พฺราหฺมณสํยุตฺต

ธนญฺชานีสุตฺต

ปุจฺฉา – พฺราหฺมณสํยุตฺเต อาวุโส ปฐมํ สํคีตํ ธนญฺชานีสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต ภารทฺวาชโคตฺตํ พฺราหฺมณํ อารพฺภ ภาสิตํ. ภารทฺวาชโคตฺโต ภนฺเต พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา คาถาย อชฺฌภาสิ.

‘‘กึ สุ เฉตฺวา สุขํ เสติ,

กึ สุ เฉตฺวา น โสจติ;

กิสฺสสฺสุ เอกธมฺมสฺส,

วธํ โรเจสิ โคตมา’’ติ–

ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ–

‘‘โกธํ เฉตฺวา สุขํ เสติ;

โกธํ เฉตฺวา น โสจติ;

โกธสฺส วิสมูลสฺส,

มธุรคฺคสฺส พฺราหฺมณ;

วธํ อริยา ปสํสนฺติ,

ตญฺหิ เฉตฺวา น โสจตี’’ติ;

เอวํ โข ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

กึ สุ เฉตฺวา สุขํเสติ, กึ สุ เฉตฺวา น โสจติ;

กิสฺสสฺสุ เอกธมฺมสฺส, วธํ โรเจสิ โคตม–

ปุจฺฉา – อิมญฺจ ปนาวุโส ธมฺมเทสนํ สุตฺวา ภารทฺวาชโคตฺโต พฺราหฺมโณ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ปสนฺโน กีทิสํ ปสนฺนาการมกาสิ, กีวตฺตกญฺจ อตฺถํ สมฺปาเทสิ.

วิสฺสชฺชนา – อิมญฺจ ปน ภนฺเต ธมฺมเทสนํ สุตฺวา ภารทฺวาชโคตฺโต พฺราหฺมโณ ‘‘อภิกฺกนฺตํ โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ โภ โคตม, เสยฺยถาปิ โภ โคตม นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทกฺขนฺตี’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ปสนฺโน ปสนฺนาการมกาสิ. อิมญฺจ ปน ภนฺเต ธมฺมเทสนํ สุตฺวา ภารทฺวาชโคตฺโต พฺราหฺมโณ ภควโต สนฺติเก ปพฺพชฺชํ อุปสมฺปทํ ยาจิตฺวา อจิรูปสมฺปนฺโน ยาว อรหตฺตํ สมฺปาเทสิ.

อกฺโกสสุตฺต

ปุจฺฉา – อกฺโกสกภารทฺวาชสุตฺตํ ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต อกฺโกสกภารทฺวาชํ พฺราหฺมณํ อารพฺภ ภาสิตํ. อกฺโกสกภารทฺวาโช ภนฺเต พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา อสพฺภาหิ ผรุสาหิ วาจาหิ ภควนฺตํ อกฺโกสติ ปริภาสติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘ตํ กึ มญฺญสิ พฺราหฺมณ, อปิ นุโข เต อาคจฺฉนฺติ มิตฺตามจฺจา ญาติสาโลหิตา อติติโย’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

อกฺโกธสฺส กุโต โกโธ,

ทนฺตสฺส สมชีวิโน;

สมฺมทญฺญา วิมุตฺตสฺส,

อุปสนฺตสฺส ตาทิโน.

ตสฺเสว เตน ปาปิโย,

โย กุทฺธํ ปฏิกุชฺฌติ;

กุทฺธํ อปฺปฏิกุชฺฌนฺโต,

สงฺคามํ เชติ ทุชฺชยํ.

อุภินฺนมตฺถํ จรติ,

อตฺตโน จ ปรสฺส จ;

ปรํ สงฺกุปิตํ ญตฺวา,

โย สโต อุปสมฺมติ.

อุภินฺนํ ติกิจฺฉนฺตานํ,

อตฺตโน จ ปรสฺส จ;

ชนา มญฺญนฺติ พาโลติ,

เย ธมฺมสฺส อโกวิทา.

ปุจฺฉา – อิมญฺจ ปนาวุโส ธมฺมเทสนํ สุตฺวา อกฺโกสกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ปสนฺโน กีทิสํ ปสนฺนาการมกาสิ. กีวตฺตกญฺจ อตฺถํ สมฺปาเทสิ.

วิสฺสชฺชนา – อิมญฺจ ปน ภนฺเต ธมฺมเทสนํ สุตฺวา อกฺโกสกภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ ‘‘อภิกฺกนฺตํ โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ โภ โคตมา’’ติ เอวมาทินา อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ปสนฺโน ปสนฺนาการมกาสิ. ยาว อรหตฺตา จ ปน มหนฺตํ อตฺถํ สมฺปาเทสิ.

พหุธีตรสุตฺต

ปุจฺฉา – เตนาวุโส ภควตา ชานตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน พฺราหฺมณสํยุตฺเต พหุธีตรสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – โกสเลสุ ภนฺเต อญฺญตรสฺมึ วนสณฺเฑ อญฺญตรํ ภารทฺวาชโคตฺตํ พฺราหฺมณํ อารพฺภ ภาสิตํ. อญฺญตโร ภนฺเต ภารทฺวาชโคตฺโต พฺราหฺมโณ โคเณ นฏฺเฐ ปริเยสนฺโต ภควโต สนฺติเก อิมา คาถาโย อภาสิ.

‘‘น หิ นูนิมสฺส สมณสฺส, พลีพทฺทา จตุทฺทส;

อชฺชสฏฺฐึ น ทิสฺสนฺติ, เตนายํ สมโณ สุขี;

น หิ นูนิมสฺส สมณสฺส, ติลาเขตฺตสฺมิ ปาปกา;

เอกปณฺณา ทุปณฺณา จ, เตนายํ สมโณ สุขี.

(เปยฺยาล)

น หิ นูนิมสฺส สมณสฺส, ปจฺจูสมฺหิ อิณายิกา;

เทถ เทถาติ โจเทนฺติ, เตนายํ สมโณ สุขี’’ติ.

ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ–

น หิ มยฺหํ พฺราหฺมณ, พลีพทฺทา จตุทฺทส;

อชฺชสฏฺฐึ น ทิสฺสนฺติ, เตนาหํ พฺราหฺมณา สุขี;

น หิ มยฺหํ พฺราหฺมณ, ติลาเขตฺตสฺมิ ปาปกา;

เอกปณฺณา ทุปณฺณา จ, เตนาหํ พฺราหฺมณา สุขี.

(เปยฺยาล)

น หิ มยฺหํ พฺราหฺมณ, ปจฺจูสมฺหิ อิณายิกา;

เทถ เทถาติ โจเทนฺติ, เตนาหํ พฺราหฺมณา สุขีติ.

เอวํ โข ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

(๑)

น หิ นูนิมสฺส สมณสฺส, พลีพทฺทา จตุทฺทส;

อชฺชสฏฺฐึ น ทิสฺสนฺติ, เตนาหํ สมโณ สุขี.

(๒)

น หิ นูนิมสฺส สมณสฺส, ติลาเขตฺตสฺมิ ปาปกา;

เอกปณฺณา ทุปณฺณา จ, เตนายํ สมโณ สุขี.

(๓)

น หิ นูนิมสฺส สมณสฺส, ตุจฺฉโกฏฺฐสฺมิ มูสิกา;

อุสฺโสฬฺหิกาย นจฺจนฺติ, เตนายํ สมโณ สุขี.

(๔)

น หิ นูนิมสฺส สมณสฺส, สนฺถาโร สตฺตมาสิโก;

อุปฺปาฏเกหิ สญฺฉนฺโน, เตนายํ สมโณ สุขี.

(๕)

น หิ นูนิมสฺส สมณสฺส, วิธวา สตฺต ธีตโร;

เอกปุตฺตา ทุปุตฺตา จ, เตนายํ สมโณ สุขี.

(๖)

น หิ นูนิมสฺส สมณสฺส, ปิงฺคลา ติลกาหตา;

โสตฺตํ ปาเทน โพเธติ, เตนายํ สมโณ สุขี.

(๗)

น หิ นูนิมสฺส สมณสฺส, ปจฺจูสมิ อิณายิกา;

เทถ เทถาติ โจเทนฺติ, เตนายํ สมโณ สุขี.

(๑)

น หิ มยฺหํ พฺราหฺมณ, พลีพทฺทา จตุทฺทส;

อชฺชสฏฺฐึ น ทิสฺสนฺติ, เตนาหํ พฺราหฺมณา สุขี.

(๒)

น หิ มยฺหํ พฺราหฺมณ, ติลาเขตฺตสฺมิ ปาปกา;

เอกปณฺณา ทุปณฺณา จ, เตนาหํ พฺราหฺมณา สุขี.

(๓)

น หิ มยฺหํ พฺราหฺมณ, ตุจฺฉโกฏฺฐสฺมิ มูสิกา;

อุสฺโสฬฺหีกาย นจฺจนฺติ, เตนาหํ พฺราหฺมณา สุขี.

(๔)

น หิ มยฺหํ พฺราหฺมณ, สนฺถาโร สตฺตมาสิโก;

อุปฺปาฏเกหิ สญฺฉนฺโน, เตนาหํ พฺราหฺมณา สุขี.

(๕)

น หิ มยฺหํ พฺราหฺมณ, วิธวา สตฺต ธีตโร;

เอกปุตฺตา ทุปุตฺตา จ, เตนาหํ พฺราหฺมณา สุขี.

(๖)

น หิ มยฺหํ พฺราหฺมณ, ปิงฺคลา ติลกาหตา;

โสตฺตํ ปาเทน โพเธติ, เตนาหํ พฺราหฺมณา สุขี.

(๗)

น หิ มยฺหํ พฺราหฺมณ, ปจฺจูสมฺหิ อิณายิกา;

เทถ เทถาติ โจเทนฺติ, เตนาหํ พฺราหฺมณา สุขี.

ปุจฺฉา – อิมญฺจ ปนาวุโส ธมฺมเทสนํ สุตฺวา โส ภารทฺวาชโคตฺโต พฺราหฺมโณ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ปสนฺโน กีทิสํ ปสนฺนาการมกาสิ. กีว มหนฺตญฺจ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย อตฺถํ สมฺปาเทสิ.

วิสฺสชฺชนา – อิมญฺจ ปน ภนฺเต ธมฺมเทสนํ สุตฺวา โส ภารทฺวาชโคตฺโต พฺราหฺมโณ ‘‘อภิกฺกนฺตํ โภ โคตม อภิกฺกนฺตํ โภ โคตม, เสยฺยถาปิ โภโคตม, นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย, มูฬฺหสฺส วา มคฺคํ อาจิกฺเขยฺย, อนฺธกาเร วา เตลปชฺโชตํ ธาเรยฺย, จกฺขุมนฺโต รูปานิ ทุกฺขนฺตี’’ติ เอวมาทินา อิมสฺมิ ธมฺมวินเย ปสนฺโน ปสนฺนาการมกาสิ. ภควโต จ สนฺติเก ‘‘ลเภยฺยาหํ โภโต โคตมสฺส สนฺติเก ปพฺพชํ, ลเภยฺยํ อุปสมฺปท’’นฺติ เอวมาทินา ปพฺพชฺชํ อุปสมฺปทํ ยาจิตฺวา อจิรูปสมฺปนฺโน ยาว อรหตฺตา มหนฺตํ วิเสสํ สมฺปาเทสิ.

กสิภารทฺวาชสุตฺต

ปุจฺฉา – ตตฺถาวุโส เอกาทสมํ มหากสฺสปาทีหิ โปราณธมฺมสํคาหกเถเรหิ สํคีตํ กสิภารทฺวาชสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – มคเธสุ ภนฺเต ทกฺขิณาคิริสฺมึ เอกนาฬายํ พฺราหฺมณคาเม กสิภารทฺวาชํ พฺราหฺมณํ อารพฺภ ภาสิตํ. กสิภารทฺวาโช ภนฺเต พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ คาถาย อชฺฌภาสิ.

‘‘กสฺสโก ปฏิชานาสิ, น จ ปสฺสามิ เต กสึ. กสฺสโก ปุจฺฉิโต พฺรูหิ, กถํ ชาเนมุ ตํ กสิ’’นฺติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ–

‘‘สทฺธา พีชํ ตโป วุฏฺฐิ, ปญฺญา เม ยุคนงฺคลํ;

หิรี อีสา มโน โยตฺตํ, สติ เม ผาลปาจนํ.

กายคุตฺโต วจีคุตฺโต, อาหาเร อุทเร ยโต;

สจฺจํ กโรมิ นิทฺทานํ, โสรจฺจํ เม ปโมจนํ.

วีริยํ เม ธุรโธรยฺหํ, โยคกฺเขมาธิวาหนํ;

คจฺฉติ อนิวตฺตนฺตํ, ยตฺถ คนฺตฺวา น โสจติ.

เอวเมสา กสี กฏฺฐา, สา โหติ อมตปฺผลา;

เอตํ กสึ กสิตฺวาน, สพฺพทุกฺขา ปมุจฺจตี’’ติ.

เอวํ โข ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

กสฺสโก ปฏิชานาสิ, น จ ปสฺสามิ เต กสึ;

กสฺสโก ปุจฺฉิโต พฺรูหิ, กถํ ชาเนมุ ตํ กสึ.

สทฺธา พีชํ ตโป วุฏฺฐิ, ปญฺญา เม ยุคนงฺคลํ;

หิรี อีสา มโน โยตฺตํ, สติ เม ผาลปาจนํ.

ปุจฺฉา – อิมญฺจ ปนาวุโส ธมฺมเทสนํ สุตฺวา โส กสิภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ปสนฺโน กีทิสํ ปสนฺนาการมกาสิ.

วิสฺสชฺชนา – อิมญฺจ ปน ภนฺเต ธมฺมเทสนํ สุตฺวา กสิภารทฺวาโช พฺราหฺมโณ ‘‘อภิกฺกนฺตํ โภ โคตม, อภิกฺกนฺตํ โภ โคตมา’’ติเอวมาทินา อิมสฺมึ ธมฺมวินเย ปสนฺโน ปสนฺนาการมกาสิ.

เสยฺยถาปิ โภ โคตม อุกฺกุชฺชิตํ วา นิกฺกุชฺเชยฺย.

อุทยสุตฺต

ปุจฺฉา – อุทยสุตฺตํ ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อุทยํ พฺราหฺมณํ อารพฺภ ภาสิตํ. อุทโย ภนฺเต พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘‘ปกฏฺฐโกยํ สมโณ โคตโม ปุนปฺปุนํ อาคจฺฉตี’’ติ. ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ–

ปุนปฺปุนญฺเจว วปนฺติ พีชํ, ปุนปฺปุนํ วสฺสติ เทวราชา;

ปุนปฺปุนํ เขตฺตํ กสนฺติ กสฺสกา, ปุนปฺปุนํ ธญฺญมุเปติ รฏฺฐํ.

เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตํ.

ปุนปฺปุนํ เจว วปนฺติ พีชํ, ปุนปฺปุนํ วสฺสติ เทว ราชา;

ปุนปฺปุนํ เขตฺตํ กสนฺติ กสฺสกา, ปุนปฺปุนํ ธญฺญมุเปติ รฏฺฐํ.

ปุนปฺปุนํ ยาจกา ยาจยนฺติ, ปุนปฺปุนํ ทานปตี ททนฺติ;

ปุนปฺปุนํ ทานปตี ททิตฺวา, ปุนปฺปุนํ สคฺคมุเปติ ฐานํ.

ปุนปฺปุนํ ขีรนิกา ทุหนฺติ, ปุนปฺปุนํ วจฺโฉ อุเปติ มาตรํ;

ปุนปฺปุนํ กิลมติ ผนฺทติ จ, ปุนปฺปุนํ คพฺภมุเปติ มนฺโท.

ปุนปฺปุนํ ชายติ มียติ จ, ปุนปฺปุนํ สิวถิกํ หรนฺติ;

มคฺคญฺจ ลทฺธา อปุนพฺภวาย, น ปุนปฺปุนํ ชายติ ภูริปญฺโญ-หุ–

มาตุโปสกสุตฺต

ปุจฺฉา – มาตุโปสกสุตฺตํ ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต มาตุโปสกํ พฺราหฺมณํ อารพฺภ ภาสิตํ. มาตุโปสโก ภนฺเต พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ เอตทโวจ ‘‘อหญฺหิ โภ โคตม ธมฺเมน ภิกฺขํ ปริเยสามิ, ธมฺเมน ภิกฺขํ ปริเยสิตฺวา มาตาปิตโร โปเสมิ, กจฺจาหํ โภ โคตม เอวํการี กิจฺจการี โหมี’’ติ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ‘‘ตคฺฆ ตฺวํ พฺราหฺมณ เอวํการี กิจฺจการี โหสิ, โย โข พฺราหฺมณ ธมฺเมน ภิกฺขํ ปริเยสติ, ธมฺเมน ภิกฺขํ ปริเยสิตฺวา มาตาปิตโร โปเสติ, พหุํ โส ปุญฺญํ ปสวตี’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ภาสิตา.

โย มาตรํ วา ปิตรํ วา, มจฺโจ ธมฺเมน โปสติ;

ตาย นํ ปาริจริยาย, มาตาปิตูสุ ปณฺฑิตา;

อิเธว นํ ปสํสนฺติ, เปจฺจ สคฺเค ปโมทติ–

โขมทุสฺสสุตฺต

ปุจฺฉา – เตนาวุโส ภควตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน พฺราหฺมณสํยุตฺเต โขมทุสฺสสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ กถญฺจ ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – สกฺเกสุ ภนฺเต โขมทุสฺเส นาม สกฺยานํ นิคเม โขมทุสฺสเก พฺราหฺมณคหปติเก อารพฺภ ภาสิต, โขมทุสฺสกา ภนฺเต พฺราหฺมณคหปติกา ภควนฺตํ เอตทโวจุํ ‘‘เก จ มุณฺฑกา สมณกา, เก จ สภาธมฺมํ ชานิสฺสนฺตี’’ติ.

ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ–

‘‘เนสา สภา ยตฺถ น สนฺติ สนฺโต,

สนฺโต น เต เย น วทนฺติ ธมฺมํ;