๒๒. พาวีสติมวคฺโค

(๒๐๘) ๑. ปรินิพฺพานกถา

๘๙๒. อตฺถิ กิญฺจิ สํโยชนํ อปฺปหาย ปรินิพฺพานนฺติ? อามนฺตา. อตฺถิ กิญฺจิ สกฺกายทิฏฺฐึ อปฺปหาย…เป… อโนตฺตปฺปํ อปฺปหาย ปรินิพฺพานนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

อตฺถิ กิญฺจิ สํโยชนํ อปฺปหาย ปรินิพฺพานนฺติ? อามนฺตา. อรหา สราโค…เป… สกิเลโสติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… นนุ อรหา นิราโค…เป… นิกฺกิเลโสติ? อามนฺตา. หญฺจิ อรหา นิราโค…เป… นิกฺกิเลโส, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘อตฺถิ กิญฺจิ สํโยชนํ อปฺปหาย ปรินิพฺพาน’’นฺติ.

๘๙๓. น วตฺตพฺพํ – ‘‘อตฺถิ กิญฺจิ สํโยชนํ อปฺปหาย ปรินิพฺพาน’’นฺติ? อามนฺตา. อรหา สพฺพํ พุทฺธวิสยํ ชานาตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ. เตน หิ อตฺถิ กิญฺจิ สํโยชนํ อปฺปหาย ปรินิพฺพานนฺติ.

ปรินิพฺพานกถา นิฏฺฐิตา.

๒๒. พาวีสติมวคฺโค

(๒๐๙) ๒. กุสลจิตฺตกถา

๘๙๔. อรหา กุสลจิตฺโต ปรินิพฺพายตีติ? อามนฺตา. อรหา ปุญฺญาภิสงฺขารํ อภิสงฺขโรนฺโต… อาเนญฺชาภิสงฺขารํ อภิสงฺขโรนฺโต… คติสํวตฺตนิยํ กมฺมํ กโรนฺโต… ภวสํวตฺตนิยํ กมฺมํ กโรนฺโต… อิสฺสริยสํวตฺตนิยํ กมฺมํ กโรนฺโต… อธิปจฺจสํวตฺตนิยํ กมฺมํ กโรนฺโต… มหาโภคสํวตฺตนิยํ กมฺมํ กโรนฺโต… มหาปริวารสํวตฺตนิยํ กมฺมํ กโรนฺโต… เทวโสภคฺยสํวตฺตนิยํ กมฺมํ กโรนฺโต… มนุสฺสโสภคฺยสํวตฺตนิยํ กมฺมํ กโรนฺโต ปรินิพฺพายตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

อรหา กุสลจิตฺโต ปรินิพฺพายตีติ? อามนฺตา. อรหา อาจินนฺโต อปจินนฺโต ปชหนฺโต อุปาทิยนฺโต วิสิเนนฺโต อุสฺสิเนนฺโต วิธูเปนฺโต สนฺธูเปนฺโต ปรินิพฺพายตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ …เป… นนุ อรหา เนวาจินาติ น อปจินาติ อปจินิตฺวา ฐิโตติ? อามนฺตา. หญฺจิ อรหา เนวาจินาติ น อปจินาติ อปจินิตฺวา ฐิโต, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘อรหา กุสลจิตฺโต ปรินิพฺพายตี’’ติ. นนุ อรหา เนว ปชหติ น อุปาทิยติ ปชหิตฺวา ฐิโต, เนว วิสิเนติ น อุสฺสิเนติ วิสิเนตฺวา ฐิโต; นนุ อรหา เนว วิธูเปติ น สนฺธูเปติ วิธูเปตฺวา ฐิโตติ? อามนฺตา. หญฺจิ อรหา เนว วิธูเปติ น สนฺธูเปติ วิธูเปตฺวา ฐิโต, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘อรหา กุสลจิตฺโต ปรินิพฺพายตี’’ติ.

๘๙๕. น วตฺตพฺพํ – ‘‘อรหา กุสลจิตฺโต ปรินิพฺพายตี’’ติ? อามนฺตา. นนุ อรหา อุปฏฺฐิตสฺสติ สโต สมฺปชาโน ปรินิพฺพายตีติ? อามนฺตา. หญฺจิ อรหา อุปฏฺฐิตสฺสติ สโต สมฺปชาโน ปรินิพฺพายติ, เตน วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘อรหา กุสลจิตฺโต ปรินิพฺพายตี’’ติ.

กุสลจิตฺตกถา นิฏฺฐิตา.

๒๒. พาวีสติมวคฺโค

(๒๑๐) ๓. อาเนญฺชกถา

๘๙๖. อรหา อาเนญฺเช ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ? อามนฺตา. นนุ อรหา ปกติจิตฺเต ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ? อามนฺตา. หญฺจิ อรหา ปกติจิตฺเต ฐิโต ปรินิพฺพายติ, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘อรหา อาเนญฺเช ฐิโต ปรินิพฺพายตี’’ติ.

อรหา อาเนญฺเช ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ? อามนฺตา. อรหา กิริยมเย จิตฺเต ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… นนุ อรหา วิปากจิตฺเต ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ? อามนฺตา. หญฺจิ อรหา วิปากจิตฺเต ฐิโต ปรินิพฺพายติ, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘อรหา อาเนญฺเช ฐิโต ปรินิพฺพายตี’’ติ.

อรหา อาเนญฺเช ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ? อามนฺตา. อรหา กิริยาพฺยากเต จิตฺเต ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… นนุ อรหา วิปากาพฺยากเต จิตฺเต ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ? อามนฺตา. หญฺจิ อรหา วิปากาพฺยากเต จิตฺเต ฐิโต ปรินิพฺพายติ, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘อรหา อาเนญฺเช ฐิโต ปรินิพฺพายตี’’ติ.

อรหา อาเนญฺเช ฐิโต ปรินิพฺพายตีติ? อามนฺตา. นนุ ภควา จตุตฺถชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา สมนนฺตรา ปรินิพฺพุโตติ [ที. นิ. ๒.๒๑๙]? อามนฺตา. หญฺจิ ภควา จตุตฺถชฺฌานา วุฏฺฐหิตฺวา สมนนฺตรา ปรินิพฺพุโต, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘อรหา อาเนญฺเช ฐิโต ปรินิพฺพายตี’’ติ.

อาเนญฺชกถา นิฏฺฐิตา.

๒๒. พาวีสติมวคฺโค

(๒๑๑) ๔. ธมฺมาภิสมยกถา

๘๙๗. อตฺถิ คพฺภเสยฺยาย ธมฺมาภิสมโยติ? อามนฺตา. อตฺถิ คพฺภเสยฺยาย ธมฺมเทสนา, ธมฺมสฺสวนํ, ธมฺมสากจฺฉา, ปริปุจฺฉา, สีลสมาทานํ, อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารตา, โภชเน มตฺตญฺญุตา, ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตํ ชาคริยานุโยโคติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… นตฺถิ คพฺภเสยฺยาย ธมฺมเทสนา, ธมฺมสฺสวนํ…เป… ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตํ ชาคริยานุโยโคติ? อามนฺตา. หญฺจิ นตฺถิ คพฺภเสยฺยาย ธมฺมเทสนา, ธมฺมสฺสวนํ…เป… ปุพฺพรตฺตาปรรตฺตํ ชาคริยานุโยโค, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘อตฺถิ คพฺภเสยฺยาย ธมฺมาภิสมโย’’ติ.

อตฺถิ คพฺภเสยฺยาย ธมฺมาภิสมโยติ? อามนฺตา. นนุ เทฺว ปจฺจยา สมฺมาทิฏฺฐิยา อุปฺปาทาย – ปรโต จ โฆโส, โยนิโส จ มนสิกาโรติ? อามนฺตา. หญฺจิ เทฺว ปจฺจยา สมฺมาทิฏฺฐิยา อุปฺปาทาย – ปรโต จ โฆโส, โยนิโส จ มนสิกาโร, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘อตฺถิ คพฺภเสยฺยาย ธมฺมาภิสมโย’’ติ.

อตฺถิ คพฺภเสยฺยาย ธมฺมาภิสมโยติ? อามนฺตา. สุตฺตสฺส ปมตฺตสฺส มุฏฺฐสฺสติสฺส อสมฺปชานสฺส ธมฺมาภิสมโยติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

ธมฺมาภิสมยกถา นิฏฺฐิตา.

๒๒. พาวีสติมวคฺโค

(๒๑๒-๔) ๕-๗. ติสฺโสปิกถา

๘๙๘. อตฺถิ คพฺภเสยฺยาย อรหตฺตปฺปตฺตีติ? อามนฺตา. สุตฺตสฺส ปมตฺตสฺส มุฏฺฐสฺสติสฺส อสมฺปชานสฺส อรหตฺตปฺปตฺตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

๘๙๙. อตฺถิ สุปินคตสฺส ธมฺมาภิสมโยติ? อามนฺตา. สุตฺตสฺส ปมตฺตสฺส มุฏฺฐสฺสติสฺส อสมฺปชานสฺส ธมฺมาภิสมโยติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

๙๐๐. อตฺถิ สุปินคตสฺส อรหตฺตปฺปตฺตีติ? อามนฺตา. สุตฺตสฺส ปมตฺตสฺส มุฏฺฐสฺสติสฺส อสมฺปชานสฺส อรหตฺตปฺปตฺตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

ติสฺโสปิกถา นิฏฺฐิตา.

๒๒. พาวีสติมวคฺโค

(๒๑๕) ๘. อพฺยากตกถา

๙๐๑. สพฺพํ สุปินคตสฺส จิตฺตํ อพฺยากตนฺติ? อามนฺตา. สุปินนฺเตน ปาณํ หเนยฺยาติ? อามนฺตา. หญฺจิ สุปินนฺเตน ปาณํ หเนยฺย, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘สพฺพํ สุปินคตสฺส จิตฺตํ อพฺยากต’’นฺติ.

สุปินนฺเตน อทินฺนํ อาทิเยยฺย…เป… มุสา ภเณยฺย, ปิสุณํ ภเณยฺย, ผรุสํ ภเณยฺย, สมฺผํ ปลเปยฺย, สนฺธึ ฉินฺเทยฺย, นิลฺโลปํ หเรยฺย, เอกาคาริกํ กเรยฺย, ปริปนฺเถ ติฏฺเฐยฺย, ปรทารํ คจฺเฉยฺย, คามฆาตกํ กเรยฺย, นิคมฆาตกํ กเรยฺย, สุปินนฺเตน เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสเวยฺย, สุปินคตสฺส อสุจิ มุจฺเจยฺย, สุปินนฺเตน ทานํ ทเทยฺย, จีวรํ ทเทยฺย, ปิณฺฑปาตํ ทเทยฺย, เสนาสนํ ทเทยฺย, คิลานปจฺจยเภสชฺชปริกฺขารํ ทเทยฺย, ขาทนียํ ทเทยฺย, โภชนียํ ทเทยฺย, ปานียํ ทเทยฺย, เจติยํ วนฺเทยฺย, เจติเย มาลํ อาโรเปยฺย, คนฺธํ อาโรเปยฺย, วิเลปนํ อาโรเปยฺย…เป… เจติยํ อภิทกฺขิณํ กเรยฺยาติ? อามนฺตา. หญฺจิ สุปินนฺเตน เจติยํ อภิทกฺขิณํ กเรยฺย, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘สพฺพํ สุปินคตสฺส จิตฺตํ อพฺยากต’’นฺติ.

๙๐๒. น วตฺตพฺพํ – ‘‘สพฺพํ สุปินคตสฺส จิตฺตํ อพฺยากต’’นฺติ? อามนฺตา. นนุ สุปินคตสฺส จิตฺตํ อพฺโพหาริยํ วุตฺตํ ภควตาติ? อามนฺตา. หญฺจิ สุปินคตสฺส จิตฺตํ อพฺโพหาริยํ วุตฺตํ ภควตา, เตน วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘สพฺพํ สุปินคตสฺส จิตฺตํ อพฺยากต’’นฺติ.

อพฺยากตกถา นิฏฺฐิตา.

๒๒. พาวีสติมวคฺโค

(๒๑๖) ๙. อาเสวนปจฺจยกถา

๙๐๓. นตฺถิ กาจิ อาเสวนปจฺจยตาติ? อามนฺตา. นนุ วุตฺตํ ภควตา – ‘‘ปาณาติปาโต, ภิกฺขเว, อาเสวิโต ภาวิโต พหุลีกโต นิรยสํวตฺตนิโก ติรจฺฉานโยนิสํวตฺตนิโก เปตฺติวิสยสํวตฺตนิโก, โย สพฺพลหุโส ปาณาติปาตสฺส วิปาโก มนุสฺสภูตสฺส อปฺปายุกสํวตฺตนิโก โหตี’’ติ [อ. นิ. ๘.๔๐]. อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ? อามนฺตา. เตน หิ อตฺถิ กาจิ อาเสวนปจฺจยตาติ.

นตฺถิ กาจิ อาเสวนปจฺจยตาติ? อามนฺตา. นนุ วุตฺตํ ภควตา – ‘‘อทินฺนาทานํ, ภิกฺขเว, อาเสวิตํ ภาวิตํ พหุลีกตํ นิรยสํวตฺตนิกํ ติรจฺฉานโยนิสํวตฺตนิกํ เปตฺติวิสยสํวตฺตนิกํ, โย สพฺพลหุโส อทินฺนาทานสฺส วิปาโก มนุสฺสภูตสฺส โภคพฺยสนสํวตฺตนิโก โหติ…เป… โย สพฺพลหุโส กาเมสุมิจฺฉาจารสฺส วิปาโก มนุสฺสภูตสฺส สปตฺตเวรสํวตฺตนิโก โหติ…เป… โย สพฺพลหุโส มุสาวาทสฺส วิปาโก มนุสฺสภูตสฺส อพฺภูตพฺภกฺขานสํวตฺตนิโก โหติ…เป… โย สพฺพลหุโส ปิสุณาย วาจาย วิปาโก มนุสฺสภูตสฺส มิตฺเตหิ เภทนสํวตฺตนิโก โหติ…เป… โย สพฺพลหุโส ผรุสาย วาจาย วิปาโก มนุสฺสภูตสฺส อมนาปสทฺทสํวตฺตนิโก โหติ…เป… โย สพฺพลหุโส สมฺผปฺปลาปสฺส วิปาโก มนุสฺสภูตสฺส อนาเทยฺยวาจาสํวตฺตนิโก โหติ, สุราเมรยปานํ, ภิกฺขเว, อาเสวิตํ…เป… โย สพฺพลหุโส สุราเมรยปานสฺส วิปาโก มนุสฺสภูตสฺส อุมฺมตฺตกสํวตฺตนิโก โหตี’’ติ [อ. นิ. ๘.๔๐]! อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ? อามนฺตา. เตน หิ อตฺถิ กาจิ อาเสวนปจฺจยตาติ.

๙๐๔. นตฺถิ กาจิ อาเสวนปจฺจยตาติ? อามนฺตา. นนุ วุตฺตํ ภควตา – ‘‘มิจฺฉาทิฏฺฐิ, ภิกฺขเว, อาเสวิตา ภาวิตา พหุลีกตา นิรยสํวตฺตนิกา ติรจฺฉานโยนิสํวตฺตนิกา เปตฺติวิสยสํวตฺตนิกา’’ติ. อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ? อามนฺตา. เตน หิ อตฺถิ กาจิ อาเสวนปจฺจยตาติ.

นตฺถิ กาจิ อาเสวนปจฺจยตาติ? อามนฺตา. นนุ วุตฺตํ ภควตา – ‘‘มิจฺฉาสงฺกปฺโป…เป… มิจฺฉาสมาธิ, ภิกฺขเว, อาเสวิโต ภาวิโต…เป… เปตฺติวิสยสํวตฺตนิโก’’ติ! อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ? อามนฺตา. เตน หิ อตฺถิ กาจิ อาเสวนปจฺจยตาติ.

๙๐๕. นตฺถิ กาจิ อาเสวนปจฺจยตาติ? อามนฺตา. นนุ วุตฺตํ ภควตา – ‘‘สมฺมาทิฏฺฐิ, ภิกฺขเว, อาเสวิตา ภาวิตา พหุลีกตา อมโตคธา โหติ อมตปรายนา อมตปริโยสานา’’ติ! อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ? อามนฺตา. เตน หิ อตฺถิ กาจิ อาเสวนปจฺจยตาติ.

นตฺถิ กาจิ อาเสวนปจฺจยตาติ? อามนฺตา. นนุ วุตฺตํ ภควตา – ‘‘สมฺมาสงฺกปฺโป, ภิกฺขเว, อาเสวิโต ภาวิโต พหุลีกโต…เป… สมฺมาสมาธิ, ภิกฺขเว, อาเสวิโต ภาวิโต พหุลีกโต อมโตคโธ โหติ อมตปรายโน อมตปริโยสาโน’’ติ อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ, อามนฺตา. เตน หิ อตฺถิ กาจิ อาเสวนปจฺจยตาติ.

อาเสวนปจฺจยกถา นิฏฺฐิตา.

๒๒. พาวีสติมวคฺโค

(๒๑๗) ๑๐. ขณิกกถา

๙๐๖. เอกจิตฺตกฺขณิกา สพฺเพ ธมฺมาติ? อามนฺตา. จิตฺเต มหาปถวี สณฺฐาติ, มหาสมุทฺโท สณฺฐาติ, สิเนรุปพฺพตราชา สณฺฐาติ, อาโป สณฺฐาติ, เตโช สณฺฐาติ, วาโย สณฺฐาติ, ติณกฏฺฐวนปฺปตโย สณฺฐหนฺตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

เอกจิตฺตกฺขณิกา สพฺเพ ธมฺมาติ? อามนฺตา. จกฺขายตนํ จกฺขุวิญฺญาเณน สหชาตนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… จกฺขายตนํ จกฺขุวิญฺญาเณน สหชาตนฺติ? อามนฺตา. นนุ อายสฺมา สาริปุตฺโต เอตทโวจ – ‘‘อชฺฌตฺติกญฺเจว, อาวุโส, จกฺขุํ อปริภินฺนํ โหติ, พาหิรา จ รูปา น อาปาถํ อาคจฺฉนฺติ, โน จ ตชฺโช สมนฺนาหาโร โหติ, เนว ตาว ตชฺชสฺส วิญฺญาณภาคสฺส [วิญฺญาณภาวสฺส (พหูสุ)] ปาตุภาโว โหติ. อชฺฌตฺติกญฺเจว, อาวุโส, จกฺขุํ อปริภินฺนํ โหติ, พาหิรา จ รูปา อาปาถํ อาคจฺฉนฺติ, โน จ ตชฺโช สมนฺนาหาโร โหติ, เนว ตาว ตชฺชสฺส วิญฺญาณภาคสฺส ปาตุภาโว โหติ. ยโต จ โข, อาวุโส, อชฺฌตฺติกญฺเจว จกฺขุํ อปริภินฺนํ โหติ, พาหิรา จ รูปา อาปาถํ อาคจฺฉนฺติ, ตชฺโช จ สมนฺนาหาโร โหติ, เอวํ ตชฺชสฺส วิญฺญาณภาคสฺส ปาตุภาโว โหตี’’ติ [ม. นิ. ๑.๓๐๖]! อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ? อามนฺตา. เตน หิ น วตฺตพฺพํ – ‘‘จกฺขายตนํ จกฺขุวิญฺญาเณน สหชาต’’นฺติ.

โสตายตนํ…เป… ฆานายตนํ…เป… ชิวฺหายตนํ…เป… กายายตนํ กายวิญฺญาเณน สหชาตนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… กายายตนํ กายวิญฺญาเณน สหชาตนฺติ? อามนฺตา. นนุ อายสฺมา สาริปุตฺโต เอตทโวจ – ‘‘อชฺฌตฺติโก เจว, อาวุโส, กาโย อปริภินฺโน โหติ, พาหิรา จ โผฏฺฐพฺพา น อาปาถํ อาคจฺฉนฺติ, โน จ…เป… อชฺฌตฺติโก เจว, อาวุโส, กาโย อปริภินฺโน โหติ, พาหิรา จ โผฏฺฐพฺพา อาปาถํ อาคจฺฉนฺติ, โน จ…เป… ยโต จ โข, อาวุโส, อชฺฌตฺติโก เจว กาโย อปริภินฺโน โหติ, พาหิรา จ โผฏฺฐพฺพา อาปาถํ อาคจฺฉนฺติ, ตชฺโช จ สมนฺนาหาโร โหติ, เอวํ ตชฺชสฺส วิญฺญาณภาคสฺส ปาตุภาโว โหตี’’ติ [ม. นิ. ๑.๓๐๖]! อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ? อามนฺตา. เตน หิ น วตฺตพฺพํ – ‘‘กายายตนํ กายวิญฺญาเณน สหชาต’’นฺติ.

๙๐๗. น วตฺตพฺพํ – ‘‘เอกจิตฺตกฺขณิกา สพฺเพ ธมฺมา’’ติ? อามนฺตา. สพฺเพ ธมฺมา นิจฺจา ธุวา สสฺสตา อวิปริณามธมฺมาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ. เตน หิ เอกจิตฺตกฺขณิกา สพฺเพ ธมฺมาติ.

ขณิกกถา นิฏฺฐิตา.

พาวีสติมวคฺโค.

ตสฺสุทฺทานํ –

อตฺถิ กิญฺจิ สํโยชนํ อปฺปหาย ปรินิพฺพานํ, อรหา กุสลจิตฺโต ปรินิพฺพายติ, อรหา อาเนญฺเช ฐิโต ปรินิพฺพายติ, อตฺถิ คพฺภเสยฺยาย ธมฺมาภิสมโย, อตฺถิ คพฺภเสยฺยาย อรหตฺตปฺปตฺติ, อตฺถิ สุปินคตสฺส ธมฺมาภิสมโย, อตฺถิ สุปินคตสฺส อรหตฺตปฺปตฺติ, สพฺพํ สุปินคตสฺส จิตฺตํ อพฺยากตํ, นตฺถิ กาจิ อาเสวนปจฺจยตา, เอกจิตฺตกฺขณิกา สพฺเพ ธมฺมาติ.