นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

มหารหนีติ

ปณฺฑิตกถา

๑. มหารหรหํ สกฺย,

มุนึ นีวรณา ตณฺหา;

มุตฺตํ มุตฺตํ สุทสฺสนํ,

วนฺเท โพธิวรํ วรํ.

๒. มุนินา มุนินาเคน,

ทุฏฺฐปพฺพชฺชิตา ชิตา;

ยถา ยถาอสทฺธมฺม-

ปุรณา ปุรณาทโย.

๓. ตถา ตถาคโตวาทา,

นุคเต โลกนีติยํ;

กตโยเคน วิทูนา,

เชยฺโยวานตฺถ การิโน.

๔. นิตีธ ชนฺตุนํ สาโร,

มิตฺตาจริยาจ ปีตรา;

นีติมา สุพุทฺธิ พฺยตฺโต,

สุตวา อตฺถทสฺสิมา.

๕. กวิเหรญฺญกา กตฺวา,

สุตฺตตฺตํ สตฺถกญฺจนํ;

คชฺชปชฺชาทฺยาลงฺการํ,

กโรนฺตีธ มโนรมฺมํ.

๖. วุตฺยํ วิสทญาณสฺส,

ญาโต อตฺโถตรสฺส น;

สุรปฺปภาย อาทาโส,

ฉายํ ทิสฺเส น มากเร.

๗. มหาเตโชปิ เตโชยํ,

มตฺติกํ นมุทุกํกโร;

อาโป อาเปติ มุทุกํ,

สาธุวาจาจ กกฺขฬํ.

๘. มุทุนาว ริปุํ เชติ,

มุทุนา เชติ ทารุณํ;

โนสิทฺธํ มุทุนา กิญฺจิ,

ยตฺวโต มุทุนา ชเย.

๙. จนฺทนํ สีตลํ โลเก,

ตโต จนฺทํว สีตลํ;

จนฺทนจนฺทสีตมฺหา,

วากฺยํ สาธุสุภาสิตํ.

๑๐. ปตฺตกลฺโลทิตํ อปฺปํ,

วากฺยํ สุภาสิตํ ภเว;

ขุทฺทิตสฺส กทนฺนํปิ,

สุตฺตํ สาทุรโส สิยา.

๑๑. สตฺถกาปิ พหูวาจา,

นาทรา พหุภาณิโน;

โสปการมุทาสีนํ,

นนุทิฏฺฐํ นทีชลํ.

๑๒. สํสารวิสรุกฺขสฺส,

ทฺวยเมวามตํผลํ;

สุภาสิตสฺสสาราโท,

สาธูหิรสมาคโม.

๑๓. ปาสาณฉตฺตํ ครุกํ,

ตโต เทวานจิกฺขนา;

ตโต วุฑฺฒานโมวาโท,

ตโต พุทฺธสฺส สาสนํ;

๑๔. ตุลํ สลฺลหุกํ โลเก,

ตโต จปลชาติโก;

ตโตโนวาทิโก ตโต,

ยติ ธมฺเมปมาทโก.

๑๕. อห คจฺฉติ หายนฺตี,

สตฺตานมิธ ชีวิตํ;

ตสฺมาหิ มาปมตฺตตฺวํ,

คจฺฉนฺตุ ชินสาสเน.

๑๖. ปณฺฑิตสฺส ปสํสาย,

ทณฺโฑพาเลน ทียเต;

ปณฺฑิโต ปณฺฑิเตเนว,

วณฺณิโตว สุวณฺณิโต.

๑๗. สเตสุ ชายเต สูโร,

สหสฺเสสุจ ปณฺฑิโต;

วุตฺตา สตสหสฺเสสุ,

ทาตา ภวติวา นวา.

๑๘. ภูปตฺตํจ ปณฺฑิตตฺตญฺจ,

เนวตุลฺยํ กทาจิปิ;

สเทเสปูชิโต ราชา,

พุทฺโธ สพฺพตฺถปูชิโต.

๑๙. กฺวาติภาโร สมตฺถานํ,

กึทูโร พฺยวหารินํ;

โกวิเทโส สวิชฺชานํ,

โกปโร ปิยวาทินํ.

๒๐. นนุ เต เยวสนฺตา โน,

สาครา นกุลาจลา;

อปฺปมฺปิ มริยาทํ เย,

สํวฏฺเฏวิ ชหนฺติโน.

๒๑. ปลเยตีตมริยาทา,

ภวนฺติกิร สาครา;

มริยาทาติกํ สาธุ,

นอิจฺฉนฺติ ปลเยปิ.

๒๒. สตํ ทีฆายุกํ สพฺพ,

สตฺตานํ สุขการณํ;

อสตํปน สพฺเพสํ,

ทุกฺขเหตุ นสํสโย.

๒๓. ปาโมกฺเข สุชเน สนฺเต,

สพฺเพปิ สุชนา ชนา;

ชาเตกสฺมึสารคนฺเธ,

สพฺเพ คนฺธมยา ทุมา.

๒๔. อตฺตนา ยทิ เอเกน,

วินเตน มหาชนา;

วินยํ ยนฺติ สพฺเพปิ,

โก ตํ นาเสยฺย ปณฺฑิโต.

๒๕. สรีรสฺส คุณานญฺจ,

ทูรมจฺจนฺต มนฺตรํ;

สรีรํ ขณวิทฺธํสิ,

กปฺปนฺติฏฺฐายิโน คุณา.

๒๖. ยทิ นิจฺจมนิจฺเจน,

นิมลํ มลวาหินา;

โย โส กาเยน ลเภถ,

กึนลทฺธํ ภเว นุกึ.

๒๗. ธมฺมตฺถกามโมกฺขานํ,

ปาณํ สํสิทฺธิการณํ;

ตนฺนิฆาตา กินฺนหตํ,

รกฺขนา กินฺนรกฺขิตํ.

๒๘. อตฺตา พนฺธุ มนุสฺสสฺส,

ริปุ อตฺตาว ชนฺตุนํ;

อตฺตาว นิยโต ญาติ,

อตฺตาว นิยโต ริปุ.

๒๙. อตฺตโนปริจาเคน,

ยํสิตมนุรกฺขนํ;

กโรนฺติ สชฺชนาเยว,

น ตํ นีติมตา มตํ.

๓๐. ติณานิ ภูมิรุทกํ,

จตุตฺถี วากฺยสุฏฺฐุตา;

เอตานิ หิ สตํเคเห,

โนฉินฺทนฺเต กทาจิปิ.

๓๑. อมฺพุํ ปิวนฺติโน นชฺโช,

รุกฺโข ขาทติโน ผลํ;

เมโฆ กฺวจิปิ โน สสฺสํ,

ปรตฺถาย สตํธนํ.

๓๒. สตํ ผรุสวาจาหิ,

นยาติ วิกตึ มโน;

ติณุกฺกาหิ นสกฺกาว,

ตาเปตุํ สาคเร ชลํ.

๓๓. สมฺปตฺยํ มหตฺตํเจโต,

ภวตฺยุปฺปลโกมลํ;

วิปฺปตฺยญฺจ มหาเสเล,

สิลาสงฺฆาทกกฺกโส.

๓๔. อตฺถํ มหนฺตมาปชฺช,

วิชฺชํ สมฺปตฺติเมวจ;

จเรยฺยามานถทฺโธโย,

ปณฺฑิโต โส ปวุจฺจติ.

๓๕. นาลพฺภมภิปตฺเถนฺติ,

นฏฺฐมฺปิ นจโสจเร;

วิปฺปตฺยญฺจ นมุยฺหนฺติ,

เยนรา เตว ปณฺฑิโต.

๓๖. คณฺฐิฏฺฐาเน เอกปเท,

นาติมญฺเญยฺย ปณฺฑิโต;

กึ อกฺโก เวฬุปพฺภาโร,

ติมหาทีปภานุโท.

๓๗. คุณโทเสสุเมเกน,

นตฺถิ โกจิ วิวชฺชิโต;

สุขุมาลสฺส ปทุมสฺส,