๑. วิภงฺควาโร

เหตุปจฺจโย

๖๕. สปฺปฏิฆํ ธมฺมํ ปจฺจยา สปฺปฏิโฆ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา… ตีณิ.

อปฺปฏิฆํ ธมฺมํ ปจฺจยา อปฺปฏิโฆ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ เหตุปจฺจยา – อปฺปฏิฆํ เอกํ ขนฺธํ ปจฺจยา ตโย ขนฺธา อปฺปฏิฆํ จิตฺตสมุฏฺฐานญฺจ รูปํ…เป… เทฺว ขนฺเธ…เป… ปฏิสนฺธิกฺขเณ …เป… อาโปธาตุํ ปจฺจยา อปฺปฏิฆํ จิตฺตสมุฏฺฐานํ รูปํ, กฏตฺตารูปํ, อุปาทารูปํ, อาโปธาตุํ ปจฺจยา อิตฺถินฺทฺริยํ…เป… กพฬีกาโร อาหาโร, วตฺถุํ ปจฺจยา อปฺปฏิฆา ขนฺธา. (๑)

(อวเสสา ปญฺจ ปญฺหา ปฏิจฺจวารสทิสา.)

อารมฺมณปจฺจยาทิ

๖๖. สปฺปฏิฆํ ธมฺมํ ปจฺจยา อปฺปฏิโฆ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณปจฺจยา – จกฺขายตนํ ปจฺจยา จกฺขุวิญฺญาณํ…เป… กายายตนํ ปจฺจยา กายวิญฺญาณํ. (๑)

อปฺปฏิฆํ ธมฺมํ ปจฺจยา อปฺปฏิโฆ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณปจฺจยา – อปฺปฏิฆํ เอกํ ขนฺธํ ปจฺจยา ตโย ขนฺธา…เป… เทฺว ขนฺเธ…เป… ปฏิสนฺธิกฺขเณ…เป… วตฺถุํ ปจฺจยา อปฺปฏิฆา ขนฺธา. (๑)

สปฺปฏิฆญฺจ อปฺปฏิฆญฺจ ธมฺมํ ปจฺจยา อปฺปฏิโฆ ธมฺโม อุปฺปชฺชติ อารมฺมณปจฺจยา – จกฺขุวิญฺญาณสหคตํ เอกํ ขนฺธญฺจ จกฺขายตนญฺจ ปจฺจยา ตโย ขนฺธา…เป… กายวิญฺญาณสหคตํ เอกํ ขนฺธญฺจ กายายตนญฺจ ปจฺจยา ตโย ขนฺธา…เป… อธิปติปจฺจยา… (สํขิตฺตํ) อวิคตปจฺจยา.