๗. สตฺตมวคฺโค

(๖๕) ๓. เจตสิกกถา

๔๗๕. นตฺถิ เจตสิโก ธมฺโมติ? อามนฺตา. นนุ อตฺถิ เกจิ ธมฺมา จิตฺเตน สหคตา สหชาตา สํสฏฺฐา สมฺปยุตฺตา เอกุปฺปาทา เอกนิโรธา เอกวตฺถุกา เอการมฺมณาติ? อามนฺตา. หญฺจิ อตฺถิ เกจิ ธมฺมา จิตฺเตน สหคตา สหชาตา สํสฏฺฐา สมฺปยุตฺตา เอกุปฺปาทา เอกนิโรธา เอกวตฺถุกา เอการมฺมณา, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘นตฺถิ เจตสิโก ธมฺโม’’ติ.

ผสฺโส จิตฺเตน สหชาโตติ? อามนฺตา. หญฺจิ ผสฺโส จิตฺเตน สหชาโต, เตน วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘ผสฺโส เจตสิโก’’ติ. เวทนา…เป… สญฺญา… เจตนา… สทฺธา… วีริยํ… สติ… สมาธิ… ปญฺญา… ราโค… โทโส… โมโห…เป… อโนตฺตปฺปํ จิตฺเตน สหชาตนฺติ? อามนฺตา. หญฺจิ อโนตฺตปฺปํ จิตฺเตน สหชาตํ, เตน วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘อโนตฺตปฺปํ เจตสิก’’นฺติ.

๔๗๖. จิตฺเตน สหชาตาติ กตฺวา เจตสิกาติ? อามนฺตา. ผสฺเสน สหชาตาติ กตฺวา ผสฺสสิกาติ [ผสฺสิกาติ (ปี. อฏฺฐ.)]? อามนฺตา. จิตฺเตน สหชาตาติ กตฺวา เจตสิกาติ? อามนฺตา. เวทนาย… สญฺญาย… เจตนาย… สทฺธาย… วีริเยน… สติยา… สมาธินา… ปญฺญาย… ราเคน… โทเสน… โมเหน…เป… อโนตฺตปฺเปน สหชาตาติ กตฺวา อโนตฺตปฺปาสิกาติ [อโนตฺตปฺปิกาติ (?)]? อามนฺตา.

๔๗๗. นตฺถิ เจตสิโก ธมฺโมติ? อามนฺตา. นนุ วุตฺตํ ภควตา –

‘‘จิตฺตญฺหิทํ เจตสิกา จ ธมฺมา,

อนตฺตโต สํวิทิตสฺส โหนฺติ;

หีนปฺปณีตํ ตทุภเย วิทิตฺวา,

สมฺมทฺทโส เวทิ ปโลกธมฺม’’นฺติ.

อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ? อามนฺตา. เตน หิ อตฺถิ เจตสิโก ธมฺโมติ.

นตฺถิ เจตสิโก ธมฺโมติ? อามนฺตา. นนุ วุตฺตํ ภควตา – ‘‘อิธ, เกวฏฺฏ, ภิกฺขุ ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ จิตฺตมฺปิ อาทิสติ เจตสิกมฺปิ อาทิสติ วิตกฺกิตมฺปิ อาทิสติ วิจาริตมฺปิ อาทิสติ – ‘เอวมฺปิ เต มโน, อิตฺถมฺปิ เต มโน, อิติปิ เต จิตฺต’’’นฺติ [ที. นิ. ๑.๔๘๕]. อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ? อามนฺตา. เตน หิ อตฺถิ เจตสิโก ธมฺโมติ.

เจตสิกกถา นิฏฺฐิตา.