สการนฺตธาตุ
ปุส โปสเน. โปเสติ, โปสยติ. อิมานิ รูปานิ กิญฺจาปิ ภูวาทิคณิกํ ‘‘โปเสตี’’ติ รูปํ ปฏิจฺจ เหตุกตฺตุรูปานิ วิย ทิสฺสนฺติ, ตถาปิ ‘‘อญฺเญปิ เทโว โปเสตี’’ติอาทิกสฺส จุราทิคณิกรูปสฺส ทสฺสนโต สุทฺธกตฺตุวเสน วุตฺตานีติ ทฏฺฐพฺพํ. อุภินฺนํ ปน การิตฏฺฐาเน ‘‘โปสาเปติ, โปสาปยตี’’ติ เหตุกตฺตุรูปานิ อิจฺฉิตพฺพานิ.
เปส ปฏิหรเณ. เปเสติ, เปสยติ.
ปิส พลปาณเนสุ. ปิเสติ, ปิสยติ.
ปสิ นาสเน. ปํเสติ, ปํสยติ.
ชสิ รกฺขเณ. ชํเสติ, ชํสยติ.
สิเลส สิเลสเน. สิเลเสติ, สิเลสยติ. สิเลโส.
ลูส หึสายํ. ลูเสติ, ลูสยติ.
ปุนฺส อภิมทฺทเน. นกาโร นิคฺคหีตตฺถํ. ปุํเสติ, ปุํสยติ. นปุํสโก. ธาตุนการสฺส โลเป ‘‘โปโส’’ อิจฺจปิ รูปํ.
ตตฺถ น ปุํสโกติ อิตฺถิภาวปุมฺภาวรหิโต ปุคฺคโล. โส หิ ปุริโส วิย สาติสยํ ปจฺจามิตฺเต น ปุํเสติ อภิมทฺทนํ กาตุํ น สกฺโกตีติ นปุํสโกติ วุจฺจติ. เกจิ ปน ‘‘น ปุมา, น อิตฺถี’’ติ นปุํสโกติ วจนตฺถํ วทนฺติ. ตถา หิ สทฺทสตฺถวิทู ตํ ปุคฺคลํ นปุํสกลิงฺควเสน นปุํสกนฺติ วทนฺติ.
ธูส กนฺติกรเณ. ธูเสติ, ธูสยติ.
รุส โรสเน. โรสนํ โกปกรณํ. โรเสติ, โรสยติ. โรโส. โรโสติ โกโธ.
พฺยุส อุสฺสคฺเค. โพฺยเสติ, โพฺยสยติ.
ชส หึสายํ. ชาเสติ, ชาสยติ.
ทํส ทํสเน. ทํเสติ, ทํสยติ. ทํสโน. ทํสโนติ ทนฺโต. ทํสนฺติ ขาทนียํ วา โภชนียํ วา เอเตนาติ ทํสโน.
ทสิ ทสฺสเน จ. จกาโร ทํสนํ อเปกฺขติ. ทํเสติ, ทํสยติ. วิทํเสติ, วิทํสยติ สูริโย อาโลกํ.
ตสฺส สนฺตชฺชเน. ตสฺเสติ, ตสฺสยติ ปุริโส โจเร.
วสฺสุ สตฺติพนฺธเน. สตฺติพนฺธนํ สมตฺถตากรณํ. วสฺเสติ, วสฺสยติ.
ชส ตาฬเน. ตาฬนํ ปหรณํ. ชาเสติ, ชาสยติ.
ปส พนฺธเน. ปาเสติ, ปาสยติ. ปาโส. ปาสนฺติ พนฺธนฺติ สตฺเต เอเตนาติ ปาโส, สกุณปาสาทิ.
ฆุสิ วิสทฺทเน. วิสทฺทนํ อุคฺโฆสนํ. โฆเสติ, โฆสยติ. โฆโส.
ลส สิลฺยโยเค. สิลฺยโยโค ลาสิยํ นาฏกนาฏนํ เรจกทานํ. ลาเสติ, ลาสยติ. ลาเสนฺโต, ลาเสนฺตี. อตฺรายํ ปาฬิ ‘‘วาเทนฺติยาปิ ลาเสนฺติ, นจฺจนฺติยาปิ ลาเสนฺติ, ลาเสนฺติยาปิ นจฺจนฺตี’’ติ. ตตฺถ ลาเสนฺตีติ ยา อุปฺลวมานา วิย อุฏฺฐหิตฺวา ลาสิยนาฏกํ นาเฏนฺติ, เรจกํ เทนฺติ.
ภูส อลงฺกาเร. ภูเสติ, ภูสยติ. วิภูเสติ, วิภูสยติ. ภูสนํ, วิภูสนํ.
วส สิเนหนเฉทาวหรเณสุ. อวหรณํ โจริกาย คหณํ. วาเสติ, วาสยติ. วสา.
ตาส วารเณ. วารณํ นิวารณํ. ตาเสติ, ตาสยติ.
ธส อุญฺเฉ. ธาเสติ, ธาสยติ.
ภส คหเณ. ภาเสติ, ภาสยติ.
ปุส ธารเณ. โปเสติ, โปสยติ, อาภรณํ ธาเรตีติ อตฺโถ.
ตุสิ ปิสิ กุสิ ทสิ ภาสายํ. ตุํเสติ, ตุํสยติ. ปึเสติ, ปึสยติ. กุํเสติ, กุํสยติ. ทํเสติ, ทํสยติ.
ขุสิ อกฺโกสเน. ขุํเสติ, ขุํสยติ. ขุํสนา.
คเวส มคฺคเน. คเวเสติ, คเวสยติ. คเวสโก, คเวสิโต, คเวสนา, คเวฏฺฐิ.
วาส อุปเสวายํ. วาเสติ, วาสยติ. วาโส, อาวาโส.
หิสิ หึสายํ. หึเสติ, หึสยติ.
นิวาส อจฺฉาทเน. วตฺถํ นิวาเสติ, นิวาสยติ. ปุพฺพณฺหสมยํ นิวาเสตฺวา.
อํส สงฺฆาเต. อํเสติ, อํสยติ. อํโส, อํสา.
เอตฺถ จ อํโสติ โกฏฺฐาโสปิ ขนฺโธปิ วุจฺจติ. อํสาติ อริสโรโค.
มิส สชฺชเน. เมเสติ, เมสยติ.
รส อสฺสาทเน. รเสติ, รสยติ. รโส. รสิยเต อสฺสาทิยเต ชเนหีติ รโส.
รส สิเนหเน. รเสติ, รสยติ. รโส.
ตตฺถ รเสตีติ สิเนหติ. รโสติ สิเนโห, สิเนหสมฺพนฺโธ สามคฺคิรโสติ วุจฺจติ, ยํ สนฺธาย พฺราหฺมณา ภควนฺตํ ‘‘อรสรูโป สมโณ โคตโม’’ติ อโวจุํ.
สิย อสพฺพปฺปโยเค. เสเสติ, เสสยติ. เสโส. วิปุพฺโพ อติสเย, วิปุพฺโพ อติสเย, วิปุพฺโพ สิสธาตุ อติสเย วตฺตติ, วิเสเสติ, วิเสสยติ. วิเสโส, วิสิฏฺโฐ, วิเสสนํ.
มิสฺส สมฺมิสฺเส. มิสฺเสติ, มิสฺสยติ. สมฺมิสฺเสติ, สมฺมิสฺสยติ. มิสฺโส, มิสฺโส, มิสฺสิโต, สมฺมิสฺสิโต, สมฺมิสฺโส อิจฺจาทีนิ. อลมฺพุสาชาตเก มิสฺสาติ อิตฺถีนํ วตฺตพฺพนามํ, ปุริเสหิ สทฺธึ สมฺมิสฺสนตาย.
ชุส ปริตกฺกเน. โชเสติ, โชสยติ.
มส ปหาสเน. มเสติ, มสยติ.
มริส ติติกฺขายํ. มริเสติ. มริสยติ.
ปิส เปสเน. เปเสติ, เปสยติ. เปสโก, เปสิโต.
ฆุส สทฺเท. โฆเสติ, โฆสยติ. อุคฺโฆสยุํ โพธิมณฺเฑ ปโมทิตา. โฆโส.
ทิสี อุจฺจารเณ. เทเสติ, เทสยติ. เทสโก, เทเสตา, เทสิโต, เทสนา.
วส อจฺฉาทเน. วาเสติ, วาสยติ. นิวาเสติ, นิวาสยติ. วตฺถํ.
สการนฺตธาตุรูปานิ.