๖. ฉฏฺฐวคฺโค

(๕๕) ๓. สจฺจกถา

๔๕๒. จตฺตาริ สจฺจานิ อสงฺขตานีติ? อามนฺตา. จตฺตาริ ตาณานิ จตฺตาริ เลณานิ จตฺตาริ สรณานิ จตฺตาริ ปรายนานิ จตฺตาริ อจฺจุตานิ จตฺตาริ อมตานิ จตฺตาริ นิพฺพานานีติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… จตฺตาริ นิพฺพานานีติ? อามนฺตา. อตฺถิ จตุนฺนํ นิพฺพานานํ อุจฺจนีจตา หีนปณีตตา อุกฺกํสาวกํโส สีมา วา เภโท วา ราชิ วา อนฺตริกา วาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

ทุกฺขสจฺจํ อสงฺขตนฺติ? อามนฺตา. ทุกฺขํ อสงฺขตนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… ทุกฺขสจฺจํ อสงฺขตนฺติ? อามนฺตา. กายิกํ ทุกฺขํ เจตสิกํ ทุกฺขํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสอุปายาสา อสงฺขตาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… สมุทยสจฺจํ อสงฺขตนฺติ? อามนฺตา. สมุทโย อสงฺขโตติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… สมุทยสจฺจํ อสงฺขตนฺติ? อามนฺตา. กามตณฺหา ภวตณฺหา วิภวตณฺหา อสงฺขตาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… มคฺคสจฺจํ อสงฺขตนฺติ? อามนฺตา. มคฺโค อสงฺขโตติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… มคฺคสจฺจํ อสงฺขตนฺติ? อามนฺตา. สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาสมาธิ อสงฺขโตติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

ทุกฺขํ สงฺขตนฺติ? อามนฺตา. ทุกฺขสจฺจํ สงฺขตนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… กายิกํ ทุกฺขํ เจตสิกํ ทุกฺขํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสอุปายาสา สงฺขตาติ? อามนฺตา. ทุกฺขสจฺจํ สงฺขตนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… สมุทโย สงฺขโตติ? อามนฺตา. สมุทยสจฺจํ สงฺขตนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… กามตณฺหา ภวตณฺหา วิภวตณฺหา สงฺขตาติ? อามนฺตา. สมุทยสจฺจํ สงฺขตนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… มคฺโค สงฺขโตติ? อามนฺตา. มคฺคสจฺจํ สงฺขตนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… สมฺมาทิฏฺฐิ…เป… สมฺมาสมาธิ สงฺขโตติ? อามนฺตา. มคฺคสจฺจํ สงฺขตนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

๔๕๓. นิโรธสจฺจํ อสงฺขตํ, นิโรโธ อสงฺขโตติ? อามนฺตา. ทุกฺขสจฺจํ อสงฺขตํ, ทุกฺขํ อสงฺขตนฺติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… นิโรธสจฺจํ อสงฺขตํ, นิโรโธ อสงฺขโตติ? อามนฺตา. สมุทยสจฺจํ อสงฺขตํ, สมุทโย อสงฺขโตติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… นิโรธสจฺจํ อสงฺขตํ, นิโรโธ อสงฺขโตติ? อามนฺตา. มคฺคสจฺจํ อสงฺขตํ, มคฺโค อสงฺขโตติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

ทุกฺขสจฺจํ อสงฺขตํ, ทุกฺขํ สงฺขตนฺติ? อามนฺตา. นิโรธสจฺจํ อสงฺขตํ, นิโรโธ สงฺขโตติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… สมุทยสจฺจํ อสงฺขตํ, สมุทโย สงฺขโตติ? อามนฺตา. นิโรธสจฺจํ อสงฺขตํ, นิโรโธ สงฺขโตติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป… มคฺคสจฺจํ อสงฺขตํ, มคฺโค สงฺขโตติ? อามนฺตา. นิโรธสจฺจํ อสงฺขตํ, นิโรโธ สงฺขโตติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

๔๕๔. น วตฺตพฺพํ – ‘‘จตฺตาริ สจฺจานิ อสงฺขตานี’’ติ? อามนฺตา. นนุ วุตฺตํ ภควตา – ‘‘จตฺตาริมานิ, ภิกฺขเว, ตถานิ อวิตถานิ อนญฺญถานิ! กตมานิ จตฺตาริ? ‘อิทํ ทุกฺข’นฺติ, ภิกฺขเว, ตถเมตํ อวิตถเมตํ อนญฺญถเมตํ…เป… ‘อยํ ทุกฺขสมุทโย’ติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรโธ’ติ…เป… ‘อยํ ทุกฺขนิโรธคามินี ปฏิปทา’ติ ตถเมตํ อวิตถเมตํ อนญฺญถเมตํ. อิมานิ โข, ภิกฺขเว, จตฺตาริ ตถานิ อวิตถานิ อนญฺญถานี’’ติ [สํ. นิ. ๕.๑๐๙๐]. อตฺเถว สุตฺตนฺโตติ? อามนฺตา. เตน หิ จตฺตาริ สจฺจานิ อสงฺขตานีติ.

สจฺจกถา นิฏฺฐิตา.