หตฺถวนคลฺลวิหาร |โอ๐.๐๐๐๑| วํโส

นโม ตสฺส ภควโต อรหโต สมฺมาสมฺพุทฺธสฺส

๑. เสฺนหุตฺตราย หทยา มลมลฺลิกาย,

ปชฺชาลิโต มติทสาย ชินปฺปทีโป;

โมหณฺธการมขิลํ มม นีหรนฺโต,

นิจฺจํ วิภาวยตุ จารุ ปทตฺถราสึ.

๒. ลงฺกาภิสิตฺตวสุธาธิปตีสุ ราชา,

โย โพธิสตฺตคุณวา สิริสงฺฆโพธิ;

ตสฺสาติจารุ จริยา รจนามุเขน,

วกฺกามิ หตฺถวนคลฺลวิหาร วํสํ.

๓. พฺรหฺมนฺวเยนนุคตตฺถมโนมทสฺสี,

ขฺยาเตน สพฺพยติราชธุรนฺธเรน;

วฺยาปาริโตหมิติภานุคตํ กถญฺจ,

นิสฺสาย ปุพฺพลิขิตํวิธ วายมามิ.

๔. อรฺณฺถ สุคตาคมสุธาปคานิทฺโธตกุทิฏฺฐิวิสกลงฺกาย ลํกาย ภควโต องฺคีรสสฺสมหานาควนุยฺยาเน สมิติสมาคตยกฺข รกฺขสโลกวิชยาปทานสฺส สิทฺธกฺเขนฺตภูโต สีหฬมหีมณฺฑลมณฺฑนาย มาโน วิวิธรตนากโรปลกฺขมานมหคฺฆมณิ เภโท มณิ เภโท นาม ชนปโท.

๕. ลทฺธาน สตฺถุ วรณงฺกมนญฺญลพฺภ,

มานณฺทินา สุมนกูฏสิลุจฺจเยน;

อุสฺสาปิตา วิชยเกตุมตลฺลิเกว,

สุทฺโธรุวาลุกนที ยมลงฺกโรติ.

๖. ลงฺกาย ยกฺขคณนีหรเณ ชินสฺส,

จมฺมาสนุคฺคนหุนาสนผสฺสทาหา;

สํสารรกฺขสวปุพฺภวพุพฺพุลํจ,

ยสฺมึ วิหาติ มหิยงฺคณ ถูปราชา.

๗. |โอ๐.๐๐๐๒|

สทามโหฆาย มหาปคาย,

ปานียปานาย สโมสฏานํ;

สมุจฺจโย สารทวาริทานํ,

นูนํ คโต ถาวรถูปรูปํ.

๘. ตสฺสาปคาย วิมลมฺพุนิ ทิสฺสมาน,

มาโลลวิจิตรลํ ปฏิพิมฺพรูปํ;

โภเคหิ เวฐิย นิชํ ภวนํ ผณีหิ,

ปูชตฺถิเกหิ วิย ราชติ นียมานํ.

๙. ตสฺส มหิยงฺคณ มหา วิหารสฺส ปริยนฺตคามเก เสลาภโย นาม ขตฺติโย ปฏิวสนฺโต ปุตฺตํ ปฏิลภิตฺวา องฺคลกฺขณปาฐกานํ ทสฺเสสิ เต ตสฺส กุมารสฺส องฺคลกฺขณานิ โอโลเกตฺวา ‘‘อยํ กุมาโร ขมกสตฺโต นโหติ. ธญฺญปุญฺญลกฺขณสมฺปนฺโน, สกลมฺปิ สีหฬทีปํ เอกจฺฉตฺตํ กริตฺวา มหนฺตมหนฺตานิ อจฺฉริยพฺภุตานิ มหาวีรจริตานิ ทสฺเสสฺสตี’’ติ วฺยากรึสุ.

๑๐. ตโต เสลาภย ขตฺติโย ปุตฺตสฺส อภิเสกาทิสมฺปตฺตึ สุตฺวา โกฏิปฺปตฺตปโมทปรวโสปิ ตสฺมึ กาเล อนุราธปุเร รชฺชํ การยตา ‘‘โวหารติสฺสมหาราชโต กทาจิ เกจิ อุปทฺทโว ชายิสฺสตีติ. ชาตปริสงฺโกตํ กุมารมาทาย มหิยงฺคณมหาวิหาเร โพธิ องฺคเณ ปริตฺตคฺเค สนฺนิปติตสฺส นณฺทมหาเถรปมุขสฺส มหาภิกฺขุสงฺฆสฺส มชฺเฌ นิปชฺชาเปตฺวา ‘‘เอโส เม ภนฺเต กุมาโร มหาสงฺฆสฺส จ มหา โพธิปาทสฺส จ สรณํ คจฺฉติ ตํ สพฺเพปิ ภทนฺตา รกฺขนฺตุ สงฺฆโพธิ นามโก จายํ โหตุ’’ติ มหาสงฺฆสฺส จ โพธิ เทวตาย จ นิยฺยาเทตฺวา ปฏิชคฺคนฺโต กุมารสฺส สตฺตวสฺสิก กาเล กาลมกาสิ.

๑๑. อถ มาตุโล นณฺทมหาเถโร กุมารกํ วิหารมาเนตฺวา ปฏิชคฺคนฺโต เตปิฏกํ พุทฺธวจนํ อุคฺคณฺหาเปตฺวา พาหิรสตฺเถสุ จ ปรมโกจิทํ กาเรสิ. สงฺฆโพธิกุมาโรปิ กตาธิการตฺตา ติกฺขปญฺญตฺตา จ ญาณวิญฺญาณสมฺปนฺโน หุตฺวา วยปฺปตฺโต โลกสฺส โลจเนหินิปิยมานาย รูปสมฺปตฺติยา สวญฺชลิปุเฏหิ อสฺสาทิยมานสทาจารคุณ สมฺปตฺติยา จ ปตฺถ ฏ ยโสโฆโส อโหสิ.

๑๒. กิมิห พหุนา?- กาทมฺพินี กทมฺพโต สินิทฺธนีลายตคุณํธมฺมิลฺลกลาเป, ปริปุณฺณหริณงฺกมณฺฑลโต หิลาทกรปสาทโสมฺมคุณํ มุขมณฺฑเล จามีกรปึชรกมฺพุวรโต เมทุโรทารพณฺธุรภาวํ คีวาวยเว, กลฺยาณสิลุจฺจยโต สํหต วิลาสํ อุรตฺถเล, สุรสาธิสาขโต |โอ๐.๐๐๐๓| ปีวรายตลลิตรูปํ กามทานปทานทฺว พาหุยุคเฬ, สมทคนฺธสินฺธุรโต คมนลีฬฺหํ กราการทฺว หตฺถิยุคเฬ, จารุตรถรุจิโรจมานจามีกรมุกุรโต ตทาการํ สชาณุมณฺฑเล ชงฺฆยุคเฬ, นิจฺจา สีนกมลา กมลโต รตฺตโกมฬทลสิรํ จรณยุคเฬ อาทาย โยชยตา ปารมิตาธมฺมสิปฺปิตา นิมฺมิตสฺส ปรมทสฺสนียครูปวิลาสสฺส ตสฺส อตฺตภาวสฺส สํวณฺณนาคนฺถคารวมาวหติ.

๑๓. เทเห สุลกฺขณยุเต นวโยพฺพนฑฺเฒ,

ตสฺสุชฺชเล จ ปสมาหรโณทเยน;

กา วณฺณนา กมลรูปินิ ชาตรูเป,

โลกุตฺตรํ ปริมลํ ปริโต วหนฺเต.

๑๔. โทสารโย หทยทุคฺคปุเร วิชิตฺวา,

ตตฺถาภิสิจฺจ สุหทํ วิย ธมฺมภูปํ;

อตฺถานุสาสนิมิมสฺส วทํ คิราย,

ตตฺถปฺปวตฺตยิ สุธี นิชกายกมฺมํ.

อิติ ราชกุมารุปฺปตฺติ ปริจฺเฉโท ปฐโม.

๑๕. อเถกทา มาตุลมหาเถรา วยปฺปตฺตํ สิริสงฺฆโพธิ กุมารํ ธมฺมสวนาวสาเน อามนฺเตตฺวา เอวมาห, ‘‘กุมาร! มหาภาคเธยฺย! อิทานิ ตฺวมสิ อธีตสุคตาคโม, วิทิตสกล พาหิรสตฺโถ. จตุพฺพิธปณฺฑิจฺจโกฏิปฺปตฺโต, ตถาปิ อภิมานธเน ขตฺติยกุเล ชาติ, สพฺพปตฺถวฺยาปิตา โยพฺพนวิลาเสน สมลงฺกตํ สรีรํ, อปฺปฏิมา รูปสิริ, อมานุสํ พลญฺเจติ มหตีย พลวนณฺถ ปรมฺปรา’สพฺพาอวินยาน เมเกกมฺปิ เตสมายตนํ กิมุต สมวาโย?‘‘เยภุยฺเยน สตฺถสลิล วิกฺขาลนาติ นิมฺมลาปิ กาลุสิยมุปยานิ พุทฺธี, อนุชฺฌิตธวลตาปิ สราคาเอว ภวติ นวโยพฺพนคพฺพิตานํ ทิฏฺฐิ, อปหรติ จ วาตมณฺฑลิ เกว สุกฺขปณฺณํ อุพภุตรโช ภนฺติ อติทูรมตฺตโน อิจฺฉาย โยพฺพนสมเย ปุริสํ ปกติ. อิณฺทฺริยภริณภารินี สตฺตมติทุรนฺตาย มุปโภคมิคตณหิกา ตสฺมา อยเมวานสฺสาทิต วิสย รสสฺส เต กาโล คุรุปเทสสฺส. มทนสรปฺปภารชชฺชริเต หทเย ชลมิว คลติ คุรูนมนุสฺสานํ อการณํฉวติ ทุปฺปกติ โน กุลํวา สุตํ วา มนยสฺส วณฺทนปฺปภโวนทหติ กึ ทหโน? กึวาปสมเหตุนาปิ นาติวณฺฑตโร ภวติ วฑพานโฬ สลิเลน, ตสฺมา คาฬฺหตร มนุสาสีตพฺโพสิ.

๑๖. อปคตมเล หิ มนสิ เอลิกมณิมฺหิ วิย รชนิกรมยุขาปวิสนฺติ, สุขมุปเทสคุณา, คุรุวจนมมลมฺปิ สลิลมิว มหนฺตํ ชานิมุปชนยติ สวนหตํ สูลมิว อภพฺพสฺส, ภพฺพสฺสตุ |โอ๐.๐๐๐๔| กริโน วิย สพฺพาภรณมานนโสภาสมุทยมธิกตร มุปวหติ, อนาทิสิทฺธ ตณฺหากสายิติณฺทฺริยานุจรญฺหิ จิตฺตํ นาวหติ กนฺนามานตฺถํ, ตสฺมา ราช กุมารานญฺจ ยตีนญฺจ สติพเลน อิณฺทฺริยวิชโย ทิฏฺฐธมฺมิกสมฺปรายิกมฺพิลํ กลฺยาณชาตมุปชนยติ, อิณฺทฺริยวิชโย จ สมฺภวติ คุรุวุทฺโธปเสวาย ตพฺพวนมวิราเธตฺวา ปฏิปชฺชโต, ตสฺมา ตยา อาปาณปริยนฺตํ วตฺถุตฺตยสรณปรายณตา น ปหาตพฺพา.

น ราคาปสฺมารวิโพธนํ วิสยทหนสลิล สํเสวนํ กาตพฺพํ, ปสฺสตู หิ กลฺยาณาภินิเวสิ จกฺขูณฺทฺริยลาฬน ปรวสสฺส สลภสฺส สมุชฺชลิต ทีปสิขาปตนํ โสติณฺทฺริย สุขานุยุตฺตสฺส ตรุณ หรีณสฺส อุสุ ปาตสมฺมุขีภวนํ ฆาณิณฺทฺริย ปรวสสฺส มธุกรสฺส มทวารณกณฺณตาลภนฺนํ รสนิณฺทฺริยตปฺปณวฺยสนิโน ปุถุโลมสฺส พลิสาฆาสวฺยสนํ ผสฺสีณฺทฺริยานุภวนลาลสสฺสมตงฺคชสฺสวาริณิ พณฺธนาปายํ อิเมหิ อิณฺทฺริเยหิ มิลิเตหิ เอกสฺส กามิโน สทิเทว ปญฺจนฺนํ, วิสยรสานมุปเสวาย ปตฺตพฺพํ มหนฺตํ ทุกฺขชาลํ กถมุปวณฺณยาม? อิมานิ จ สุภาสิตานิ ปจฺจเวกฺขตุ อนุกฺขณํ วิจกฺขโณ.

๑๗. นาคาริกํ สุขมุทิกฺขติ กิญฺจิ ธีโร,

ชานาติ เทหปฏิชคฺคนมตฺถโตเว;

สํเสวโตปิ ยุวตึ รติโมหิตสฺส,

กณฺฑุยเน วิย พนสฺส สุขาภิมาโน.

๑๘. โก เสเวยฺย ปรํ โปโส อวมานํ สเหยฺยวว,

น เว กลตฺตนิคฬํ ยทิ ทุกฺขนิพณฺธนํ.

๑๙. อากฑฺฒมานา จิสิขา สฺมิปํ,

ปรมฺมุขาเยว สทา ปวตฺตา;

ทูรมฺปิ คจฺฉนฺติ คุณํ วิหาย,

ปวตฺตนํ ตาทิสเมว ถีน.

๒๐. อสนฺถุตํ ตา ปุริสมฺปิ อนฺโต,

กโรนฺติ อาทายกตาว ภิตฺติ;

เนตฺตึ สวลฺลี วิย หณฺถคาปิ,

ทสาสุ สพฺพาสุ จ สงฺกนียา.

๒๑. อนฺโตรุทฺธา พหิทฺธาปิ นิสฺสาสา วิย นาริโย,

กโรนฺติ นาสเมวสฺส โกธีมาตาสุ วิสฺสเส.

๒๒. มานส ปาปสํนินฺนํ อปายา วิวฏา นนา,

สมนฺตา ปาปมิตฺตาว โมกฺโข สพฺพภยากถํ.

๒๓. |โอ๐.๐๐๐๕| อปิ จ หทยตรุโกฏร กุฏีโร โกธ กุณฺฑลีน กทาจิ พหิ กาตพฺโพ. อปิ ตุ’ติติกฺขามนฺเตน อจิปฺผณฺทนฺตํ อุปเนตพฺโพ.

๒๔. สตํ ติติกฺขากวเจ วิคุณฺฐิตา,

สิยุํ ทุราลาปขคา ขลานํ;

สภาปสํสากุสุมตฺต เมตา,

นิพชฺฌเร ตา คุณ มาลิกาย.

๒๕. โลกาธิปจฺจํ วิปุเลธเน จ,

มโนนุกูเล ตนเย จ ทาเร;

ลทฺธาปิ ยาเยติ น ชาตุ ติตตึ,

พาเธตุ สาตํ น ปปญฺจ ตณฺหา.

๒๖. วณฺณปฺปสาทา ยสฺสา สุขาว,

ธนา จ หายนฺตุป ชีวิกาจ;

เยนาภิภูตาริปุเนว สตฺตา,

โทสคฺคิ โส เต หทยํ ชหาตุ.

๒๗. เขโท วิปตฺตีสุ ปฏิกิรยา น,

ตสฺมา น ทีนปฺป กตึ ภเชยฺย;

ปญฺญานุยาตํ วีริยํ วทนฺติ,

สพฺพตฺถ สิทฺธิคฺคหณคฺคหณฺถํ.

๒๘. วฺยาปารา สพฺพภูตานํ สุขตฺถาย วิธียเร;

สุขญฺจ น วินา ธมฺมํ ตสฺมา ธมฺมปโร ภวา’ติ.

๒๙. เอวมาทิกํ สปฺปุริสนีติปถํ อาทิสนฺเต มหาเถเร เตน กลฺยาณธมฺเมน อโสตพฺพตานาทริยรจิตภุกูฏิก มุเขน วา ทิสาจิกฺขิตฺตจกฺขุนา จ อหงฺการปรวเสน คชนิมิลิตมุพฺภาวยตา วา อตฺตโน ปญฺญาธิกฺเขปมิวจ อจินฺตยตา จุฬาวินิหิตโกมฬญฺชลิปุเฏน ตนฺนินฺเนน, ตปฺโปเณน สิรสา จ ปีติ สมุทิต สาธุวาทวิกสิตกโปเลนมุเขน จ. สกลาวยวจิตฺถฏโรมญฺจ กญฺจุกิเตน เทเหน จ ภูมิยํ นิปชฺชิตฺวา ทีฆปฺปมาณ ปมาณ มาวรตฺตามคฺคผลลาภโตวิย วิสิฏฺฐตรํ ปมุทิตมาวิกตมาสิ.

อิติ อนุสาสน ปริจฺเฉโท ทุติโย.

๓๐. ตโต ปฏฺฐาย ยถาวุตฺตปฏิปทํ อวิราเธตฺวา สมาวรเณน สนฺตุฏฺโฐ ตสฺส สงฺฆโพธิ สมญฺญํ โคเปตุกาโม มาตุลมหาเถโร ธมฺมิโกติ โวหารํ ปฏฺฐเปสิ.

๓๑. ลกฺขณปาฐกานํ วจนํ สทฺทหนฺโต ภาคิเนยฺยํ ปพฺพชิตุกามมฺปิ |โอ๐.๐๐๐๖| อปพฺพาเชตฺวา ‘‘อิธ วาสโต อนุราธปุเร วาโสเยว กุมารสฺส โยคกฺเขมาวโห, ปุญฺญานุรูเปน ชายมานสฺส วิปากสฺส จ ฐานํ โหติ, มหาเจติยสฺส วตฺตปฏิวตฺตสมาจรเณนจ มหนฺโต ปุญฺญกฺขณฺโธ สมฺปชิสฺสติ’’ติ มญฺญมาโน ตํ กุมารมาทาย คจฺฉนฺโต อนุราธปุรํ คนฺตุกาโม นิกฺขมิ. สงฺฆติสฺโสโคฐาภโยติ จ ลมฺพกณฺณา ราช กุมารา อปเรปิ ทุเจ ตสฺส ปํสุกีฬนโต ปฏฺฐาย สหายาเตน กุมาเรน สทฺธึ นิกฺขมึสุ เต ตโย กุมาเร อาทาย คจฺฉนฺโต มหาเถโร ปุเรตรเมว อนุราธปุรํ ปาวิสิ. มหาเถรมนุคจฺฉนฺเตสุ เตสุ กุมาเรสุ เชฏฺโฐ สงฺฆติสฺโส มชฺฌิโม สงฺฆโพธิ กนิฏฺโฐ โคฐาภโยติ เต เถรํ ปจฺฉโต อนุคจฺฉนฺตา ตโยปิ ปฏิปาฏิ ยา ติสฺสวาปิยา เสตุมตฺถเกน คจฺฉนฺติ.

๓๒. ตตฺถ เสตุสาลาย นิสินฺโน โกจิ อณฺโธวิจกฺขโณ เตสํ ติณฺณนฺตํ กุมารานํ ปทวิญฺญาสทฺทํ สุตฺวา ลกฺขณานุสาเรน อุปปริกฺขิปิตฺวา ‘‘เอเต ตโยปิ สีหฬทีเป ปถวิสฺสรา ภวิสฺสนฺตี’’ติ ตตฺถ นิสินฺนานํ วฺยากาสิ. ตํวจนํ ปจฺฉา คจฺฉนฺโต โคฐาภโย สุตฺวา อิตเรสํ คจฺฉนฺตานํ อนิเวทยิตฺวา ปจฺจาคมฺม ‘‘กตโม จิรํ รชฺชํ กาเรสฺสติ? จํสฏฺฐิติญฺจ กโรติ’’ติ? ปุจฺฉิตฺวา ปจฺฉิโมติ วุตฺเต หฏฺฐปหฏฺโฐ อุทคฺคุทคฺโค สีฆตรํ อาคมฺม เตหิ สทฺธึ คจฺฉนฺโต ติขิณ มนฺติตาย คมฺภีรภาวโต จ กญฺจิ อชานาเปตฺวา อนฺโตปุรํ ปาวิสิ. เต ตโยปิ ปติรูเป นิวาเส วาสํ คณฺหึสุ.

๓๓. อถ กนิฏฺโฐ ‘‘เอเต เทฺวปิ อปฺปายุกตฺตา รชฺเช ปติฏฺฐิตาปิ น จิรํ ชีวนฺติ กิร อหเมว เตสํ รชฺชํ ทุเปสฺสามิ’’ติ ตทนุรูเปน อุปาเยนปฏิชฺชนฺโต เตสํ รชฺชลาภาย อุปายํ ทสฺเสนฺโต อภิณฺหํ มตฺเตติ. เชฏฺโฐปิ ตสฺมึ อติปิยาสมาโน เตโนปทิฏฺฐเมว สมาจรนฺโตราชานํ ทิสฺวา ลทฺธ สมฺมาโน สพฺเพสุ ราชกิจฺเจสุ ปุพฺพงฺคโม หุตฺวา น จิรสฺเสว ราชวลฺลโภ อโหสิ? ตสฺมึ กาเล รชฺชํ กาเรนฺโต วิชย ราชา นาม ขตฺติโย ตสฺมึ ปสนฺโน สพฺเพสุ ราชกิจฺเจสุ ตมเมว ปธานภูตํ กตฺวา เสนาปตึ อกาสิ.

๓๔. ธมฺมิโก ปน รชฺเชน อนตฺถิกตาย รชฺชลาภาย จิตฺตมฺปิ อนุปฺปาเทตฺวา เกวลํ มหาเถรสฺส อนุสาสนมตฺเตเนว ราชุปฏฺฐานเวลายํ อนุจรณมตฺตมาจรนฺโต ราชเคหํ ปวิสิตฺวา ตโต เตหิ สทฺธึ นิกฺขมฺม สายํ มหา เถรสฺส วิหาเรเยว วสนฺโต อตฺตโน ธมฺมิกานุฏฺฐานํ อหาเปตฺวา มหาเจติโย ปฏฺฐานคิลานุปฏฺฐานาทิกํ |โอ๐.๐๐๐๗| อนวชฺช ธมฺมํจรนฺโต กาลํ วีตินาเมติ.

ตทา สงฺฆติสฺโส สกลรชฺชญฺจ ปุรญฺจ อตฺตโนหตฺถคตํ กตฺวา เอกสฺมึ ทิเน ลทฺโธกาโส ราชานํ อนฺโตภวเนเยว โคฐาภเยน มาราเปตฺวา สยํ รชฺเช ปติฏฺฐติ.

อิติ อนุราธปุรปฺปเวสปริจฺเฉโท ตติโย.

๓๕. อถ โคฐาภโย ธมฺมิกํ อนิจฺฉามานมฺปิ เสนาปติฏฺฐาเน ฐเปตฺวา อายตึ อเปกฺขมาโน สยํ ภณฺฑาคาริโก อโหสิ. อถ สงฺฆติสฺโส ราชา พหุํ ปุญฺญฺจ อปุญฺญฺจ ปสวนฺโต ชมฺพุผลปากกาเล สเสโน สามจฺโจ สโภโรโธ อภิณฺหํ ปาจีน เทสํ คนฺตฺวา ชมฺพุผลานิ ขาทติ. รญฺโญ เยภุยฺเยน คมนา คมเนน อุปทฺทุตา รฏฺฐวาสิโน ราชุปโภคารเหสุ ชมฺพุผเลสุ วิสํ โยเชสุํ. อถ โส สงฺฆติสฺโส ราชา เตน วิเสน ตตฺเถว กาลมกาสิ.

๓๖. อถ โคฐาภโย อณฺธวิจกฺขณสฺส วจนํ อนุสฺสรนฺโต อนุกฺกเมน รชฺชํ ทาเปตฺวา ปจฺฉา อหํ สุปฺปติฏฺโฐ ภวิสฺสามิ’ติ มญฺญมาโน สามจฺโจ สเสโน สงฺฆโพธิกุมารํ รชฺเชน นิมนฺเตสิ. โส เตมิย มหาโพธิสตฺเตน ทิฏฺฐาทีนวตฺตา รชฺชสุขาปริจฺจาคานุภูตํ มหนฺตํ ทุกฺขชาลํ อนุสฺสริตฺวา ปุนปฺปุนํ ยาจิยมาโนปิ ปฏิกฺขิปิเยว อภโย คามนิคมราชธานีสุ สพฺเพปิ มนุสฺเส สนฺนิปาเตตฺวา เตหิ สทฺธึ นานาปฺปการํ ยาจมาโนปิ สมฺปฏิจฺฉาเปตุํ นาสกฺขิ. อถ สพฺเพปิ รฏฺฐวาสิโน สามจฺจามหาวิหารํ คนฺตฺวา มหา สงฺฆํ สนฺนิปาเตตฺวา สงฺฆ มชฺเฌ สงฺฆโพธิกุมาโร มหา สงฺฆํ ภูมิยํ นิปชฺช นมสฺสิตฺวา ลทฺโธกาโส เอกมนฺตํ นิสีทิตฺวา เอวํ วตฺตุมารภี.

๓๗. อยญฺหิ ราชลกฺขีนาม ยถา ยถา ทิปฺปเต, ตถา ตถา กปฺปุรทีปสิเขว กชฺชิลํมลินเมว กมฺมชาตํ เกวลมุพฺพมติ. ตถาหิ อยํ สํวธนวาริธารา ตณฺหาวิสวลฺลีนํ, เนนาท มธุรภีติกา อยํ อิณฺทฺริยมิคานํ, ปรามาสธุมเลขา สุจริต จิตฺตกมฺมสฺส วิพฺภมเสยฺยา โมหนิทฺทานํ ติมิรุคฺคติ ปญฺญาทิฏฺฐีนํ, ปุรสฺสรปตากา อวินยมหาเสนาย, อุปฺปตฺตินินฺนนา โกธเวค กุมฺภิลานํ, อาปานภูมิ มิจฺฉาทิฏฺฐิวทนํ. สํคีติ สาลา อิสฺสริย วิการนาฏกานํ อาวาสทรีโทสาสิวิสานํ, อุสฺสารณเวตฺตลตา สปฺปุริสโวหารานํ, อกาลชทาคโม สุจริต หํสานํ, ปตฺถาวนา กปฏนาฏกานํ, กทลิกา กามกริโน วชฺฌวาลา สาธุภาวสฺส, ราหุมุขํ ธมฺมจณฺท |โอ๐.๐๐๐๘| มณฺฑลสฺส, นหิ ตํ ปสฺสามิ โยหิ อปริจิตายาปิ เอตาย นิพฺภรมุปคุโลฺห น วิปฺปลทฺโธ, อปิจ, อภิเสกสมเย ราชญฺญานํ มงฺคลกลสชเลหิ วิย วิกฺขาลนมุปยาติ ทกฺขิญฺญํ อคฺคิหุตตธุเมเนว มลินีภวติ หทยํ ปุโรหิต กุสคฺค สมชฺชเตน วิย อปนิยเต ติติกฺขา, อุณฺหีส ปฏฺฏ พณฺธเนน วิย ฉาทียตี ชราคมทสฺสนํ, อาตปตฺต มณฺฑเลน วิย ติโรกรียติ ปรโลกาเปกฺขณํ, จามรปวเนน วิย ทุรมุทฺธุยเต สจฺจาทิตา เวตฺตลตาปฺปหาเรน วิย ทุรมปยนฺติ สคฺคุณา เอเก รชฺชสิริ มทิรา มทมตฺตา สกตฺถนิปฺผาทนปเรหิ ธนปิสิตาฆาสคิชฺเฌหิ สหานลีนีพเกหิ ทูตํ วิโนทนนฺติ, ปรทาราภิคมนํ วิทฺธตาติ, มีควน ปริสฺสโมติ, สุราปานํ วิลาโสติ, นิจฺจปฺปมตฺตตา, สุรภาโวติ สทารปฺปิจฺจาคํ อวฺยสนิตานิ, คุรุวจนาวธีรณํ อปรปฺปเนยตฺตมิติ อชิตหจฺจตํ สุโขปเสวตฺตมีติ, นจฺจคีต คณากานุสตฺติ รสิกเตหิ ปริภวสหตฺตํ ขเมติ, เสรีภาวํ ปณฺฑิจฺจามิติ วณฺทิชน นวจนํ ยเสํโฆโสติ ตรลตา อุสฺสาโหติ. อวิเสสญฺญุตฺตํ อปกฺขปาติตฺตมิติ? เอว โทสคณมฺปิ คุณปกฺเข อชฺฌาโรปยนฺเตหิ สยมฺปิ อนฺโต ห สนฺเตหิ ปตารณกุสเลหิ ธุตฺเตหิ อมานุโสจิตาหิ โถมานาหิ ปตาริยมานา, จิตฺตมทมตฺต จิตฺตา นิจฺเจต น ตาย ตเถติ อตฺตนิ อชฺฌาโรปยนฺตา อลิกาภิมานํ มจฺจธมฺมสมานาปิ ทิพฺพํ สาวติณฺณมิว อมานุสมิว อตฺตาน มญฺญมานา อารธทิพฺโพจิตกิรยานุ ภาวา สพฺพชโน ปภสนีย ภาวมุปยนฺติ. อตฺต มิลมฺพนญฺจ อนุ ชีวิชเนน กรียมานํ อภินณฺทนฺติ.

๓๘. มานสา เทวตาชฺฌาโรปณปฺปตารณ สมฺภูต สมฺภาวโน ปหตญฺจ อนฺโต ปวิฏฺฐ อปรภุชยุคํ วิย อตฺตโน พาหุยุคํ สมฺภาวยนฺติ. ตจนฺตริต โลจนํสกลลาฏ มาสํกนฺติ, อลิกสมฺภาวนาภิมานภริตา น นมสฺสนฺติ เทวตาโย น ปูชยนฺติ สมณ พฺราหฺมเณ น มานยนฺตี มานนีเย, น อุปติฏฺฐนฺติ คุรุทสฺสเนปิ อนตฺถกายา สานฺตรีต, วิสโย ปโภคสุขาติ อปหสนฺติ ยติโน? ชราภิ ภวปลปิมิติ น สุณนฺติ วุทฺธชนุปเทสํ, อตฺตโน ปญฺญา ปริภโวติ อุสุสนฺติ สจิโว ปเหสสฺส,กุญฺชนฺติ เอกนฺต หิตวาทินํ เอวมาทินา กากเณน พหุนฺนํ โทสานํ มากร ภูตํรชฺชีวิภวํ อยํ น อิจฺฉามี’ติ อโวจ.

๓๙. อถ มหาชเนน สาทร มชฺเฌสิโต มหาสงฺโฆ กุมารภิมุโข หุตฺวา ‘‘มหาภาคเธยฺย! ถนจุจุเก ลคฺคิตาชลุก ติกฺขฑสเนนตตฺถ เวทนุปฺปาทยนฺติ โลหิตเมว อากฑฺฒติ, ทารโก ปน โกมเลน มุขปุเฏนมาตุ สุขสญฺญํ อุปฺปาทยนฺโต ขีรเมว อเวฺหติ.

๔๐. |โอ๐.๐๐๐๙| เอวเมว รชฺชวิภวํ ปตฺโต อธีโร พาโล พหุํ อปุญฺญเมว สญฺจิณานิ, เมธาวิ ธิรปุริโส ปน อายุสงฺขารสฺส ทุพฺพลตฺตญฺจ ธนสญฺจยสฺส นิสฺสารตฺตญฺจ ปญฺญาย อุป ปริกฺขิตฺวา ทส กุสลกมฺมานิ ปูเรนฺโต ตาทิเสน มหตา โภคกฺขณฺเธน มหนฺตํ กุสลราสึ อุปจิณาติ, ตฺวมสิกตาธิ กาโร มหาสตฺตธุรณฺธโร, เอตาทิสํ ปุญฺญายตนฏฺฐานํ ลทฺธา ธมฺเมน สเมน โลกํ ปริปาเลนฺโต สุคตสาสนํ ปคฺคณฺหนฺโต ทานปารมิโกฏิปฺปตฺตํ กตฺวา ปจฺฉา อภินิกฺขมณญฺจ กโรนฺโต โพธิปกฺขิยธมฺเม ปริปาเจหี’’ติ อนุสาสิ.

๔๑. อถ โส มหชฺฌาสโย ปุริสวโร มหาสงฺฆสฺส อนุสาสนึ มทฺทิตุ มสมณฺโถ อธิวาเสสี. อนนฺตรญฺจ มหาชนกาโย สงฺฆสฺส อนุญฺญาย สกลํ สีลทีปํ เอกจฺฉตฺตํ กตฺวา อภิสิญฺจิย ธมฺมิก สิริสงฺฆโพธิราชาติ โวหารํ ปฏฺฐเปสิ โคฐาภยญฺจ เสนาปติฏฺฐาเน ฐเปสิ.

๔๒. ทานํ อทา ธารยิ นิจฺจสีลํ,

วหี ติติกฺขํ ภชิ อปฺปมาทํ;

ปชา หิตชฺฌาสย โสมฺมรูโป,

ธมฺโม จ โส วิคฺคภวา วิโรจี.

๔๓. วิญฺญาย โลกสฺส หิ โส สภาวํ,

ปธานวตฺตานุ คติปฺปธานํ;

นิธาตุกาโม ชนฺตาสุ ธมฺมํ,

สยมฺปิ ธมฺมา วรณมฺหิ สตฺโต.

อิติ รชฺชาภิเสก ปริจฺเฉโท จตุตฺโถ.

๔๔. โส ราชา มหา วิหาเร มหคฺฆ มหาวิสาลํ สลากคฺคํ การาเปตฺวา อเนกสหสฺสานํ ภิกฺขูนํ นิจฺจํ สลาก ภตฺตํ ปฏฺฐเปสิ. มาตุลมหาเถรสฺสํจ สกนาม เธยฺเยน มหนฺตํ ปริเวณ วิหารํ การาเปตฺวา อเนเกหิ กปฺปิยภณฺเฑหิ สทฺธึ สปริวาร เวณา กานิ คามกฺเขตฺตานิ สงสปริโภคารหานิ กตฺวา ทาเปสิ สตฺตเมว นิสีถกาเล รโหคโต มหาโพธิสตฺตสฺส ทุกฺกรจริตานิ สลฺลกฺเขนฺโต ตาทิสาปทานํ อตฺตนิ สมฺปาเทตุมาสึสิ. ตถา หิ

๔๕. เทหีติ วตฺถุมสุกํ คทิโตตฺถิเกหิ,

นาลํ กเถตุมฺห นตฺถิ น เทมิจาติ;

จิตฺเต มหากรุณาย ปหฏาวกาสาว,

ทุรํชคาม วิย ตสฺส ภวตฺถุ ตณฺหา.

เอวมมฺหากํ |โอ๐.๐๐๑๐| โพธิสตฺตสฺส วิย พาหิร วตฺถุปริจฺจาคมหุสฺสโว กทา เม ภวิสฺสติติ จ,

๔๖. อานียเต นิสิต สตฺถนิปาตเนน,

นิกฺกฑฺฒเต จ มุหุ ทานฺหวายรตฺยา;

เอวํ ปุนปฺปุน คตาคตเวคขินฺนํ,

ทุกฺขํ น ตสฺส หทยํ วต ปีฬยิตฺถ.

เอวํ กิรสฺส มหาสตฺตสฺส มํส โลหิตาทิ อชฺฌตฺติกวตฺถุทานสมเย ทุกฺขเวทนา มนํ น สมฺพาเธสิ. มมาปิ อีทิสํ อชฺฌตฺติก ทานมหามงฺคลํ กทา ภวิสฺสตีติ จ.

๔๗. โส สํขปาลภูชโค วิสเวควาปิ,

สีลสฺส เภทนภเยน อกุปฺปมาโน;

อิจฺฉํ สเทหหรวาภิชเน ทยาย,

คนฺตุํ สยํ อปทตาย สุโสจนูนํ.

เอวํ สีล รกฺขนาปทานสิรึ กทา วินฺทามีติ จ,

๔๘. ปิเวยฺย ถญฺญํ อมตญฺจ พาโล,

วุทฺธึ คโต โสว ชิคุจฺฉิเต ตํ;

ส ชาตุ เอวํ อนุภูย รชฺชํ,

ญาณสฺส ปาเก สตตํ ชหาติ.

เอวํ มยาปิ อจิรสฺเสว อวสฺสํ อภินิกฺขมนํ กาตพฺพนฺติ จ,

๔๙. โส เสนโก ทฺวิชปสิพฺพกสายิสปฺปํ,

อญฺญาสิ โทสกลุสาย ธิยาพฺภุตํตํ;

กา วณฺณนาสฺส ขลุ โทสวินิคฺคตาย,

สพฺพญฺญุตาย ทสปารมิสาธิตาย.

เอวํวิธา กลฺยานญาณสมฺปตฺติ กทา เม สมิชฺฌิสฺสตีติ จ,

๕๐. วาเลน โส กิสกลณฺทกชาติยมฺปิ,

อุสฺสิญฺจิตุํ สลิลมุสฺสหิ สาครสฺส;

ตํ มุทฺธตาย น ภเว มติยา มหนฺยา,

สมฺปาทนาย ภิมตสฺส สมตฺถตาย.

เอวํ วิธาย วีริยปารมิยา กทา ภาชนํ ภวิสฺสามิติ จ

๕๑. กลาพุราเชน หิ ขนฺติวาทิ,

วธํ วิธายาปิ อติตฺตเกน;

หเต ปเทโนรสิ ขนฺติโสเธ,

โส กูฏสณฺธิคฺคหณํ พุโพธ.

เอวํ วิธาย ขตฺติปารมิยา อตฺตานํ กทา อลํกริสฺสามิติ จ

๕๒. |โอ๐.๐๐๑๑|

มิจฺฉาภิโยคํ น สหึสุ ตสฺส,

รามาภิธานสฺสปิ ปาทุกาโย;

สจฺจญฺจยา นาญฺญมภาสิธีโร,