๘๐. ทณฺฑา

เทฺว โหนฺตีติ อิโก อีเจติ เทฺว โหนฺติ, เอกเมกํวาติ อุภินฺนํ. วาสทฺโท เทฺว โหนฺตีติ เอตฺถาปิ ทฏฺฐพฺโพ. อุตฺตมีเณว ธนา อิโกติ คณสุตฺตํ วิวรติ ‘อุตฺตมีเณวา’ติอาทิ. เกเนตฺถ สมาโสติ อาห- ‘สฺยาทิสฺยาทิเนกตฺถนฺติ สมาโส’ติ. อุตฺตมีโณ ธนสามี. อสนฺนิหิเต อตฺถาติ คณสุตฺตํ, อสนฺนิหิเตตีมสฺส อตฺถํ วิวรติ ‘อปฺปตฺเต’ติ. อสมฺปตฺเตติ อตฺโถ. อสนฺนิหิเตติ จ อตฺโถ อิจฺจสฺส วิเสสนํ. อตฺถนํ อสนฺนิหิเต อตฺเถ อาสิสนํ อตฺโถ, โส อสฺส อตฺถีติ อตฺถิโก อตฺถี. ตทนฺตาจาติ คณสุตฺตํ, อสนฺนิหิเตตฺยนุวตฺตเต, อสนฺนิหิโตปาธิกา อตฺถนฺตา จ อิก อีปฺปจฺจโย ภวตีตฺยตฺโถ. วณฺณนฺตาอีเยวาติ คณสุตฺตํ, พฺรหฺมานํ เทวานํ วณฺโณติ วา สมาโส. หตฺถทนฺเตหิ ชาติยนฺติ คณสุตฺตํ.

ชาติยนฺติ ปจฺจยวิเสสนํ. วณฺณโต พฺรหฺมจาริมฺหีติ คณสุตฺตํ. พฺรหฺมสทฺเทน นิยมวิเสโส วุจฺจติจฺจาห-‘วิชฺเช’จฺจาทิ. ตสฺมิญฺจนิยมวิเสสจรเณ ติณฺณํ พฺราหฺมณาทีนเมวาธิกาโร, นสุทฺทสฺสาติ ทสฺเสนฺโต อาห- ‘ตญฺเจ’จฺจาทิ. เตวณฺณิโก วณฺณีติ วุจฺจตีติ สมฺพนฺโธ. ตีสุ วณฺเณสุ ภโว ตทนฺโตคธตฺตา เตวณฺณิโกติ ภวตฺเถ ณิโก. วณฺณสทฺโท พฺราหฺมณาทิวณฺณวจโน. ตตฺร พฺรหฺมจาริมฺหิตฺยเนน สุทฺโท พฺยวจฺฉิชฺชเต.

อถวา พฺรหฺมนฺติ นิพฺพานํ ตทตฺโถ คนฺโถปิ, ตํ พฺรหฺมํ นิพฺพานํ ธมฺมํ วา เตปิฏกํ จรตีติ พฺรหฺมจารี, ยติ. ยตโยปิ หิ วณฺณีติ พฺรหฺมจาริโนติ วุจฺจนฺติ. วณฺณีลิงฺคีติ หิ วุตฺเต ติลิงฺควาติ อตฺโถ. วณฺณ สทฺโท ปเนตฺถ ยถาวุตฺต พฺรหฺมปริยาโย. โปกฺขราทิโต เทเสติ คณสุตฺตํ. เทโส เจตฺถ ยตฺถ(ตฺถิ โปกฺขราทีนิ โส). ปทุมคจฺฉ โปกฺขรณีนํ วาจกสฺสาติ อิมินา ปทุมานิ อสฺสํ สนฺตีติ ปทุมินีติ โปกฺขรณีปิ วุจฺจตีติ ทสฺเสติ. นาวา อตฺถีติ นาวิโก, ยาคเม นาวายิโก. สุขทุกฺขา อี, พลา พาหูรุปุพฺพา เจติ จ คณสุตฺตานิ.