๒. ภูกณฺฑ

๒. ปุรวคฺค

๑๙๘. ปุรํ นคร มิตฺถี วา, ฐานียํ ปุฏเภทนํ;

ถิยํ ตุ ราชธานี [ราชฐานี (ฏี.)] จ, ขนฺธาวาโร ภเว ถ จ.

๑๙๙. สาขานคร มญฺญตฺร, ยํ ตํ มูลปุรา ปุรํ;

พาราณสี จ สาวตฺถิ, เวสาลี มิถิลา, ฬวี.

๒๐๐. โกสมฺพุ, ชฺเชนิโย ตกฺก, สิลา จมฺปา จ สาคลํ;

สุสุมารคิรํ [สํสุมาร (ฏีกา)] ราช, คหํ กปิลวตฺถุ จ.

๒๐๑. สาเกต, มินฺทปตฺถญฺโจ, กฺกฏฺฐา ปาฏลิปุตฺตกํ;

เชตุตฺตรญฺจ สงฺกสฺสํ, กุสินาราทโย ปุรี.

๒๐๒. รจฺฉา จ วิสิขา วุตฺตา, รถิกา วีถิ จาปฺยถ;

พฺยูโห รจฺฉา อนิพฺพิทฺธา, นิพฺพิทฺธา ตุ ปถทฺธิ จ.

๒๐๓. จตุกฺกํ จจฺจเร มคฺค, สนฺธิ สิงฺฆาฏกํ ภเว;

ปากาโร วรโณ จาถ, อุทาโป [อุทฺทาป, อุทฺทาป] อุปการิกา.

๒๐๔. กุฏฺฏํ ตุ ภิตฺติ นารี ถ, โคปุรํ ทฺวารโกฏฺฐโก;

เอสิกา อินฺทขีโล จ, อฏฺโฏ ตฺวฏฺฏาลโก ภเว.

๒๐๕. โตรณํ ตุ พหิทฺวารํ, ปริขาตุ จ ทีฆิกา;

มนฺทิรํ สทนา, คารํ, นิกาโย นิลยา, ลโย.

๒๐๖. อาวาโส ภวนํ เวสฺมํ, นิเกตนํ นิเวสนํ;

ฆรํ คหญฺจา, วสโถ, สรณญฺจ ปติสฺสโย.

๒๐๗. โอกํ สาลา ขโย วาโส, ถิยํ กุฏิ วสตฺย’ปิ;

เคหญฺจา, นิตฺถิ สทุมํ, เจติยา, ยตนานิ ตุ.

๒๐๘. ปาสาโท เจว ยูโป ถ, มุณฺฑจฺฉโท จ หมฺมิยํ;

ยูโปตุ คชกุมฺภมฺหิ, หตฺถินโข ปติฏฺฐิโต.

๒๐๙. สุปณฺณวงฺกจฺฉทน, มฑฺฒโยโค สิยา ถ จ;

เอกกูฏยุโต มาโฬ,

ปาสาโท จตุรสฺสโก.

๒๑๐. สภายญฺจ สภา จาถ, มณฺฑปํ วา ชนาลโย;

อโถ อาสนสาลายํ, ปฏิกฺกมน มีริตํ.

๒๑๑. ชินสฺส วาสภวน, มิตฺถี คนฺธกุฏิ ปฺยถ;

ถิยํ รสวตี ปาก, ฏฺฐานญฺเจว มหานสํ.

๒๑๒. อาเวสนํ สิปฺปสาลา, โสณฺฑา ตุ ปานมนฺทิรํ;

วจฺจฏฺฐานํ วจฺจกุฏิ, มุนีนํ ฐาน มสฺสโม.

๒๑๓. ปณฺยวิกฺกยสาลา กุ, อาปโณ ปณฺยวีถิกา;

อุโทสิโต ภณฺฑสาลา, จงฺกมนํ ตุ จงฺกโม.

๒๑๔. ชนฺตาฆรํ ตฺวคฺคิสาลา, ปปา ปานียสาลิกา;

คพฺโภ โอวรโก วาสา, คารํ ตุ สยนิคฺคหํ.

๒๑๕. อิตฺถาคารํ ตุ โอโรโธ, สุทฺธนฺโต’ นฺเตปุรมฺปิ จ;

อสพฺพวิสยฏฺฐานํ, รญฺญํ กจฺฉนฺตรํ มตํ.

๒๑๖. โสปาโน วา’โรหณญฺจ,

นิสฺเสณี สา, ธิโรหิณี;

วาตปานํ ควกฺโข จ, ชาลญฺจ สีหปญฺชรํ.

๒๑๗. อาโลกสนฺธิ วุตฺโต ถ, ลงฺคี’ตฺถี ปลิโฆ ภเว;

กปิสีโส, คฺคลตฺถมฺโภ, นิพฺพํ ตุ ฉทฺทโกฏิยํ.

๒๑๘. ฉทนํ ปฏลํ ฉทฺท, มชิรํ จจฺจโร, งฺคณํ;

ปฆาโน ปฆนา, ลินฺโท, ปมุขํ ทฺวารพนฺธนํ.

๒๑๙. ปิฏฺฐสงฺฆาฏกํ ทฺวาร, พาหา กูฏํ ตุ กณฺณิกา;

ทฺวารญฺจ ปฏิหาโร ถ, อุมฺมาโร เทหนี, ตฺถิยํ.

๒๒๐. เอฬโก อินฺทขีโล ถ, ถมฺโภ ถูโณ ปุมิตฺถิยํ;

ปาฏิกา, ฑฺเฒนฺทุปาสาเณ, คิญฺชกา ตุ จ อิฏฺฐกา.

๒๒๑. วลภิจฺฉาทิทารุมฺหิ, วงฺเก โคปานสี, ตฺถิยํ;

กโปตปาลิกายํ ตุ, วิฏงฺโก นิตฺถิยํ ภเว.

๒๒๒. กุญฺจิกาวิวรํ ตาฬ, จฺฉิคฺคโล ปฺยถ กุญฺจิกา;

ตาโฬ’วาปุรณํ จาถ, เวทิกา เวทิ กถฺยเต.

๒๒๓. สงฺฆาโต ปกฺขปาโส จ, มนฺทิรงฺคา ตุลา อปิ;

ถิยํ สมฺมุชฺชนี เจว, สมฺมชฺชนี จ โสธนี.

๒๒๔. สงฺกฏีรํ ตุ สงฺการ, ฏฺฐานํ สงฺการกูฏกํ;

อโถ กจวโร, กฺลาโป, สงฺกาโร จ กสมฺพุปิ.

๒๒๕. ฆราทิภูมิ ตํ วตฺถุ, คาโม สํวสโถ ถ โส;

ปากโฏ นิคโม โภค, มจฺจาทิโภฺย ธิ ตูทิโต [‘อธิภู’ติ อีริโต กถิโต (ฏี.)].

๒๒๖. สีมา จ มริยาทา ถ,

โฆโส โคปาลคามโกติ.

ปุรวคฺโค นิฏฺฐิโต.

๓. นรวคฺค

๒๒๗. มนุสฺโส มานุโส มจฺโจ, มานโว มนุโช นโร;

โปโส ปุมา จ ปุริโส,

โปริโส ปฺยถ ปณฺฑิโต.

๒๒๘. พุโธ วิทฺวา วิภาวี จ, สนฺโต สปฺปญฺญ โกวิทา;

ธีมา สุธี กวิ พฺยตฺโต, วิจกฺขโณ วิสารโท.

๒๒๙. เมธาวี มติมา ปญฺโญ, วิญฺญู จ วิทูโร วิทู;

ธีโร วิปสฺสี โทสญฺญู, พุทฺโธ จ ทพฺพ วิทฺทสุ.

๒๓๐. อิตฺถี สีมนฺตินี นารี, ถี วธู วนิตา, งฺคนา;

ปมทา สุนฺทรี กนฺตา, รมณี ทยิตา, พลา.

๒๓๑. มาตุคาโม จ มหิลา, ลลนา ภีรุ กามินี;

กุมาริกา ตุ กญฺญา ถ, ยุวตี ตรุณี ภเว.

๒๓๒. มเหสี สาภิเสกาญฺญา,

โภคินี ราชนาริโย;

ธวตฺถินี ตุ สงฺเกตํ, ยาติ ยา สา, ภิสาริกา.

๒๓๓. คณิกา เวสิยา วณฺณ, ทาสี นครโสภินี;

รูปูปชีวินี เวสี, กุลฏา ตุ จ พนฺธกี.

๒๓๔. วราโรโห, ตฺตมา มตฺต, กาสินี วรวณฺณินี;

ปติพฺพตา ตฺวปิ สตี, กุลิตฺถี กุลปาลิกา.

๒๓๕. วิธวา ปติสุญฺญา ถ, ปติมฺพรา สยมฺพรา;

วิชาตา ตุ ปสูตา จ, ชาตาปจฺจา ปสูติกา.

๒๓๖. ทูตี สญฺจาริกา ทาสี, ตุ เจฏี กุฏธาริกา;

วารุณี, กฺขณิกา ตุลฺยา, ขตฺติยานี ตุ ขตฺติยา.

๒๓๗. ทาโร ชายา กลตฺตญฺจ, ฆรณี ภริยา ปิยา,

ปชาปตี จ ทุติยา, สา ปาทปริจาริกา.

๒๓๘. สขี ตฺวา’ลี วยสฺสา ถ, ชารี เจวา’ติจารินี;

ปุเม ตู’ตุ รโช ปุปฺผํ, อุตุนี ตุ รชสฺสลา.

๒๓๙. ปุปฺผวตี ครุคพฺภา, ปนฺนสตฺตา จ คพฺภินี;

คพฺภาสโย ชลาพุปิ, กลลํ ปุนฺนปุํสเก.

๒๔๐. ธโวตุ สามิโก ภตฺตา, กนฺโต ปติ วโร ปิโย;

อโถ ปปติ ชาโร ถา,

ปจฺจํ ปุตฺโต’ตฺรโช สุโต.

๒๔๑. ตนุโช ตนโย สูนุ, ปุตฺตาที ธีตริ’ตฺถิยํ;

นาริยํ ทุหิตา ธีตา,

สชาโต โตฺว’รโส สุโต.

๒๔๒. ชายาปตี ชนิปตี, ชยมฺปตี ตุ ทมฺปตี [ทมฺปตีติ ปทํ ปุลฺลิงฺค พหุวจนนฺตํ อิการนฺตํ, ตุทมฺปติ (ฏี.)];

อถ วสฺสวโร วุตฺโต, ปณฺฑโก จ นปุํสกํ.

๒๔๓. พนฺธโว พนฺธุ สชโน, สโคตฺโต ญาติ ญาตโก;

สาโลหิโต สปิณฺโฑ จ,

ตาโต ตุ ชนโก ปิตา.

๒๔๔. อมฺม, มฺพา ชนนี มาตา, ชเนตฺติ ชนิกา ภเว;

อุปมาตา ตุ ธาติ’ตฺถี,

สาโล ชายาย ภาติโก.

๒๔๕. นนนฺทา สามิภคินี, มาตามหี ตุ อยฺยิกา;

มาตุโล มาตุภาตา,สฺส, มาตุลานี ปชาปติ.

๒๔๖. ชายาปตีนํ ชนนี, สสฺสุ วุตฺตาถ ตปฺปิตา;

สสุโร ภาคิเนยฺโยตุ, ปุตฺโต ภคินิยา ภเว.

๒๔๗. นตฺตา วุตฺโต ปปุตฺโต ถ, สามิภาตา ตุ เทวโร;

ธีตุปติ ตุ ชามาตา,

อยฺยโก ตุ ปิตามโห.

๒๔๘. มาตุจฺฉา มาตุภคินี, ปิตุจฺฉา ภคินี ปิตุ;

ปปิตามโห ปยฺยโก,

สุณฺหา ตุ สุณิสา หุสา.

๒๔๙. โสทริโย สคพฺโภ จ, โสทโร สหโช ปฺยถ;

มาตาปิตู เต ปิตโร, ปุตฺตา ตุ ปุตฺตธีตโร.

๒๕๐. สสุรา สสฺสุสสุรา, ภาตุภคินี ภาตโร;

พาลตฺตํ พาลตา พาลฺยํ, โยพฺพญฺญํตุ จ โยพฺพนํ.

๒๕๑. สุกฺกา ตุ ปลิตํ เกสา, ทโย ถ ชรตา ชรา;

ปุถุโก ปิลฺลโก ฉาโป, กุมาโร พาล โปตกา.

๒๕๒. อถุ’ ตฺตานสยุ’ตฺตาน, เสยฺยกา ถนโปปิ จ;

๒๕๓. ตรุโณ จ วยฏฺโฐ จ, ทหโร จ ยุวา สุสุ;

มาณโวทารโกจาถ, สุกุมาโร สุเขธิโต.

๒๕๔. มหลฺลโก จ วุทฺโธ จ, เถโร ชิณฺโณ จ ชิณฺณโก;

อคฺคโช ปุพฺพโช เชฏฺโฐ, กนิโย กนิฏฺโฐ นุโช.

๒๕๕. วลิตฺตโจ ตุ วลิโน; ตีสุ’ตฺตานสยาทโย;

๒๕๖. สีโส’ตฺตมงฺคานิ สิโร, มุทฺธา จ มตฺถโก ภเว;

เกโส ตุ กุนฺตโล วาโล, ตฺตมงฺครุห มุทฺธชา.

๒๕๗. ธมฺมิลฺโล สํยตา เกสา,

กากปกฺโข สิขณฺฑโก;

ปาโส หตฺโถ เกสจเย;

ตาปสานํ ตหึ ชฏา.

๒๕๘. ถิยํ เวณี ปเวณี จ;

อโถ จูฬา สิขา สิยา;

สีมนฺโต ตุ มโต นาริ, เกสมชฺฌมฺหิ ปทฺธติ.

๒๕๙. โลมํ ตนุรุหํ โรมํ, ปมฺหํ ปขุม มกฺขิคํ;

มสฺสุ วุตฺตํ ปุมมุเข, ภู ตฺวิตฺถี ภมุโก ภมุ.

๒๖๐. พปฺโป [ขปฺโป (ฏี.)] เนตฺตชล’สฺสูนิ, เนตฺตตารา กนีนิกา;

วทนํ ตุ มุขํ ตุณฺฑํ, วตฺตํ ลปน มานนํ.

๒๖๑. ทฺวิโช ลปนโช ทนฺโต, ทสโน รทโน รโท;

ทาฐา ตุทนฺตเภทสฺมึ, อปางฺโค ตฺวกฺขิโกฏิสุ.

๒๖๒. ทนฺตาวรณ โมฏฺโฐ จา, ปฺย’ธโร ทสนจฺฉโท;

คณฺโฑ กโปโล หนฺวิตฺถี [คณฺฑตฺถี (ฏี.) หนฺวตฺถี=หนุ+อิตฺถี; หน+อุ (ณฺวาทิ)],

จุพุกํ ตฺว’ ธรา อโธ.

๒๖๓. คโล จ กณฺโฐ คีวา จ, กนฺธรา จ สิโรธรา;

กมฺพุคีวา ตุ ยา คีวา, สุวณฺณาลิงฺคสนฺนิภา;

องฺกิตา ตีหิ เลขาหิ, กมฺพุคีวา ถวา มตา.

๒๖๔. อํโส นิตฺถี ภุชสิโร, ขนฺโธ ตสฺสนฺธิ ชตฺตุ ตํ;