(๒-๕) จตฺตาโร คนฺถาที

๙๓๘. ตตฺถ กตเม จตฺตาโร คนฺถา …เป… จตฺตาโร โอฆา…เป… จตฺตาโร โยคา…เป… จตฺตาริ อุปาทานานิ? กามุปาทานํ, ทิฏฺฐุปาทานํ, สีลพฺพตุปาทานํ, อตฺตวาทุปาทานํ.

(ก) กามุปาทานํ

ตตฺถ กตมํ กามุปาทานํ? โย กาเมสุ กามจฺฉนฺโท…เป… กามชฺโฌสานํ – อิทํ วุจฺจติ ‘‘กามุปาทานํ’’.

(ข) ทิฏฺฐุปาทานํ

ตตฺถ กตมํ ทิฏฺฐุปาทานํ? ‘‘นตฺถิ ทินฺนํ, นตฺถิ ยิฏฺฐํ…เป… เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺตี’’ติ. ยา เอวรูปา ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ…เป… วิปริยาสคฺคาโห – อิทํ วุจฺจติ ‘‘ทิฏฺฐุปาทานํ’’. ฐเปตฺวา สีลพฺพตุปาทานญฺจ อตฺตวาทุปาทานญฺจ สพฺพาปิ มิจฺฉาทิฏฺฐิ ทิฏฺฐุปาทานํ.

(ค) สีลพฺพตุปาทานํ

ตตฺถ กตมํ สีลพฺพตุปาทานํ? อิโต พหิทฺธา สมณพฺราหฺมณานํ สีเลน สุทฺธิ วเตน สุทฺธิ สีลพฺพเตน สุทฺธีติ. ยา เอวรูปา ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ…เป… วิปริยาสคฺคาโห – อิทํ วุจฺจติ ‘‘สีลพฺพตุปาทานํ’’.

(ฆ) อตฺตวาทุปาทานํ

ตตฺถ กตมํ อตฺตวาทุปาทานํ? อิธ อสฺสุตวา ปุถุชฺชโน อริยานํ อทสฺสาวี อริยธมฺมสฺส อโกวิโท อริยธมฺเม อวินีโต, สปฺปุริสานํ อทสฺสาวี สปฺปุริสธมฺมสฺส อโกวิโท สปฺปุริสธมฺเม อวินีโต – รูปํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ รูปวนฺตํ วา อตฺตานํ อตฺตนิ วา รูปํ รูปสฺมึ วา อตฺตานํ. เวทนํ…เป… สญฺญํ…เป… สงฺขาเร…เป… วิญฺญาณํ อตฺตโต สมนุปสฺสติ วิญฺญาณวนฺตํ วา อตฺตานํ อตฺตนิ วา วิญฺญาณํ วิญฺญาณสฺมึ วา อตฺตานํ. ยา เอวรูปา ทิฏฺฐิ ทิฏฺฐิคตํ…เป… วิปริยาสคฺคาโห – อิทํ วุจฺจติ ‘‘อตฺตวาทุปาทานํ’’. อิมานิ จตฺตาริ อุปาทานานิ.