๑. วิภงฺควาโร

เหตุปจฺจโย

๙๔. ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุโก ธมฺโม ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกสฺส ธมฺมสฺส เหตุปจฺจเยน ปจฺจโย… ฉ…เป… (ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุกทุกสทิสา).

อารมฺมณปจฺจโย

๙๕. ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุโก ธมฺโม ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย… ตีณิ (อารพฺภ ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุกทุกสทิสา).

๙๖. นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุโก ธมฺโม นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย – ทานํ…เป… สีลํ…เป… อุโปสถกมฺมํ กตฺวา ตํ ปจฺจเวกฺขติ อสฺสาเทติ อภินนฺทติ, ตํ อารพฺภ นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุโก ราโค อุปฺปชฺชติ, ทิฏฺฐิ…เป… วิจิกิจฺฉา…เป… นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกํ โทมนสฺสํ อุปฺปชฺชติ, ปุพฺเพ สุจิณฺณานิ…เป… ฌานา…เป… อริยา มคฺคา…เป… ผลสฺส, อาวชฺชนาย อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย; อริยา นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุเก ปหีเน กิเลเส…เป… ปุพฺเพ สมุทาจิณฺเณ…เป… จกฺขุํ…เป… วตฺถุํ นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุเก ขนฺเธ จ โมหญฺจ อนิจฺจโต…เป… วิปสฺสติ อสฺสาเทติ อภินนฺทติ, ตํ อารพฺภ นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุโก ราโค อุปฺปชฺชติ, ทิฏฺฐิ…เป… วิจิกิจฺฉา…เป… นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกํ โทมนสฺสํ อุปฺปชฺชติ; ทิพฺเพน จกฺขุนา รูปํ ปสฺสติ…เป… อนาคตํสญาณสฺส, อาวชฺชนาย, โมหสฺส จ อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย. (๑)

นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุโก ธมฺโม ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกสฺส ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย – ทานํ…เป… สีลํ…เป… ฌานํ…เป… จกฺขุํ…เป… วตฺถุํ นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุเก ขนฺเธ จ โมหญฺจ อสฺสาเทติ อภินนฺทติ, ตํ อารพฺภ ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุโก ราโค อุปฺปชฺชติ, อุทฺธจฺจํ…เป… ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกํ โทมนสฺสํ อุปฺปชฺชติ. (๒)

นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุโก ธมฺโม ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกสฺส จ นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกสฺส จ ธมฺมสฺส อารมฺมณปจฺจเยน ปจฺจโย – จกฺขุํ…เป… วตฺถุํ นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุเก ขนฺเธ จ โมหญฺจ อารพฺภ อุทฺธจฺจสหคตา ขนฺธา จ โมโห จ อุปฺปชฺชนฺติ (ฆฏนารมฺมณา ตีณิปิ กาตพฺพา). (๓)

อธิปติปจฺจยาทิ

๙๗. ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุโก ธมฺโม ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกสฺส ธมฺมสฺส อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย – อารมฺมณาธิปติ, สหชาตาธิปติ. อารมฺมณาธิปติ – ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกํ ราคํ ครุํ กตฺวา อสฺสาเทติ อภินนฺทติ, ตํ ครุํ กตฺวา ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุโก ราโค อุปฺปชฺชติ. สหชาตาธิปติ – ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกาธิปติ สมฺปยุตฺตกานํ ขนฺธานํ อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย. (๑)

ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุโก ธมฺโม นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกสฺส ธมฺมสฺส อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย – อารมฺมณาธิปติ, สหชาตาธิปติ. อารมฺมณาธิปติ – ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกํ ราคํ ครุํ กตฺวา อสฺสาเทติ อภินนฺทติ, ตํ ครุํ กตฺวา นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุโก ราโค อุปฺปชฺชติ, ทิฏฺฐิ อุปฺปชฺชติ. สหชาตาธิปติ – ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกาธิปติ จิตฺตสมุฏฺฐานานํ รูปานํ อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย. (๒)

ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุโก ธมฺโม ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกสฺส จ นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกสฺส จ ธมฺมสฺส อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย. สหชาตาธิปติ – ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกาธิปติ สมฺปยุตฺตกานํ ขนฺธานํ จิตฺตสมุฏฺฐานานญฺจ รูปานํ อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย. (๓)

๙๘. นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุโก ธมฺโม นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกสฺส ธมฺมสฺส อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย – อารมฺมณาธิปติ, สหชาตาธิปติ. อารมฺมณาธิปติ – ทานํ…เป… สีลํ…เป… อุโปสถกมฺมํ กตฺวา ตํ ครุํ กตฺวา ปจฺจเวกฺขติ อสฺสาเทติ อภินนฺทติ, ตํ ครุํ กตฺวา นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุโก ราโค อุปฺปชฺชติ, ทิฏฺฐิ อุปฺปชฺชติ, ปุพฺเพ…เป… ฌานา…เป… อริยา มคฺคา วุฏฺฐหิตฺวา…เป… ผลสฺส อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย; จกฺขุํ…เป… วตฺถุํ นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุเก ขนฺเธ ครุํ กตฺวา อสฺสาเทติ อภินนฺทติ, ตํ ครุํ กตฺวา นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุโก ราโค อุปฺปชฺชติ, ทิฏฺฐิ อุปฺปชฺชติ. สหชาตาธิปติ – นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกาธิปติ สมฺปยุตฺตกานํ ขนฺธานํ จิตฺตสมุฏฺฐานานญฺจ รูปานํ อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย. (๑)

นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุโก ธมฺโม ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกสฺส ธมฺมสฺส อธิปติปจฺจเยน ปจฺจโย – อารมฺมณาธิปติ – ทานํ…เป… ฌานํ…เป… จกฺขุํ…เป… วตฺถุํ นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุเก ขนฺเธ ครุํ กตฺวา อสฺสาเทติ อภินนฺทติ, ตํ ครุํ กตฺวา ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุโก ราโค อุปฺปชฺชติ. (๒)

(อนนฺตรปจฺจเย นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกการณา วิจิกิจฺฉาสหคโต โมโห น กาตพฺโพ, อุทฺธจฺจสหคโต โมโห กาตพฺโพ.) สมนนฺตรปจฺจเยน ปจฺจโย… สหชาตปจฺจเยน ปจฺจโย… นว… อญฺญมญฺญปจฺจเยน ปจฺจโย… ฉ… นิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย… นว.

อุปนิสฺสยปจฺจโย

๙๙. ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุโก ธมฺโม ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกสฺส ธมฺมสฺส อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย – อารมฺมณูปนิสฺสโย, อนนฺตรูปนิสฺสโย, ปกตูปนิสฺสโย…เป…. ปกตูปนิสฺสโย – ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกา ขนฺธา ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกานํ ขนฺธานํ อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย. (มูลํ กาตพฺพํ.) ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกา ขนฺธา นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกานํ ขนฺธานํ โมหสฺส จ อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย; สกภณฺเฑ ฉนฺทราโค ปรภณฺเฑ ฉนฺทราคสฺส อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย; สกปริคฺคเห ฉนฺทราโค ปรปริคฺคเห ฉนฺทราคสฺส อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย. (มูลํ กาตพฺพํ.) ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกา ขนฺธา อุทฺธจฺจสหคตานํ ขนฺธานํ โมหสฺส จ อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย. (๓)

๑๐๐. นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุโก ธมฺโม นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกสฺส ธมฺมสฺส อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย – อารมฺมณูปนิสฺสโย, อนนฺตรูปนิสฺสโย, ปกตูปนิสฺสโย…เป…. ปกตูปนิสฺสโย – สทฺธํ อุปนิสฺสาย ทานํ เทติ…เป… สมาปตฺตึ อุปฺปาเทติ, ทิฏฺฐึ คณฺหาติ; สีลํ…เป… ปญฺญํ… นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกํ ราคํ… โทสํ… โมหํ… ทิฏฺฐึ… ปตฺถนํ… กายิกํ สุขํ… กายิกํ ทุกฺขํ…เป… เสนาสนํ อุปนิสฺสาย ทานํ เทติ…เป… ปาณํ หนติ…เป… สงฺฆํ ภินฺทติ; สทฺธา…เป… เสนาสนํ สทฺธาย…เป… ปญฺญาย… นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกสฺส ราคสฺส … โทสสฺส… โมหสฺส… ทิฏฺฐิยา… ปตฺถนาย… กายิกสฺส สุขสฺส…เป… ผลสมาปตฺติยา อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย. (๑)

นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุโก ธมฺโม ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกสฺส ธมฺมสฺส อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย – อารมฺมณูปนิสฺสโย, อนนฺตรูปนิสฺสโย, ปกตูปนิสฺสโย…เป…. ปกตูปนิสฺสโย – สทฺธํ อุปนิสฺสาย มานํ ชปฺเปติ…เป… สทฺธา …เป… เสนาสนํ ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกสฺส ราคสฺส… โทสสฺส… โมหสฺส… มานสฺส… ปตฺถนาย อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย. (๒)

นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุโก ธมฺโม ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกสฺส จ นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกสฺส จ ธมฺมสฺส อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย – อารมฺมณูปนิสฺสโย, อนนฺตรูปนิสฺสโย, ปกตูปนิสฺสโย…เป…. ปกตูปนิสฺสโย – สทฺธา…เป… ปญฺญา… กายิกํ สุขํ…เป… เสนาสนํ อุทฺธจฺจสหคตานํ ขนฺธานํ โมหสฺส จ อุปนิสฺสยปจฺจเยน ปจฺจโย (ฆฏนูปนิสฺสยาปิ ตีณิปิ กาตพฺพา). (๓)

ปุเรชาตปจฺจยาทิ

๑๐๑. นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุโก ธมฺโม นภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกสฺส ธมฺมสฺส ปุเรชาตปจฺจเยน ปจฺจโย… ตีณิ… ปจฺฉาชาตปจฺจเยน ปจฺจโย… ตีณิ… อาเสวนปจฺจเยน ปจฺจโย… นว… กมฺมปจฺจเยน ปจฺจโย (นภาวนาย ปหาตพฺพภาชนการเณ นานากฺขณิกา ลพฺภติ ) …เป… โนวิคตปจฺจเยน ปจฺจโย. (สํขิตฺตํ. ยถา ทสฺสเนน ปหาตพฺพเหตุกทุกํ เอวํ ภาวนาย ปหาตพฺพเหตุกปจฺจยาปิ ปจฺจนียาปิ วิภาโคปิ คณนาปิ นินฺนานากรณา.)

นทสฺสเนน ปหาตพฺโพ ธมฺโม นทสฺสเนน ปหาตพฺพสฺส ธมฺมสฺส…เป…. (ปรนฺเตน สกภณฺฑฉนฺทราโคปิ กาตพฺโพ.)

ภาวนาย ปหาตพฺโพ ธมฺโม นภาวนาย ปหาตพฺพสฺส ธมฺมสฺส…เป…. (ปรนฺเตน ‘‘สกภณฺฑฉนฺทราโค’’ติ กาตพฺพํ.)

ภาวนายปหาตพฺพเหตุกทุกํ นิฏฺฐิตํ.