มูลปณฺณาสปาฬิ

สํคายนสฺส ปุจฺฉา วิสฺสชฺชนา

ปุจฺฉา – ปฐมมหาสํคีติกาเล อาวุโส ธมฺมสํคาหกา มหากสฺสปาทโย มหาเถรวรา ทีฆนิกายํ สํคายิตฺวา ตทนนฺตรํ กึ นาม ปาวจนํ สํคายึสุ.

วิสฺสชฺชนา – ปฐมมหาสํคีติกาเล ภนฺเต ธมฺมสํคาหกา มหากสฺสปาทโย มหาเถรวรา ทีฆนิกายํ สํคายิตฺวา ตทนนฺตรํ มชฺฌิมํ นาม นิกายํ สํคายึสุ.

ปุจฺฉา – มชฺฌิมนิกาโย นาม อาวุโส มูลปณฺณาสโก มชฺฌิม ปณฺณาสโก อุปริปณฺณาสโกติ ปณฺณาสกวเสน ติวิโธ, ตตฺถ กตรํ ปณฺณาสกํ ปฐมํ สํคายึสุ.

วิสฺสชฺชนา – ตีสุ ภนฺเต ปณฺณาสเกสุ มูลปณฺณาสกํ นาม ปาวจนํ ธมฺมสํคาหกา มหาเถรวรา ปฐมํ สํคายึสุ.

ปุจฺฉา – มูลปณฺณาสเกปิ อาวุโส ปญฺจวคฺคา ปณฺณาส จ สุตฺตานิ, เตสุ กตรํ วคฺคํ กตรญฺจ สุตฺตํ ปฐมํ สํคายึสุ.

วิสฺสชฺชนา – มูลปณฺณาสเก ภนฺเต ปญฺจสุ วคฺเคสุ ปฐมํ มูลปริยายวคฺคํ ปณฺณาสเกสุ จ สุตฺเตสุ ปฐมํ มูลปริยายสุตฺตํ สํคายึสุ.

สาธุ อาวุโส มยมฺปิ ทานิ ตโตเยว ปฏฺฐาย สํคีติปุพฺพงฺคมานิ ปุจฺฉาวิสฺสชฺชนกิจฺจานิ กาตุํ สมารภาม.

มูลปริยายสุตฺต

ปุจฺฉา – เตน อาวุโส ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน มูลปริยายสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – อุกฺกฏฺฐายํ ภนฺเต ปญฺจสเต พฺราหฺมณกุลา ปพฺพชิเต อารพฺภ ภาสิตํ, ปญฺจสตา ภนฺเต พฺราหฺมณกุลา ปพฺพชิตา ภิกฺขู ปริยตฺตึ นิสฺสาย มานํ อุปฺปาเทสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ภาสิตํ.

ปุจฺฉา – ตํ ปนาวุโส สุตฺตํ ภควตา กติหิ วาเรหิ กติหิ จ อนฺโตคธปเทหิ วิภชิตฺวา ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – ตํ ปน ภนฺเต มูลปริยายสุตฺตํ ภควตา อฏฺฐหิ จ วาเรหิ จตุวีสติยา จ อนฺโตคธปเทหิ วิภชิตฺวา เทสิตํ.

สพฺพาสวสุตฺต

ปุจฺฉา – ทุติยํ ปนาวุโส สพฺพาสวสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – สพฺพาสวสุตฺตํ ปน ภนฺเต ภควตา สาวตฺถิยํ สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ภาสิตํ.

ปุจฺฉา – ตตฺถาวุโส ภควตา อาสวา กติหิ ปกาเรหิ วิภชิตฺวา ทสฺสิตา.

วิสฺสชฺชนา – สตฺตหิ ภนฺเต ปกาเรหิ วิภชิตฺวา อาสวา ภควตา ปกาสิตา.

ธมฺมทายาทสุตฺต

ปุจฺฉา – ธมฺมทายาทสุตฺตํ ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ภาสิตํ, ภควโต จ ภนฺเต ภิกฺขุสงฺฆสฺส จ ตทา มหาลาภสกฺกาโร อุทปาทิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ภาสิตํ.

ปุจฺฉา – ตตฺถาวุโส เทฺว อนุสนฺธโย, เตสุ ปฐเม อนุสนฺธิมฺหิ กถํ ภควตา ภิกฺขูนํ โอวาโท ทินฺโน.

วิสฺสชฺชนา – ปฐเม ภนฺเต อนุสนฺธิมฺหิ ธมฺมทายาทา เม ภิกฺขเว ภวถ มา อามิสทายาทา, อตฺถิ เม ตุเมฺหสุ อนุกมฺปา, กินฺติ เม สาวกา ธมฺมทายาทา ภเวยฺยุํ โน อามิสทายาทาติ เอวมาทินา ภควตา ภิกฺขูนํ โอวาโท ทินฺโน.

ธมฺมทายาทา เม ภิกฺขเว ภวถ มา อามิสทายาทา, อตฺถิ เม ตุเมฺหสุ อนุกมฺปา กินฺติ เม สาวกา ธมฺมทายาทา ภเวยฺยุํ, โน อามิสทายาทา.

ปุจฺฉา – ทุติเย ปนาวุโส อนุสนฺธิมฺหิ อายสฺมตา สาริปุตฺตตฺเถเรน ธมฺมเสนาปตินา กีทิสี ธมฺมเทสนา วิภชิตฺวา ปกาสิตา.

วิสฺสชฺชนา – ทุติเย ปน ภนฺเต อนุสนฺธิมฺหิ อายสฺมตา สาริปุตฺตตฺเถเรน ธมฺมเสนาปตินา สตฺถุ ปวิวิตฺตสฺส วิหรโต สาวกานํ วิเวกํ อนนุสิกฺขตํ ตีหิ ฐาเนหิ คารยุตํ, อนุสิกฺขนฺตานญฺจ ตีหิ ฐาเนหิ ปาสํสตํ, โสฬส จ ปาปเก ธมฺเม เตสญฺจ ปหานาย มชฺฌิมา ปฏิปทา วิภชิตฺวา ปกาสิตา.

ภยเภรวสุตฺต

ปุจฺฉา – ภยเภรวสุตฺตํ ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ชาณุสฺโสณึ พฺราหฺมณํ อารพฺภ ภาสิตํ, ชาณุสฺโสณิ ภนฺเต พฺราหฺมโณ ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจ ‘‘เย เม โภ โคตม กุลปุตฺตา ภวนฺตํ โคตมํ อุทฺทิสฺส สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตา, ภวํ เตสํ โคตโม ปุพฺพงฺคโม, ภวํ

เตสํ โคตโม พหุกาโร, ภวํ เตสํ โคตโม สมาทเปตา, โภโต จ ปน โคตมสฺส สา ชนตา ทิฏฺฐานุคตึ อาปชฺชตี’’ติ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ภาสิตํ.

อนงฺคณสุตฺต

ปุจฺฉา – อนงฺคณสุตฺตํ ปนาวุโส กตฺถ กํ อารพฺภ เกน ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ อายสฺมตา สาริปุตฺตตฺเถเรน ธมฺมเสนาปตินา ภาสิตํ.

อากงฺเขยฺยสุตฺต

ปุจฺฉา – อากงฺเขยฺยสุตฺตํ ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ภาสิตํ.

วตฺถสุตฺต

ปุจฺฉา – วตฺถสุตฺตํ ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ภาสิตํ.

สลฺเลขสุตฺต

ปุจฺฉา – สลฺเลขสุตฺตํ ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํ มหาจุนฺทํ อารพฺภ ภาสิตํ, อายสฺมา มหาจุนฺโท ภนฺเต ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจ ‘‘ยา อิมา ภนฺเต อเนกวิหิตา ทิฏฺฐิโย โลเก อุปฺปชฺชนฺติ, อตฺตวาทปฏิสํยุตฺตา วา โลกวาทปฏิสํยุตฺตา วา, อาทิเมว นุ โข ภนฺเต ภิกฺขุโน มนสิกโรโต เอวเมตาสํ ทิฏฺฐีนํ ปหานํ โหติ, เอวเมตาสํ ทิฏฺฐีนํ ปฏินิสฺสคฺโค โหตี’’ติ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ภาสิตํ.

ปุจฺฉา – ตตฺถ จ อาวุโส กติ ปริยายา กติ จ อนฺโตคธปทานิ ภควตา วิภชิตฺวา ปกาสิตานิ.

วิสฺสชฺชนา – ตตฺถ ภนฺเต ปญฺจ ปริยายา จตุจตฺตาลีส จ อนฺโตคธปทานิ ภควตา วิตฺถาเรน ภาสิตานิ.

สมฺมาฏฺฐิสุตฺต

ปุจฺฉา – สมฺมาทิฏฺฐิสุตฺตํ ปนาวุโส กตฺถ กํ อารพฺภ เกน ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ อายสฺมตา สาริปุตฺตตฺเถเรน ธมฺมเสนาปตินา ภาสิตํ.

ปุจฺฉา – กสฺส อาวุโส วจนํ.

วิสฺสชฺชนา – ภควโต ภนฺเต วจนํ อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส.

ปุจฺฉา – เกนาวุโส อาภตํ.

วิสฺสชฺชนา – ปรมฺปราย ภนฺเต อาภตํ.

มหาสติปฏฺฐานสุตฺต

ปุจฺฉา – มหาสติปฏฺฐานสุตฺตํ ปนาวุโส โยคาวจรานํ พหุปการตฺตา ทีฆนิกาเย จ อิธ จาติ ทฺวีสุ นิกาเยสุ โปราณเกหิ สํคีติกาเรหิ ทฺวิกฺขตฺตุํ สํคายิตฺวา วิตฺถาเรน ปติฏฺฐาปิตํ, ตํ อเมฺหหิ ทีฆนิกาเย ยถานุปฺปตฺตวเสน ปุจฺฉิตญฺจ วิสฺสชฺชิตญฺจ. ตถาปิ โยคาวจรานํ พหุปการตฺตาเยว ตํ อิทานิปิ ยถานุปฺปตฺตวเสน ปุน ปุจฺฉิสฺสามิ, ตํ ปเนตํ อาวุโส มหาสติปฏฺฐานสุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – กุรูสุ ภนฺเต กมฺมาสธมฺเม นาม กุรูนํ นิคเม สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ภาสิตํ.

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส ตตฺถ อานาปานสฺสติ กายานุปสฺสนา ภควตา วิภชิตฺวา ปกาสิตา.

วิสฺสชฺชนา – อิธ ภิกฺขเว ภิกฺขุ อรญฺญคโต วา รุกฺขมูลคโต วา สุญฺญาคารคโต วา นิสีทติ ปลฺลงฺกํ อาภุชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา โส สโตว อสฺสสติ, สโตว ปสฺสสติ, ทีฆํ วา อสฺสสนฺโต ‘ทีฆํ อสฺสสามี’ติ ปชานาติ, ทีฆํ วา ปสฺสสนฺโต ‘ทีฆํ ปสฺสสามี’ติ ปชานาติ, เอวมาทินา ภนฺเต ตตฺถ อานาปานสฺสติ กายานุปสฺสนา ภควตา วิภชิตฺวา ปกาสิตา.

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส ตตฺถ อิริยาปถกายานุปสฺสนา ภควตา วิภชิตฺวา ปกาสิตา.

วิสฺสชฺชนา – ปุน จปรํ ภิกฺขเว ภิกฺขุ คจฺฉนฺโต วา คจฺฉามีติ ปชานาติ, ฐิโต วา ฐิโตมฺหีติ ปชานาติ, นิสินฺโน วา นิสินฺโนมฺหีติ ปชานาติ, สยาโน วา สยาโนมฺหีติ ปชานาติ, เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา อิริยาปถกายานุปสฺสนา ภาวนา วิภชิตฺวา ปกาสิตา.

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส ตตฺถ สมฺปชญฺญกายานุปสฺสนา ภควตา วิภชิตฺวา ปกาสิตา.

วิสฺสชฺชนา – ปุน จปรํ ภิกฺขเว ภิกฺขุ อภิกฺกนฺเต ปฏิกฺกนฺเต สมฺปชานการี โหติ, อาโลกิเต วิโลกิเต สมฺปชานการี โหติ, สมิญฺชิเต ปสาริเต สมฺปชานการี โหติ, สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารเณ สมฺปชานการี โหติ, อสิเต ปีเต ขายิเต สายิเต สมฺปชานการี โหติ, อุจฺจารปสฺสาวกมฺเม สมฺปชานการี โหติ, คเต ฐิเต นิสินฺเน สุตฺเต ชาคริเต ภาสิเต ตุณฺหีภาเว สมฺปชานการี โหติ, เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ตตฺถ สมฺปชญฺญกายานุปสฺสนา วิภชิตฺวา ปกาสิตา.

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส ตตฺถ ปฏิกูลมนสิการกายานุปสฺสนา ภควตา วิภชิตฺวา ปกาสิตา.

วิสฺสชฺชนา – ปุน จปรํ ภิกฺขเว ภิกฺขุ อิมเมว กายํ อุทฺธํ ปาทตลา อโธ เกสมตฺถกา ตจปริยนฺตํ ปูรํ นานปฺปการสฺส อสุจิโน ปจฺจเวกฺขติ อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย เกสาโลมา นขา ทนฺตา ตโจ เอวมาทินา ภนฺเต ตตฺถ ภควตา ปฏิกูลมนสิการกายานุปสฺสนา วิภชิตฺวา ปกาสิตา.

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส ตตฺถ ธาตุมนสิการกายานุปสฺสนา ภควตา วิภชิตฺวา ปกาสิตา.

วิสฺสชฺชนา – ปุน จปรํ ภิกฺขเว ภิกฺขุ อิมเมว กายํ ยถาฐิตํ ยถาปณิหิตํ ธาตุโส ปจฺจเวกฺขติ อตฺถิ อิมสฺมึ กาเย ปถวีธาตุ อาโปธาตุ เตโชธาตุ วาโยธาตุ เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ธาตุมนสิการกายานุปสฺสนา วิภชิตฺวา ปกาสิตา.

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส ตตฺถ นว สิวถิกกายานุปสฺสนา ภควตา วิภชิตฺวา ปกาสิตา.

วิสฺสชฺชนา – ปุน จปรํ ภิกฺขเว ภิกฺขุ เสยฺยถาปิ ปสฺเสยฺย สรีรํ สิวถิกาย ฉฑฺฑิตํ เอกาหมตํ วา ทฺวีหมตํ วา ตีหมตํ วา อุทฺธุมาตกํ วินีลกํ วิปุพฺพกชาตํ โส อิมเมว กายํ อุปสํหรติ ‘‘อยมฺปิ โข กาโย เอวํธมฺโม เอวํภาวี เอวํอนตีโต’’ติ เอวมาทินา ภนฺเต ตตฺถ ภควตา นว สิวถิกกายานุปสฺสนา ภาวนา วิภชิตฺวา ปกาสิตา.

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส ตตฺถ เวทนานุปสฺสนา ภควตา วิภชิตฺวา เทสิตา.

วิสฺสชฺชนา – อิธ ภิกฺขเว ภิกฺขุ สุขํ วา เวทนํ เวทยมาโน ‘‘สุขํ เวทนํ เวทยามี’’ติ ปชานาติ, ทุกฺขํ วา เวทนํ เวทยมาโน ‘‘ทุกฺข เวทนํ เวทยามี’’ติ ปชานาติ, อทุกฺขมสุขํ วา เวทนํ เวทยมาโน ‘‘อทุกฺขมสุขํ เวทนํ เวทยามี’’ติ ปชานาติ, เอวมาทินา ภนฺเต ตตฺถ ภควตา เวทนานุปสฺสนา วิภชิตฺวา ปกาสิตา.

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส ตตฺถ จิตฺตานุปสฺสนา ภควตา วิภชิตฺวา เทสิตา.

วิสฺสชฺชนา – อิธ ภิกฺขเว ภิกฺขุ สราคํ วา จิตฺตํ ‘‘สราคํ จิตฺต’’นฺติ ปชานาติ, วีตราคํ วา จิตฺตํ ‘‘วีตราคํ จิตฺต’’นฺติ ปชานาติ, สโทสํ วา วีตโทสํ วา สโมหํ วา วีตโมหํ วา สํขิตฺตํ วา จิตฺตํ ‘‘สํขิตฺตํ จิตฺต’’นฺติ ปชานาติ, วิกฺขิตฺตํ วา จิตฺตํ ‘‘วิกฺขิตฺตํ จิตฺต’’นฺติ ปชานาติ, เอวมาทินา ตตฺถ ภควตา จิตฺตานุปสฺสนา วิภชิตฺวา ปกาสิตา.

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส ตตฺถ ธมฺมานุปสฺสนา ภควตา วิภชิตฺวา เทสิตา, ตํ สงฺเขปมตฺเตเนว วิสฺสชฺเชหิ.

วิสฺสชฺชนา – อิธ ภิกฺขเว ภิกฺขุ ธมฺเมสุ ธมฺมานุปสฺสี วิหรติ, ปญฺจสุ นีวรเณสุ เอวมาทินา ภนฺเต ตตฺถ ภควตา ปญฺจหิ ปพฺเพหิ ธมฺมานุปสฺสนา วิภชิตฺวา ปกาสิตา.

จูฬสีหนาทสุตฺต

ปุจฺฉา – จูฬนสีหนาทสุตฺตํ ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต ปริหีนลาภสกฺกาเร นานาติตฺถิเย อารพฺภ ภาสิตํ, นานาติตฺถิยา ภนฺเต ปริหีนลาภสกฺการา เตสุ เตสุ ฐาเนสุ ปริเทวึสุ, จตสฺโส จ ภนฺเต ปริสา ภควโต เอกมตฺถํ อาโรเจสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ภาสิตํ.

มหาสีหนาทสุตฺต

ปุจฺฉา – เตนาวุโส ภควตา ชานตา ปสฺสตา อรหตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน มหาสีหนาทสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – เวสาลิยํ ภนฺเต สุนกฺขตฺตํ ลิจฺฉวิปุตฺตํ อารพฺภ ภาสิตํ, สนุกฺขตฺโต ภนฺเต ลิจฺฉวิปุตฺโต อจิรปกฺกนฺโต โหติ อิมสฺมา ธมฺมวินยา, โส เวสาลิยํ ปริสติ เอวํ วาจํ ภาสติ ‘‘นตฺถิ สมณสฺส โคตมสฺส อุตฺตริมนุสฺสธมฺมา อลมริยญาณทสฺสนวิเสโส, ตกฺกปริยาหตํ สมโณ โคตโม ธมฺมํ เทเสติ วีมํสานุจริตํ สยํ ปฏิภานํ. ยสฺส จ ขฺวาสฺส อตฺถาย ธมฺโม เทสิโต, โส นิยฺยาติ ตกฺกรสฺส สมฺมา ทุกฺขกฺขยายา’’ติ, เอตมตฺถํ ภนฺเต อายสฺมา สาริปุตฺโต ภควโต อาโรเจสิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ภาสิตํ.

ปุจฺฉา – กติ ปนาวุโส ตตฺถ ภควตา ตถาคตสฺส ตถาคตพลานิ วิภชิตฺวา ปกาสิตานิ, เยหิ พเลหิ สมนฺนาคโต ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ.

วิสฺสชฺชนา – ทส ภนฺเต ตถาคตสฺส ตถาคตพลานิ ภควตา วิภชิตฺวา ปกาสิตานิ, เยหิ พเลหิ สมนฺนาคโต ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ.

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส ตตฺถ ภควตา จตุเวรชฺชญาณานิ วิภชิตฺวา ปกาสิตานิ, เยหิ เวสารชฺเชหิ สมนฺนาคโต ตถาคโต อาสภํ ฐานํ ปฏิชานาติ, ปริสาสุ สีหนาทํ นทติ, พฺรหฺมจกฺกํ ปวตฺเตติ.

วิสฺสชฺชนา – ขีณาสวสฺส เต ปฏิชานโต อิเม อาสวา อปริกฺขีณาติ ตตฺร วต มํ สมโณ วา พฺราหฺมโณ วา เทโว วา มาโร วา พฺรหฺมา วา โกจิ วา โลกสฺมึ สหธมฺเมน ปฏิโจเทสฺสตีติ นิมิตฺตเมตํ สาริปุตฺต น สมนุปสฺสามิ, เอตมหํ สาริปุตฺต นิมิตฺตํ อสมนุปสฺสนฺโต เขมปฺปตฺโต อภยปฺปตฺโต เวสารชฺชปฺปตฺโต วิหรามิ. เอวมาทินา ภนฺเต ตตฺถ จตุเวสารชฺชญาณานิ ภควตา วิตฺถาเรน วิภชิตฺวา ปกาสิตานิ.

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส ตตฺถ ภควตา ปญฺจคติปริจฺเฉทญาณํ วิภชิตฺวา ปกาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – ปญฺจ โข อิมา สาริปุตฺต คติโย, กตมา ปญฺจ, นิรโย ติรจฺฉานโยนิ เปตฺติวิสโย มนุสฺสา เทวา, เอวมาทินา ภนฺเต ภควตา ตตฺถ ปญฺจคติปริจฺเฉทกญาณํ วิภชิตฺวา ปกาสิตํ.

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส ตตฺถ ตถาคโต อตฺตโน ปญฺญาเวยฺยตฺติยา อปริหานึ ปกาเสสิ.

วิสฺสชฺชนา – สนฺติ โข ปน สาริปุตฺต เอเก สมณพฺราหฺมณา เอวํวาทิโน เอวํทิฏฺฐิโน ยาวเทวายํ ภวํ ปุริโส ทหโร โหติ, เอวมาทินา ภนฺเต ตตฺถ ตถาคโต อตฺตโน ปญฺญาเวยฺยตฺติยา อปริหานึ ปกาเสสิ.

มหาทุกฺขกฺขนฺธสุตฺต

ปุจฺฉา – มหาทุกฺขกฺขนฺธสุตฺตํ ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อญฺญติตฺถิเย อารพฺภ ภาสิตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต อญฺญติตฺถิยา ภิกฺขู เอตทโวจุํ ‘‘สมโณ อาวุโส โคตโม กามานํ ปริญฺญํ ปญฺญเปติ, มยมฺปิ กามานํ ปริญฺญํ ปญฺญเปม, สมโณ อาวุโส โคตโม รูปานํ เวทนานํ ปริญฺญํ ปญฺญเปติ, มยมฺปิ รูปานํ เวทนานํ ปริญฺญํ ปญฺญเปม, อิธ โน อาวุโส โก วิเสโส, โก อธิปฺปยาโส, กึ นานากรณํ สมณสฺส วา โคตมสฺส อมฺหากํ วา ยทิทํ ธมฺมเทสนาย วา ธมฺมเทสนํ อนุสาสนิยา วา อนุสาสนิ’’นฺติ, เอตมตฺถํ ภิกฺขู ภควโต อาโรเจสุํ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ภาสิตํ.

จูฬทุกฺขกฺขนฺธสุตฺต

ปุจฺฉา – จูฬทุกฺขกฺขนฺธสุตฺตํ ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – สกฺเกสุ ภนฺเต กปิลวตฺถุสฺมึ มหานามํ สกฺกํ อารพฺภ ภาสิตํ, มหานาโม ภนฺเต สกฺโก ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจ ‘‘ทีฆรตฺตาหํ ภนฺเต ภควตา เอวํ ธมฺมํ เทสิตํ อาชานามิ ‘โลโภ จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลโส, โทโส จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลโส, โมโห จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลโส’ติ, เอวญฺจาหํ ภนฺเต ภควตา ธมฺมํ เทสิตํ อาชานามิ ‘โลโภ จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลโส, โทโส จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลโส, โมโห จิตฺตสฺส อุปกฺกิเลโส’ติ. อถ จ ปน เม เอกทา โลภธมฺมาปิ จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐนฺติ, โทสธมฺมาปิ จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐนฺติ, โมหธมฺมาปิ จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐนฺติ, ตสฺส มยฺหํ ภนฺเต เอวํ โหติ ‘โก สุ นาม เม ธมฺโม อชฺฌตฺตํ อปฺปหิโน, เยน เม เอกทา โลภธมฺมาปิ จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐนฺติ, โทสธมฺมาปิ จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐนฺติ, โมหธมฺมาปิ จิตฺตํ ปริยาทาย ติฏฺฐนฺตี’ติ’’, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ภาสิตํ.

อนุมานสุตฺต

ปุจฺฉา – อนุมานสุตฺตํ ปนาวุโส กตฺถ กํ อารพฺภ เกน ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – ภคฺเคสุ ภนฺเต สุสุมารคิเร เภสกฬาวเน อายสฺมตา มหาโมคฺคลฺลานตฺเถเรน สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ภาสิตํ.

เจโตขิลสุตฺต

ปุจฺฉา – เจโตขิลสุตฺตํ ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ภาสิตํ.

วนปตฺถสุตฺต

ปุจฺฉา – วนปตฺถสุตฺตํ ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ภาสิตํ.

มธุปิณฺฑิกสุตฺต

ปุจฺฉา – มธุปิณฺฑิกสุตฺตํ ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – สกฺเกสุ ภนฺเต ทณฺฑปาณึ สกฺกํ อารพฺภ ภาสิตํ, ทณฺฑปาณิ ภนฺเต สกฺโก ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา เอตทโวจ ‘‘กึ วาที สมโณ กิมกฺขายี’’ติ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ภาสิตํ.

เทฺวธาวิตกฺกสุตฺต

ปุจฺฉา – เทฺวธาวิตกฺกสุตฺตํ ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ภาสิตํ.

วิตกฺกสณฺฐานสุตฺต

ปุจฺฉา – วิตกฺกสณฺฐานสุตฺตํ ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ภาสิตํ.

กกจูปมสุตฺต

ปุจฺฉา – เตนาวุโส ภควตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน กกจูปมสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํ โมฬิยผคฺคุนํ อารพฺภ ภาสิตํ, อายสฺมา ภนฺเต โมฬิยผคฺคุโน ภิกฺขุนีหิ สทฺธึ อติเวลํ สํสฏฺโฐ วิหรติ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ภาสิตํ.

ปุจฺฉา – อถ โข อาวุโส อายสฺมโต โมฬิยผคฺคุนสฺส ตํ ภควโต โอวาทํ สุตฺวา กถํ จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ, กถญฺช ภควา อุตฺตริ ภิกฺขูน โอวาทมทาสิ.

วิสฺสชฺชนา – อถ โข ภนฺเต โมฬิยผคฺคุนสฺส ภควโต อิมํ โอวาทํ สุตฺวา ภิกฺขุนิสํสคฺคโต โอรมิสฺสามิ วิรมิสฺสามีติปิ จิตฺตํ น อุปฺปนฺนํ, อสํวรเมว ภนฺเต จิตฺตํ อุปฺปนฺนํ, ภควา จ ภนฺเต อาราธยึสุ วต เม ภิกฺขเว ภิกฺขู เอกํ สมยํ จิตฺตํ, เอวมาทินา อุตฺตริ ภิกฺขูนํ โอวาทมทาสิ.

อุภโต ทณฺฑเกน เจปิ ภิกฺขเว กกเจน โจรา โอจรกา องฺคมงฺคานิ โอกนฺเตยฺยุํ.

อลคทฺทูปมสุตฺต

ปุจฺฉา – อลคทฺทูปมสุตฺตํ ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อริฏฺฐํ ภิกฺขุํ คทฺธพาธิปุพฺพํ อารพฺภ ภาสิตํ, อริฏฺฐสฺส ภนฺเต ภิกฺขุโน คทฺธพาธิปุพฺพสฺส เอวรูปํ ปาปกํ ทิฏฺฐิคตํ อุปฺปนฺนํ ‘‘ตถาหํ ภควตา ธมฺมํ เทสิตํ อาชาทามิ, ยถา เยเม อนฺตรายิกา ธมฺมา วุตฺตา ภควตา, เต ปฏิเสวโต นาลํ อนฺตรายายา’’ติ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ภาสิตํ.

ปุจฺฉา – อถ โข อาวุโส อายสฺมโต อริฏฺฐสฺส คทฺธพาธิปุพฺพสฺส กถํ เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ, กถญฺจ ภควา อุตฺตริ ภิกฺขุนํ ธมฺมเทสนํ ปวตฺเตสิ.

วิสฺสชฺชนา – อถ โข ภนฺเต อริฏฺฐสฺส ภิกฺขุโน คทฺธพาธิปุพฺพสฺส ‘‘กิญฺจาปิ มํ ภควา โมฆปุริสวาเทน วเทสิ, น โข ปน เม มคฺคผลานํ อุปนิสฺสโย น โหติ, สฺวาหํ อารภิตฺวา ฆฏฺเฏตฺวา มคฺคผลานิ นิพฺพตฺเตสฺสามี’’ติ, เอวํ โข ภนฺเต เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ, ภควา จ ภนฺเต ทุปฺปญฺญสฺส อลคทฺทูปมํ ทสฺเสตฺวา อลคทฺทูปมํ ปริยตฺติญฺจ ทสฺเสตฺวา ปญฺญวโต อลคทฺทูปมาย จ กุลฺลูปมาย จ ปญฺญวโต นิสฺสรณปริยตฺตึ ทสฺเสตฺวา ฉ จ ทิฏฺฐิฏฺฐานานิ, เตสญฺจ ฉนฺนํ ทิฏฺฐิฏฺฐานานํ วินิเวฐนาการํ ทสฺเสตฺวา ปริโยสาเน จ ขนฺธกมฺมฏฺฐานํ อรหตฺตนิกูเฏน ทสฺเสตฺวา อุตฺตริ ภิกฺขูนํ ธมฺมกถํ ปวตฺเตสิ.

วมฺมิกสุตฺต

ปุจฺฉา – ธมฺมิกสุตฺตํ ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อายสฺมนฺตํ กุมารกสฺสปํ อารพฺภ ภาสิตํ. อายสฺมา ภนฺเต กุมารกสฺสโป ภควนฺตํ อุปสงฺกมิตฺวา วมฺมิกปญฺหํ ปุจฺฉิ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ภาสิตํ.

รถวินีตสุตฺต

ปุจฺฉา – รถวินีตสุตฺตํ ปนาวุโส กตฺถ เกน ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต อายสฺมตา จ สาริปุตฺตตฺเถเรน ธมฺมเสนาปตินา อายสฺมตา จ ปุณฺเณน มนฺตาณิปุตฺเตน อญฺญมญฺญํ ปุจฺฉาวิสฺสชฺชนวเสน ภาสิตํ.

นิวาปสุตฺต

ปุจฺฉา – นิวาปสุตฺตํ ปนาวุโส ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ภาสิตํ.

ปุจฺฉา – อิมสฺมึ อาวุโส สุตฺเต โก นิวาโป โก เนวาปิโก กา เนวาปิกปริสา กา มิคชาตา กถญฺเจติสฺสา อุปมาย อตฺโถ ทฏฺฐพฺโพ.

วิสฺสชฺชนา – อิมสฺมึ ภนฺเต สุตฺเต นิวาโปติ โข ภนฺเต ปญฺจนฺเนตํ กามคุณานํ อธิวจนํ, เนวาปิโกติ โข ภนฺเต มารสฺเสตํ ปาปิมโต อธิวจนํ, เนวาปิกปริสาติ โข ภนฺเต มารปริสาเยตํ อธิวจนํ, มิคชาตาติ โข ภนฺเต สมณพฺราหฺมณานเมตํ อธิวจนํ, อิมสฺมึ ภนฺเต สุตฺเต เอตสฺส อตฺโถ เอวํ ทฏฺฐพฺโพ.

ปาสราสิสุตฺต

ปุจฺฉา – เกนาวุโส ภควตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน ปาสราสิสุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ กิสฺมึ วตฺถุสฺมึ ภาสิตํ.

วิสฺสชฺชนา – สาวตฺถิยํ ภนฺเต สมฺพหุเล ภิกฺขู อารพฺภ ภาสิตํ, สมฺพหุลา ภนฺเต ภิกฺขู รมฺมกสฺส พฺราหฺมณสฺส อสฺสเม ภควนฺตํ อารพฺภ ธมฺมิยา กถาย สนฺนิสีทึสุ, ตสฺมึ ภนฺเต วตฺถุสฺมึ ภาสิตํ.

ปุจฺฉา – อถ โข อาวุโส เตสํ สมฺพหุลานํ ภิกฺขูนํ ธมฺมิยา กถาย สนฺนิสินฺนานํ กีทิสํ ธมฺมกถํ กเถสิ.

วิสฺสชฺชนา – สาธุ ภิกฺขเว เอตํ โข ภิกฺขเว ตุมฺหากํ ปติรูปํ กุลปุตฺตานํ สทฺธา อคารสฺมา อนคาริยํ ปพฺพชิตานํ, ยํ ตุเมฺห ธมฺมิยา กถาย สนฺนิสีเทยฺยาถ, สนฺนิปติตานํ โว ภิกฺขเว ทฺวยํ กรณียํ ธมฺมี วา กถา อริโย วา ตุณฺหีภาโว. เทฺวมา ภิกฺขเว ปริเยสนา อริยา จ ปริเยสนา อนริยา จ ปริเยสนา. เอวมาทินา ภนฺเต ภควา สนฺนิปติตานํ เตสํ ภิกฺขูนํ อริยปริเยสนญฺจ อนริยปริเยสนญฺจ วิภชิตฺวา เทเสสิ.

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส ภควา อตฺตนาปิ อนริยปริเยสนํ ปหาย อริยปริเยสนาย ปริเยสิตภาวํ ปกาเสสิ.

วิสฺสชฺชนา – อหมฺปิ สุทํ ภิกฺขเว ปุพฺเพว สมฺโพธา อนภิสมฺพุทฺโธ โพธิสตฺโตว สมาโน อตฺตนา ชาติธมฺโม สมาโน ชาติธมฺมํเยว ปริเยสามิ, อตฺตนา ชราธมฺโม พฺยาธิธมฺโม มรณธมฺโม โสกธมฺโม สํกิเลสธมฺโม สมาโน สํกิเลสธมฺมํเยว ปริเยสามิ. เอวมาทินา ภนฺเต ภควา อตฺตนาปิ อนริยปริเยสนํ ปหาย อริยปริเยสนาย ปริเยสิตภาวํ ปกาเสสิ.

ปุจฺฉา – เอวํ ปฐมาภิสมฺพุทฺธสฺส อาวุโส ภควโต อชปาลนิโคฺรธรุกฺขมูเล นิสินฺนสฺส ธมฺมเทสนาย กตสนฺนิฏฺฐานสฺส กีทิโส

เจตโส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ, กถญฺจ ธมฺมเทสนาย จาริกา อโหสิ, กถญฺจ ปฐมา ธมฺมเทสนา อโหสิ.

วิสฺสชฺชนา – ‘‘กสฺส นุ โข อหํ ปฐมํ ธมฺมํ เทเสยฺยํ, โก อิมํ ธมฺมํ ขิปฺปเมว อาชานิสฺสตี’’ติ เอวํ โข ภนฺเต ภควโต ปฐมาภิสมฺพุทฺธสฺส อชปาลนิโคฺรธมูเล ธมฺมเทสนาย กตสนฺนิฏฺฐานสฺส ปริวิตกฺโก อุทปาทิ, อถ ภนฺเต ภควา อุรุเวลายํ ยถาภิรนฺตํ วิหริตฺวา เยน พาราณสี, เตน ปทสาเยว จาริกํ ปกฺกามิ ธมฺมเทสนาย, เทฺวเม ภิกฺขเว อนฺตา ปพฺพชิเตน น เสวิตพฺพา, กตเม เทฺว, โย จายํ กาเมสุ กามสุขลฺลิกานุโยโค หีโน คามฺโม โปถุชฺชนิโก อนริโย อนตฺตสํหิโต, เอวมาทินา ภนฺเต ภควโต ปฐมา ธมฺมเทสนา อโหสิ.

สพฺพาภิภู สพฺพวิทูหมสฺมิ,

สพฺพธมฺเมสุ อนูปลิตฺโต;

สพฺพญฺชโห ตณฺหากฺขเย วิมุตฺโต,

สยํ อภิญฺญาย กมุทฺทิเสยฺยํ.

ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส ภควา ปาสราสิอุปมาย ตํ เทสนํ ปรินิฏฺฐาเปสิ.

วิสฺสชฺชนา – ปญฺจิเม ภิกฺขเว กามคุณา, กตเม ปญฺจ, จกฺขุวิญฺเญยฺยา รูปา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. โสตวิญฺเญยฺยา สทฺทา. ฆานวิญฺเญยฺยา คนฺธา. ชิวฺหาวิญฺเญยฺยา รสา. กายวิญฺเญยฺยา โผฏฺฐพฺพา อิฏฺฐา กนฺตา มนาปา ปิยรูปา กามูปสํหิตา รชนียา. อิเม โข ภิกฺขเว ปญฺจ กามคุณา. เย หิ เกจิ ภิกฺขเว สมณา วา พฺราหฺมณา วา อิเม กามคุเณ คถิตา มุจฺฉิตา อชฺโฌปนฺนา อนาทีนวทสฺสาวิโน อนิสฺสรณปญฺญา ปริภุญฺชนฺติ, เต เอวมสฺสุ เวทิตพฺพา ‘‘อนยมาปนฺนา พฺยาสนมาปนฺนา ยถากามกรณียา ปาปิมโต’’, เอวมาทินา ภนฺเต ภควา ปาสราสิอุปมาย ธมฺมเทสนํ ปรินิฏฺฐาเปสิ.

จูฬหตฺถิปโทปมสุตฺต