาเวน กติจิ ภเว ทสฺเสตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ เตสํ ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ เตสํ อิตฺถินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ เตสํ ฆานินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ อิตฺถินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

(ข) ยสฺส วา ปน อิตฺถินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

(ก) ยสฺส ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

ยา อิตฺถิโย เอเตเนว ภาเวน กติจิ ภเว ทสฺเสตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ ตาสํ ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ ตาสํ ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ เตสํ ฆานินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ ปุริสินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

(ข) ยสฺส วา ปน ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

(ก) ยสฺส ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส ชีวิตินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

(ข) ยสฺส วา ปน ชีวิตินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

เย รูปาวจรํ อรูปาวจรํ อุปปชฺชิตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ เตสํ ชีวิตินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ เตสํ ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ เตสํ ชีวิตินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ ฆานินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

(ก) ยสฺส ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส โสมนสฺสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

เย สฆานกา อุเปกฺขาย อุปปชฺชิตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ เตสํ ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ เตสํ โสมนสฺสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ เตสํ ฆานินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ โสมนสฺสินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

(ข) ยสฺส วา ปน โสมนสฺสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

เย รูปาวจรํ อุปปชฺชิตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ เตสํ โสมนสฺสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ เตสํ ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ เตสํ โสมนสฺสินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ ฆานินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

(ก) ยสฺส ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส อุเปกฺขินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

เย สฆานกา โสมนสฺเสน อุปปชฺชิตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ เตสํ ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ เตสํ อุเปกฺขินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ เตสํ ฆานินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ อุเปกฺขินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

(ข) ยสฺส วา ปน อุเปกฺขินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

เย รูปาวจรํ อรูปาวจรํ อุปปชฺชิตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ เตสํ อุเปกฺขินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ เตสํ ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ เตสํ อุเปกฺขินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ ฆานินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

ยสฺส ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส สทฺธินฺทฺริยํ…เป… ปญฺญินฺทฺริยํ…เป… มนินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

ยสฺส วา ปน มนินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

เย รูปาวจรํ อรูปาวจรํ อุปปชฺชิตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ เตสํ มนินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ เตสํ ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ เตสํ มนินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ ฆานินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ. (ฆานินฺทฺริยมูลกํ)

๒๘๓. (ก) ยสฺส อิตฺถินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

ยา อิตฺถิโย เอเตเนว ภาเวน กติจิ ภเว ทสฺเสตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ ตาสํ อิตฺถินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ ตาสํ ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ เตสํ อิตฺถินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ ปุริสินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

(ข) ยสฺส วา ปน ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส อิตฺถินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

เย ปุริสา เอเตเนว ภาเวน กติจิ ภเว ทสฺเสตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ เตสํ ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ เตสํ อิตฺถินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ เตสํ ปุริสินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ อิตฺถินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

(ก) ยสฺส อิตฺถินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส ชีวิตินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

(ข) ยสฺส วา ปน ชีวิตินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส อิตฺถินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

เย รูปาวจรํ อรูปาวจรํ อุปปชฺชิตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ เย จ ปุริสา เอเตเนว ภาเวน กติจิ ภเว ทสฺเสตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ เตสํ ชีวิตินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ เตสํ อิตฺถินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ เตสํ ชีวิตินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ อิตฺถินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

(ก) ยสฺส อิตฺถินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส โสมนสฺสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

ยา อิตฺถิโย เอเตเนว ภาเวน กติจิ ภเว ทสฺเสตฺวา อุเปกฺขาย อุปปชฺชิตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ ตาสํ อิตฺถินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ ตาสํ โสมนสฺสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ เตสํ อิตฺถินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ โสมนสฺสินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

(ข) ยสฺส วา ปน โสมนสฺสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส อิตฺถินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

เย รูปาวจรํ อุปปชฺชิตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ เย จ ปุริสา เอเตเนว ภาเวน กติจิ ภเว ทสฺเสตฺวา โสมนสฺเสน อุปปชฺชิตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ เตสํ โสมนสฺสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ เตสํ อิตฺถินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ เตสํ โสมนสฺสินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ อิตฺถินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

(ก) ยสฺส อิตฺถินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส อุเปกฺขินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

ยา อิตฺถิโย เอเตเนว ภาเวน กติจิ ภเว ทสฺเสตฺวา โสมนสฺเสน อุปปชฺชิตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ ตาสํ อิตฺถินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ ตาสํ อุเปกฺขินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ เตสํ อิตฺถินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ อุเปกฺขินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

(ข) ยสฺส วา ปน อุเปกฺขินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส อิตฺถินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

เย รูปาวจรํ อรูปาวจรํ อุปปชฺชิตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ เย จ ปุริสา เอเตเนว ภาเวน กติจิ ภเว ทสฺเสตฺวา อุเปกฺขาย อุปปชฺชิตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ เตสํ อุเปกฺขินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ เตสํ อิตฺถินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ เตสํ อุเปกฺขินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ อิตฺถินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

ยสฺส อิตฺถินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส สทฺธินฺทฺริยํ…เป… ปญฺญินฺทฺริยํ…เป… มนินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

ยสฺส วา ปน มนินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส อิตฺถินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

เย รูปาวจรํ อรูปาวจรํ อุปปชฺชิตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ เย จ ปุริสา เอเตเนว ภาเวน กติจิ ภเว ทสฺเสตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ เตสํ มนินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ เตสํ อิตฺถินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ เตสํ มนินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ อิตฺถินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ. (อิตฺถินฺทฺริยมูลกํ)

๒๘๔. (ก) ยสฺส ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส ชีวิตินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

(ข) ยสฺส วา ปน ชีวิตินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

เย รูปาวจรํ อรูปาวจรํ อุปปชฺชิตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ ยา จ อิตฺถิโย เอเตเนว ภาเวน กติจิ ภเว ทสฺเสตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ เตสํ ชีวิตินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ เตสํ ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ เตสํ ชีวิตินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ ปุริสินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

(ก) ยสฺส ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส โสมนสฺสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

เย ปุริสา เอเตเนว ภาเวน กติจิ ภเว ทสฺเสตฺวา อุเปกฺขาย อุปปชฺชิตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ เตสํ ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ เตสํ โสมนสฺสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ เตสํ ปุริสินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ โสมนสฺสินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

(ข) ยสฺส วา ปน โสมนสฺสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

เย รูปาวจรํ อุปปชฺชิตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ ยา จ อิตฺถิโย เอเตเนว ภาเวน กติจิ ภเว ทสฺเสตฺวา โสมนสฺเสน อุปปชฺชิตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ เตสํ โสมนสฺสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ เตสํ ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ เตสํ โสมนสฺสินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ ปุริสินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

(ก) ยสฺส ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส อุเปกฺขินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

เย ปุริสา เอเตเนว ภาเวน กติจิ ภเว ทสฺเสตฺวา โสมนสฺเสน อุปปชฺชิตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ เตสํ ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ เตสํ อุเปกฺขินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ เตสํ ปุริสินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ อุเปกฺขินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

(ข) ยสฺส วา ปน อุเปกฺขินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

เย รูปาวจรํ อรูปาวจรํ อุปปชฺชิตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ ยา จ อิตฺถิโย เอเตเนว ภาเวน กติจิ ภเว ทสฺเสตฺวา อุเปกฺขาย อุปปชฺชิตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ เตสํ อุเปกฺขินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ เตสํ ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ เตสํ อุเปกฺขินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ ปุริสินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

ยสฺส ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส สทฺธินฺทฺริยํ…เป… ปญฺญินฺทฺริยํ…เป… มนินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

ยสฺส วา ปน มนินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

เย รูปาวจรํ อรูปาวจรํ อุปปชฺชิตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ ยา จ อิตฺถิโย เอเตเนว ภาเวน กติจิ ภเว ทสฺเสตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสนฺติ เตสํ มนินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ เตสํ ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ เตสํ มนินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ ปุริสินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ. (ปุริสินฺทฺริยมูลกํ)

๒๘๕. (ก) ยสฺส ชีวิตินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส โสมนสฺสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

ยสฺส จิตฺตสฺส อนนฺตรา อุเปกฺขาสมฺปยุตฺตปจฺฉิมจิตฺตํ อุปฺปชฺชิสฺสติ เตสํ ชีวิตินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ เตสํ โสมนสฺสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ เตสํ ชีวิตินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ โสมนสฺสินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

(ข) ยสฺส วา ปน โสมนสฺสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส ชีวิตินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

(ก) ยสฺส ชีวิตินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส อุเปกฺขินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

ยสฺส จิตฺตสฺส อนนฺตรา โสมนสฺสสมฺปยุตฺตปจฺฉิมจิตฺตํ อุปฺปชฺชิสฺสติ เตสํ ชีวิตินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ เตสํ อุเปกฺขินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ เตสํ ชีวิตินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ อุเปกฺขินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

(ข) ยสฺส วา ปน อุเปกฺขินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส ชีวิตินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

ยสฺส ชีวิตินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส สทฺธินฺทฺริยํ…เป… ปญฺญินฺทฺริยํ…เป… มนินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

ยสฺส วา ปน มนินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส ชีวิตินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา. (ชีวิตินฺทฺริยมูลกํ)

๒๘๖. (ก) ยสฺส โสมนสฺสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส อุเปกฺขินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

ยสฺส จิตฺตสฺส อนนฺตรา โสมนสฺสสมฺปยุตฺตปจฺฉิมจิตฺตํ อุปฺปชฺชิสฺสติ เตสํ โสมนสฺสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ เตสํ อุเปกฺขินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ เตสํ โสมนสฺสินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ อุเปกฺขินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

(ข) ยสฺส วา ปน อุเปกฺขินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส โสมนสฺสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

ยสฺส จิตฺตสฺส อนนฺตรา อุเปกฺขาสมฺปยุตฺตปจฺฉิมจิตฺตํ อุปฺปชฺชิสฺสติ เตสํ อุเปกฺขินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ เตสํ โสมนสฺสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ เตสํ อุเปกฺขินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ โสมนสฺสินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

ยสฺส โสมนสฺสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส สทฺธินฺทฺริยํ…เป… ปญฺญินฺทฺริยํ…เป… มนินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

ยสฺส วา ปน มนินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส โสมนสฺสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

ยสฺส จิตฺตสฺส อนนฺตรา อุเปกฺขาสมฺปยุตฺตปจฺฉิมจิตฺตํ อุปฺปชฺชิสฺสติ เตสํ มนินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ เตสํ โสมนสฺสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ เตสํ มนินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ โสมนสฺสินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ. (โสมนสฺสินฺทฺริยมูลกํ)

๒๘๗. ยสฺส อุเปกฺขินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส สทฺธินฺทฺริยํ…เป… ปญฺญินฺทฺริยํ…เป… มนินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

ยสฺส วา ปน มนินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส อุเปกฺขินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

ยสฺส จิตฺตสฺส อนนฺตรา โสมนสฺสสมฺปยุตฺตปจฺฉิมจิตฺตํ อุปฺปชฺชิสฺสติ เตสํ มนินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ เตสํ อุเปกฺขินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. อิตเรสํ เตสํ มนินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ อุเปกฺขินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ. (อุเปกฺขินฺทฺริยมูลกํ)

๒๘๘. ยสฺส สทฺธินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส ปญฺญินฺทฺริยํ…เป… มนินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

ยสฺส วา ปน มนินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส สทฺธินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา. (สทฺธินฺทฺริยมูลกํ)

๒๘๙. (ก) ยสฺส ปญฺญินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส มนินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

(ข) ยสฺส วา ปน มนินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตสฺส ปญฺญินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา. (ปญฺญินฺทฺริยมูลกํ)

(ข) อนุโลมโอกาโส

๒๙๐. (ก) ยตฺถ จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตตฺถ โสตินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

(ข) ยตฺถ วา ปน โสตินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตตฺถ จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

(ก) ยตฺถ จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตตฺถ ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

รูปาวจเร ตตฺถ จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ ตตฺถ ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. กามาวจเร ตตฺถ จกฺขุนฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ ฆานินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

(ข) ยตฺถ วา ปน ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตตฺถ จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

ยตฺถ จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตตฺถ อิตฺถินฺทฺริยํ…เป… ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

รูปาวจเร ตตฺถ จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ ตตฺถ ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. กามาวจเร ตตฺถ จกฺขุนฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ ปุริสินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

ยตฺถ วา ปน ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตตฺถ จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

(ก) ยตฺถ จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตตฺถ ชีวิตินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

(ข) ยตฺถ วา ปน ชีวิตินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตตฺถ จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

อสญฺญสตฺเต อรูเป ตตฺถ ชีวิตินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ ตตฺถ จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. ปญฺจโวกาเร ตตฺถ ชีวิตินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ จกฺขุนฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

(ก) ยตฺถ จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตตฺถ โสมนสฺสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

(ข) ยตฺถ วา ปน โสมนสฺสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตตฺถ จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

(ก) ยตฺถ จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตตฺถ อุเปกฺขินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

(ข) ยตฺถ วา ปน อุเปกฺขินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตตฺถ จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

อรูเป ตตฺถ อุเปกฺขินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ ตตฺถ จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. ปญฺจโวกาเร ตตฺถ อุเปกฺขินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ จกฺขุนฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

ยตฺถ จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตตฺถ สทฺธินฺทฺริยํ…เป… ปญฺญินฺทฺริยํ…เป… มนินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

ยตฺถ วา ปน มนินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตตฺถ จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

อรูเป ตตฺถ มนินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ ตตฺถ จกฺขุนฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. ปญฺจโวกาเร ตตฺถ มนินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ จกฺขุนฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ. (จกฺขุนฺทฺริยมูลกํ)

๒๙๑. ยตฺถ ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตตฺถ อิตฺถินฺทฺริยํ…เป… ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

ยตฺถ วา ปน ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตตฺถ ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

(ก) ยตฺถ ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตตฺถ ชีวิตินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

(ข) ยตฺถ วา ปน ชีวิตินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตตฺถ ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

รูปาวจเร อรูปาวจเร ตตฺถ ชีวิตินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ ตตฺถ ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. กามาวจเร ตตฺถ ชีวิตินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ ฆานินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

(ก) ยตฺถ ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตตฺถ โสมนสฺสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

(ข) ยตฺถ วา ปน โสมนสฺสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตตฺถ ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

รูปาวจเร ตตฺถ โสมนสฺสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ ตตฺถ ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. กามาวจเร ตตฺถ โสมนสฺสินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ ฆานินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

(ก) ยตฺถ ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตตฺถ อุเปกฺขินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

(ข) ยตฺถ วา ปน อุเปกฺขินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตตฺถ ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

รูปาวจเร อรูปาวจเร ตตฺถ อุเปกฺขินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ ตตฺถ ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. กามาวจเร ตตฺถ อุเปกฺขินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ ฆานินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

ยตฺถ ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตตฺถ สทฺธินฺทฺริยํ…เป… ปญฺญินฺทฺริยํ…เป… มนินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

ยตฺถ วา ปน มนินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตตฺถ ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

รูปาวจเร อรูปาวจเร ตตฺถ มนินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ ตตฺถ ฆานินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. กามาวจเร ตตฺถ มนินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ ฆานินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ. (ฆานินฺทฺริยมูลกํ)

๒๙๒. (ก) ยตฺถ อิตฺถินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตตฺถ ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

(ข) ยตฺถ วา ปน ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตตฺถ อิตฺถินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา …เป….

๒๙๓. (ก) ยตฺถ ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตตฺถ ชีวิตินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

(ข) ยตฺถ วา ปน ชีวิตินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตตฺถ ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

รูปาวจเร อรูปาวจเร ตตฺถ ชีวิตินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ ตตฺถ ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. กามาวจเร ตตฺถ ชีวิตินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ ปุริสินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

(ก) ยตฺถ ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตตฺถ โสมนสฺสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

(ข) ยตฺถ วา ปน โสมนสฺสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตตฺถ ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

รูปาวจเร ตตฺถ โสมนสฺสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ ตตฺถ ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. กามาวจเร ตตฺถ โสมนสฺสินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ ปุริสินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

(ข) ยตฺถ ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตตฺถ อุเปกฺขินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

(ข) ยตฺถ วา ปน อุเปกฺขินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตตฺถ ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

รูปาวจเร อรูปาวจเร ตตฺถ อุเปกฺขินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ ตตฺถ ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. กามาวจเร ตตฺถ อุเปกฺขินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ ปุริสินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.

ยตฺถ ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตตฺถ สทฺธินฺทฺริยํ…เป… ปญฺญินฺทฺริยํ…เป… มนินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ? อามนฺตา.

ยตฺถ วา ปน มนินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตตฺถ ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

รูปาวจเร อรูปาวจเร ตตฺถ มนินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ ตตฺถ ปุริสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. กามาวจเร ตตฺถ มนินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ ปุริสินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ. (ปุริสินฺทฺริยมูลกํ)

๒๙๔. (ก) ยตฺถ ชีวิตินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ ตตฺถ โสมนสฺสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสตีติ?

อสญฺญสตฺเต ตตฺถ ชีวิตินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ, โน จ ตตฺถ โสมนสฺสินฺทฺริยํ อุปฺปชฺชิสฺสติ. จตุโวกาเร ปญฺจโวกาเร ตตฺถ ชีวิตินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ โสมนสฺสินฺทฺริยญฺจ อุปฺปชฺชิสฺสติ.