มาติกา

ยถาธมฺมิกราชูนํ, อมจฺจา จ ปุโรหิตา;

นีติสตฺถํ สุนิสฺสาย, นิจฺฉยนฺติ วินิจฺฉยํ.

องฺคานิ เวทา จตฺตาโร, มีมํสานฺยาย วิตฺถาโร;

ธมฺมสตฺถํ ปุราณญฺจ, วิชฺชา เหตา จตุทฺทส.

อายุพฺเพโท มนุพฺเพโท, คนฺธพฺโพ เจติ เต ตโย;

อตฺถสตฺถํ จตุตฺถญฺจ, วิชฺชาหฺยาฏฺฐรส มตา.

สุติสมุติสงฺขฺยา จ, โรคานีติ วิเสสกา;

คนฺธพฺพา คณิกา เจว, ธนุพฺเพทา จ ปูรณา.

ติกิจฺฉา อิติหาโส จ, โชติมายา จ ฉนฺทติ;

เกตุมนฺตา จ สทฺทา จ, สิปฺปาฏฺฐารสกา อิเม.

ทโม ทณฺโฑ อิติขฺยาโต, ตฏฺฐาทณฺโฑ มหีปติ;

ตสฺส นีติ ทณฺฑนีติ, นยนานีติ วุจฺจติ.

ทณฺเฑน นียเต เจทํ, ทณฺฑํ นยติ วา ปุน;

ทณฺฑนีติ อิติขฺยาโต, ติโลกา นติ วตฺตเต.

นานาสตฺโถทฺธตํ วกฺเข, ราชนีติ สมุจฺจยํ;

สพฺพพีชมิทุํ สตฺถํ, จาณกฺย สารสงฺคหํ.

มูลสุตฺตํ ปวกฺขามิ, จาณเกฺยน ยโถทิตํ;

ยสฺสํ วิญฺญาตมตฺเตน, มูโฬฺห ภวติ ปณฺฑิโต.

มิตฺตลาโภ สุหทเภโท, วิคฺคโห สนฺธิเรว จ;

ปญฺจตนฺทฺรา ตถาญฺญสฺมา, คนฺถา กสฺสิยลิขฺยเต.

โลกนีติมฺหา –

(๑) ปณฺฑิตกณฺฑ. (๒) สุชนกณฺฑ. (๓) พาลทุชฺชน กณฺฑ. (๔) มิตฺตกณฺฑ. (๕) อิตฺถิกณฺฑ. (๖) ราชกณฺฑ. (๗) ปกิณฺณก กณฺฑ-

โลกนีติ –

ปณฺฑิโต สุชโน กณฺโฑ, ทุชฺชโน มิตฺตอิตฺถี จ;

ราชปกิณฺณโก จาติ, สตฺตกณฺเฑ วิภูสิโน.

จกฺกินฺทาภิสิรินายํ, โสธิโต กาสิเก สาเก;

ฉโนตฺยํ ทุติยาสเฬฺห, กาฬสตฺตม อาทิเห.

โลกนีตึ ปวกฺขามิ, นานาสตฺถสมุทฺธฏํ;

มาคเธเนว สงฺเขปํ, วนฺทิตฺวา รตนตฺตยํ.

นีติ โลเก ปุริสสฺส สาโร,

มาตา ปิตา อาจริโย มิตฺโต;

ตสฺมา หิ นีตึ ปุริโส วิชญฺญา,

ญาณีมหา โหติ พหุสฺสุโต.

มหารหนีติ –

(๑) ปณฺฑิตกถา. (๒) สมฺเภทกถา. (๓) มิตฺตกถา. (๔) นายก กถา. (๕) อิตฺถิกถา

มหารห รหํสกฺย-มุนึ นีวรณา ตณฺหา;

มุตฺตํ มุตฺตํ สุทสฺสนํ, วนฺเท โพธิวรํ วรํ.

นีติธ ชนฺตูนํ สาโร, มิตฺตาจริยา จ ปิตโร;

นีติมา สุพุทฺธิพฺยตฺโต, สุตวา อตฺถทสฺสิมา.

ธมฺมนีติ –

(๑) อาจริยกถา (๒) สิปฺปกถา (๓) ปญฺญากถา (๔) สุตกถา (๕) กถานกถา (๖) ธนกถา (๗) เทสกถา (๘) นิสฺสยกถา (๙) มิตฺตกถา (๑๐) ทุชฺชนกถา (๑๑) สุชนกถา (๑๒) พลกถา (๑๓) อิตฺถิกถา (๑๔) ยุตฺตกถา (๑๕) ทาสกถา (๑๖) ฆราวาสกถา (๑๗) กาตพฺพกถา (๑๘) อกาตพฺพกถา (๑๙) ญาตพฺพกถา (๒๐) อลงฺการกถา (๒๑) ราชธมฺมกถา (๒๒) อุปเสวกกถา (๒๓) ทุกฺขาทิมิสฺสกกถา (๒๔) ปกิณฺณกกถา

จกฺกาติจกฺกจกฺกินฺโท, เทวาติเทวาเทวินฺโท,

พฺรหฺมาติ พฺรหฺมพฺรหฺมินฺโท, ชิโน ปูเรตุ เม ภาวํ.

จิรํ ติฏฺฐตุ โลกมฺหิ, ธํสกํ สพฺพปาณินํ;

มหาโมหตมํ ชยํ, โชตนฺตํ ชินสาสนํ.

วนฺทิตฺวา รตนํ เสฏฺฐํ, นิสฺสาย ปุพฺพเก ครุ;

นีติธมฺมํ ปวกฺขามิ, สพฺพโลก สุขาวหํ.

อาจริโย จ สิปฺปญฺจ, ปญฺญาสุตกถาธนํ;

เทสญฺจ นิสฺสโย มิตฺตํ, ทุชฺชโน สุชโน พลํ.

อิตฺถี ปุตฺโต จ ทาโส จ, ฆราวาโส กตากโต;

ญาตพฺโพ จ อลงฺกาโร, ราชธมฺมา ปเสวโก;

ทุกฺขาทิมิสฺสโก เจว, ปกิณฺณกาติ มาติกา.

ราชนีติ –

สีหา เอกํ พกา เอกํ, สิกฺเข จตฺตาริ กุกฺกุฏา;

ปญฺจ กากา ราชา นาม, ฉ สุนกฺขา ตีณิ คทฺรภา.

๑. มหากมฺมํ ขุทฺทกํ วา, ยํ กมฺมํ กาตุมิจฺฉติ;

สพฺพารมฺเภน กาตพฺพํ, สีหา เอกํ ตทา ภเว.

๒. อินฺทฺริยานิ สุสํยม, พโกว ปณฺฑิโต ภเว;

เทสก โลมปนฺนานิ, สพฺพกมฺมานิ สาธเย.

๓. ปุพฺพฏฺฐานญฺจ ยุทฺธญฺจ, สํวิภาคญฺจ พนฺธุ หิ;

ถิยา อกฺกมฺม ภุตฺตญฺจ, สิกฺเข จตฺตาริ กุกฺกุโฏ.

๔. คุเยฺห เมถุนํ เปกฺขิตฺวา, โภชนํ ญาติสงฺคโห;

วิโลกา เปกฺขนาลสฺยํ, ปญฺจ สิกฺเขยฺย วายสา.

๕. อนาลสฺสํติสวนฺตาโส, สุนิทฺธา สุปฺปโพธนา;

ทฬฺหภตฺติ จ สูรญฺจ, ฉ เอเตสฺวานโต คุโณ.

๖. ขินฺโนว วหเต ภารํ, สีตุณฺหญฺจ น จินฺตยี;

สนฺตุฏฺโฐ จ ภเว นิจฺจํ, ตีณิ สิกฺเขยฺย คทฺรภา.

๗. วีสติ ตานิ คุณานิ, จเรยฺย อิห ปณฺฑิโต;

วิเชยฺย ริปู สพฺเพปิ, เตชสฺสี โส ภวิสฺสติ.

(๑) ปณฺฑิตกณฺฑ (๒) สุชนกณฺฑ (๓) พาลทุชฺชนกณฺฑ (๔) มิตฺตกณฺฑ (๕) ราชกณฺฑ (๖) นายกกณฺฑ (๗) ปุตฺตกณฺฑ (๘) เวชฺชาจริยกณฺฑ (๙) ทาสกกณฺฑ (๑๐) อิตฺถิกณฺฑ (๑๑) ปกิณฺณกกณฺฑ

กวิทปฺปณนีตึโย, วาจุคฺคตํ กโรติ เจ;

ภุวนมชฺเฌ เอโส หิ, วิญฺญู ปณฺฑิตชาติโก.

กวิทปฺปณนีติ

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส