๓. ตติยวคฺโค

(๓๒) ๑๒. เนวสญฺญานาสญฺญายตนกถา

๓๘๔. เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ – ‘‘สญฺญา อตฺถี’’ติ? อามนฺตา. อสญฺญภโว อสญฺญคติ อสญฺญสตฺตาวาโส อสญฺญสํสาโร อสญฺญโยนิ อสญฺญตฺตภาวปฏิลาโภติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

นนุ สญฺญาภโว สญฺญาคติ สญฺญาสตฺตาวาโส สญฺญาสํสาโร สญฺญาโยนิ สญฺญตฺตภาวปฏิลาโภติ? อามนฺตา. หญฺจิ สญฺญาภโว สญฺญาคติ…เป… สญฺญตฺตภาวปฏิลาโภ, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ – ‘สญฺญา อตฺถี’’’ติ.

เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ – ‘‘สญฺญา อตฺถี’’ติ? อามนฺตา. เอกโวการภโว คติ…เป… อตฺตภาวปฏิลาโภติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

นนุ จตุโวการภโว คติ…เป… อตฺตภาวปฏิลาโภติ? อามนฺตา. หญฺจิ จตุโวการภโว คติ…เป… อตฺตภาวปฏิลาโภ, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ – ‘สญฺญา อตฺถี’’’ติ.

๓๘๕. อสญฺญสตฺเตสุ น วตฺตพฺพํ – ‘‘สญฺญา อตฺถิ’’, โส จ อสญฺญภโว อสญฺญคติ อสญฺญสตฺตาวาโส อสญฺญสํสาโร อสญฺญโยนิ อสญฺญตฺตภาวปฏิลาโภติ? อามนฺตา. เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ – ‘‘สญฺญา อตฺถิ,’’ โส จ อสญฺญภโว อสญฺญคติ อสญฺญสตฺตาวาโส อสญฺญสํสาโร อสญฺญโยนิ อสญฺญตฺตภาวปฏิลาโภติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

อสญฺญสตฺเตสุ น วตฺตพฺพํ – ‘‘สญฺญา อตฺถิ,’’ โส จ เอกโวการภโว คติ…เป… อตฺตภาวปฏิลาโภติ? อามนฺตา. เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ – ‘‘สญฺญา อตฺถิ,’’ โส จ เอกโวการภโว คติ สตฺตาวาโส สํสาโร โยนิ อตฺตภาวปฏิลาโภติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ – ‘‘สญฺญา อตฺถิ,’’ โส จ สญฺญาภโว สญฺญาคติ…เป… สญฺญตฺตภาวปฏิลาโภติ? อามนฺตา. อสญฺญสตฺเตสุ น วตฺตพฺพํ – ‘‘สญฺญา อตฺถิ,’’ โส จ สญฺญาภโว สญฺญาคติ…เป… สญฺญตฺตภาวปฏิลาโภติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ – ‘‘สญฺญา อตฺถิ,’’ โส จ จตุโวการภโว คติ…เป… อตฺตภาวปฏิลาโภติ? อามนฺตา. อสญฺญสตฺเตสุ น วตฺตพฺพํ – ‘‘สญฺญา อตฺถิ,’’ โส จ จตุโวการภโว คติ…เป… อตฺตภาวปฏิลาโภติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ – ‘‘สญฺญา อตฺถี’’ติ? อามนฺตา. นนุ เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ จตุโวการภโวติ? อามนฺตา. หญฺจิ เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ จตุโวการภโว, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ – ‘สญฺญา อตฺถี’’’ติ.

๓๘๖. เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ จตุโวการภโว เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ – ‘‘สญฺญา อตฺถี’’ติ? อามนฺตา. อากาสานญฺจายตนํ จตุโวการภโว อากาสานญฺจายตเน น วตฺตพฺพํ – ‘‘สญฺญา อตฺถี’’ติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ จตุโวการภโว, เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ – ‘‘สญฺญา อตฺถี’’ติ? อามนฺตา. วิญฺญาณญฺจายตนํ…เป… อากิญฺจญฺญายตนํ จตุโวการภโว, อากิญฺจญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ – ‘‘สญฺญา อตฺถี’’ติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

อากาสานญฺจายตนํ จตุโวการภโว, อตฺถิ ตตฺถ สญฺญาติ? อามนฺตา. เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ จตุโวการภโว, อตฺถิ ตตฺถ สญฺญาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

วิญฺญาณญฺจายตนํ…เป… อากิญฺจญฺญายตนํ จตุโวการภโว, อตฺถิ ตตฺถ สญฺญาติ? อามนฺตา. เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ จตุโวการภโว, อตฺถิ ตตฺถ สญฺญาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ – ‘‘สญฺญา อตฺถี’’ติ วา ‘‘นตฺถี’’ติ วาติ? อามนฺตา. นนุ เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ จตุโวการภโวติ? อามนฺตา. หญฺจิ เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ จตุโวการภโว, โน จ วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ – ‘สญฺญา อตฺถี’ติ วา ‘นตฺถี’ติ วา’’ติ.

เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ จตุโวการภโว, เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ – ‘‘สญฺญา อตฺถี’’ติ วา ‘‘นตฺถี’’ติ วาติ? อามนฺตา. อากาสานญฺจายตนํ…เป… วิญฺญาณญฺจายตนํ…เป… อากิญฺจญฺญายตนํ จตุโวการภโว, อากิญฺจญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ – ‘‘สญฺญา อตฺถี’’ติ วา ‘‘นตฺถี’’ติ วาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ [เนวสญฺญานาสญฺญายตเน วตฺตพฺพํ (?)] – ‘‘สญฺญา อตฺถี’’ติ วา ‘‘นตฺถี’’ติ วาติ? อามนฺตา. นนุ เนวสญฺญานาสญฺญายตนนฺติ? อามนฺตา. หญฺจิ เนวสญฺญานาสญฺญายตนํ, เตน วต เร วตฺตพฺเพ – ‘‘เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ – ‘สญฺญา อตฺถี’ติ วา ‘นตฺถี’ติ วา’’ติ.

เนวสญฺญานาสญฺญายตนนฺติ กตฺวา เนวสญฺญานาสญฺญายตเน น วตฺตพฺพํ – ‘‘สญฺญา อตฺถี’’ติ วา ‘‘นตฺถี’’ติ วาติ? อามนฺตา. อทุกฺขมสุขา เวทนาติ กตฺวา อทุกฺขมสุขาย เวทนาย [อทุกฺขมสุขา เวทนา (สี. ก.)] น วตฺตพฺพํ – ‘‘เวทนา’’ติ วา ‘‘อเวทนา’’ติ วาติ? น เหวํ วตฺตพฺเพ…เป….

เนวสญฺญานาสญฺญายตนกถา นิฏฺฐิตา.

ตติยวคฺโค.

ตสฺสุทฺทานํ –

พลํ สาธารณํ อริยํ, สราคํ จิตฺตํ วิมุจฺจติ;

วิมุตฺตํ วิมุจฺจมานํ, อตฺถิ จิตฺตํ วิมุจฺจมานํ.

อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส, ทิฏฺฐิปริยุฏฺฐานํ ปหีนํ;

อฏฺฐมกสฺส ปุคฺคลสฺส, นตฺถิ ปญฺจินฺทฺริยานิ จกฺขุํ.

โสตํ ธมฺมุปตฺถทฺธํ, ยถากมฺมูปคตํ ญาณํ;

เทเวสุ สํวโร อสญฺญ-สตฺเตสุ สญฺญา เอวเมว ภวคฺคนฺติ.