๑๘. อฏฺฐารสมวคฺโค

(๑๘๕) ๙. จกฺขุนา รูปํ ปสฺสตีติกถา

๘๒๖. จกฺขุนา รูปํ ปสฺสตีติ? อามนฺตา. รูเปน รูปํ ปสฺสตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… รูเปน รูปํ ปสฺสตีติ? อามนฺตา. รูเปน รูปํ ปฏิวิชานาตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… รูเปน รูปํ ปฏิวิชานาตีติ? อามนฺตา. รูปํ มโนวิญฺญาณนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… จกฺขุนา รูปํ ปสฺสตีติ? อามนฺตา. อตฺถิ จกฺขุสฺส อาวฏฺฏนา…เป… ปณิธีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… นนุ นตฺถิ จกฺขุสฺส อาวฏฺฏนา…เป… ปณิธีติ? อามนฺตา. หญฺจิ นตฺถิ จกฺขุสฺส อาวฏฺฏนา…เป… ปณิธิ, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘จกฺขุนา รูปํ ปสฺสตี’’ติ.

โสเตน สทฺทํ สุณาตีติ…เป… ฆาเนน คนฺธํ ฆายตีติ…เป… ชิวฺหาย รสํ สายตีติ…เป… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสตีติ? อามนฺตา. รูเปน รูปํ ผุสตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

รูเปน รูปํ ผุสตีติ? อามนฺตา. รูเปน รูปํ ปฏิวิชานาตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… รูเปน รูปํ ปฏิวิชานาตีติ? อามนฺตา. รูปํ มโนวิญฺญาณนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ …เป… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสตีติ? อามนฺตา. อตฺถิ กายสฺส อาวฏฺฏนา…เป… ปณิธีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… นนุ นตฺถิ กายสฺส อาวฏฺฏนา…เป… ปณิธีติ? อามนฺตา. หญฺจิ นตฺถิ กายสฺส อาวฏฺฏนา…เป… ปณิธิ, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสตี’’ติ…เป….

๘๒๗. น วตฺตพฺพํ – ‘‘จกฺขุนา รูปํ ปสฺสตี’’ติ…เป… ‘‘กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสตี’’ติ? อามนฺตา. นนุ วุตฺตํ ภควตา – ‘‘อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ปสฺสติ…เป… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสตี’’ติ [ม. นิ. ๑.๓๔๙; อ. นิ. ๔.๓๗ (อฏฺฐกถา ปสฺสิตพฺพา)]! อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ? อามนฺตา. เตน หิ จกฺขุนา รูปํ ปสฺสติ…เป… กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสตีติ.

จกฺขุนา รูปํ ปสฺสตีติกถา นิฏฺฐิตา.

อฏฺฐารสมวคฺโค.

ตสฺสุทฺทานํ –

พุทฺโธ ภควา มนุสฺสโลเก อฏฺฐาสิ, พุทฺเธน ภควตา ธมฺโม เทสิโต, นตฺถิ พุทฺธสฺส ภควโต กรุณา, พุทฺธสฺส ภควโต อุจฺจารปสฺสาโว อติวิย อญฺเญ คนฺธชาเต อธิคฺคณฺหาติ, เอเกน อริยมคฺเคน จตฺตาริ สามญฺญผลานิ สจฺฉิกโรติ, ฌานา ฌานํ สงฺกมติ, อตฺถิ ฌานนฺตริกา, สมาปนฺโน สทฺทํ สุณาติ, จกฺขุนา รูปํ ปสฺสติ กาเยน โผฏฺฐพฺพํ ผุสติ.