๑๒. ทฺวาทสมวคฺโค

(๑๑๖) ๑. สํวโร กมฺมนฺติกถา

๖๓๐. สํวโร กมฺมนฺติ? อามนฺตา. จกฺขุนฺทฺริยสํวโร จกฺขุกมฺมนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… โสตินฺทฺริยสํวโร…เป… ฆานินฺทฺริยสํวโร…เป… ชิวฺหินฺทฺริยสํวโร…เป… กายินฺทฺริยสํวโร กายกมฺมนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

กายินฺทฺริยสํวโร กายกมฺมนฺติ? อามนฺตา. จกฺขุนฺทฺริยสํวโร จกฺขุกมฺมนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… กายินฺทฺริยสํวโร กายกมฺมนฺติ? อามนฺตา. โสตินฺทฺริยสํวโร…เป… ฆานินฺทฺริยสํวโร…เป… ชิวฺหินฺทฺริยสํวโร ชิวฺหากมฺมนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… มนินฺทฺริยสํวโร มโนกมฺมนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

มนินฺทฺริยสํวโร มโนกมฺมนฺติ? อามนฺตา. จกฺขุนฺทฺริยสํวโร จกฺขุกมฺมนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… มนินฺทฺริยสํวโร มโนกมฺมนฺติ? อามนฺตา. โสตินฺทฺริยสํวโร …เป… ฆานินฺทฺริยสํวโร… ชิวฺหินฺทฺริยสํวโร…เป… กายินฺทฺริยสํวโร กายกมฺมนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

๖๓๑. อสํวโร กมฺมนฺติ? อามนฺตา. จกฺขุนฺทฺริยอสํวโร จกฺขุกมฺมนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… โสตินฺทฺริยอสํวโร…เป… ฆานินฺทฺริยอสํวโร…เป… ชิวฺหินฺทฺริยอสํวโร… กายินฺทฺริยอสํวโร กายกมฺมนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

กายินฺทฺริยอสํวโร กายกมฺมนฺติ? อามนฺตา. จกฺขุนฺทฺริยอสํวโร จกฺขุกมฺมนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… กายินฺทฺริยอสํวโร กายกมฺมนฺติ? อามนฺตา. โสตินฺทฺริยอสํวโร…เป… ฆานินฺทฺริยอสํวโร…เป… ชิวฺหินฺทฺริยอสํวโร ชิวฺหากมฺมนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… มนินฺทฺริยอสํวโร มโนกมฺมนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

มนินฺทฺริยอสํวโร มโนกมฺมนฺติ? อามนฺตา. จกฺขุนฺทฺริยอสํวโร จกฺขุกมฺมนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… มนินฺทฺริยอสํวโร มโนกมฺมนฺติ? อามนฺตา. โสตินฺทฺริยอสํวโร…เป… ฆานินฺทฺริยอสํวโร…เป… ชิวฺหินฺทฺริยอสํวโร…เป… กายินฺทฺริยอสํวโร กายกมฺมนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

๖๓๒. น วตฺตพฺพํ – ‘‘สํวโรปิ อสํวโรปิ กมฺม’’นฺติ? อามนฺตา. นนุ วุตฺตํ ภควตา – ‘‘อิธ, ภิกฺขเว, ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา นิมิตฺตคฺคาหี โหติ…เป… น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ, โสเตน สทฺทํ สุตฺวา…เป… มนสา ธมฺมํ วิญฺญาย นิมิตฺตคฺคาหี โหติ…เป… น นิมิตฺตคฺคาหี โหตี’’ติ! อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ? อามนฺตา. เตน หิ สํวโรปิ อสํวโรปิ กมฺมนฺติ.

สํวโร กมฺมนฺติกถา นิฏฺฐิตา.

๑๒. ทฺวาทสมวคฺโค

(๑๑๗) ๒. กมฺมกถา

๖๓๓. สพฺพํ กมฺมํ สวิปากนฺติ? อามนฺตา. สพฺพา เจตนา สวิปากาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… สพฺพา เจตนา สวิปากาติ? อามนฺตา. วิปากาพฺยากตา เจตนา สวิปากาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… สพฺพา เจตนา สวิปากาติ? อามนฺตา. กิริยาพฺยากตา เจตนา สวิปากาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

สพฺพา เจตนา สวิปากาติ? อามนฺตา. กามาวจรา วิปากาพฺยากตา เจตนา สวิปากาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… สพฺพา เจตนา สวิปากาติ? อามนฺตา. รูปาวจรา อรูปาวจรา อปริยาปนฺนา วิปากาพฺยากตา เจตนา สวิปากาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

สพฺพา เจตนา สวิปากาติ? อามนฺตา. กามาวจรา กิริยาพฺยากตา เจตนา สวิปากาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… สพฺพา เจตนา สวิปากาติ? อามนฺตา. รูปาวจรา อรูปาวจรา กิริยาพฺยากตา เจตนา สวิปากาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

๖๓๔. วิปากาพฺยากตา เจตนา อวิปากาติ? อามนฺตา. หญฺจิ วิปากาพฺยากตา เจตนา อวิปากา, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘สพฺพา เจตนา สวิปากา’’ติ.

กิริยาพฺยากตา เจตนา อวิปากาติ? อามนฺตา. หญฺจิ กิริยาพฺยากตา เจตนา อวิปากา, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘สพฺพา เจตนา สวิปากา’’ติ.

กามาวจรา รูปาวจรา อรูปาวจรา อปริยาปนฺนา วิปากาพฺยากตา เจตนา อวิปากาติ? อามนฺตา. หญฺจิ อปริยาปนฺนา วิปากาพฺยากตา เจตนา อวิปากา, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘สพฺพา เจตนา สวิปากา’’ติ.

กามาวจรา รูปาวจรา อรูปาวจรา กิริยาพฺยากตา เจตนา อวิปากาติ? อามนฺตา. หญฺจิ อรูปาวจรา กิริยาพฺยากตา เจตนา อวิปากา, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘สพฺพา เจตนา สวิปากา’’ติ.

๖๓๕. น วตฺตพฺพํ – ‘‘สพฺพํ กมฺมํ สวิปาก’’นฺติ? อามนฺตา. นนุ วุตฺตํ ภควตา – ‘‘นาหํ, ภิกฺขเว, สญฺเจตนิกานํ กมฺมานํ กตานํ อุปจิตานํ อปฺปฏิสํวิทิตฺวา พฺยนฺติภาวํ วทามิ, ตญฺจ โข ทิฏฺเฐว ธมฺเม อุปปชฺเช [อุปปชฺชํ (อ. นิ. ๑๐.๑๗)] วา อปเร วา ปริยาเย’’ติ [อ. นิ. ๑๐.๒๑๗]! อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ? อามนฺตา. เตน หิ สพฺพํ กมฺมํ สวิปากนฺติ.

กมฺมกถา นิฏฺฐิตา.

๑๒. ทฺวาทสมวคฺโค

(๑๑๘) ๓. สทฺโท วิปาโกติกถา

๖๓๖. สทฺโท วิปาโกติ? อามนฺตา. สุขเวทนิโย ทุกฺขเวทนิโย อทุกฺขมสุขเวทนิโย, สุขาย เวทนาย สมฺปยุตฺโต, ทุกฺขาย เวทนาย สมฺปยุตฺโต, อทุกฺขมสุขาย เวทนาย สมฺปยุตฺโต, ผสฺเสน สมฺปยุตฺโต, เวทนาย สมฺปยุตฺโต, สญฺญาย สมฺปยุตฺโต, เจตนาย สมฺปยุตฺโต, จิตฺเตน สมฺปยุตฺโต, สารมฺมโณ; อตฺถิ ตสฺส อาวฏฺฏนา อาโภโค สมนฺนาหาโร มนสิกาโร เจตนา ปตฺถนา ปณิธีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… นนุ น สุขเวทนิโย น ทุกฺขเวทนิโย…เป… อนารมฺมโณ, นตฺถิ ตสฺส อาวฏฺฏนา…เป… ปณิธีติ? อามนฺตา. หญฺจิ น สุขเวทนิโย…เป… อนารมฺมโณ, นตฺถิ ตสฺส อาวฏฺฏนา…เป… ปณิธิ, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘สทฺโท วิปาโก’’ติ.

ผสฺโส วิปาโก, ผสฺโส สุขเวทนิโย…เป… สารมฺมโณ, อตฺถิ ตสฺส อาวฏฺฏนา…เป… ปณิธีติ? อามนฺตา. สทฺโท วิปาโก, สทฺโท สุขเวทนิโย…เป… สารมฺมโณ, อตฺถิ ตสฺส อาวฏฺฏนา…เป… ปณิธีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

สทฺโท วิปาโก, สทฺโท น สุขเวทนิโย…เป… อนารมฺมโณ, นตฺถิ ตสฺส อาวฏฺฏนา…เป… ปณิธีติ? อามนฺตา. ผสฺโส วิปาโก, ผสฺโส น สุขเวทนิโย, น ทุกฺขเวทนิโย…เป… อนารมฺมโณ, นตฺถิ ตสฺส อาวฏฺฏนา…เป… ปณิธีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

๖๓๗. น วตฺตพฺพํ – ‘‘สทฺโท วิปาโก’’ติ? อามนฺตา. นนุ วุตฺตํ ภควตา – ‘‘โส ตสฺส กมฺมสฺส กตตฺตา อุปจิตตฺตา อุสฺสนฺนตฺตา วิปุลตฺตา พฺรหฺมสฺสโร โหติ กรวิกภาณี’’ติ [ทีฆนิกาเย]! อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ? อามนฺตา. เตน หิ สทฺโท วิปาโกติ.

สทฺโท วิปาโกติกถา นิฏฺฐิตา.

๑๒. ทฺวาทสมวคฺโค

(๑๑๙) ๔. สฬายตนกถา

๖๓๘. จกฺขายตนํ วิปาโกติ? อามนฺตา. สุขเวทนิยํ ทุกฺขเวทนิยํ…เป… สารมฺมณํ, อตฺถิ ตสฺส อาวฏฺฏนา…เป… ปณิธีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… นนุ น สุขเวทนิยํ…เป… อนารมฺมณํ, นตฺถิ ตสฺส อาวฏฺฏนา…เป… ปณิธีติ? อามนฺตา. หญฺจิ น สุขเวทนิยํ…เป… อนารมฺมณํ, นตฺถิ ตสฺส อาวฏฺฏนา…เป… ปณิธิ, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘จกฺขายตนํ วิปาโก’’ติ…เป….

ผสฺโส วิปาโก, ผสฺโส สุขเวทนิโย…เป… สารมฺมโณ, อตฺถิ ตสฺส อาวฏฺฏนา…เป… ปณิธีติ? อามนฺตา. จกฺขายตนํ วิปาโก, จกฺขายตนํ สุขเวทนิยํ…เป… สารมฺมณํ, อตฺถิ ตสฺส อาวฏฺฏนา…เป… ปณิธีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

จกฺขายตนํ วิปาโก, จกฺขายตนํ น สุขเวทนิยํ…เป… อนารมฺมณํ, นตฺถิ ตสฺส อาวฏฺฏนา…เป… ปณิธีติ? อามนฺตา. ผสฺโส วิปาโก, ผสฺโส น สุขเวทนิโย…เป… อนารมฺมโณ, นตฺถิ ตสฺส อาวฏฺฏนา…เป… ปณิธีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

๖๓๙. โสตายตนํ…เป… ฆานายตนํ…เป… ชิวฺหายตนํ…เป… กายายตนํ วิปาโกติ? อามนฺตา. สุขเวทนิยํ…เป… สารมฺมณํ, อตฺถิ ตสฺส อาวฏฺฏนา…เป… ปณิธีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ …เป… นนุ น สุขเวทนิยํ…เป… อนารมฺมณํ, นตฺถิ ตสฺส อาวฏฺฏนา…เป… ปณิธีติ? อามนฺตา. หญฺจิ น สุขเวทนิยํ…เป… อนารมฺมณํ, นตฺถิ ตสฺส อาวฏฺฏนา…เป… ปณิธิ, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘กายายตนํ วิปาโก’’ติ.

ผสฺโส วิปาโก, ผสฺโส สุขเวทนิโย…เป… สารมฺมโณ, อตฺถิ ตสฺส อาวฏฺฏนา…เป… ปณิธีติ? อามนฺตา. กายายตนํ วิปาโก, กายายตนํ สุขเวทนิยํ…เป… สารมฺมณํ, อตฺถิ ตสฺส อาวฏฺฏนา…เป… ปณิธีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ …เป… กายายตนํ วิปาโก, กายายตนํ น สุขเวทนิยํ…เป… อนารมฺมณํ, นตฺถิ ตสฺส อาวฏฺฏนา…เป… ปณิธีติ? อามนฺตา. ผสฺโส วิปาโก, ผสฺโส น สุขเวทนิโย…เป… อนารมฺมโณ, นตฺถิ ตสฺส อาวฏฺฏนา…เป… ปณิธีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

๖๔๐. น วตฺตพฺพํ – ‘‘สฬายตนํ วิปาโก’’ติ? อามนฺตา. นนุ สฬายตนํ กมฺมสฺส กตตฺตา อุปฺปนฺนนฺติ? อามนฺตา. หญฺจิ สฬายตนํ กมฺมสฺส กตตฺตา อุปฺปนฺนํ, เตน วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘สฬายตนํ วิปาโก’’ติ.

สฬายตนกถา นิฏฺฐิตา.

๑๒. ทฺวาทสมวคฺโค

(๑๒๐) ๕. สตฺตกฺขตฺตุปรมกถา

๖๔๑. สตฺตกฺขตฺตุปรโม ปุคฺคโล สตฺตกฺขตฺตุปรมตานิยโตติ? อามนฺตา. มาตา ชีวิตา โวโรปิตา… ปิตา ชีวิตา โวโรปิโต… อรหา ชีวิตา โวโรปิโต… ทุฏฺเฐน จิตฺเตน ตถาคตสฺส โลหิตํ อุปฺปาทิตํ… สงฺโฆ ภินฺโนติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

สตฺตกฺขตฺตุปรโม ปุคฺคโล สตฺตกฺขตฺตุปรมตานิยโตติ? อามนฺตา. อภพฺโพ อนฺตรา ธมฺมํ อภิสเมตุนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป…. อภพฺโพ อนฺตรา ธมฺมํ อภิสเมตุนฺติ? อามนฺตา. มาตา ชีวิตา โวโรปิตา… ปิตา ชีวิตา โวโรปิโต… อรหา ชีวิตา โวโรปิโต… ทุฏฺเฐน จิตฺเตน ตถาคตสฺส โลหิตํ อุปฺปาทิตํ… สงฺโฆ ภินฺโนติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

๖๔๒. สตฺตกฺขตฺตุปรโม ปุคฺคโล สตฺตกฺขตฺตุปรมตานิยโตติ? อามนฺตา. อตฺถิ โส นิยโม เยน นิยเมน สตฺตกฺขตฺตุปรโม ปุคฺคโล สตฺตกฺขตฺตุปรมตานิยโตติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… อตฺถิ เต สติปฏฺฐานา…เป… สมฺมปฺปธานา… อิทฺธิปาทา… อินฺทฺริยา… พลา… โพชฺฌงฺคา เยหิ โพชฺฌงฺเคหิ สตฺตกฺขตฺตุปรโม ปุคฺคโล สตฺตกฺขตฺตุปรมตานิยโตติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

๖๔๓. นตฺถิ โส นิยโม เยน นิยเมน สตฺตกฺขตฺตุปรโม ปุคฺคโล สตฺตกฺขตฺตุปรมตานิยโตติ? อามนฺตา. หญฺจิ นตฺถิ โส นิยโม เยน นิยเมน สตฺตกฺขตฺตุปรโม ปุคฺคโล สตฺตกฺขตฺตุปรมตานิยโต, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘สตฺตกฺขตฺตุปรโม ปุคฺคโล สตฺตกฺขตฺตุปรมตานิยโต’’ติ.

นตฺถิ เต สติปฏฺฐานา… โพชฺฌงฺคา เยหิ โพชฺฌงฺเคหิ สตฺตกฺขตฺตุปรโม ปุคฺคโล สตฺตกฺขตฺตุปรมตานิยโตติ? อามนฺตา. หญฺจิ นตฺถิ เต โพชฺฌงฺคา เยหิ โพชฺฌงฺเคหิ สตฺตกฺขตฺตุปรโม ปุคฺคโล สตฺตกฺขตฺตุปรมตานิยโต, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘สตฺตกฺขตฺตุปรโม ปุคฺคโล สตฺตกฺขตฺตุปรมตานิยโต’’ติ.

๖๔๔. สตฺตกฺขตฺตุปรโม ปุคฺคโล สตฺตกฺขตฺตุปรมตานิยโตติ? อามนฺตา. สกทาคามินิยเมนาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… อนาคามินิยเมนาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… อรหตฺตนิยเมนาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

กตเมน นิยเมนาติ? โสตาปตฺตินิยเมนาติ. สตฺตกฺขตฺตุปรโม ปุคฺคโล สตฺตกฺขตฺตุปรมตานิยโตติ? อามนฺตา. เย เกจิ โสตาปตฺตินิยามํ โอกฺกมนฺติ, สพฺเพ เต สตฺตกฺขตฺตุปรมตานิยตาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

๖๔๕. น วตฺตพฺพํ – ‘‘สตฺตกฺขตฺตุปรโม ปุคฺคโล สตฺตกฺขตฺตุปรมตานิยโต’’ติ? อามนฺตา. นนุ โส สตฺตกฺขตฺตุปรโมติ? อามนฺตา. หญฺจิ โส สตฺตกฺขตฺตุปรโม, เตน วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘สตฺตกฺขตฺตุปรโม ปุคฺคโล สตฺตกฺขตฺตุปรมตานิยโต’’ติ.

สตฺตกฺขตฺตุปรมกถา นิฏฺฐิตา.

๑๒. ทฺวาทสมวคฺโค

(๑๒๑) ๖. โกลงฺโกลกถา

๖๔๖. น วตฺตพฺพํ – ‘‘โกลงฺโกโล ปุคฺคโล โกลงฺโกลตานิยโต’’ติ? อามนฺตา. นนุ โส โกลงฺโกโลติ? อามนฺตา. หญฺจิ โส โกลงฺโกโล, เตน วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘โกลงฺโกโล ปุคฺคโล โกลงฺโกลตานิยโต’’ติ.

โกลงฺโกลกถา นิฏฺฐิตา.

๑๒. ทฺวาทสมวคฺโค

(๑๒๒) ๗. เอกพีชีกถา

๖๔๗. น วตฺตพฺพํ – ‘‘เอกพีชี ปุคฺคโล เอกพีชิตานิยโต’’ติ? อามนฺตา. นนุ โส เอกพีชีติ? อามนฺตา. หญฺจิ โส เอกพีชี, เตน วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘เอกพีชี ปุคฺคโล เอกพีชิตานิยโต’’ติ.

เอกพีชีกถา นิฏฺฐิตา.

๑๒. ทฺวาทสมวคฺโค

(๑๒๓) ๘. ชีวิตา โวโรปนกถา

๖๔๘. ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล สญฺจิจฺจ ปาณํ ชีวิตา โวโรเปยฺยาติ? อามนฺตา. ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล สญฺจิจฺจ มาตรํ ชีวิตา โวโรเปยฺย…เป… ปิตรํ ชีวิตา โวโรเปยฺย …เป… อรหนฺตํ ชีวิตา โวโรเปยฺย…เป… ทุฏฺเฐน จิตฺเตน ตถาคตสฺส โลหิตํ อุปฺปาเทยฺย…เป… สงฺฆํ ภินฺเทยฺยาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล สญฺจิจฺจ ปาณํ ชีวิตา โวโรเปยฺยาติ? อามนฺตา. ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล สตฺถริ อคารโวติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… ธมฺเม…เป… สงฺเฆ…เป… สิกฺขาย อคารโวติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

นนุ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล สตฺถริ สคารโวติ? อามนฺตา. หญฺจิ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล สตฺถริ สคารโว, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล สญฺจิจฺจ ปาณํ ชีวิตา โวโรเปยฺยา’’ติ. นนุ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล ธมฺเม…เป… สงฺเฆ…เป… สิกฺขาย สคารโวติ? อามนฺตา. หญฺจิ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล สิกฺขาย สคารโว, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล สญฺจิจฺจ ปาณํ ชีวิตา โวโรเปยฺยา’’ติ.

๖๔๙. ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล สตฺถริ อคารโวติ? อามนฺตา. ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล พุทฺธถูเป โอหเทยฺย โอมุตฺเตยฺย นิฏฺฐุเภยฺย พุทฺธถูเป อปพฺยามโต [อสพฺยากโต (สี. ก.)] กเรยฺยาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล สญฺจิจฺจ ปาณํ ชีวิตา โวโรเปยฺยาติ? อามนฺตา. นนุ วุตฺตํ ภควตา – ‘‘เสยฺยถาปิ, ภิกฺขเว, มหาสมุทฺโท ฐิตธมฺโม เวลํ นาติวตฺตติ; เอวเมว โข, ภิกฺขเว, ยํ มยา สาวกานํ สิกฺขาปทํ ปญฺญตฺตํ ตํ มม สาวกา ชีวิตเหตุปิ นาติกฺกมนฺตี’’ติ [จูฬว. ๓๘๕; อ. นิ. ๘.๒๐; อุทา. ๔๕]! อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ? อามนฺตา. เตน หิ น วตฺตพฺพํ – ‘‘ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล สญฺจิจฺจ ปาณํ ชีวิตา โวโรเปยฺยา’’ติ.

ชีวิตา โวโรปนกถา นิฏฺฐิตา.

๑๒. ทฺวาทสมวคฺโค

(๑๒๔) ๙. ทุคฺคติกถา

๖๕๐. ทิฏฺฐิสมฺปนฺนสฺส ปุคฺคลสฺส ปหีนา ทุคฺคตีติ? อามนฺตา. ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล อาปายิเก รูเป รชฺเชยฺยาติ? อามนฺตา. หญฺจิ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล อาปายิเก รูเป รชฺเชยฺย, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘ทิฏฺฐิสมฺปนฺนสฺส ปุคฺคลสฺส ปหีนา ทุคฺคตี’’ติ.

ทิฏฺฐิสมฺปนฺนสฺส ปุคฺคลสฺส ปหีนา ทุคฺคตีติ? อามนฺตา. ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล อาปายิเก สทฺเท…เป… คนฺเธ… รเส… โผฏฺฐพฺเพ…เป… อมนุสฺสิตฺถิยา ติรจฺฉานคติตฺถิยา นาคกญฺญาย เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสเวยฺย, อเชฬกํ ปฏิคฺคเณฺหยฺย, กุกฺกุฏสูกรํ ปฏิคฺคเณฺหยฺย, หตฺถิควสฺสวฬวํ ปฏิคฺคเณฺหยฺย… ติตฺติรวฏฺฏกโมรกปิญฺชรํ [… กปิญฺชลํ (สฺยา. กํ. ปี.)] ปฏิคฺคเณฺหยฺยาติ? อามนฺตา. หญฺจิ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล ติตฺติรวฏฺฏกโมรกปิญฺชรํ ปฏิคฺคเณฺหยฺย, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘ทิฏฺฐิสมฺปนฺนสฺส ปุคฺคลสฺส ปหีนา ทุคฺคตี’’ติ.

๖๕๑. ทิฏฺฐิสมฺปนฺนสฺส ปุคฺคลสฺส ปหีนา ทุคฺคติ, ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล อาปายิเก รูเป รชฺเชยฺยาติ? อามนฺตา. อรหโต ปหีนา ทุคฺคติ, อรหา อาปายิเก รูเป รชฺเชยฺยาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… ทิฏฺฐิสมฺปนฺนสฺส ปุคฺคลสฺส ปหีนา ทุคฺคติ, ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล อาปายิเก สทฺเท… คนฺเธ… รเส… โผฏฺฐพฺเพ…เป… ติตฺติรวฏฺฏกโมรกปิญฺชรํ ปฏิคฺคเณฺหยฺยาติ? อามนฺตา. อรหโต ปหีนา ทุคฺคติ, อรหา ติตฺติรวฏฺฏกโมรกปิญฺชรํ ปฏิคฺคเณฺหยฺยาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

อรหโต ปหีนา ทุคฺคติ, น จ อรหา อาปายิเก รูเป รชฺเชยฺยาติ? อามนฺตา. ทิฏฺฐิสมฺปนฺนสฺส ปุคฺคลสฺส ปหีนา ทุคฺคติ, น จ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล อาปายิเก รูเป รชฺเชยฺยาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… อรหโต ปหีนา ทุคฺคติ, น จ อรหา อาปายิเก สทฺเท…เป… คนฺเธ…เป… รเส…เป… โผฏฺฐพฺเพ…เป… อมนุสฺสิตฺถิยา ติรจฺฉานคติตฺถิยา นาคกญฺญาย เมถุนํ ธมฺมํ ปฏิเสเวยฺย, อเชฬกํ ปฏิคฺคเณฺหยฺย, กุกฺกุฏสูกรํ ปฏิคฺคเณฺหยฺย, หตฺถิควสฺสวฬวํ ปฏิคฺคเณฺหยฺย…เป… ติตฺติรวฏฺฏกโมรกปิญฺชรํ ปฏิคฺคเณฺหยฺยาติ? อามนฺตา. ทิฏฺฐิสมฺปนฺนสฺส ปุคฺคลสฺส ปหีนา ทุคฺคติ, น จ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล ติตฺติรวฏฺฏกโมรกปิญฺชรํ ปฏิคฺคเณฺหยฺยาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

๖๕๒. [อฏฺฐกถานุโลมํ ปรวาทีปุจฺฉาลกฺขณํ. ตถาปายํ ปุจฺฉา สกวาทิสฺส, ปุริมาโย จ อิมิสฺสํ ทุคฺคติกถายํ ปรวาทิสฺสาติ คเหตพฺพา วิย ทิสฺสนฺติ] น วตฺตพฺพํ – ‘‘ทิฏฺฐิสมฺปนฺนสฺส ปุคฺคลสฺส ปหีนา ทุคฺคตี’’ติ? อามนฺตา. ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล นิรยํ อุปปชฺเชยฺย…เป… ติรจฺฉานโยนึ อุปปชฺเชยฺย… เปตฺติวิสยํ อุปปชฺเชยฺยาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ. เตน หิ ทิฏฺฐิสมฺปนฺนสฺส ปุคฺคลสฺส ปหีนา ทุคฺคตีติ.

ทุคฺคติกถา นิฏฺฐิตา.

๑๒. ทฺวาทสมวคฺโค

(๑๒๕) ๑๐. สตฺตมภวิกกถา

๖๕๓. น วตฺตพฺพํ ‘‘สตฺตมภวิกสฺส ปุคฺคลสฺส ปหีนา ทุคฺคตี’’ติ? อามนฺตา. สตฺตมภวิโก ปุคฺคโล นิรยํ อุปปชฺเชยฺย, ติรจฺฉานโยนึ อุปปชฺเชยฺย, เปตฺติวิสยํ อุปปชฺเชยฺยาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ. เตน หิ สตฺตมภวิกสฺส ปุคฺคลสฺส ปหีนา ทุคฺคตีติ.

สตฺตมภวิกกถา นิฏฺฐิตา.

ทฺวาทสมวคฺโค.

ตสฺสุทฺทานํ –

สํวโร กมฺมํ ตเถว อสํวโร, สพฺพกมฺมํ สวิปากํ, สทฺโท วิปาโก, สฬายตนํ วิปาโก, สตฺตกฺขตฺตุปรโม ปุคฺคโล สตฺตกฺขตฺตุปรมตานิยโต, โกลงฺโกลปุคฺคโล โกลงฺโกลตานิยโต, เอกพีชี ปุคฺคโล เอกพีชิตานิยโต, ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล สญฺจิจฺจ ปาณํ ชีวิตา โวโรเปยฺย, ทิฏฺฐิสมฺปนฺนสฺส ปุคฺคลสฺส ปหีนา ทุคฺคติ, ตเถว สตฺตมภวิกสฺสาติ.