๕. ปญฺจกนิทฺเทโส

๘๐๔. (๑) ตตฺถ กตโม ปญฺจงฺคิโก สมฺมาสมาธิ? ปีติผรณตา, สุขผรณตา, เจโตผรณตา, อาโลกผรณตา, ปจฺจเวกฺขณานิมิตฺตํ. ทฺวีสุ ฌาเนสุ ปญฺญา ปีติผรณตา. ตีสุ ฌาเนสุ ปญฺญา สุขผรณตา. ปรจิตฺเต ญาณํ เจโตผรณตา. ทิพฺพจกฺขุ อาโลกผรณตา. ตมฺหา ตมฺหา สมาธิมฺหา วุฏฺฐิตสฺส ปจฺจเวกฺขณาญาณํ ปจฺจเวกฺขณานิมิตฺตํ. อยํ วุจฺจติ ปญฺจงฺคิโก สมฺมาสมาธิ.

(๒) ตตฺถ กตโม ปญฺจญาณิโก สมฺมาสมาธิ? ‘‘อยํ สมาธิ ปจฺจุปฺปนฺนสุโข เจว อายติญฺจ สุขวิปาโก’’ติ ปจฺจตฺตญฺเญว ญาณํ อุปฺปชฺชติ. ‘‘อยํ สมาธิ อริโย นิรามิโส’’ติ ปจฺจตฺตญฺเญว ญาณํ อุปฺปชฺชติ. ‘‘อยํ สมาธิ อกาปุริสเสวิโต’’ติ ปจฺจตฺตญฺเญว ญาณํ อุปฺปชฺชติ. ‘‘อยํ สมาธิ สนฺโต ปณีโต ปฏิปฺปสฺสทฺธลทฺโธ เอโกทิภาวาธิคโต น สสงฺขารนิคฺคยฺหวาริตคโต’’ติ ปจฺจตฺตญฺเญว ญาณํ อุปฺปชฺชติ. โส โข ปนาหํ อิมํ สมาธึ สโต สมาปชฺชามิ สโต วุฏฺฐหามี’’ติ ปจฺจตฺตญฺเญว ญาณํ อุปฺปชฺชติ. อยํ ปญฺจญาณิโก สมฺมาสมาธิ. เอวํ ปญฺจวิเธน ญาณวตฺถุ.

ปญฺจกํ.