นิทานสํยุตฺต

ปฏิจฺจสมุปฺปาทสุตฺต

ปุจฺฉา – เตนาวุโส ภควตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน นิทานวคฺคสํยุตฺเต ปฐมํ สํคีตํ ปฏิจฺจสมุปฺปาทสุตฺตํ กตฺถ ตํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ปญฺจสเต ชนปทวาสิโน ภิกฺขู อารพฺภ ภาสิตํ. ปญฺจสตา ภนฺเต ชนปทวาสิโน ภิกฺขู สพฺเพ อุคฺฆาฏิตญฺญุโน ธุตงฺคธรา อารทฺธวีริยา ยุตฺตโยคา วิปสฺสกา สณฺหํ สุขุมํ สุญฺญตํ ปจฺจยาการธมฺมเทสนํ ปตฺถยมานา ภควนฺตํ อภิวาเทตฺวา ภควนฺตํ ปริวาเรตฺวา นิสีทึสุ. ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ ‘‘ปฏิจฺจสมุปฺปาทํ โว ภิกฺขเว เทเสสฺสามิ, ตํ สุณาถ สาธุกํ มนสิ กโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

กตโม จ ภิกฺขเว ปฏิจฺจสมุปฺปาโท. อวิชฺชาปจฺจยา ภิกฺขเว สงฺขารา, สงฺขารปจฺจยา วิญฺญาณํ (เปยฺยาล) ชาติปจฺจยา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปาสา สมฺภวนฺติ, เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขนฺธสฺส สมุทโย โหติ. อยํ วุจฺจติ ภิกฺขเว ปฏิจฺจสมุปฺปาโท.

อวิชฺชาย เตฺวว อเสสวิราคนิโรโธ สงฺขารนิโรโธ (เปยฺยาล) ชาตินิโรธา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ, เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหติ –

วิภงฺคสุตฺต

ปุจฺฉา – ตตฺถาวุโส ทุติยํ สํคีตํ วิภงฺคสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ปญฺจสเต ชนปทวาสิโน วิปญฺจิตญฺญุโน ภิกฺขู อารพฺภ ภาสิตํ. ปญฺจสตา ภนฺเต ชนปทวาสิกา ภิกฺขู วิปญฺจิตญฺญุโน ธุตงฺคธรา อารทฺธวีริยา ยุตฺตโยคา วิสฺสกา สณฺหํ สุขุมํ สุญฺญตปฏิสํยุตฺตํ ปจฺจยาการธมฺมเทสนํ ปตฺถยมานา ภควนฺตํ ปริวาเรตฺวา นิสีทึสุ. ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ ‘‘ปฏิจฺจ สมุปฺปาทํ โว ภิกฺขเว เทเทสฺสามิ วิภชิสฺสามิ, ตํ สุณาถ สาธุกํ มนสิกโรถ, ภาสิสฺสามี’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

ปญฺจเวรภยสุตฺต

ปุจฺฉา – ปญฺจเวรภยสุตฺตํ ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อนาถปิณฺฑิกํ คหปตึ อารพฺภ ‘‘ยโต โข คหปติ อริยสาวกสฺส ปญฺจ ภยานิ เวรานิ วูปสนฺตานิ โหนฺติ, จตูหิ จ โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคโต โหติ, อริโย จสฺส ญาโย ปญฺญาย สุทิฏฺโฐ โหติ สุปฺปฏิวิทฺโธ, โส อากงฺขมาโน อตฺตนาว อตฺตานํ พฺยากเรยฺย ขีณนิรโยมิ ขีณติรจฺฉานโยนิ ขีณเปตฺติวิสโย ขีณาปายทุคฺคติวินิปาโต, โสตาปนฺโนหมสฺมิ อวินิปาตธมฺโม นิยโต สมฺโพธิปรายโน’’ติ เอวํ โข ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโสตตฺถ ภควตา อริยสาวกสฺส ปญฺจนฺนํ ภยานํ เวรานํ วูปสนฺตตา ปกาสิตา.

วิสฺสชฺชนา – ‘‘กตมานิ ปญฺจ ภยานิ เวรานิ วูปสนฺตานิ โหนฺติ. ยํ คหปติ ปาณาติปาตี ปาณาติปาตปจฺจยา ทิฏฺฐธมฺมิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, สมฺปรายิกมฺปิ ภยํ เวรํ ปสวติ, เจตสิกมฺปิ ทุกฺขํ โทมนสฺสํ ปฏิสํเวทยติ. ปาณาติปาตา ฏิวิรตสฺส เอวํ ตํ ภยํ เวรํ วูปสนฺตํ โหตี’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ตตฺถ ภควตา อริยสาวกสฺส ปญฺจนฺนํ ภยานํ เวรานํ วูปสนฺตตา ปกาสิตา.

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส ตตฺถ ภควตา อริยสาวกสฺส จตูหิ โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคตตา ปกาสิตา.

วิสฺสชฺชนา – กตเมหิ จตูหิ โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคโต โหติ. อิธ คหปติ อริยสาวโก พุทฺเธ อเวจฺจปฺปสาเทน สมนฺนาคโต โหติ ‘‘อิติปิโส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโรปุริสทมฺมสารถิ สตฺถาเทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ตตฺถ ภควตา อริยสาวกสฺส จตูหิ โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคตตา ปกาสิตา.

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส ตตฺถ ภควตา อริยสาวเกน อริยสฺส ญายสฺส ปญฺญาย สุทิฏฺฐตา สุปฺปฏิวิทฺธตา ปกาสิตา.

วิสฺสชฺชนา – กตโม จสฺส อริโย ญาโย ปญฺญาย สุทิฏฺโฐ โหติ สุปฺปฏิวิทฺโธ. อิธ คหปติ อริยสาวโก ปฏิจฺจสมุปฺปาทญฺเญว สาธุกํ โยนิโส มนสิ กโรติ ‘‘อิติ อิมสฺมึ สติ อิทํ โหติ, อิมสฺมึ อสติ อิทํ น โหติ, อิมสฺสุปฺปาทา อิทํ อุปฺปชฺชติ, อิมสฺส นิโรธา อิทํ นิรุชฺฌติ, ยทิทํ อวิชฺชาปจฺจยา (เปยฺยาล) เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตี’’ติ, เอวํ โข ภนฺเต ภควตา ตตฺถ อริยสาวเกน อริยสฺส ญายสฺส ปญฺญาย สุทิฏฺฐตา สุปฺปฏิวิทฺธตา ปกาสิตา.

ยโต โข คหปติ อริยสาวกสฺส อิมานิ ปญฺจ ภยานิ เวรานิ วูปสนฺตานิ โหนฺติ. อิเมหิ จตูหิ โสตาปตฺติยงฺเคหิ สมนฺนาคโต โหติ. อยญฺจสฺส อริโย ญาโย ปญฺญาย สุทิฏฺโฐ โหติ สุปฺปฏิวิทฺโธ–

ทุกฺขสุตฺต

ปุจฺฉา – ทุกฺขสุตฺตํ ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กถญฺจ ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ‘‘ทุกฺขสฺส ภิกฺขเว สมุทยญฺจ อตฺถงฺคมญฺจ เทเสสฺสามี’’ติ เอวมาทินา ภควตา ภาสิตํ.

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส ตตฺถ ภควตา ทุกฺขสมุทโย ปกาสิโต.

วิสฺสชฺชนา – กตโม จ ภิกฺขเว ทุกฺขสฺส สมุทโย. จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณํ, ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส, ผสฺสปจฺจยา เวทนา, เวทนาปจฺจยา ตณฺหา. อยํ โข ภิกฺขเว ทุกฺขสฺส สมุทโย. โสตญฺจ ปฏิจฺจ สทฺเท จ อุปฺปชฺชติ โสตวิญฺญาณํ…เป… ฆานญฺจ ปฏิจฺจ คนฺเธ จ…เป… ชิวฺหญฺจ ปฏิจฺจ รเส จ…เป… กายญฺจ ปฏิจฺจ โผฏฺฐพฺเพ จ…เป… มนญฺจ ปฏิจฺจ ธมฺเม จ อุปฺปชฺชติ มโนวิญฺญาณํ, ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส, ผสฺสปจฺจยา เวทนา, เวทนาปจฺจยา ตณฺหา. อยํ โข ภิกฺขเว ทุกฺขสฺส สมุทโยติ เอวํโข ภนฺเต ตตฺถ ภควตา ทุกฺขสฺส สมุทโย ปกาสิโต.

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส ตตฺถ ภควตา ทุกฺขสฺส อตฺถงฺคโม ปกาสิโต.

วิสฺสชฺชนา – กตโม จ ภิกฺขเว ทุกฺขสฺส อตฺถงฺคโม. จกฺขุญฺจ ปฏิจฺจ รูเป จ อุปฺปชฺชติ จกฺขุวิญฺญาณํ, ติณฺณํ สงฺคติ ผสฺโส, ผสฺสปจฺจยา เวทนา, เวทนาปจฺจยา ตณฺหา, ตสฺสาเยว ตณฺหาย อเสสวิราคนิโรธา อุปาทานนิโรโธ อุปาทานนิโรธา ภวนิโรโธ, ภวนิโรธา ชาตินิโรโธ, ชาตินิโรธา ชรามรณํ โสกปริเทวทุกฺขโทมนสฺสุปายาสา นิรุชฺฌนฺติ. เอวเมตสฺส เกวลสฺส ทุกฺขกฺขนฺธสฺส นิโรโธ โหตีติ เอวมาทินา ภนฺเต ตตฺถ ภควตา ทุกฺขสฺส อตฺถงฺคโม ปกาสิโต.

ปุตฺตมํสูปมสุตฺต

ปุจฺฉา – ปุตฺตมํสูปมสุตฺตํ ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล อธุนา ปพฺพชิเต ภิกฺขู อารพฺภ ภาสิตํ. ภควโต จ ภนฺเต ภิกฺขุสงฺฆสฺส จ มหาลาภสกฺกาโร อุทปาทิ, เอกจฺเจ จ ภนฺเต ภิกฺขู นวา อจิรปพฺพชิตา กุลปุตฺตา อาหารํ อปจฺจเวกฺขิตฺวา ปริภุญฺชึสุ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘จตฺตาโรเม ภิกฺขเว อาหารา ภูตานํ วา สตฺตานํ ฐิติยา สมฺภเวสีนํ วา อนุคฺคหาย. กตเม จตฺตาโร กพฬีกาโร อาหาโร โอฬาริโก วา สุขุโม วา ผสฺโส ทุติโย มโนสญฺเจตนา ตติยา วิญฺญาณํ จตุตฺถ’’นฺติ เอวํ โข ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส ตตฺถ กพฬีการสฺส อาหารสฺส ทฏฺฐพฺพากาโร ภควตา ปกาสิโต.

วิสฺสชฺชนา – เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว เทฺว ชายมฺปติกา ปริตฺตํ สมฺพลํ อาทาย กนฺตารมคฺคํ ปฏิปชฺเชยฺยุํ. เตสมสฺส เอกปุตฺตโก ปิโย มนาโปติ เอวมาทินา ภนฺเต ตตฺถ ภควตา กพฬีการสฺส อาหารสฺส ทฏฺฐพฺพากาโร ปกาสิโต.

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส ตตฺถ ภควตา ผสฺสาหารสฺส ทฏฺฐพฺพากาโร ปกาสิโต.

วิสฺสชฺชนา – เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว คาวี นิจฺจมฺมา กุฏฺฏํ เจ นิสฺสาย ติฏฺเฐยฺย, เย กุฏฺฏนิสฺสิตา ปาณา, เต นํ ขาเทยฺยุํ. รุกฺขํ เจ นิสฺสาย ติฏฺเฐยฺย. อุทกํ เจ นิสฺสาย ติฏฺเฐยฺย. อากาสํ เจ นิสฺสาย ติฏฺเฐยฺย, เย อากาสนิสฺสิตา ปาณา, เต นํ ขาเทยฺยุนฺติ เอวมาทินา ภนฺเต ตตฺถ ภควตา ผสฺสสฺส อาหารสฺส ทฏฺฐพฺพากาโร วิตฺถาเรตฺวา ปกาสิโต.

เอวเมว ขฺวาหํ ภิกฺขเว ผสฺสาหาโร ทฏฺฐพฺโพติ วทามิ.

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส ตตฺถ ภควตา มโนสญฺเจตนาหารสฺส ทฏฺฐพฺพากาโร ปกาสิโต.

วิสฺสชฺชนา – เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว องฺคารกาสุ สาธิกโปริสา ปุณฺณา องฺคารานํ วีตจฺจิกานํ วีตธูมานํ. อถ ปุริโส อาคจฺเฉยฺย ชีวิตุกาโม อมริตุกาโม สุข กาโม ทุกฺขปฺปฏิกูโลติ เอวมาทินา ภนฺเต ตตฺถ ภควตา มโนสญฺเจตนาหารสฺส ทฏฺฐพฺพากาโร วิตฺถาเรน ปกาสิโต.

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส ตตฺถ ภควตา วิญฺญาณาหารสฺส ทฏฺฐพฺพากาโร ปกาสิโต.

วิสฺสชฺชนา – เสยฺยถาปิ ภิกฺขเว โจรํ อาคุจารึ คเหตฺวา รญฺโญ ทสฺเสยฺยุํ ‘‘อยํ เต เทวโจโร อาคุจารี, อิมสฺส ยํ อิจฺฉสิ, ตํ ทณฺฑํ ปเณหี’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ตตฺถ ภควตา วิญฺญาณาหารสฺส ทฏฺฐพฺพากาโร ปกาสิโต.

สุสิมปริพฺพาชกสุตฺต

ปุจฺฉา – เตนาวุโส ภควตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน สุสิมปริพฺพาชก สุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต อายสฺมนฺตํ สุสิมํ อารพฺภ ภาสิตํ. อายสฺมา ภนฺเต สุสิโม ยาวตโก ภิกฺขูหิ สทฺธึ อโหสิ กถาสลฺลาโป, ตํ สพฺพํ ภควโต อาโรเจสิ. ตสฺมึ วตฺถุสฺมึ ‘‘ปุพฺเพ โข สุสิม ธมฺมฏฺฐิติญาณํ, ปจฺฉา นิพฺพาเน ญาณ’’นฺติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส ตตฺถ ภควา อายสฺมโต สุสิมตฺเถรสฺส สมฺปติอรหตฺตปตฺตสฺส อนุโยควเสน ปฏิปุจฺฉิตฺวา ปฏิปุจฺฉิตฺวา อุตฺตริ ธมฺมเทสนํ วิตฺถาเรตฺวา เทเสสิ.

วิสฺสชฺชนา – ชาติปจฺจยา ชรามรณนฺติ สุสิม ปสฺสสีติ. เอวํ ภนฺเต. ภวปจฺจยา ชาตีติ สุสิม ปสฺสสีติ. เอวํ ภนฺเตติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควา ตตฺถ อายสฺมโต สุสิมสฺส สมฺปติอรหตฺตปตฺตสฺส อุตฺตริปิ อนุโยควเสน ปฏิปุจฺฉิตฺวา ปฏิปุจฺฉิตฺวา วิตฺถารโต ธมฺมํ เทเสสิ.

ตสฺส เม ภนฺเต ภควา อจฺจยํ อจฺจยโต ปฏิคฺคณฺหาตุ อายตึสํวราย–