๑๔. จุทฺทสมวคฺโค

(๑๔๓) ๘. อพฺยากตกถา

๗๐๖. ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ? อามนฺตา. วิปากาพฺยากตํ กิริยาพฺยากตํ รูปํ นิพฺพานํ จกฺขายตนํ…เป… โผฏฺฐพฺพายตนนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ? อามนฺตา. ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺโต ผสฺโส อพฺยากโตติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ? อามนฺตา. ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺตา เวทนา…เป… สญฺญา…เป… เจตนา…เป… จิตฺตํ อพฺยากตนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺโต ผสฺโส อกุสโลติ? อามนฺตา. ทิฏฺฐิคตํ อกุสลนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… ทิฏฺฐิคตสมฺปยุตฺตา เวทนา สญฺญา เจตนา จิตฺตํ อกุสลนฺติ? อามนฺตา. ทิฏฺฐิคตํ อกุสลนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

๗๐๗. ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ? อามนฺตา. อผลํ อวิปากนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… นนุ สผลํ สวิปากนฺติ? อามนฺตา. หญฺจิ สผลํ สวิปากํ, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากต’’นฺติ.

ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ? อามนฺตา. นนุ มิจฺฉาทิฏฺฐิปรมานิ วชฺชานิ [องฺคุตฺตรนิกาเย] วุตฺตานิ ภควตาติ? อามนฺตา. หญฺจิ มิจฺฉาทิฏฺฐิปรมานิ วชฺชานิ วุตฺตานิ ภควตา, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากต’’นฺติ.

ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ? อามนฺตา. นนุ วุตฺตํ ภควตา – ‘‘มิจฺฉาทิฏฺฐิ โข, วจฺฉ, อกุสลา [อกุสลํ (ม. นิ. ๒.๑๙๔)], สมฺมาทิฏฺฐิ กุสลา’’ [กุสลํ (ม. นิ. ๒.๑๐๔)] ติ [ม. นิ. ๒.๑๙๔]! อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ? อามนฺตา. เตน หิ น วตฺตพฺพํ – ‘‘ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากต’’นฺติ.

ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ? อามนฺตา. นนุ วุตฺตํ ภควตา – ‘‘มิจฺฉาทิฏฺฐิสฺส โข อหํ, ปุณฺณ, ทฺวินฺนํ คตีนํ อญฺญตรํ คตึ วทามิ – นิรยํ วา ติรจฺฉานโยนึ วา’’ติ [ม. นิ. ๒.๗๙]! อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ? อามนฺตา. เตน หิ น วตฺตพฺพํ – ‘‘ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากต’’นฺติ.

๗๐๘. น วตฺตพฺพํ – ‘‘ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากต’’นฺติ? อามนฺตา. นนุ วุตฺตํ ภควตา – ‘‘‘สสฺสโต โลโก’ติ โข, วจฺฉ, อพฺยากตเมตํ, ‘อสสฺสโต โลโก’ติ โข, วจฺฉ, อพฺยากตเมตํ, ‘อนฺตวา โลโก’ติ โข, วจฺฉ, อพฺยากตเมตํ, ‘อนนฺตวา โลโก’ติ โข, วจฺฉ…เป… ‘ตํ ชีวํ ตํ สรีร’นฺติ โข, วจฺฉ…เป… ‘อญฺญํ ชีวํ อญฺญํ สรีร’นฺติ โข, วจฺฉ…เป… ‘โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ โข, วจฺฉ…เป… ‘น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ โข, วจฺฉ…เป… ‘โหติ จ น จ โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ โข, วจฺฉ…เป… ‘เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณา’ติ โข, วจฺฉ, อพฺยากตเมต’’นฺติ [สํ. นิ. ๔.๔๑๖, โถกํ ปน วิสทิสํ]! อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ? อามนฺตา. เตน หิ ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ.

ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากตนฺติ? อามนฺตา. นนุ วุตฺตํ ภควตา – ‘‘มิจฺฉาทิฏฺฐิกสฺส, ภิกฺขเว, ปุริสปุคฺคลสฺส ยญฺเจว กายกมฺมํ ยถาทิฏฺฐิสมตฺตํ สมาทินฺนํ, ยญฺจ วจีกมฺมํ…เป… ยญฺจ มโนกมฺมํ, ยา จ เจตนา, ยา จ ปตฺถนา, โย จ ปณิธิ, เย จ สงฺขารา, สพฺเพ เต ธมฺมา อนิฏฺฐาย อกนฺตาย อมนาปาย อหิตาย ทุกฺขาย สํวตฺตนฺตี’’ติ [อ. นิ. ๑.๓๐๖]! อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ? อามนฺตา. เตน หิ น วตฺตพฺพํ – ‘‘ทิฏฺฐิคตํ อพฺยากต’’นฺติ.

อพฺยากตกถา นิฏฺฐิตา.