(๗๕) ๓. กามคุณกถา

๕๑๐. ปญฺเจว กามคุณา กามธาตูติ? อามนฺตา. นนุ อตฺถิ ตปฺปฏิสญฺญุตฺโต ฉนฺโทติ? อามนฺตา. หญฺจิ อตฺถิ ตปฺปฏิสญฺญุตฺโต ฉนฺโท, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘ปญฺเจว กามคุณา กามธาตู’’ติ. นนุ อตฺถิ ตปฺปฏิสญฺญุตฺโต ราโค ตปฺปฏิสญฺญุตฺโต ฉนฺโท ตปฺปฏิสญฺญุตฺโต ฉนฺทราโค ตปฺปฏิสญฺญุตฺโต สงฺกปฺโป ตปฺปฏิสญฺญุตฺโต ราโค ตปฺปฏิสญฺญุตฺโต สงฺกปฺปราโค ตปฺปฏิสญฺญุตฺตา ปีติ ตปฺปฏิสญฺญุตฺตํ โสมนสฺสํ ตปฺปฏิสญฺญุตฺตํ ปีติโสมนสฺสนฺติ? อามนฺตา. หญฺจิ อตฺถิ ตปฺปฏิสญฺญุตฺตํ ปีติโสมนสฺสํ, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘ปญฺเจว กามคุณา กามธาตู’’ติ.

ปญฺเจว กามคุณา กามธาตูติ? อามนฺตา. มนุสฺสานํ จกฺขุ น กามธาตูติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… มนุสฺสานํ โสตํ…เป… มนุสฺสานํ ฆานํ…เป… มนุสฺสานํ ชิวฺหา…เป… มนุสฺสานํ กาโย…เป… มนุสฺสานํ มโน น กามธาตูติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

มนุสฺสานํ มโน น กามธาตูติ? อามนฺตา. นนุ วุตฺตํ ภควตา –

‘‘ปญฺจ กามคุณา โลเก, มโนจฺฉฏฺฐา ปเวทิตา;

เอตฺถ ฉนฺทํ วิราเชตฺวา, เอวํ ทุกฺขา ปมุจฺจตี’’ติ [สุ. นิ. ๑๗๓; สํ. นิ. ๑.๓๐].

อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ? อามนฺตา. เตน หิ น วตฺตพฺพํ – ‘‘มนุสฺสานํ มโน น กามธาตู’’ติ.

๕๑๑. ปญฺเจว กามคุณา กามธาตูติ? อามนฺตา. กามคุณา ภโว คติ สตฺตาวาโส สํสาโร โยนิ วิญฺญาณฏฺฐิติ อตฺตภาวปฏิลาโภติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… อตฺถิ กามคุณูปคํ กมฺมนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… อตฺถิ กามคุณูปคา สตฺตาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… กามคุเณ สตฺตา ชายนฺติ ชียนฺติ มียนฺติ จวนฺติ อุปปชฺชนฺตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… กามคุเณ อตฺถิ รูปํ เวทนา สญฺญา สงฺขารา วิญฺญาณนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… กามคุณา ปญฺจโวการภโวติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… กามคุเณ สมฺมาสมฺพุทฺธา อุปฺปชฺชนฺติ, ปจฺเจกสมฺพุทฺธา อุปฺปชฺชนฺติ, สาวกยุคํ อุปฺปชฺชตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

กามธาตุ ภโว คติ สตฺตาวาโส สํสาโร โยนิ วิญฺญาณฏฺฐิติ อตฺตภาวปฏิลาโภติ? อามนฺตา. กามคุณา ภโว คติ สตฺตาวาโส สํสาโร โยนิ วิญฺญาณฏฺฐิติ อตฺตภาวปฏิลาโภติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… อตฺถิ กามธาตูปคํ กมฺมนฺติ? อามนฺตา. อตฺถิ กามคุณูปคํ กมฺมนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… อตฺถิ กามธาตูปคา สตฺตาติ? อามนฺตา. อตฺถิ กามคุณูปคา สตฺตาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

กามธาตุยา สตฺตา ชายนฺติ ชียนฺติ มียนฺติ จวนฺติ อุปปชฺชนฺตีติ? อามนฺตา. กามคุเณ สตฺตา ชายนฺติ ชียนฺติ มียนฺติ จวนฺติ อุปปชฺชนฺตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ …เป… กามธาตุยา อตฺถิ รูปํ เวทนา สญฺญา สงฺขารา วิญฺญาณนฺติ? อามนฺตา. กามคุเณ อตฺถิ รูปํ เวทนา สญฺญา สงฺขารา วิญฺญาณนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… กามธาตุ ปญฺจโวการภโวติ? อามนฺตา. กามคุณา ปญฺจโวการภโวติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… กามธาตุยา สมฺมาสมฺพุทฺธา อุปฺปชฺชนฺติ, ปจฺเจกสพุทฺธา อุปฺปชฺชนฺติ, สาวกยุคํ อุปฺปชฺชตีติ? อามนฺตา. กามคุเณ สมฺมาสมฺพุทฺธา อุปฺปชฺชนฺติ, ปจฺเจกสมฺพุทฺธา อุปฺปชฺชนฺติ, สาวกยุคํ อุปฺปชฺชตีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

๕๑๒. น วตฺตพฺพํ – ‘‘ปญฺเจว กามคุณา กามธาตู’’ติ? อามนฺตา. นนุ วุตฺตํ ภควตา – ‘‘ปญฺจิเม, ภิกฺขเว, กามคุณา! กตเม ปญฺจ? จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา, โสตวิญฺเญยฺยา สทฺทา…เป… ฆานวิญฺเญยฺยา คนฺธา…เป… ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา…เป… กายวิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา – อิเม โข, ภิกฺขเว, ปญฺจ กามคุณา’’ติ. อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ? อามนฺตา. เตน หิ ปญฺเจว กามคุณา กามธาตูติ.

กามคุณกถา นิฏฺฐิตา.