สามญฺญผลสุตฺต
ปุจฺฉา – เตนาวุโส ภควตา…เป… สมฺมาสมฺพุทฺเธน สามญฺญผลสุตฺตํ กตฺถ ภาสิตํ.
วิสฺสชฺชนา – ราชคเห ภนฺเต ชีวกสฺส โกมารภจฺจสฺส อมฺพวเน ภาสิตํ.
ปุจฺฉา – เกนาวุโส สทฺธึ ภควตา ภาสิตํ.
วิสฺสชฺชนา – รญฺญา ภนฺเต มาคเธน อชาตสตฺตุนา เวเทหิปุตฺเตน สทฺธึ ภาสิตํ.
ปุจฺฉา – ตํ ปนาวุโส สุตฺตํ จตุนฺนํ สุตฺตนิกฺเขปานํ กตเรน สุตฺตนิกฺเขเปน ภควตา นิกฺขิตฺตํ.
วิสฺสชฺชนา – จตุนฺนํ ภนฺเต สุตฺตนิกฺเขปานํ ปุจฺฉาวสิเกน สุตฺตนิกฺเขเปน นิกฺขิตํ ภควตา.
อชาตสตฺตุ
ปุจฺฉา – สา ปนาวุโส ปุจฺฉา เกนากาเรน สมุปฺปนฺนา.
วิสฺสชฺชนา – ราชา ภนฺเต มาคโธ อชาสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ตทหุโปสเถ ปนฺนรเส โกมุทิยา จาตุมาสินิยา ปุณฺณาย ปุณฺณมาย รตฺติยา เยน ภควา เตนุปสํกมิ, อุปสํกมิตฺวา ภควนฺตํ ทิฏฺเฐว ธมฺเม สํทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุจฺฉิ, เอวํ โข สา ภนฺเต ปุจฺฉา อุปฺปนฺนา.
รมฺมณียา วต โภ โทสินา รตฺติ, อภิรูปา วต โภ โทสินา รตฺติ, ทสฺสนียา วต โภ โทสินา รตฺติ, ปาสาทิกา วต โภ โทสินา รตฺติ, ลกฺขญฺญา วต โภ โทสินา รตฺติ….
กํ นุขฺวชฺช สมณํ วา พฺราหฺมณํ วา ปยิรุปาเสยฺยาม….
ยํ โน ปยิรุปสโต จิตฺตํ ปสีเทยฺย….
ฉราชีวก
ตฺวํ ปน สมฺม ชีวก กึ ตุณฺหีสิ –
อยํ เทว อมฺหากํ ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อมฺหากํ อมฺพวเน วิหรติ.
ตํ โข ปน ภควนฺตํ เอวํ กลฺยาโณ กิตฺติสทฺโท อพฺภุคฺคโต ‘‘อิติปิ โส ภควา อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ วิชฺชาจรณสมฺปนฺโน สุคโต โลกวิทู อนุตฺตโรปุริสทมฺมสารถิ สตฺถาเทวมนุสฺสานํ พุทฺโธ ภควา’’ติ.
ตํ เทโว ภควนฺตํ ปยิรุปาสตุ, อปฺเปวนาม เทวสฺส ภควนฺตํ ปยิรุปาสโต จิตฺตํ ปสีเทยฺย.
เตน หิ สมฺม ชีวก หตฺถิยานานิ กปฺปาเปหิ.
กปฺปิตานิ โข เต เทว หตฺถิยานานิ, ยสฺส ทานิ กาลํ มญฺญสิ.
อชาตสตฺตุ
กิจฺจิ มํ สมฺม ชีวก น วญฺเจสิ, กจฺจิ มํ สมฺม ชีวก น ปลมฺเภสิ….
มา ภายิ มหาราช, มา ภายิ มหาราช….
น ตํ เทว วญฺเจมิ, น ตํ เทว ปลมฺภามิ….
อชาตสตฺต
เอโส มหาราช ภควา, เอโส มหาราช ภควา มชฺฌิมํ ถมฺภํ นิสฺสาย ปุรตฺถาภิมุโข นิสินฺโน ปุรกฺขโต ภิกฺขุสงฺฆสฺส….
อิมินา เม อุปสเมน อุทยภทฺโท กุมาโร สมนฺนาคโต โหตุ…
อคมา โข ตฺวํ มหาราช ยถา เปมํ.
ปุจฺเฉยฺยามหํ ภนฺเต ภควนฺตํ กิญฺจิเทว เทสํ สเจ เม ภควา โอกาสํ กโรติ ปญฺหสฺส เวยฺยากรณาย.
ปุจฺฉ มหาราช ยทากงฺขสิ.
ยถา นุ โข อิมานิ ภนฺเต ปุถุสิปฺปายตนานิ, เสยฺยถิทํ, หตฺถาโรหา อสฺสาโรหา รถิกา ธนุคฺคหา เจลกา จลกา ปิณฺฑทายกา (เปยฺยาล) คณกา มุทฺทิกา, อญฺญานิปิ เอวํ คติกานิ ปุถุสิปฺปายตนานิ, เต เตน สิปฺเปน สนฺทิฏฺฐิกํ สิปฺปผลํ ชีวนฺติ, เต เตน อตฺตานํ สุเขนฺติ ปีเณนฺติ, มาตาปิตโร สุเขนฺติ, ปีเณนฺติ, ปุตฺตทารํ สุเขนฺติ ปีเณนฺติ, มิตฺตามจฺเจ สุเขนฺติ ปีเณนฺติ สมณพฺราหฺมเณสุ อุทฺธคฺคิกํ ทกฺขิณํ ปติฏฺฐเปนฺติ โสวคฺคิกํ สุขวิปากํ สคฺคสํวตฺตนิกํ, สกฺกา นุ โข ภนฺเต เอวเมว ทิฏฺเฐว ธมฺเม สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปญฺญเปตุํ.
ปุจฺฉา – ตทา อาวุโส กถํ ภควตา ราชา อชาตสตฺตุ เวเทหิ ปุตฺโต ปฏิปุจฺฉิโต กถญฺจ เตน ภควโต อาโรจิตํ.
วิสฺสชฺชนา – ‘‘อภิชานาสิ โน ตฺวํ มหาราช อิมํ ปญฺหํ อญฺเญ สมณพฺราหฺมเณ ปุจฺฉิตาติ, อภิชานามหํ ภนฺเต อญฺเญ สมณพฺราหฺมเณ ปุจฺฉิตาติ, ยถากถํ ปน เต มหาราช พฺยากรึสุ, สเจ เต อครุ, ภาสสฺสูติ น โข เม ภนฺเต ครุ, ยตฺถสฺส ภควา นิสินฺโน ภวนฺตรูโป วาติ, เตเนหิ มหาราช ภาสสฺสู’’ติ, เอวํ โข ภนฺเต ตทา ภควตา ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิ ปุตฺโต ปฏิปุจฺฉิโต, เอวํ โข ภนฺเต เตน ตทา ภควโต อาโรจิตํ.
ปูรณกสฺสป อยูวาท
ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส ปูรณกสฺสปสฺส สนฺติเก ปุจฺฉาวิสฺสชฺชนา อโหสิ.
วิสฺสชฺชนา – เอกมิทํ ภนฺเต สมยํ ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต เยน ปูรโณ กสฺสโป เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ปูรณํ กสฺสปํ สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุจฺฉิ, อถ โข ภนฺเต ปูรโณ กสฺสโป กโรโต โข มหาราช การยโต, ฉินฺทโต เฉทาปยโต, ปจโต ปาจาปยโต, โสจยโต โสจาปยโต (เปยฺยาล) กโรโต น กรียติ ปาปํ ตฺยาทินา รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส สํทิฏฺฐิ กํ สามญฺญผลํ ปุฏฺโฐ สมาโน อกิริยํ พฺยากาสิ, เอวํ โข ภนฺเต ปูรณสฺส กสฺสปสฺส สนฺติเก ปุจฺฉาวิสฺสชฺชนา อโหสิ.
ปูรณกสฺสปวาท
นิสฺสิริโก วต อาวุโส ปูรณสฺส กสฺสปสฺส วาโท อนตฺถสํหิโต ชิคุจฺฉนีโย อติวิย ภยานโก, เย ตสฺส วจนํ โสตพฺพํ สทฺธาตพฺพํ มญฺเญยฺยุํ, เตสํ ตํ อสฺส ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย, เอตฺตเกเนว อชฺช มยํ ปุจฺฉาวิสฺสชฺชนํ ถเปสฺสาม.
มกฺขลิโคสาล อยูวาท
ปุจฺฉา – ปุริมทิวเส อาวุโส มยา สามญฺญผลสุตฺตสฺส นิทานปริยาปนฺนานิ ปุจฺฉิตพฺพฏฺฐานานิ กานิจิ กานิจิ ปุจฺฉิตานิ, ตยา จ สุฏฺฐุ วิสฺสชฺชิตานิ, อชฺช ปน ยถานุปฺปตฺตมกฺขลิโคสาย วาทโต ปฏฺฐาย ปุจฺฉิสฺสามิ, มกฺขลิ ปน อาวุโส
โคสาโล รญฺญา มาคเธน อชาตสตฺตุนา เวเทหิปุตฺเตน สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุฏฺโฐ กถํ พฺยากาสิ.
วิสฺสชฺชนา – เอกมิทํ ภนฺเต สมยํ ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต เยน มกฺขลิโคสาโล เตนุปสํกมิ, อุปสํกมิตฺวา มกฺขลึ โคสาลํ สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุจฺฉิ, อถ โข ภนฺเต มกฺขลิโคสาโล ราชานํ มาคธํ อชาตสตฺตุํ เวเทหิปุตฺตํ เอตทโวจ ‘‘นตฺถิ มหาราช เหตุ นตฺถิ ปจฺจโย สตฺตานํ สํกิเลสาย, อเหตู อปจฺจยา สตฺตา สํกิลิสฺสนฺติ. นตฺถิ มหาราช เหตุ นตฺถิ ปจฺจโย สตฺตานํ วิสุทฺธิยา, อเหตู อปจฺจยา สตฺตา วิสุชฺฌนฺติ, (เปยฺยาล) จุลฺลาสีติ มหากปฺปิโน สตสหสฺสานิ, ยานิ พาเล จ ปณฺฑิเต จ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺติ, ตตฺถ นตฺถิ ‘อิมินาหํ สีเลน วา วเตน วา ตเปน วา พฺรหฺมจริเยน วา อปริปกฺกํ วา กมฺมํ ปริปาเจสฺสามิ, ปริปกฺกํ วา กมฺมํ ผุสฺส ผุสฺส พฺยนฺตึ กริสฺสามี’ติ เหวํ นตฺถิ. โทณมิเต สุขทุกฺเข, ปริยนฺตกเต สํสาเร นตฺถิ หายนวฑฺฒเน, นตฺถิ อุกฺกํสาวกํเส. เสยฺยถาปิ นาม สุตฺตปุฏฺเฐ ขิตฺเต นิพฺเพฐิยมานเมว ปเลติ, เอวเมว พาเล จ ปณฺฑิเต จ สนฺธาวิตฺวา สํสริตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กริสฺสนฺตี’’ติ, อิตฺถํ โข ภนฺเต รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส มกฺขลิโคสาโล สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุฏฺโฐ สมาโน สํสารสุทฺธึ พฺยากาสิ.
มกฺขลิโคสาลวาท
อยมฺปิ อาวุโส วาโท นิสฺสิริโกเยว อนตฺถสํหิโต ชิคุจฺฉนีโย อติ วิย ภยานโก, เย ตสฺส วจนํ โสตพฺพํ สทฺธาตพฺพํ มญฺเญยฺยุํ, เตสํ ตํ อสฺส ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย.
อชิตเกสกมฺพลวาท
ปุจฺฉา – อถาปรมฺปิ ปุจฺฉามิ, อชิโต ปน อาวุโส เกสกมฺพโล รญฺญา มาคเธน อชาตสตฺตุนา เวเทหิปุตฺเตน สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุฏฺโฐ กถํ พฺยากาสิ.
วิสฺสชฺชนา – เอกมิทํ ภนฺเต สมยํ ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต เยน อชิโต เกสกมฺพโล เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา อชิตํ เกสกมฺพลํ สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุจฺฉิ, อถ โข ภนฺเต อชิโต เกสกมฺพโล ราชานํ มาคธํ อชาตสตฺตุํ เวเทหิปุตฺตํ เอตทโวจ ‘‘นตฺถิ มหาราช ทินฺนํ, นตฺถิ ยิฏฺฐํ, นตฺถิ หุตํ, นตฺถิ สุกตทุกฺกฏานํ กมฺมานํ ผลํ วิปาโก, นตฺถิ อยํ โลโก, นตฺถิ ปโร โลโก, นตฺถิ มาตา, นตฺถิ ปิตา, นตฺถิ สตฺตา โอปปาติกา, นตฺถิ โลเก สมณพฺราหฺมณา สมฺมคฺคตา สมฺมาปฏิปนฺนา, เย อิมญฺจ โลกํ ปรญฺจ โลกํ สยํ อภิญฺญา สจฺฉิกตฺวา ปเวเทนฺติ. (เปยฺยาล) พาเล จ ปณฺฑิเต จ กายสฺส เภทา อุจฺฉิชฺชนฺติ วินสฺสนฺตี’’ติ. อิตฺถํ โข ภนฺเต รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส อชิโต เกสกมฺพโล สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุฏฺโฐ สมาโน อุจฺเฉทํ พฺยากาสิ.
อชิตเกสกมฺพล
อยมฺปิ โข อาวุโส นิสฺสิริโกเยว, อนตฺถสํหิโต ชิคุจฺฉนีโย อติ วิย ภยานโก, เย ตสฺส วจนํ โสตพฺพํ สทฺธาตพฺพํ มญฺเญยฺยุํ, เตสํ ตํ อสฺส ทีฆรตฺตํ อหิตาย ทุกฺขาย.
ปกุธกจฺจายนวาท
ปุจฺฉา – อถาปรมฺปิ ปุจฺฉามิ, ปกุโธ ปน อาวุโส กจฺจายโน รญฺญา มาคเธน อชาตสตฺตุนา เวเทหิปุตฺเตน สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุฏฺโฐ กถํ พฺยากาสิ.
วิสฺสชฺชนา – เอกมิทํ ภนฺเต สมยํ ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต เยน ปกุโธ กจฺจายโน เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา ปกุธํ กจฺจายนํ สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุจฺฉิ, อถ โข ภนฺเต ปกุโธ กจฺจายโน ราชานํ มาคธํ อชาสตฺตุํ เวเทหิปุตฺตํ เอตทโวจ ‘‘สตฺติเม มหาราช กายา อกฏา อกฏวิธา อนิมฺมิตา อนิมฺมาตา วญฺจา กูฏฏฺฐา เอสิกฏฺฐายิตา, เต น อิญฺชนฺติ, น วิปริณาเมนฺติ, น อญฺญมญฺญํ พฺยาพาเธนฺติ, นาลํ อญฺญมญฺญสฺส สุขาย วา ทุกฺขาย วา สุขทุกฺขาย วา. กตเม สตฺต, ปถวีกาโย, อาโปกาโย, เตโชกาโย วาโยกาโย, สุเข, ทุกฺเข, ชีเว สตฺตเม. อิเม สตฺตกายา อกฏา อกฏวิธา อนิมฺมิตา อนิมฺมาตา วญฺจฺยา กูฏฏฺฐา เอสิกฏฺฐายิตา, เต น อิญฺชนฺติ, น วิปริณาเมนฺติ, น อญฺญมญฺญํ พฺยาพาเธนฺติ, นาลํ อญฺญมญฺญสฺส สุขาย วา ทุกฺขาย วา สุขทุกฺขาย วา. ตตฺถ นตฺถิ หนฺตา วา ฆาเตตา วา, โสตา วา สาเวตา วา, วิญฺญาตา วา วิญฺญาเปตา วา, โยปิ ติเณฺหน สตฺเถน สีสํ ฉินฺทติ, น โกจิ กิญฺจิ ชิวิตา โวโรเปติ, สตฺตนฺนํเตฺวว กายานมนฺตเรน สตฺถํ วิวรมนุปตตี’’ติ. อิตฺถํ โข ภนฺเต รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส ปกุโธ กจฺจายโน สามญฺญผลํ ปุฏฺโฐ สมาโน อญฺเญน อญฺญํ พฺยากาสิ.
ปกุธกจฺจายนวาท
อยมฺปิ โข อาวุโส วาโท ปุริมวาโทวิย นิสฺสิริโกเยว อนตฺถสํหิโต ชิคุจฺฉนีโย อติวิย ภยานโก.
นิคณฺฐนาฏปุตฺตวาท
ปุจฺฉา – อถาปรมฺปิ ปุจฺฉามิ, นิคณฺโฐ ปนาวุโส นาฏปุตฺโต รญฺญา มาคเธน อชาตสตฺตุนา เวเทหิปุตฺเตน สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุฏฺโฐ กถํ พฺยากาสิ.
วิสฺสชฺชนา – เอกมิทํ ภนฺเต สมยํ ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต เยน นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต เตนุปสํกมิ, อุปสํกมิตฺวา นิคณฺฐํ นาฏปุตฺตํ สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุจฺฉิ, อถ โข นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต ราชานํ มาคธํ อชาตสตฺตุํ เวเทหิปุตฺตํ เอตทโวจ, ‘‘อิธ มหาราช นิคณฺโฐ จาตุยามสํวรสํวุโต โหติ, กถญฺจ มหาราช
นิคณฺโฐ จาตุยามสํวรสํวุโต โหติ, อิธ มหาราช นิคณฺโฐ สพฺพวาริวาริโต จ โหติ, สพฺพวาริยุตฺโต จ, สพฺพวาริธุโต จ, สพฺพวาริผุโฏ จ. เอวํ โข มหาราช นิคณฺโฐ จาตุยามสํวรสํวุโต โหติ, ยโต โข มหาราช นิคณฺโฐ เอวํ จาตุยามสํวรสํวุโต โหติ. อยํ วุจฺจติ มหาราช นิคณฺโฐ คตตฺโต จ ยตตฺโต จ ฐิตตฺโต จา’’ติ. อิตฺถํ โข ภนฺเต รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส นิคณฺโฐ นาฏปุตฺโต สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุฏฺโฐ สมาโน จาตุยามสํวรํ พฺยากาสิ.
นิคณฺฐวาท
เอตสฺส ปนาวุโส วาเท โกจิ สาสนานุโลมวาโท อตฺถิ, อสุทฺธลทฺธิตาย ปน เอโสปิ วาโท ชิคุจฺฉนีโยเยว, เสยฺยถาปิ โภชนํ คูถมิสฺสํ คารโยฺหเยว อารกา ปริวชฺชิตพฺโพเยว, เสยฺยถาปิ วิสสํสฏฺโฐ อาปานียกํโส.
สิญฺจญฺญวาท
ปุจฺฉา – อถาปรมฺปิ ปุจฺฉามิ, สญฺจโย ปนาวุโส เพลฏฺฐปุตฺโต สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุฏฺโฐ กถํ พฺยากาสิ.
วิสฺสชฺชนา – เอกมิทํ ภนฺเต สมยํ ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต เยน สญฺจโย เพลฏฺฐปุตฺโต เตนุปสงฺกมิ, อุปสงฺกมิตฺวา สญฺจยํ เพลฏฺฐปุตฺตํ เอตทโวจ, ‘‘ยถา นุ โข อิมานิ โภ สญฺจย ปุถุสิปฺปายตนานิ, เสยฺยถิทํ, หตฺถาโรหา อสฺสโรหา…เป… สกฺกา นุ โข โภ สญฺจย เอวเมว ทิฏฺเฐว ธมฺเม สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปญฺญเปตุ’’นฺติ, เอวํ วุตฺเต ภนฺเต สญฺจโย เพลฏฺฐปุตฺโต ราชานํ มาคธํ อชาตสตฺตุํ เวเทหิปุตฺตํ เอตทโวจ.
‘‘อตฺถิ ปโรโลโกติ อิติ เจ มํ ปุจฺฉสิ, อตฺถิ ปโร โลโกติ อิติ เจ เม อสฺส, อตฺถิ ปโร
โลโกติ อิติ เต นํ พฺยากเรยฺยํ, เอวนฺติปิ เม โน, ตถาติปิ เม โน, อญฺญถาติปิ เม โน, โนติปิ เม โน, โน โนติปิ เม โน…เป… เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ อิติ เจ มํ ปุจฺฉสิ, เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ อิติ เจ เม อสฺส, เนว โหติ น น โหติ ตถาคโต ปรํ มรณาติ อิติ เต นํ พฺยากเรยฺยํ, เอวนฺติปิ เม โน, ตถาติปิ เม โน, อญฺญถาติปิ เม โน, โนติปิ เม โน, โน โนติปิ เม โน’’ติ. อิตฺถํ โข ภนฺเต รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส สญฺจโย เพลฏฺฐปุตฺโต สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุฏฺโฐ สมาโน วิกฺเขปํ พฺยากาสิ.
ติตฺถิอยูวาท
สพฺเพปิ อาวุโส เอเต ฉนฺนํ สตฺถารานํ วาทา นิสฺสิริกาเยว ชิคุจฺฉนียาเยว อนตฺถสํหิตาเยว, พาลานํ ภิยฺโยโส มตฺตาย สมฺโมหาย สํวตฺตนฺติ อนตฺถาย.
อชฺช ปน อาวุโส กาโล อติกฺกนฺโต, เสฺวเยว ภควตา วุตฺตํ ปณีตํ ปสฏฺฐํ สนฺทิฏฺฐิกผลํ ปุจฺฉาม.
ปุจฺฉา – ปุริมทิวเสสุ อาวุโส สามญฺญผลสุตฺตสฺส ปุพฺพภาเค ยาว ฉสตฺถารมิจฺฉาวาทปริโยสานํ ปุจฺฉนวิสฺสชฺชนํ อเมฺหหิ กตํ, อชฺช ปน ยถานุปฺปตฺตํ ภควตา เทสิตสามญฺญผลสุตฺตาธิกาเร ปุจฺฉาวิสฺสชฺชนํ กริสฺสาม. ภควา ปน อาวุโส รญฺญา มาคเธน อชาตสตฺตุนา เวเทหิปุตฺเตน สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุฏฺโฐ กถํ พฺยากาสิ.
วิสฺสชฺชนา – ภควา ภนฺเต ติธา วิภชิตฺวา รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุฏฺโฐ พฺยากาสิ.
ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส ภควา รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุโน เวเทหิปุตฺตสฺส ปฐมํ สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ เทเสสิ.
วิสฺสชฺชนา – ทาสํ ภนฺเต ปพฺพชิตํ อุปมาภาเวน นิทฺทิสิตฺวา รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส ภควา ปฐมํ สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ เทเสสิ.
โสหํ ภนฺเต ภควนฺตมฺปิ ปุจฺฉามิ, ยถา นุ โข อิมานิ ภนฺเต ปุถุสิปฺปายตนานิ เสยฺยถิทํ…เป… สกฺกา นุ โข ภนฺเต เอว เมว ทิฏฺเฐว ธมฺเม สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปญฺญเปตุํ –
อจฺฉริยํ อาวุโส อพฺภุตํ อาวุโส, ยาว สฺวาขาตสฺส พุทฺธสาสนสฺส มหิทฺธิกตา มหานุภาวตา, ยตฺรหิ นาม ทาโสปิ นิหีนชจฺโจ เอวํ สฺวาขาเต พุทฺธสาสเน ปพฺพชิตฺวา อตฺตโน อิสฺสรภูเตน รญฺญาปิ วนฺทนียตฺตํ ครุกรณียตฺตํ ปาปุณิสฺสติ, สุปญฺญตฺตเมตํ ภควตา ปฐมํ สนฺทิฏฺฐิกผลํ.
ปุจฺฉา – กถํ ปนาวุโส ภควา รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุโน เวเทหิปุตฺตสฺส ทุติยํ สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ เทเสสิ.
วิสฺสชฺชนา – กสฺสกํ ภนฺเต ปพฺพชิตํ อุปมาภาเวน ทสฺเสตฺวา ภควา รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ เทเสสิ.
อจฺฉริยํ อาวุโส อพฺภุตํ อาวุโส, ยาว พุทฺธสาสนสฺส สฺวาขาตตา มหิทฺธิกตา มหานุภาวตา, ยตฺรหิ นาม กสฺส โกปิ คุณรหิโต เอวํ สฺวาขาเต พุทฺธสาสเน ปพฺพชิตฺวา รฏฺฐธิปตินา มนุสฺสโลเก เทวภูเตน รญฺญาปิ ครุกรณียตํ วนฺทนียตํ ปาปุณิสฺสติ, สุปญฺญตฺตเมตํ อาวุโส ภควตา ทุติยํ สนฺทิฏฺฐิกผลํ.
ปุจฺฉา – กถญฺจา ปนาวุโส ภควา ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิกสามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ รญฺโญ เทเสสิ.
วิสฺสชฺชนา – ภควา ภนฺเต พุทฺธุปฺปาทโต ปฏฺฐาย กุลปุตฺตสฺส ปพฺพชิต ภาวํ, ตสฺส จ สีลสมฺปทํ, ตสฺส จ อินฺทฺริเยสุ คุตฺตทฺวารตํ, อริยญฺจสติสมฺปชญฺญํ, อริยญฺจ สนฺตุฏฺฐึ, ปญฺจนฺนญฺจ นีวรณานํ ปหานํ, จตฺตาริ จ ฌานานิ, อฏฺฐ จ วิชฺชาโย, ตาหิ ตาหิ อุปมาหิ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ เทเสสิ.
สกฺกา ปน ภนฺเต ทิฏฺเฐว ธมฺเม สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ, ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ ปญฺญเปตุํ.
สกฺกา มหาราชา, เตน หิ มหาราช สุโณหิ สาธุกํ มนสิกโรหิ ภาสิสฺสามิ.
ปุจฺฉา – กถญฺจ ปนาวุโส ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน โหติ, กถญฺจ ภควา รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุโน เวเทหิปุตฺตสฺส จูฬสีลํ วิภชิตฺวา เทเสสิ.
วิสฺสชฺชนา – ‘‘กถญฺจ มหาราช ภิกฺขุ สีลสมฺปนฺโน โหติ. อิธ มหาราช ภิกฺขุ ปาณาติปาตํ ปหาย ปาณาติปาตา ปฏิวิรโต โหติ นิหิตทณฺโฑ นิหิตสตฺโถ ลชฺชี ทยาปนฺโน, สพฺพปาณภูตหิตานุกมฺปี วิหรติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ’’ เอวมาทินา ภนฺเต ภควา รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส ฉพฺพีสติยา อากาเรหิ จูฬสีลํ วิภชิตฺวา เทเสสิ.
สาธุ สาธุ อาวุโส, สาธุ สาธุ อาวุโส ยํ ภิกฺขุ เอวํ สฺวาขาเต พุทฺธสาสเน สทฺธาปพฺพาชิโต อิมินา จ จูฬสีเลน สมนฺนาคโต วิหเรยฺย.
อิทานิ ปน กาโล อติกฺกนฺโต.
สุเว ยถานุปฺปตฺตฏฺฐานโต ปฏฺฐาย ปุจฺฉาวิสฺสชฺชนํ กริสฺสาม.
ปุจฺฉา – กถํ ปนาวุโส รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุโน เวเทหิปุตฺตสฺส มชฺฌิมสีลญฺจ มหาสีลญฺจ วิภชิตฺวา เทเสสิ.
วิสฺสชฺชนา – ‘‘ยถา วา ปเนเก โภนฺโต สมณพฺราหฺมณา สทฺธาเทยฺยานิ โภชนานิ ภุญฺชิตฺวา เต เอวรูปํ พีชคามภูตคามสมารมฺภํ อนุยุตฺตา วิหรนฺติ. เสยฺยถิทํ. มูลพีชํ ขนฺธพีชํ ผฬุพีชํ อคฺคพีชํ พีชพีชเมว ปญฺจมํ, อิติ เอวรูปา พีชคามภูตคามสมารมฺภา ปฏิวิรโต โหติ. อิทมฺปิสฺส โหติ สีลสฺมึ’’ เอวมาทินา ภนฺเต ภควา รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส มชฺฌิมสีลญฺจ มหาสีลญฺจ วิตฺถารโต วิภชิตฺวา เทเสสิ.
สาธุ สาธุ อาวุโส, สาธุ โข อาวุโส ยํ ภิกฺขุ เอวํ สฺวาขาเต พุทฺธสาสเน สทฺธาปพฺพชิโต เอวํ อริเยน สีเลน สมนฺนาคโต วิหเรยฺย.
ปุจฺฉา – กถํ ปนาวุโส อริยํ อินฺทฺริยสํวรญฺจ อริยํ สติสมฺปชญฺญญฺจ อริยํ สนฺโตสญฺจ ภควา รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส วิภชิตฺวา เทเสสิ.
วิสฺสชฺชนา – อิธ มหาราช ภิกฺขุ จกฺขุนา รูปํ ทิสฺวา น นิมิตฺตคฺคาหี โหติ นนุพฺยญฺชนคฺคาหี, ยตฺวาธิกรณเมนํ จกฺขุนฺทฺริยํ อสํวุตํ วิหรนฺตํ อภิชฺฌาโทมนสฺสา ปาปกา อกุสลา ธมฺมา อนฺวาสฺสเวยฺยุํ, ตสฺส สํวราย ปฏิปชฺชติ, รกฺขติ จกฺขุนฺทฺริยํ, จกฺขุนฺทฺริเย สํวรํ อาปชฺชติ, เอวมาทินา จ.
อิธ มหาราช ภิกฺขุ สติสมฺปชญฺเญน สมนฺนาคโต โหติ, อภิกฺกนฺเต ปฏิกฺกนฺเต สมฺปชนการี โหติ,
อาโลกิเต วิโลกิเต สมฺปชานการี โหติ, สมิญฺชิเต ปสาริเต สมฺปชานการี โหติ, สงฺฆาฏิปตฺตจีวรธารเณ สมฺปชานการี โหติ, อสิเต ปีเต ขายิเต สายิเต สมฺปชานการี โหติ, อุจฺจารปสฺสาวกมฺเม สมฺปชานการี โหติ, คเต ฐิเต นิสินฺเน สุตฺเต ชาคริเต ภาสิเต ตุณฺหีภาเว สมฺปชานการี โหติ, เอวํ โข มหาราช ภิกฺขุ สติสมฺปชญฺเญน สมนฺนาคโต โหติ.
กถญฺจ มหาราช ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ, อิธ มหาราช ภิกฺขุ สนฺตุฏฺโฐ โหติ กายปริหาริเกน จีวเรน กุจฺฉิปริหาริเกน ปิณฺฑปาเตน.
เอวมาทินา ภนฺเต ภควา รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส อริยญฺจ อินฺทฺริเยสุคุตฺตทฺวารตํ อริยญฺจ สติสมฺปชญฺญํ อริยญฺจ สนฺโตสํ วิภชิตฺวา เทเสสิ.
สาธุ สาธุ อาวุโส, สาธุ โข อาวุโส ยํ ภิกฺขุ เอวํ สฺวาขาเต พุทฺธสาสเน สทฺธาปพฺพชิโต อิมินา จ อริเยน อินฺทฺริยสํวเรน สมนฺนาคโต, อิมินา จ อริเยน สติสมฺปชญฺเญน
สมนฺนาคโต, อิมาย จ อริยาย สนฺตุฏฺฐิยา สมนฺนาคโต วิหเรยฺย.
ปุจฺฉา – กถํ ปนาวุโส ภควา รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส นีวรณปหานํ วิภชิตฺวา เทเสสิ.
วิสฺสชฺชนา – โส เอวํ อริเยน สีลกฺขนฺเธน สมนฺนาคโต, อริเยน อินฺทฺริยสํวเรน สมนฺนาคโต, อริเยน สติสมฺปชญฺเญน สมนฺนาคโต, อริยาย สนฺตุฏฺฐิยา สมนฺนาคโต, วิวิตฺตํ เสนาสนํ ภชติ อรญฺญํ รุกฺขมูลํ ปพฺพตํ กนฺทรํ คิริคุหํ สุสานํ วนปตฺตํ อพฺโภกาสํ ปลาลปุญฺชํ. โส ปจฺฉาภตฺตํ ปิณฺฑปาตปฏิกฺกนฺโต นิสีทติ ปลฺลงฺกํ อาภุญฺชิตฺวา อุชุํ กายํ ปณิธาย ปริมุขํ สตึ อุปฏฺฐเปตฺวา. โส อภิชฺฌํ โลเก ปหาย วิคตาภิชฺเฌน เจตสา วิหรติ…เป… ตสฺสิเม ปญฺจ นีวรเณ ปหีเน อตฺตนิ สมนุปสฺสโต ปาโมชฺชํ ชายติ, ปมุทิตสฺส ปีติ ชายติ, ปีติมนสฺส กาโย ปสฺสมฺภติ, ปสฺสทฺธกาโย สุขํ เวเทหิ, สุขิโน จิตฺตํ สมาธิยติ. เอวํ โข ภนฺเต ภควา รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส นีวรณปฺปหานํ วิภชิตฺวา วิตฺถารโต เทเสสิ.
สาธุ สาธุ อาวุโส, สาธุ โข อาวุโส ยํ ภิกฺขุ เอวํ สฺวาขาเต พุทฺธสาสเน สทฺธาปพฺพชิโต เอวํ ปญฺจนีวรเณ ปชหิตฺวา เตหิ จิตฺตํ วิโสเธตฺวา วิหเรยฺย.
ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส ภควา รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส ปฐมํ สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ เทเสสิ, ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.
วิสฺสชฺชนา – โส วิวิจฺเจว กาเมหิ วิวิจฺจ อกุสเลหิ ธมฺเมหิ สวิตกฺกํ สวิจารํ วิเวกชํ ปีติสุขํ ปฐมํ ฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ…เป… อิทมฺปิ โข มหาราช สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ
ปณีตตรญฺจ. เอวํ โข ภนฺเต ภควา รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส ปฐมํ สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ เทเสสิ.
สาธุ สาธุ อาวุโส, สาธุ โข อาวุโส ยํ ภิกฺขุ เอวํ สฺวาขาเต พุทฺธสาสนสงฺขาเต ธมฺมวินเย ปพฺพชิตฺวา เอวํ ปฐมํ ฌานํ
อุปสมฺปชฺช วิเวกเชน ปีติสุเขน อตฺตโน กายํ อภิสนฺเทยฺย ปริสนฺเทยฺย ปริปูเรยฺย.
ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส ภควา ทุติยญฺจ ตติยญฺจ จตุตฺถญฺจ สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ เทเสสิ, ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.
วิสฺสชฺชนา – ปุน จ ปรํ มหาราช ภิกฺขุ วิตกฺกวิจารานํ วูปสมา อชฺฌตฺตํ สมฺปสาทนํ เจตโส เอโกทิภาวํ อวิตกฺกํ อวิจารํ สมาธิชํ ปีติสุขํ ทุติยํฌานํ อุปสมฺปชฺช วิหรติ เอวมาทินา ภนฺเต ภควา รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส ทุติยญฺจ ตติยญฺจ จตุตฺถญฺจ สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ เทเสสิ.
สาธุ สาธุ อาวุโส, สาธุ โข อาวุโส ยํ ภิกฺขุ เอวํ สฺวาขาเต พุทฺธสาสนสงฺขาเต ธมฺมวินเย สทฺธาปพฺพชิโต เอวํ ทุติยฌานญฺจ ตติยฌานญฺจ จตุตฺถฌานญฺจ อุปสมฺปชฺช เตหิ ฌานสุเขหิ อตฺตโน กายํ อภิสนฺเทตฺวา ปริสนฺเทตฺวา ปริปูเรตฺวา วิหเรยฺย.
ปุจฺฉา – กถญฺจ ปนาวุโส ภควา รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส อปรมฺปิ สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ เทเสสิ, ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.
วิสฺสชฺชนา – โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อานญฺชปฺปตฺเต ญาณทสฺสนาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ, โส เอวํ ปชานาติ ‘‘อยํ โข เม กาโย รูปี จาตุมหาภูติโก มาตาเปตฺติกสมฺภโว โอทนกุมฺมาสูปจโย อนิจฺจุจฺฉาทนปริมทฺทนเภทนวิทฺธํสนธมฺโม, อิทญฺจ ปน เม วิญฺญาณํ เอตฺถ สิตํ เอตฺถ ปฏิพนฺธนฺติ…เป… อิทมฺปิ โข มหาราช สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ. เอวํ โข ภนฺเต ภควา รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส อปรมฺปิ สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ เทเสสิ.
สุญฺญารํคา ปวิฏฺฐสฺส, สนฺตจิตฺตสฺส ภิกฺขุโน. อมานุสี รตี โหติ, สมฺมาธมฺมํ วิปสฺสโต.
สาธุ สาธุ อาวุโส, สาธุ โข อาวุโส ยํ ภิกฺขุ เอวํ สฺวาขาเต พุทฺธสาสนสงฺขาเต ธมฺมวินเย สทฺธาปพฺพชิโต เอวํ ญาณทสฺสนํ อุปฺปาเทตฺวา เอวํ ญาณทสฺสเนน สมนฺนาคโต หุตฺวา วิหเรยฺย.
ปุจฺฉา – กถญฺจาวุโส ภควา อปรมฺปิ สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ เทเสสิ, ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.
วิสฺสชฺชนา – โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อานญฺชปฺปตฺเต มโนมยํ กายํ อภินิมฺมานาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ, โส อิมมฺหา กายา อญฺญํ กายํ อภินิมฺมินาติ รูปึ มโนมยํ สพฺพงฺคปจฺจงฺคึ อหีนินฺทฺริยํ เอวมาทินา ภนฺเต ภควา รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส อปรมฺปิ สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ เทเสสิ.
สาธุ สาธุ อาวุโส, สาธุ โข อาวุโส ยํ ภิกฺขุ เอวํ สฺวาขาเต พุทฺธสาสนสงฺขาเต ธมฺมวินเย สทฺธาปพฺพชิโต เอวํ วิเสเสน มโนมยญาเณน สมนฺนาคโต วิหเรยฺย.
ปุจฺฉา – ภควา อาวุโส รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส ฌานจตุกฺกสงฺขาตญฺจ ปฐม ทุติย วิชฺชาสงฺขาตญฺจ สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ทสฺเสตฺวา, อปรํ กีทิสํ สํนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ เทเสสิ, ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.
วิสฺสชฺชนา – โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อานญฺชปฺปตฺเต อิทฺธิวิธาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ, โส อเนกวิหิตํ อิทฺธิวิธํ ปจฺจนุโภติ, เอโกปิ หุตฺวา พหุธา โหติ, พหุธาปิ หุตฺวา เอโก โหติ…เป… อิทมฺปิ โข มหาราช สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจาติ. อิตฺถํ โข ภนฺเต ภควา รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส อปรมฺปิ สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ เทเสสิ.
อจฺฉริยํ อาวุโส อพฺภุตํ อาวุโส, ยาว พุทฺธสาสนสฺส สฺวาขาตตา, ยตฺรหิ นาม เอวํ สฺวาขาเต พุทฺธสาสเน ปพฺพชิตฺวา สาวโกปิ สมฺมาปฏิปนฺโน เอวํ มหิทฺธิกํ เอวํ มหานุภาวํ อิทฺธิวิธญาณมฺปิ ปจฺจนุโภสฺสติ.
ปุจฺฉา – กถํ ปนาวุโส ภควา อปรมฺปิ สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ เทเสสิ, ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.
วิสฺสชฺชนา – โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อานญฺชปฺปตฺเต ทิพฺพาย โสตธาตุยา จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ, โส ทิพฺพาย โสตธาตุยา วิสุทฺธาย อติกฺกนฺต มานุสิกาย อุโภ สทฺเท สุณาติ ทิพฺเพ จ มานุเส จ เย ทูเร สนฺติเก จ…เป… อิทมฺปิ โข มหาราช สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ. เอวํ โข ภนฺเต ภควา รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส อปรมฺปิ สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ เทเสสิ.
อจฺฉริยํ อาวุโส, อพฺภุตํ อาวุโส, ยาว พุทฺธสาสนสฺส สฺวาขาตตา, ยตฺรหิ นาม เอวํ สฺวาขาเต พุทฺธสาสเน สทฺธาปพฺพชิโต สมฺมาปฏิปนฺโน สาวโกปิ เอวํ วิเสสํ ทิพฺพโสตญาณํ ปฏิลภิสฺสติ.
ปุจฺฉา – กถํ ปนาวุโส ภควา อปรมฺปิ สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ เทเสสิ, ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.
วิสฺสชฺชนา – โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต. อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต
อานญฺชปฺปตฺเต เจโตปริยญาณาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ, โส ปรสตฺตานํ ปรปุคฺคลานํ เจตสา เจโต ปริจฺจ ปชานาติ, สราคํ วา จิตฺตํ สราคํ จิตฺตนฺติ ปชานาติ, วีตราคํ วา จิตฺตํ วีตราคํ จิตฺตนฺติ ปชานาติ…เป… อิทมฺปิ โข มหาราช สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ. เอวํ โข ภนฺเต ภควา รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส อปรมฺปิ สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ เทเสสิ.
อจฺฉริยํ อาวุโส, อพฺภุตํ อาวุโส, ยาว พุทฺธสาสนสฺส สฺวาขาตตา, ยตฺรหิ นาม เอวํ สฺวาขาเต พุทฺธสาสเน ปพฺพชิโต สมฺมาปฏิปนฺโน สาวโกปิ เอวํ วิเสสํ เจโตปริยญาณํ ปฏิลภิสฺสติ.
ปุจฺฉา – กถํ ปนาวุโส ภควา อปรมฺปิ สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ เทเสสิ, ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.
วิสฺสชฺชนา – โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อานญฺชปฺปตฺเต ปุพฺเพนิวาสานุสฺสติญาณาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ, โส อเนกวิหิตํ ปุพฺเพนิวาสํ อนุสฺสรติ, เสยฺยถิทํ, เอกมฺปิชาตึ เทฺวปิ ชาติโย…เป… อิทมฺปิ โข มหาราช สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ. เอวํ โข ภนฺเต ภควา รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส อปรมฺปิ สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ เทเสสิ.
อจฺฉริยํ อาวุโส, อพฺภุตํ อาวุโส, ยาว พุทฺธสาสนสฺส สฺวาขาตตา, ยตฺรหิ นาม เอวํ สฺวาขาเต พุทฺธสาสเน ปพฺพชิตฺวา สาวโกปิ สมฺมาปฏิปนฺโน เอวํ วิเสสํ ปุพฺเพนิวาสญาณํ ปฏิลภิสฺสติ.
ปุจฺฉา – กถญฺจ ปนาวุโส ภควา สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ เทเสสิ, ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ.
วิสฺสชฺชนา – โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต สตฺตานํ จุตูปปาตญาณาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ, โส ทิพฺเพน จกฺขุนา วิสุทฺเธน อติกฺกนฺตมานุสเกน สตฺเต ปสฺสติ จวมาเน อุปปชฺชมาเน หีเน ปณีเต สุวณฺเณ ทุพฺพณฺเณ สุคเต ทุคฺคเต ยถากมฺมุปเค สตฺเต ปชานาติ…เป… อิทมฺปิ โข มหาราช สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ. อิตฺถํ โข ภนฺเต ภควา รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส อปรมฺปิ สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ เทเสสิ.
อจฺฉริยํ อาวุโส, อพฺภุตํ อาวุโส, ยาว พุทฺธสาสนสฺส สฺวาขาตตา, ยตฺรหิ นาม เอวํ สฺวาขาเต พุทฺธสาสเน ปพฺพชิโต สาวโกปิ สมฺมาปฏิปนฺโน เอวํ วิเสสํ ทิพฺพจกฺขุญาณํ ปฏิลภิสฺสติ.
ปุจฺฉา – กถํ ปนาวุโส ภควา ปริโยสาเน อุตฺตริตรํ สามญฺญผลํ เทเสสิ.
วิสฺสชฺชนา – โส เอวํ สมาหิเต จิตฺเต ปริสุทฺเธ ปริโยทาเต อนงฺคเณ วิคตูปกฺกิเลเส มุทุภูเต กมฺมนิเย ฐิเต อาเนญฺชปฺปตฺเต อาสวานํ ขยญาณาย จิตฺตํ อภินีหรติ อภินินฺนาเมติ…เป… อิทํ โข มหาราช สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ. อิมสฺมา จ ปน มหาราช สนฺทิฏฺฐิกา สามญฺญผลา อญฺญํ สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ อุตฺตริตรํ วา ปณีตตรํ วา นตฺถีติ. อิตฺถํ โข ภนฺเต ภควา รญฺโญ มาคธสฺส อชาตสตฺตุสฺส เวเทหิปุตฺตสฺส ปริโยสานํ สนฺทิฏฺฐิกํ สามญฺญผลํ ปุริเมหิ สนฺทิฏฺฐิเกหิ สามญฺญผเลหิ อภิกฺกนฺตตรญฺจ ปณีตตรญฺจ เทเสสิ.
สาธุ สาธุ อาวุโส, สาธุ โข อาวุโส, ยํ ภิกฺขุ พุทฺธสาสเน สทฺธาปพฺพชิโต เอวํ สฺวาขาเต ธมฺมวินเย สมฺมาปฏิปนฺโน อาสวกฺขยญาณํ ปาปุณิตฺวา ทุกฺขสฺสนฺตํ กโรติ.
ปุจฺฉา – กถํ ปนาวุโส ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต อิมิสฺสา เทสนาย ปริโยสาเน ภควติ จ เทสนายญฺจ ปสนฺโน ปสนฺนาการํ อกาสิ, กีทิสญฺจ อานิสํสํ ปฏิลภิ.
วิสฺสชฺชนา – เอวํ วุตฺเต ภนฺเต มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต ภควนฺตํ เอตทโวจ, อภิกฺกนฺตํ ภนฺเต, อภิกฺกนฺตํ ภนฺเต, เสยฺยถาปิ ภนฺเต นิกฺกุชฺชิตํ วา อุกฺกุชฺเชยฺย, ปฏิจฺฉนฺนํ วา วิวเรยฺย…เป… อชฺชตคฺเค ปาณฺณุเปตํ สรณํ คตนฺติ, อยญฺหิ ภนฺเต ราชา ปิตุมาริตกาลโต ปฏฺฐาย เนว รตฺตึ น ทิวา นิทฺทํ ปฏิลภติ, สตฺถารํ ปน อุปสงฺกมิตฺวา อิมาย มธุราย โอชวนฺติยา ธมฺมเทสนาย สุตกาลโต ปฏฺฐาย นิทฺทํ ปฏิลภติ, ติณฺณํ รตนานํ มหาสกฺการมกาสิ, ปุถุชฺชนิกาย สทฺธาย สมนฺนาคโต นาม อิมินา รญฺญา สทิโส นาโหสิ, อนาคเต ปน วิชิตาวี นาม ปจฺเจกพุทฺโธ หุตฺวา ปรินิพฺพายิสฺสติ. เอวํ โข ภนฺเต ราชา มาคโธ อชาตสตฺตุ เวเทหิปุตฺโต เทสนาปริโยสาเน ปสนฺโน ปสนฺนาการมกาสิ, อิทิสญฺจ ภนฺเต มหานิสํสํ ปฏิลภิ.
อมฺพฏฺฐสุตฺต
ปุจฺฉา – เตนาวุโส ภควา ชานตา อรหตา ปสฺสตา สมฺมาสมฺพุทฺเธน อมฺพฏฺฐํ ฏาม สุตฺตํ กตฺถ กํ อารพฺภ ภาสิตํ.
วิสฺสชฺชนา – โกสเลสุ ภนฺเต ชนปเท อิจฺฉานงฺคเล นาม โกสลานํ พฺราหฺมณคาเม อมฺพฏฺฐํ นาม มาณวํ พฺราหฺมณสฺส โปกฺขรสาติสฺส อนฺเตวาสึ อารพฺภ ภาสิตํ.
โสณทณฺฑสุตฺต
ปุจฺฉา – โสณทณฺฑํ ปนาวุโส สุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ ภาสิตํ.
วิสฺสชฺชนา – องฺเคสุ ภนฺเต ชนปเท จมฺปายํ โสณทณฺฑํ พฺราหฺมณํ อารพฺภ ภาสิตํ.
กูฏทนฺตสุตฺต
ปุจฺฉา – กูฏทนฺตํ ปนาวุโส สุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ ภาสิตํ.
วิสฺสชฺชนา – มคเธสุ ภนฺเต ขาณุมเต นาม พฺราหฺมณคาเม กูฏทนฺต พฺราหฺมณํ อารพฺภ ภาสิตํ.
มหาลิสุตฺต
ปุจฺฉา – มหาลึ ปนาวุโส สุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ ภาสิตํ.
วิสฺสชฺชนา – เวสาลิยํ ภนฺเต โอฏฺฐทฺธํ นาม ลิจฺฉวึ อารพฺภ ภาสิตํ.
ชาลิยสุตฺต
ปุจฺฉา – ชาลิยํ ปนาวุโส สุตฺตํ ภควตา กตฺถ กํ อารพฺภ ภาสิตํ.