๓. อเนกตฺถวคฺค

๗๗๗. อเนกตฺเถ ปวกฺขามิ, คาถา’ทฺธปาทโต กมา;

เอตฺถ ลิงฺควิเสสตฺถ, เมกสฺส ปุนรุตฺตตา.

๗๗๘. สมโย สมวาเย จ, สมูเห การเณ ขเณ;

ปฏิเวเธ สิยา กาเล, ปหาเน ลาภ ทิฏฺฐิสุ.

๗๗๙. วณฺโณ สณฺฐาน รูเปสุ, ชาติ,จฺฉวีสุ การเณ;

ปมาเณ จ ปสํสายํ, อกฺขเร จ ยเส คุเณ.

๗๘๐. อุทฺเทเส ปาติโมกฺขสฺส, ปณฺณตฺติย มุโปสโถ;

อุปวาเส จ อฏฺฐงฺเค, อุโปสถทิเน สิยา.

๗๘๑. รถงฺเค ลกฺขเณ ธมฺโม, รจกฺเก’สฺวีริยาปเถ;

จกฺกํ สมฺปตฺติยํ จกฺก, รตเน มณฺฑเล พเล.

๗๘๒. กุลาลภณฺเฑ อาณาย, มายุเธ ทาน ราสิสุ;

๗๘๓. ทานสฺมึ พฺรหฺมจริย, มปฺปมญฺญาสุ สาสเน;

เมถุนารติยํ เวยฺยา, วจฺเจ สทารตุฏฺฐิยํ;

ปญฺจสีลา’ริยมคฺโค, โปสถงฺค ธิตีสุ [ฐิตีสุ (ก.)] จ.

๗๘๔. ธมฺโม สภาเว ปริยตฺติปญฺญา,

ญาเยสุ สจฺจปฺปกตีสุ ปุญฺเญ;

เญยฺเย คุณา’จาร สมาธิสูปิ,

นิสฺสตฺตตา’ปตฺติสุ การณาโท.

๗๘๕. อตฺโถ ปโยชเน สทฺทา, ภิเธยฺเย วุทฺธิยํ ธเน;

วตฺถุมฺหิ การเณ นาเส, หิเต ปจฺฉิมปพฺพเต.

๗๘๖. เยภุยฺยตา’พฺยามิสฺเสสุ, วิสํโยเค จ เกวลํ;

ทฬฺหตฺเถ’นติเรเก จา, นวเสสมฺหิ ตํ ติสุ.

๗๘๗. คุโณ ปฏล ราสีสุ, อานิสํเส จ พนฺธเน;

อปฺปธาเน จ สีลาโท, สุกฺกาทิมฺหิ ชิยาย จ.

๗๘๘. รุกฺขาโท วิชฺชมาเน จา, รหนฺเต ขนฺธปญฺจเก;

ภูโต สตฺต มหาภูตา, มนุสฺเสสุ น นาริยํ.

๗๘๙. วาจฺจลิงฺโค อตีตสฺมึ, ชาเต ปตฺเต สเม มโต;

๗๙๐. สุนฺทเร ทฬฺหิกมฺเม จา, ยาจเน สมฺปฏิจฺฉเน;

สชฺชเน สมฺปหํสายํ, สาธฺวา’ภิเธยฺยลิงฺคิกํ.

๗๙๑. อนฺโต นิตฺถี สมีเป จา, วสาเน ปทปูรเณ;

เทหาวยเว โกฏฺฐาเส, นาส สีมาสุ ลามเก.

๗๙๒. นิกาเย สนฺธิ สามญฺญ, ปฺปสูตีสุ กุเล ภเว;

วิเสเส สุมนายญฺจ, ชาติ สงฺขตลกฺขเณ.

๗๙๓. ภวเภเท ปติฏฺฐายํ, นิฏฺฐา’ชฺฌาสยพุทฺธิสุ;

วาสฏฺฐาเน จ คมเน, วิสฏตฺเต [วิสรตฺต วิสทตฺเต] คตีริตา.

๗๙๔. ผเล วิปสฺสนา ทิพฺพ, จกฺขุ สพฺพญฺญุตาสุ จ;

ปจฺจเวกฺขณญาณมฺหิ, มคฺเค จ ญาณทสฺสนํ.

๗๙๕. กมฺมารุทฺธน องฺคาร, กปลฺล ทีปิกาสุ จ;

สุวณฺณการมูสายํ, อุกฺกา เวเค จ วายุโน.

๗๙๖. เกโสหารณ, ชีวิต, วุตฺติสุ วปเน จ วาปสมกรเณ;

กถเน ปมุตฺตภาว, ชฺเฌนาโท [ชฺเฌสนาโท (สี.)] วุตฺต มปิ ตีสุ.

๗๙๗. คมเน วิสฺสุเต จา’ว, ธาริโต’ปจิเตสุ จ;

อนุโยเค กิลินฺเน จ, สุโต’ ภิเธยฺยลิงฺคิโก.

๗๙๘. โสตวิญฺเญยฺย สตฺเถสุ, สุตํ ปุตฺเต สุโต สิยา;

๗๙๙. กปฺโป กาเล ยุเค เลเส, ปญฺญตฺติ ปรมายุสุ;

สทิเส ตีสุ สมณ, โวหาร กปฺปพินฺทุสุ;

สมนฺตตฺเถ’นฺตรกปฺปา, ทิเก ตกฺเก วิธิมฺหิ จ.

๘๐๐. นิพฺพาน มคฺค วิรติ, สปเถ สจฺจภาสิเต;

ตจฺเฉ จา’ริยสจฺจมฺหิ, ทิฏฺฐิยํ สจฺจ มีริตํ.

๘๐๑. สญฺชาติเทเส เหตุมฺหิ, วาสฏฺฐานา’กเรสุ จ;

สโมสรณฏฺฐาเน จา, ยตนํ ปทปูรเณ.

๘๐๒. อนฺตรํ มชฺฌ วตฺถ’ญฺญ, ขโณ’กาโส’ธิ เหตุสุ;

พฺยวธาเน วินฏฺเฐ จ, เภเท ฉิทฺเท มนสฺย’ปิ.

๘๐๓. อาโรเคฺย กุสลํ อิฏฺฐ, วิปาเก กุสโล ตถา;

อนวชฺชมฺหิ เฉเก จ, กถิโต วาจฺจลิงฺคิโก.

๘๐๔. ทฺรวา’จาเรสุ วีริเย, มธุราทีสุ ปารเท;

สิงฺคาราโท ธาตุเภเท, กิจฺเจ สมฺปตฺติยํ รโส.

๘๐๕. โพธิ สพฺพญฺญุตญฺญาเณ, ริยมคฺเค จ นาริยํ;

ปญฺญตฺติยํ ปุเม’ สฺสตฺถ, รุกฺขมฺหิ ปุริสิตฺถิยํ.

๘๐๖. เสวิโต เยน โย นิจฺจํ, ตตฺถาปิ วิสโย สิยา;

รูปาทิเก ชนปเท, ตถา เทเส จ โคจเร.

๘๐๗. ภาโว ปทตฺเถ สตฺตาย, มธิปฺปาย กฺริยาสุ จ;

สภาวสฺมิญฺจ ลีลายํ, ปุริสิ’ตฺถินฺทฺริเยสุ จ.

๘๐๘. โส พนฺธเว’ตฺตนิ จ สํ, โส ธนสฺมิ มนิตฺถิยํ;

สา ปุเม สุนเข วุตฺโต, ตฺตนิเย โส ติลิงฺคิโก.

๘๐๙. สุวณฺณํ กนเก วุตฺตํ, สุวณฺโณ ครุเฬ ตถา;

ปญฺจธรณมตฺเต จ, ฉวิ สมฺปตฺติยมฺปิ จ.

๘๑๐. วโร เทวาทิกา [เทวาทิโต (สี.)] อิฏฺเฐ, ชามาตริ ปติมฺหิ จ,

อุตฺตเม วาจฺจลิงฺโค โส, วรํ มนฺทปฺปิเย พฺยยํ.

๘๑. ๑.

มกุเล ธนราสิมฺหิ, สิยา โกส มนิตฺถิยํ;

เนตฺตึสาทิ ปิธาเน จ, ธนุปญฺจสเตปิ จ.

๘๑๒. ปิตามเห ชิเน เสฏฺเฐ, พฺราหฺมเณ จ ปิตูสฺวปิ;

พฺรหฺมา วุตฺโต ตถา พฺรหฺมํ, เวเท ตปสิ วุจฺจเต.

๘๑๓. หตฺถีนํ มชฺฌพนฺเธ จ, ปโกฏฺเฐ กจฺฉพนฺธเน;

เมขลายํ มตา กจฺฉา, กจฺโฉ วุตฺโต ลตาย จ.

๘๑๔. ตเถว พาหุมูลมฺหิ, อนูปมฺหิ ติเณปิ จ;

๘๑๕. ปมาณํ เหตุ สตฺเถสุ, มาเน จ สจฺจวาทินิ;

ปมาตริ จ นิจฺจมฺหิ, มริยาทาย มุจฺจเต.

๘๑๖. สตฺตํ ทพฺพ’ตฺตภาเวสุ, ปาเณสุ จ พเล, สิยา [พเล สกฺกา (ฏี.)];

สตฺตายญฺจ, ชเนสตฺโต, อาสตฺเต โส ติลิงฺคิโก.

๘๑๗. เสมฺหาโท รสรตฺตาโท, มหาภูเต ปภาทิเก;

ธาตุ ทฺวีสฺว’ฏฺฐิจกฺขา’ทิ, ภฺวา’ทีสุ เคริกาทิสุ.

๘๑๘. อมจฺจาโท สภาเว จ, โยนิยํ ปกตี’ริตา;

สตฺวาทิสามฺยา’วตฺถายํ, ปจฺจยา ปฐเมปิ จ.

๘๑๙. ปทํ ฐาเน ปริตฺตาเณ, นิพฺพานมฺหิ จ การเณ;

สทฺเท วตฺถุมฺหิ โกฏฺฐาเส, ปาเท ตลฺลญฺฉเน มตํ.

๘๒๐. โลหมุคฺคร เมเฆสุ, ฆโน, ตาลาทิเก ฆนํ,;

นิรนฺตเร จ กฐิเน, วาจฺจลิงฺคิก มุจฺจเต.

๘๒๑. ขุทฺทา จ มกฺขิกาเภเท, มธุมฺหิ ขุทฺท, มปฺปเก;

อธเม กปเณ จาปิ, พหุมฺหิ จตูสุ ตฺติสุ.

๘๒๒. ตกฺเก มรณลิงฺเค จ, อริฏฺฐํ อสุเภ สุเภ,;

อริฏฺโฐ อาสเว กาเก, นิมฺเพ จ เผนิลทฺทุเม.

๘๒๓. มานภณฺเฑ ปลสเต, สทิสตฺเต ตุลา ตถา;

เคหานํ ทารุพนฺธตฺถ, ปีฐิกายญฺจ ทิสฺสติ.

๘๒๔. มิตฺตกาเร ลญฺชทาเน, พเล ราสิ วิปตฺติสุ [พลราสิ วิปตฺติสุ (ก.)];

ยุทฺเธ เจว ปฏิญฺญายํ, สงฺคโร สมฺปกาสิโต.

๘๒๕. ขนฺเธ ภเว นิมิตฺตมฺหิ, รูปํ วณฺเณ จ ปจฺจเย;

สภาว สทฺท สณฺฐาน, รูปชฺฌาน วปูสุ จ.

๘๒๖. วตฺถุ กิเลส กาเมสุ, อิจฺฉายํ มทเน รเต;

กาโม, กามํ นิกาเม, จา, นุญฺญายํ กาม มพฺยยํ.

๘๒๗. โปกฺขรํ ปทุเม เทเห, วชฺชภณฺฑมุเขปิ จ;

สุนฺทรตฺเต จ สลิเล, มาตงฺคกรโกฏิยํ.

๘๒๘. ราสินิจฺจล มายาสุ, ทมฺภา’สจฺเจสฺว’โยฆเน;

คิริสิงฺคมฺหิ สีรงฺเค, ยนฺเต กูฏ มนิตฺถิยํ.

๘๒๙. วุทฺธิยํ ชนเน กาม, ธาตฺวาทีมฺหิ จ ปตฺติยํ;

สตฺตายญฺเจว สํสาเร, ภโว สสฺสตทิฏฺฐิยํ.

๘๓๐. ปฏิวาโกฺย’ตฺตราสงฺเค, สุ’ตฺตรํ อุตฺตโร ติสุ;

เสฏฺเฐ ทิสาทิเภเท จ, ปรสฺมิ มุปรี’ริโต.

๘๓๑. เนกฺขมฺมํ ปฐมชฺฌาเน, ปพฺพชฺชายํ วิมุตฺติยํ;

วิปสฺสนาย นิสฺเสส, กุสลมฺหิ จ ทิสฺสติ.

๘๓๒. สงฺขาโร สงฺขเต ปุญฺญา, ภิสงฺขาราทิเกปิ จ;

ปโยเค กายสงฺขารา, ทฺย’ภิสงฺขรเณสุ จ.

๘๓๓. อารมฺมเณ จ สํสฏฺเฐ, โวกิณฺเณ นิสฺสเย ตถา;

ตพฺภาเว จาปฺยภิเธยฺย, ลิงฺโค สหคโต ภเว.

๘๓๔. ตีสุ ฉนฺนํ ปติรูเป, ฉาทิเต จ นิคูหิเต;

นิวาสน ปารุปเน, รโห ปญฺญตฺติยํ ปุเม.

๘๓๕. พุทฺธสมนฺตจกฺขูสุ, จกฺขุ ปญฺญาย มีริตํ;

ธมฺมจกฺขุมฺหิ จ มํส, ทิพฺพจกฺขุทฺวเยสุ จ.

๘๓๖. วาจฺจลิงฺโค อภิกฺกนฺโต, สุนฺทรมฺหิ อภิกฺกเม;

อภิรูเป ขเย วุตฺโต, ตเถว’พฺภนุโมทเน.

๘๓๗. การเณ เทสนายญฺจ, วาเร เววจเนปิ จ;

ปาการสฺมึ [ปการสฺมึ (ก.)] อวสเร, ปริยาโย กถียติ.

๘๓๘. วิญฺญาเณ จิตฺตกมฺเม จ, วิจิตฺเต จิตฺต มุจฺจเต;

ปญฺญตฺติ จิตฺตมาเสสุ, จิตฺโต, ตารนฺตเร ถิยํ.

๘๓๙. สามํ เวทนฺตเร สานฺเตฺว, ตํ ปีเต สามเล ติสุ;

สยมตฺเถ พฺยยํ สามํ, สามา จ สาริวายปิ.

๘๔๐. ปุเม อาจริยาทิมฺหิ, ครุ [คุรุ (ก. ฏี.)] มาตาปิตูสฺวปิ;

ครุ ตีสุ มหนฺเต จ, ทุชฺชรา’ลหุเกสุ จ.

๘๔๑. อจฺจิเต วิชฺชมาเน จ, ปสตฺเถ สจฺจ สาธุสุ;

ขินฺเน จ สมิเต เจว, สนฺโตภิเธยฺยลิงฺคิโกติ.

อิติ คาถาอเนกตฺถวคฺโค.

๘๔๒. เทโว วิสุทฺธิเทวา’โท, เมฆ มจฺจุ นเภสุ จ;

อโถปิ ตรุเณ สตฺเต, โจเรปิ มาณโว ภเว.

๘๔๓. อาทิ โกฏฺฐาส โกฏีสุ, ปุรโต’คฺคํวเร ตีสุ;

ปจฺจนีโก’ตฺตเมสฺว’ญฺเญ, ปจฺฉาภาเค ปโร ติสุ.

๘๔๔. โยนิ กาม สิริ’สฺสเร, ธมฺมุ’ยฺยาม ยเส ภคํ;

อุฬาโร ตีสุ วิปุเล, เสฏฺเฐ จ มธุเร สิยา.

๘๔๕. สมฺปนฺโน ตีสุ สมฺปุณฺเณ, มธุเร จ สมงฺคินิ;

สงฺขา ตุ ญาเณ โกฏฺฐาส, ปญฺญตฺติ คณเนสุ จ.

๘๔๖. ฐานํ อิสฺสริโย’กาส, เหตูสุ ฐิติยมฺปิ จ;

อโถ มาเน ปกาเรจ, โกฏฺฐาเสจ วิโธ ทฺวิสุ.

๘๔๗. ปญฺโญ’ปวาส ขนฺตีสุ, ทโม อินฺทฺริยสํวเร;

ญาเณ จ โสมนสฺเสจ, เวโท ฉนฺทสิ โจ’จฺจเต.

๘๔๘. ขนฺธโกฏฺฐาส, ปสฺสาว, มคฺค, เหตูสุ โยนิ สา [โยนิ โส (ฏี.)];

กาเล ตุ กูเล สีมายํ, เวลา ราสิมฺหิ ภาสิตา.

๘๔๙. โวหาโร สทฺท ปณฺณตฺติ, วณิชฺชา เจตนาสุ จ;

นาโค ตุ’รค หตฺถีสุ, นาครุกฺเข ตถุ’ตฺตเม.

๘๕๐. เสฏฺฐา’สหาย สงฺขฺยา’ญฺญ,