๑๙. จตฺเถ

อเนกํสฺยาทฺยนฺตํ จตฺเถ เอกตฺถํ วา โหติ. สมุจฺจโย อนฺวาจโย อิตรีตรโยโค สมาหาโรติ จสทฺทสฺส อตฺโถ จตุพฺพิโธ.

ตตฺถ สมุจฺจยา+นฺวาจเยสุ สมาโส น โหติ, กฺริยาสาเปกฺขตาย นามานํ อญฺญมญฺญํ อยุตฺตตฺถตฺตา, ยถา-จีวรํ ปิณฺฑปาตญฺจ ปจฺจยํ สยนาสนํ อทาสิ, ทานญฺจ เทหิ, สีลญฺจรกฺขาหิ. อิตรีตรโยเค สมาหาเร จ อญฺญมญฺญาเปกฺขตฺตา สมาโส.

อุภยตฺถปธาเน จตฺเถ กถ+เมกตฺถีภาโว สมฺภเว+ติ เจ, วุตฺตญฺหิ –

สปฺปธานาปิ ยตฺถ+ตฺถา, มิโถ สาเปกฺขตา อิว;

กฺริยาสมฺพนฺธสามญฺญา, จตฺเถ+กตฺถํ ต+ทุจฺจเตติ.

ยสฺมา เอกตฺถีภาเวปิ สตียสตียตฺเถ ปธานํ, ตสฺมา อิทํ วุจฺจเต –

น+ญฺญมญฺญํ วิเสเสนฺติ, จตฺเถ อตฺถา ปทานิว;

สตฺถวุตฺยี อโต เตสํ, ปธานตฺถํ+ภิยุชฺชเต.

อิตรีตรโยโค จ, สมาหาโรตฺย+ยํ ทฺวิธา;

สมาโส ตุ อิมํ อญฺเญ, ชานนฺเต ทฺวนฺทนามโต.

อิตรีตรโยคสฺมึ+วยวตฺถสฺส สมฺภโว;

สมุทายติโรภาโว, ปรํว ลิงฺค+มสฺส จ.

สมุทายพฺภโว ยสฺมึ+วยวา จ ติโรหิตา;

สมาหาโรตฺย+ยํ จตฺโถ, โส จ โหติ นปุํสเก.

อิตรีตรโยโค ยถา-สาริปุตฺโต จ โมคฺคลฺลาโน จ สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานา, โภ สาริปุตฺตโมคฺคลฺลานา อิจฺจาทิ. อวยวปธานตฺตา พหุวจนเมว. สมณา จ พฺราหฺมณา จ สมณพฺราหฺมณา, เอวํ พฺราหฺมณคหปติกา, ขตฺติยพฺราหฺมณา, เทวมนุสฺสา, จนฺทิมสูริยา.