๑๕. อฏฺฐานปาฬิ

๑. ปฐมวคฺโค

๒๖๘. ‘‘อฏฺฐานเมตํ, ภิกฺขเว, อนวกาโส ยํ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล กญฺจิ [กิญฺจิ (ก.)] สงฺขารํ นิจฺจโต อุปคจฺเฉยฺย. เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ฐานญฺจ โข เอตํ, ภิกฺขเว, วิชฺชติ ยํ ปุถุชฺชโน กญฺจิ สงฺขารํ นิจฺจโต อุปคจฺเฉยฺย. ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ.

๒๖๙. ‘‘อฏฺฐานเมตํ, ภิกฺขเว, อนวกาโส ยํ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล กญฺจิ สงฺขารํ สุขโต อุปคจฺเฉยฺย. เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ฐานญฺจ โข เอตํ, ภิกฺขเว, วิชฺชติ ยํ ปุถุชฺชโน กญฺจิ สงฺขารํ สุขโต อุปคจฺเฉยฺย. ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ.

๒๗๐. ‘‘อฏฺฐานเมตํ, ภิกฺขเว, อนวกาโส ยํ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล กญฺจิ ธมฺมํ อตฺตโต อุปคจฺเฉยฺย. เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ฐานญฺจ โข เอตํ, ภิกฺขเว, วิชฺชติ ยํ ปุถุชฺชโน กญฺจิ ธมฺมํ อตฺตโต อุปคจฺเฉยฺย. ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ.

๒๗๑. ‘‘อฏฺฐานเมตํ, ภิกฺขเว, อนวกาโส ยํ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล มาตรํ ชีวิตา โวโรเปยฺย. เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ฐานญฺจ โข, ภิกฺขเว, วิชฺชติ ยํ ปุถุชฺชโน มาตรํ ชีวิตา โวโรเปยฺย. ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ.

๒๗๒. ‘‘อฏฺฐานเมตํ, ภิกฺขเว, อนวกาโส ยํ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล ปิตรํ ชีวิตา โวโรเปยฺย. เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ฐานญฺจ โข เอตํ, ภิกฺขเว, วิชฺชติ ยํ ปุถุชฺชโน ปิตรํ ชีวิตา โวโรเปยฺย. ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ.

๒๗๓. ‘‘อฏฺฐานเมตํ, ภิกฺขเว, อนวกาโส ยํ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล อรหนฺตํ ชีวิตา โวโรเปยฺย. เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ฐานญฺจ โข เอตํ, ภิกฺขเว, วิชฺชติ ยํ ปุถุชฺชโน อรหนฺตํ ชีวิตา โวโรเปยฺย. ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ.

๒๗๔. ‘‘อฏฺฐานเมตํ, ภิกฺขเว, อนวกาโส ยํ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล ตถาคตสฺส ปทุฏฺฐจิตฺโต โลหิตํ อุปฺปาเทยฺย. เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ฐานญฺจ โข เอตํ, ภิกฺขเว, วิชฺชติ ยํ ปุถุชฺชโน ตถาคตสฺส ปทุฏฺฐจิตฺโต โลหิตํ อุปฺปาเทยฺย. ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ.

๒๗๕. ‘‘อฏฺฐานเมตํ, ภิกฺขเว, อนวกาโส ยํ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล สงฺฆํ ภินฺเทยฺย. เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ฐานญฺจ โข เอตํ, ภิกฺขเว, วิชฺชติ ยํ ปุถุชฺชโน สงฺฆํ ภินฺเทยฺย. ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ.

๒๗๖. ‘‘อฏฺฐานเมตํ, ภิกฺขเว, อนวกาโส ยํ ทิฏฺฐิสมฺปนฺโน ปุคฺคโล อญฺญํ สตฺถารํ อุทฺทิเสยฺย. เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ฐานญฺจ โข เอตํ, ภิกฺขเว, วิชฺชติ ยํ ปุถุชฺชโน อญฺญํ สตฺถารํ อุทฺทิเสยฺย. ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ.

๒๗๗. ‘‘อฏฺฐานเมตํ, ภิกฺขเว, อนวกาโส ยํ เอกิสฺสา โลกธาตุยา เทฺว อรหนฺโต สมฺมาสมฺพุทฺธา อปุพฺพํ อจริมํ อุปฺปชฺเชยฺยุํ. เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ฐานญฺจ โข เอตํ, ภิกฺขเว, วิชฺชติ ยํ เอกิสฺสา โลกธาตุยา เอโกว อรหํ สมฺมาสมฺพุทฺโธ อุปฺปชฺเชยฺย. ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ.

วคฺโค ปฐโม.

๒. ทุติยวคฺโค

๒๗๘. ‘‘อฏฺฐานเมตํ, ภิกฺขเว, อนวกาโส ยํ เอกิสฺสา โลกธาตุยา เทฺว ราชาโน จกฺกวตฺตี อปุพฺพํ อจริมํ อุปฺปชฺเชยฺยุํ. เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ฐานญฺจ โข เอตํ, ภิกฺขเว, วิชฺชติ ยํ เอกิสฺสา โลกธาตุยา เอโก ราชา จกฺกวตฺตี อุปฺปชฺเชยฺย. ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ.

๒๗๙. ‘‘อฏฺฐานเมตํ, ภิกฺขเว, อนวกาโส ยํ อิตฺถี อรหํ อสฺส สมฺมาสมฺพุทฺโธ. เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ฐานญฺจ โข, เอตํ, ภิกฺขเว, วิชฺชติ ยํ ปุริโส อรหํ อสฺส สมฺมาสมฺพุทฺโธ. ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ.

๒๘๐. ‘‘อฏฺฐานเมตํ, ภิกฺขเว, อนวกาโส ยํ อิตฺถี ราชา อสฺส จกฺกวตฺตี. เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ฐานญฺจ โข เอตํ, ภิกฺขเว, วิชฺชติ ยํ ปุริโส ราชา อสฺส จกฺกวตฺตี. ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ.

๒๘๑-๒๘๓. ‘‘อฏฺฐานเมตํ, ภิกฺขเว, อนวกาโส ยํ อิตฺถี สกฺกตฺตํ กาเรยฺย…เป… มารตฺตํ กาเรยฺย…เป… พฺรหฺมตฺตํ กาเรยฺย. เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ฐานญฺจ โข เอตํ, ภิกฺขเว, วิชฺชติ ยํ ปุริโส สกฺกตฺตํ กาเรยฺย…เป… มารตฺตํ กาเรยฺย…เป… พฺรหฺมตฺตํ กาเรยฺย. ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ.

๒๘๔. ‘‘อฏฺฐานเมตํ, ภิกฺขเว, อนวกาโส ยํ กายทุจฺจริตสฺส อิฏฺโฐ กนฺโต มนาโป วิปาโก นิพฺพตฺเตยฺย. เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ฐานญฺจ โข เอตํ, ภิกฺขเว, วิชฺชติ ยํ กายทุจฺจริตสฺส อนิฏฺโฐ อกนฺโต อมนาโป วิปาโก นิพฺพตฺเตยฺย. ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ.

๒๘๕-๒๘๖. ‘‘อฏฺฐานเมตํ, ภิกฺขเว, อนวกาโส ยํ วจีทุจฺจริตสฺส…เป… ยํ มโนทุจฺจริตสฺส อิฏฺโฐ กนฺโต มนาโป วิปาโก นิพฺพตฺเตยฺย. เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ฐานญฺจ โข เอตํ, ภิกฺขเว, วิชฺชติ ยํ มโนทุจฺจริตสฺส อนิฏฺโฐ อกนฺโต อมนาโป วิปาโก นิพฺพตฺเตยฺย. ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ.

วคฺโค ทุติโย.

๓. ตติยวคฺโค

๒๘๗. ‘‘อฏฺฐานเมตํ, ภิกฺขเว, อนวกาโส ยํ กายสุจริตสฺส อนิฏฺโฐ อกนฺโต อมนาโป วิปาโก นิพฺพตฺเตยฺย. เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ฐานญฺจ โข เอตํ, ภิกฺขเว, วิชฺชติ ยํ กายสุจริตสฺส อิฏฺโฐ กนฺโต มนาโป วิปาโก นิพฺพตฺเตยฺย. ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ.

๒๘๘-๒๘๙. ‘‘อฏฺฐานเมตํ, ภิกฺขเว, อนวกาโส ยํ วจีสุจริตสฺส…เป… มโนสุจริตสฺส อนิฏฺโฐ อกนฺโต อมนาโป วิปาโก นิพฺพตฺเตยฺย. เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ฐานญฺจ โข เอตํ, ภิกฺขเว, วิชฺชติ ยํ มโนสุจริตสฺส อิฏฺโฐ กนฺโต มนาโป วิปาโก นิพฺพตฺเตยฺย. ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ.

๒๙๐. ‘‘อฏฺฐานเมตํ, ภิกฺขเว, อนวกาโส ยํ กายทุจฺจริตสมงฺคี ตนฺนิทานา ตปฺปจฺจยา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺย. เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ฐานญฺจ โข เอตํ, ภิกฺขเว, วิชฺชติ ยํ กายทุจฺจริตสมงฺคี ตนฺนิทานา ตปฺปจฺจยา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺเชยฺย. ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ.

๒๙๑-๒๙๒. ‘‘อฏฺฐานเมตํ, ภิกฺขเว, อนวกาโส ยํ วจีทุจฺจริตสมงฺคี…เป… ยํ มโนทุจฺจริตสมงฺคี ตนฺนิทานา ตปฺปจฺจยา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺย. เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ฐานญฺจ โข เอตํ, ภิกฺขเว, วิชฺชติ ยํ มโนทุจฺจริตสมงฺคี ตนฺนิทานา ตปฺปจฺจยา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺเชยฺย. ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ.

๒๙๓. ‘‘อฏฺฐานเมตํ, ภิกฺขเว, อนวกาโส ยํ กายสุจริตสมงฺคี ตนฺนิทานา ตปฺปจฺจยา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺเชยฺย. เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ฐานญฺจ โข เอตํ, ภิกฺขเว, วิชฺชติ ยํ กายสุจริตสมงฺคี ตนฺนิทานา ตปฺปจฺจยา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺย. ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ.

๒๙๔-๒๙๕. ‘‘อฏฺฐานเมตํ, ภิกฺขเว, อนวกาโส ยํ วจีสุจริตสมงฺคี…เป… ยํ มโนสุจริตสมงฺคี ตนฺนิทานา ตปฺปจฺจยา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา อปายํ ทุคฺคตึ วินิปาตํ นิรยํ อุปปชฺเชยฺย. เนตํ ฐานํ วิชฺชติ. ฐานญฺจ โข เอตํ, ภิกฺขเว, วิชฺชติ ยํ มโนสุจริตสมงฺคี ตนฺนิทานา ตปฺปจฺจยา กายสฺส เภทา ปรํ มรณา สุคตึ สคฺคํ โลกํ อุปปชฺเชยฺย. ฐานเมตํ วิชฺชตี’’ติ.

วคฺโค ตติโย.

อฏฺฐานปาฬิ ปนฺนรสโม.