౬. భేసజ్జక్ఖన్ధకో
౧౬౦. పఞ్చభేసజ్జకథా
౨౬౦. తేన సమయేన బుద్ధో భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూనం సారదికేన ఆబాధేన ఫుట్ఠానం యాగుపి పీతా ఉగ్గచ్ఛతి, భత్తమ్పి భుత్తం ఉగ్గచ్ఛతి. తే తేన కిసా హోన్తి, లూఖా, దుబ్బణ్ణా, ఉప్పణ్డుప్పణ్డుకజాతా, ధమనిసన్థతగత్తా. అద్దసా ఖో భగవా తే భిక్ఖూ కిసే లూఖే దుబ్బణ్ణే ఉప్పణ్డుప్పణ్డుకజాతే ధమనిసన్థతగత్తే, దిస్వాన ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి – ‘‘కిం ను ఖో, ఆనన్ద, ఏతరహి భిక్ఖూ కిసా, లూఖా, దుబ్బణ్ణా, ఉప్పణ్డుప్పణ్డుకజాతా, ధమనిసన్థతగత్తా’’తి? ‘‘ఏతరహి, భన్తే, భిక్ఖూనం సారదికేన ఆబాధేన ఫుట్ఠానం యాగుపి పీతా ఉగ్గచ్ఛతి, భత్తమ్పి భుత్తం ఉగ్గచ్ఛతి. తే తేన కిసా హోన్తి, లూఖా, దుబ్బణ్ణా, ఉప్పణ్డుప్పణ్డుకజాతా, ధమనిసన్థతగత్తా’’తి. అథ ఖో భగవతో రహోగతస్స పటిసల్లీనస్స ఏవం చేతసో పరివితక్కో ఉదపాది – ‘‘ఏతరహి ఖో భిక్ఖూనం సారదికేన ఆబాధేన ఫుట్ఠానం యాగుపి పీతా ఉగ్గచ్ఛతి, భత్తమ్పి భుత్తం ఉగ్గచ్ఛతి. తే తేన కిసా హోన్తి, లూఖా, దుబ్బణ్ణా, ఉప్పణ్డుప్పణ్డుకజాతా, ధమనిసన్థతగత్తా. కిం ను ఖో అహం భిక్ఖూనం భేసజ్జం అనుజానేయ్యం, యం భేసజ్జఞ్చేవ అస్స భేసజ్జసమ్మతఞ్చ లోకస్స, ఆహారత్థఞ్చ ఫరేయ్య, న చ ఓళారికో ఆహారో పఞ్ఞాయేయ్యా’’తి? అథ ఖో భగవతో ఏతదహోసి – ‘‘ఇమాని ఖో పఞ్చ భేసజ్జాని, సేయ్యథిదం – సప్పి, నవనీతం, తేలం, మధు, ఫాణితం; భేసజ్జాని చేవ భేసజ్జసమ్మతాని చ లోకస్స, ఆహారత్థఞ్చ ఫరన్తి, న చ ఓళారికో ఆహారో పఞ్ఞాయతి. యంనూనాహం భిక్ఖూనం ఇమాని పఞ్చ భేసజ్జాని అనుజానేయ్యం, కాలే పటిగ్గహేత్వా కాలే పరిభుఞ్జితు’’న్తి. అథ ఖో భగవా సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘ఇధ మయ్హం, భిక్ఖవే, రహోగతస్స పటిసల్లీనస్స ఏవం చేతసో పరివితక్కో ఉదపాది – ‘ఏతరహి ఖో భిక్ఖూనం సారదికేన ఆబాధేన ఫుట్ఠానం యాగుపి పీతా ఉగ్గచ్ఛతి, భత్తమ్పి భుత్తం ఉగ్గచ్ఛతి. తే తేన కిసా హోన్తి, లూఖా, దుబ్బణ్ణా, ఉప్పణ్డుప్పణ్డుకజాతా, ధమనిసన్థతగత్తా. కిం ను ఖో అహం భిక్ఖూనం భేసజ్జం అనుజానేయ్యం, యం భేసజ్జఞ్చేవ అస్స భేసజ్జసమ్మతఞ్చ లోకస్స, ఆహారత్థఞ్చ ఫరేయ్య, న చ ఓళారికో ఆహారో పఞ్ఞాయేయ్యా’తి. తస్స మయ్హం, భిక్ఖవే, ఏతదహోసి ‘ఇమాని ఖో పఞ్చ భేసజ్జాని, సేయ్యథిదం – సప్పి, నవనీతం, తేలం, మధు, ఫాణితం; భేసజ్జాని చేవ భేసజ్జసమ్మతాని చ లోకస్స, ఆహారత్థఞ్చ ఫరన్తి, న చ ఓళారికో ఆహారో పఞ్ఞాయతి. యంనూనాహం భిక్ఖూనం ఇమాని పఞ్చ భేసజ్జాని అనుజానేయ్యం, కాలే పటిగ్గహేత్వా కాలే పరిభుఞ్జితు’న్తి. అనుజానామి, భిక్ఖవే, తాని పఞ్చ భేసజ్జాని కాలే పటిగ్గహేత్వా కాలే పరిభుఞ్జితు’’న్తి.
౨౬౧. తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ తాని పఞ్చ భేసజ్జాని కాలే పటిగ్గహేత్వా కాలే పరిభుఞ్జన్తి. తేసం యానిపి తాని పాకతికాని లూఖాని భోజనాని తానిపి నచ్ఛాదేన్తి, పగేవ సేనేసితాని [సేనేసికాని (సీ. స్యా.), సేనేహికాని (యోజనా)]. తే తేన చేవ సారదికేన ఆబాధేన ఫుట్ఠా, ఇమినా చ భత్తాచ్ఛాదకేన [భత్తాచ్ఛన్నకేన (క.)], తదుభయేన భియ్యోసోమత్తాయ కిసా హోన్తి, లూఖా, దుబ్బణ్ణా, ఉప్పణ్డుప్పణ్డుకజాతా, ధమనిసన్థతగత్తా. అద్దసా ఖో భగవా తే భిక్ఖూ భియ్యోసోమత్తాయ కిసే లూఖే దుబ్బణ్ణే ఉప్పణ్డుప్పణ్డుకజాతే ధమనిసన్థతగత్తే, దిస్వాన ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి – ‘‘కిం ను ఖో, ఆనన్ద, ఏతరహి భిక్ఖూ భియ్యోసోమత్తాయ కిసా, లూఖా, దుబ్బణ్ణా, ఉప్పణ్డుప్పణ్డుకజాతా, ధమనిసన్థతగత్తా’’తి? ‘‘ఏతరహి, భన్తే, భిక్ఖూ తాని చ పఞ్చ భేసజ్జాని కాలే పటిగ్గహేత్వా కాలే పరిభుఞ్జన్తి. తేసం యానిపి తాని పాకతికాని లూఖాని భోజనాని తానిపి నచ్ఛాదేన్తి, పగేవ సేనేసికాని. తే తేన చేవ సారదికేన ఆబాధేన ఫుట్ఠా, ఇమినా చ భత్తాచ్ఛాదకేన, తదుభయేన భియ్యోసోమత్తాయ కిసా, లూఖా, దుబ్బణ్ణా, ఉప్పణ్డుప్పణ్డుకజాతా, ధమనిసన్థతగత్తా’’తి. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, తాని పఞ్చ భేసజ్జాని పటిగ్గహేత్వా కాలేపి వికాలేపి పరిభుఞ్జితు’’న్తి.
౨౬౨. తేన ఖో పన సమయేన గిలానానం భిక్ఖూనం వసేహి భేసజ్జేహి అత్థో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, వసాని భేసజ్జాని – అచ్ఛవసం, మచ్ఛవసం, సుసుకావసం, సూకరవసం, గద్రభవసం – కాలే పటిగ్గహితం కాలే నిప్పక్కం [నిపక్కం (క.)] కాలే సంసట్ఠం తేలపరిభోగేన పరిభుఞ్జితుం. వికాలే చే, భిక్ఖవే, పటిగ్గహితం వికాలే నిప్పక్కం వికాలే సంసట్ఠం, తం చే పరిభుఞ్జేయ్య, ఆపత్తి తిణ్ణం దుక్కటానం. కాలే చే, భిక్ఖవే, పటిగ్గహితం వికాలే నిప్పక్కం వికాలే సంసట్ఠం, తం చే పరిభుఞ్జేయ్య, ఆపత్తి ద్విన్నం దుక్కటానం. కాలే చే, భిక్ఖవే, పటిగ్గహితం కాలే నిప్పక్కం వికాలే సంసట్ఠం, తం చే పరిభుఞ్జేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స. కాలే చే, భిక్ఖవే, పటిగ్గహితం కాలే నిప్పక్కం కాలే సంసట్ఠం, తం చే పరిభుఞ్జేయ్య, అనాపత్తీతి.
పఞ్చభేసజ్జకథా నిట్ఠితా.
౧౬౧. మూలాదిభేసజ్జకథా
౨౬౩. తేన ఖో పన సమయేన గిలానానం భిక్ఖూనం మూలేహి భేసజ్జేహి అత్థో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, మూలాని భేసజ్జాని – హలిద్దిం, సిఙ్గివేరం, వచం, వచత్థం [వచత్థం (సీ. స్యా.)], అతివిసం, కటుకరోహిణిం, ఉసీరం, భద్దముత్తకం, యాని వా పనఞ్ఞానిపి అత్థి మూలాని భేసజ్జాని, నేవ ఖాదనీయే ఖాదనీయత్థం ఫరన్తి, న భోజనీయే భోజనీయత్థం ఫరన్తి, తాని – పటిగ్గహేత్వా యావజీవం పరిహరితుం; సతి పచ్చయే పరిభుఞ్జితుం. అసతి పచ్చయే పరిభుఞ్జన్తస్స ఆపత్తి దుక్కటస్సాతి.
తేన ఖో పన సమయేన గిలానానం భిక్ఖూనం మూలేహి భేసజ్జేహి పిట్ఠేహి అత్థో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, నిసదం నిసదపోతకన్తి.
తేన ఖో పన సమయేన గిలానానం భిక్ఖూనం కసావేహి భేసజ్జేహి అత్థో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, కసావాని [కసావభేసజ్జాని (క.)] భేసజ్జాని – నిమ్బకసావం, కుటజకసావం, పటోలకసావం, ఫగ్గవకసావం, నత్తమాలకసావం, యాని వా పనఞ్ఞానిపి అత్థి కసావాని భేసజ్జాని నేవ ఖాదనీయే ఖాదనీయత్థం ఫరన్తి, న భోజనీయే భోజనీయత్థం ఫరన్తి, తాని – పటిగ్గహేత్వా యావజీవం పరిహరితుం; సతి పచ్చయే పరిభుఞ్జితుం. అసతి పచ్చయే పరిభుఞ్జన్తస్స ఆపత్తి దుక్కటస్సాతి.
తేన ఖో పన సమయేన గిలానానం భిక్ఖూనం పణ్ణేహి భేసజ్జేహి అత్థో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, పణ్ణాని భేసజ్జాని – నిమ్బపణ్ణం, కుటజపణ్ణం, పటోలపణ్ణం, సులసిపణ్ణం, కప్పాసపణ్ణం, యాని వా పనఞ్ఞానిపి అత్థి పణ్ణాని భేసజ్జాని, నేవ ఖాదనీయే ఖాదనీయత్థం ఫరన్తి, న భోజనీయే భోజనీయత్థం ఫరన్తి…పే….
తేన ఖో పన సమయేన గిలానానం భిక్ఖూనం ఫలేహి భేసజ్జేహి అత్థో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఫలాని భేసజ్జాని – బిలఙ్గం, పిప్పలిం, మరిచం, హరీతకం, విభీతకం, ఆమలకం, గోట్ఠఫలం [గోఠఫలం (స్యా.), కోట్ఠఫలం (క.)], యాని వా పనఞ్ఞానిపి అత్థి ఫలాని భేసజ్జాని, నేవ ఖాదనీయే ఖాదనీయత్థం ఫరన్తి, న భోజనీయే భోజనీయత్థం ఫరన్తి…పే….
తేన ఖో పన సమయేన గిలానానం భిక్ఖూనం జతూహి భేసజ్జేహి అత్థో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, జతూని భేసజ్జాని – హిఙ్గుం, హిఙ్గుజతుం, హిఙ్గుసిపాటికం, తకం, తకపత్తిం, తకపణ్ణిం, సజ్జులసం, యాని వా పనఞ్ఞానిపి అత్థి జతూని భేసజ్జాని, నేవ ఖాదనీయే ఖాదనీయత్థం ఫరన్తి…పే….
తేన ఖో పన సమయేన గిలానానం భిక్ఖూనం లోణేహి భేసజ్జేహి అత్థో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, లోణాని భేసజ్జాని – సాముద్దం, కాళలోణం, సిన్ధవం, ఉబ్భిదం [ఉబ్భిరం (క.)], బిలం [బిళాలం (సీ.)], యాని వా పనఞ్ఞానిపి అత్థి లోణాని భేసజ్జాని, నేవ ఖాదనీయే ఖాదనీయత్థం ఫరన్తి, న భోజనీయే భోజనీయత్థం ఫరన్తి, తాని – పటిగ్గహేత్వా యావజీవం పరిహరితుం; సతి పచ్చయే పరిభుఞ్జితుం. అసతి పచ్చయే పరిభుఞ్జన్తస్స ఆపత్తి దుక్కటస్సాతి.
౨౬౪. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మతో ఆనన్దస్స ఉపజ్ఝాయస్స ఆయస్మతో బేలట్ఠసీసస్స థుల్లకచ్ఛాబాధో హోతి. తస్స లసికాయ చీవరాని కాయే లగ్గన్తి, తాని భిక్ఖూ ఉదకేన తేమేత్వా తేమేత్వా అపకడ్ఢన్తి. అద్దసా ఖో భగవా సేనాసనచారికం ఆహిణ్డన్తో తే భిక్ఖూ తాని చీవరాని ఉదకేన తేమేత్వా తేమేత్వా అపకడ్ఢన్తే, దిస్వాన యేన తే భిక్ఖూ తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా తే భిక్ఖూ ఏతదవోచ – ‘‘కిం ఇమస్స, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో ఆబాధో’’తి? ‘‘ఇమస్స, భన్తే, ఆయస్మతో థుల్లకచ్ఛాబాధో, లసికాయ చీవరాని కాయే లగ్గన్తి, తాని మయం ఉదకేన తేమేత్వా తేమేత్వా అపకడ్ఢామా’’తి. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, యస్స కణ్డు వా, పిళకా వా, అస్సావో వా, థుల్లకచ్ఛు వా ఆబాధో, కాయో వా దుగ్గన్ధో, చుణ్ణాని భేసజ్జాని; అగిలానస్స ఛకణం మత్తికం రజననిప్పక్కం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఉదుక్ఖలం ముసల’’న్తి.
తేన ఖో పన సమయేన గిలానానం భిక్ఖూనం చుణ్ణేహి భేసజ్జేహి చాలితేహి అత్థో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, చుణ్ణచాలినిన్తి. సణ్హేహి అత్థో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, దుస్సచాలినిన్తి.
తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరస్స భిక్ఖునో అమనుస్సికాబాధో హోతి. తం ఆచరియుపజ్ఝాయా ఉపట్ఠహన్తా నాసక్ఖింసు అరోగం కాతుం. సో సూకరసూనం గన్త్వా ఆమకమంసం ఖాది, ఆమకలోహితం పివి. తస్స సో అమనుస్సికాబాధో పటిప్పస్సమ్భి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, అమనుస్సికాబాధే ఆమకమంసం ఆమకలోహితన్తి.
౨౬౫. తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరస్స భిక్ఖునో చక్ఖురోగాబాధో హోతి. తం భిక్ఖూ పరిగ్గహేత్వా ఉచ్చారమ్పి పస్సావమ్పి నిక్ఖామేన్తి. అద్దసా ఖో భగవా సేనాసనచారికం ఆహిణ్డన్తో తే భిక్ఖూ తం భిక్ఖుం పరిగ్గహేత్వా ఉచ్చారమ్పి పస్సావమ్పి నిక్ఖామేన్తే, దిస్వాన యేన తే భిక్ఖూ తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా తే భిక్ఖూ ఏతదవోచ – ‘‘కిం ఇమస్స, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో ఆబాధో’’తి? ‘‘ఇమస్స, భన్తే, ఆయస్మతో చక్ఖురోగాబాధో. ఇమం మయం పరిగ్గహేత్వా ఉచ్చారమ్పి పస్సావమ్పి నిక్ఖామేమా’’తి. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, అఞ్జనం – కాళఞ్జనం, రసఞ్జనం, సోతఞ్జనం, గేరుకం, కపల్ల’’న్తి. అఞ్జనూపపిసనేహి అత్థో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, చన్దనం, తగరం, కాళానుసారియం, తాలీసం, భద్దముత్తకన్తి. తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ పిట్ఠాని అఞ్జనాని చరుకేసుపి [థాలకేసుపి (సీ. స్యా.)] సరావకేసుపి నిక్ఖిపన్తి; తిణచుణ్ణేహిపి పంసుకేహిపి ఓకిరియన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, అఞ్జనిన్తి.
తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ ఉచ్చావచా అఞ్జనియో ధారేన్తి – సోవణ్ణమయం, రూపియమయం. మనుస్సా ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘సేయ్యథాపి గిహీ కామభోగినో’’తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. న, భిక్ఖవే, ఉచ్చావచా అఞ్జనీ ధారేతబ్బా. యో ధారేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుజానామి, భిక్ఖవే, అట్ఠిమయం, దన్తమయం, విసాణమయం, నళమయం, వేళుమయం, కట్ఠమయం, జతుమయం, ఫలమయం, లోహమయం, సఙ్ఖనాభిమయన్తి.
తేన ఖో పన సమయేన అఞ్జనియో అపారుతా హోన్తి, తిణచుణ్ణేహిపి పంసుకేహిపి ఓకిరియన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, అపిధానన్తి. అపిధానం నిపతతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, సుత్తకేన బన్ధిత్వా అఞ్జనియా బన్ధితున్తి. అఞ్జనీ ఫలతి [నిపతతి (క.)]. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, సుత్తకేన సిబ్బేతున్తి.
తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ అఙ్గులియా అఞ్జన్తి, అక్ఖీని దుక్ఖాని హోన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, అఞ్జనిసలాకన్తి.
తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ ఉచ్చావచా అఞ్జనిసలాకాయో ధారేన్తి – సోవణ్ణమయం రూపియమయం. మనుస్సా ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి, ‘‘సేయ్యథాపి గిహీ కామభోగినో’’తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. న, భిక్ఖవే, ఉచ్చావచా అఞ్జనిసలాకా ధారేతబ్బా. యో ధారేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుజానామి, భిక్ఖవే, అట్ఠిమయం…పే… సఙ్ఖనాభిమయన్తి.
తేన ఖో పన సమయేన అఞ్జనిసలాకా భూమియం పతితా ఫరుసా హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, సలాకఠానియన్తి [సలాకోధానియన్తి (సీ. స్యా.)].
తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ అఞ్జనిమ్పి అఞ్జనిసలాకమ్పి హత్థేన పరిహరన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, అఞ్జనిత్థవికన్తి. అంసబద్ధకో న హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, అంసబద్ధకం బన్ధనసుత్తకన్తి.
౨౬౬. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మతో పిలిన్దవచ్ఛస్స సీసాభితాపో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, ముద్ధని తేలకన్తి. నక్ఖమనియో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, నత్థుకమ్మన్తి. నత్థు గలతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, నత్థుకరణిన్తి.
తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ ఉచ్చావచా నత్థుకరణియో ధారేన్తి – సోవణ్ణమయం రూపియమయం. మనుస్సా ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి, ‘‘సేయ్యథాపి గిహీ కామభోగినో’’తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. న, భిక్ఖవే, ఉచ్చావచా నత్థుకరణీ ధారేతబ్బా. యో ధారేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుజానామి, భిక్ఖవే, అట్ఠిమయం…పే… సఙ్ఖనాభిమయన్తి. నత్థుం విసమం ఆసిఞ్చన్తి [నత్థు విసమం ఆసిఞ్చియతి (సీ. స్యా.)]. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, యమకనత్థుకరణిన్తి. నక్ఖమనియో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, ధూమం పాతున్తి. తఞ్ఞేవ వట్టిం ఆలిమ్పేత్వా పివన్తి, కణ్ఠో దహతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, ధూమనేత్తన్తి.
తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ ఉచ్చావచాని ధూమనేత్తాని ధారేన్తి – సోవణ్ణమయం రూపియమయం. మనుస్సా ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – సేయ్యథాపి గిహీ కామభోగినోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. న, భిక్ఖవే, ఉచ్చావచాని ధూమనేత్తాని ధారేతబ్బాని. యో ధారేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుజానామి, భిక్ఖవే, అట్ఠిమయం…పే… సఙ్ఖనాభిమయన్తి.
తేన ఖో పన సమయేన ధూమనేత్తాని అపారుతాని హోన్తి, పాణకా పవిసన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, అపిధానన్తి.
తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ ధూమనేత్తాని హత్థేన పరిహరన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, ధూమనేత్తథవికన్తి. ఏకతో ఘంసియన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, యమకథవికన్తి. అంసబద్ధకో న హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, అంసబద్ధకం బన్ధనసుత్తకన్తి.
౨౬౭. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మతో పిలిన్దవచ్ఛస్స వాతాబాధో హోతి. వేజ్జా ఏవమాహంసు – ‘‘తేలం పచితబ్బ’’న్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, తేలపాకన్తి. తస్మిం ఖో పన తేలపాకే మజ్జం పక్ఖిపితబ్బం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, తేలపాకే మజ్జం పక్ఖిపితున్తి.
తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ అతిపక్ఖిత్తమజ్జాని [అతిఖిత్తమజ్జాని (క.)] తేలాని పచన్తి, తాని పివిత్వా మజ్జన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. న, భిక్ఖవే, అతిపక్ఖిత్తమజ్జం తేలం పాతబ్బం. యో పివేయ్య, యథాధమ్మో కారేతబ్బో. అనుజానామి, భిక్ఖవే, యస్మిం తేలపాకే మజ్జస్స న వణ్ణో న గన్ధో న రసో పఞ్ఞాయతి, ఏవరూపం మజ్జపక్ఖిత్తం తేలం పాతున్తి.
తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూనం బహుం అతిపక్ఖిత్తమజ్జం తేలం పక్కం హోతి. అథ ఖో భిక్ఖూనం ఏతదహోసి – ‘‘కథం ను ఖో అతిపక్ఖిత్తమజ్జే తేలే పటిపజ్జితబ్బ’’న్తి? భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, అబ్భఞ్జనం అధిట్ఠాతున్తి.
తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మతో పిలిన్దవచ్ఛస్స బహుతరం తేలం పక్కం హోతి, తేలభాజనం న విజ్జతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, తీణి తుమ్బాని – లోహతుమ్బం, కట్ఠతుమ్బం, ఫలతుమ్బన్తి.
తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మతో పిలిన్దవచ్ఛస్స అఙ్గవాతో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, సేదకమ్మన్తి. నక్ఖమనియో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, సమ్భారసేదన్తి. నక్ఖమనియో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, మహాసేదన్తి. నక్ఖమనియో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, భఙ్గోదకన్తి. నక్ఖమనియో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఉదకకోట్ఠకన్తి.
తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మతో పిలిన్దవచ్ఛస్స పబ్బవాతో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, లోహితం మోచేతున్తి. నక్ఖమనియో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, లోహితం మోచేత్వా విసాణేన గాహేతున్తి [గహేతున్తి (సీ. స్యా.)].
తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మతో పిలిన్దవచ్ఛస్స పాదా ఫలితా [ఫాలితా (క.)] హోన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, పాదబ్భఞ్జనన్తి. నక్ఖమనియో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, పజ్జం అభిసఙ్ఖరితున్తి.
తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరస్స భిక్ఖునో గణ్డాబాధో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, సత్థకమ్మన్తి. కసావోదకేన అత్థో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, కసావోదకన్తి. తిలకక్కేన అత్థో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, తిలకక్కన్తి. కబళికాయ అత్థో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, కబళికన్తి. వణబన్ధనచోళేన అత్థో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, వణబన్ధనచోళన్తి. వణో కణ్డువతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, సాసపకుట్టేన [సాసపకుడ్డేన (సీ. స్యా.)] ఫోసితున్తి. వణో కిలిజ్జిత్థ. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, ధూమం కాతున్తి. వడ్ఢమంసం వుట్ఠాతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, లోణసక్ఖరికాయ ఛిన్దితున్తి. వణో న రుహతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, వణతేలన్తి. తేలం గలతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, వికాసికం సబ్బం వణపటికమ్మన్తి.
౨౬౮. తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరో భిక్ఖు అహినా దట్ఠో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, చత్తారి మహావికటాని దాతుం – గూథం, ముత్తం, ఛారికం, మత్తికన్తి. అథ ఖో భిక్ఖూనం ఏతదహోసి – ‘‘అప్పటిగ్గహితాని ను ఖో ఉదాహు పటిగ్గహేతబ్బానీ’’తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, సతి కప్పియకారకే పటిగ్గహాపేతుం, అసతి కప్పియకారకే సామం గహేత్వా పరిభుఞ్జితున్తి.
తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరేన భిక్ఖునా విసం పీతం హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి భిక్ఖవే గూథం పాయేతున్తి. అథ ఖో భిక్ఖూనం ఏతదహోసి – ‘‘అప్పటిగ్గహితం ను ఖో ఉదాహు పటిగ్గహేతబ్బో’’తి? భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, యం కరోన్తో పటిగ్గణ్హాతి, స్వేవ పటిగ్గహో కతో, న పున [కతో పన (?)] పటిగ్గహేతబ్బోతి.
౨౬౯. తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరస్స భిక్ఖునో ఘరదిన్నకాబాధో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, సీతాలోళిం పాయేతున్తి.
తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరో భిక్ఖు దుట్ఠగహణికో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఆమిసఖారం పాయేతున్తి.
తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరస్స భిక్ఖునో పణ్డురోగాబాధో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, ముత్తహరీతకం పాయేతున్తి.
తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరస్స భిక్ఖునో ఛవిదోసాబాధో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, గన్ధాలేపం కాతున్తి.
తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరో భిక్ఖు అభిసన్నకాయో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, విరేచనం పాతున్తి. అచ్ఛకఞ్జియా అత్థో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, అచ్ఛకఞ్జిన్తి. అకటయూసేన అత్థో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, అకటయూసన్తి. కటాకటేన అత్థో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, కటాకటన్తి. పటిచ్ఛాదనీయేన అత్థో హోతి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, పటిచ్ఛాదనీయన్తి.
మూలాదిభేసజ్జకథా నిట్ఠితా.
౧౬౨. పిలిన్దవచ్ఛవత్థు
౨౭౦. [ఇదం వత్థు పారా. ౬౧౮ ఆదయో] తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా పిలిన్దవచ్ఛో రాజగహే పబ్భారం సోధాపేతి లేణం కత్తుకామో. అథ ఖో రాజా మాగధో సేనియో బిమ్బిసారో యేనాయస్మా పిలిన్దవచ్ఛో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం పిలిన్దవచ్ఛం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో రాజా మాగధో సేనియో బిమ్బిసారో ఆయస్మన్తం పిలిన్దవచ్ఛం ఏతదవోచ – ‘‘కిం, భన్తే, థేరో కారాపేతీ’’తి? ‘‘పబ్భారం, మహారాజ, సోధాపేమి, లేణం కత్తుకామో’’తి. ‘‘అత్థో, భన్తే, అయ్యస్స ఆరామికేనా’’తి? ‘‘న ఖో, మహారాజ, భగవతా ఆరామికో అనుఞ్ఞాతో’’తి. ‘‘తేన హి, భన్తే, భగవన్తం పటిపుచ్ఛిత్వా మమ ఆరోచేయ్యాథా’’తి. ‘ఏవం, మహారాజా’తి ఖో ఆయస్మా పిలిన్దవచ్ఛో రఞ్ఞో మాగధస్స సేనియస్స బిమ్బిసారస్స పచ్చస్సోసి. అథ ఖో ఆయస్మా పిలిన్దవచ్ఛో రాజానం మాగధం సేనియం బిమ్బిసారం ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేసి, సమాదపేసి, సముత్తేజేసి, సమ్పహంసేసి. అథ ఖో రాజా మాగధో సేనియో బిమ్బిసారో ఆయస్మతా పిలిన్దవచ్ఛేన ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సితో సమాదపితో సముత్తేజితో సమ్పహంసితో ఉట్ఠాయాసనా ఆయస్మన్తం పిలిన్దవచ్ఛం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి.
అథ ఖో ఆయస్మా పిలిన్దవచ్ఛో భగవతో సన్తికే దూతం పాహేసి – ‘‘రాజా, భన్తే, మాగధో సేనియో బిమ్బిసారో ఆరామికం దాతుకామో. కథం ను ఖో, భన్తే, మయా పటిపజ్జితబ్బ’’న్తి? అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఆరామిక’’న్తి. దుతియమ్పి ఖో రాజా మాగధో సేనియో బిమ్బిసారో యేనాయస్మా పిలిన్దవచ్ఛో తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం పిలిన్దవచ్ఛం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో రాజా మాగధో సేనియో బిమ్బిసారో ఆయస్మన్తం పిలిన్దవచ్ఛం ఏతదవోచ – ‘‘అనుఞ్ఞాతో, భన్తే, భగవతా ఆరామికో’’తి? ‘‘ఏవం, మహారాజా’’తి. ‘‘తేన హి, భన్తే, అయ్యస్స ఆరామికం దమ్మీ’’తి. అథ ఖో రాజా మాగధో సేనియో బిమ్బిసారో ఆయస్మతో పిలిన్దవచ్ఛస్స ఆరామికం పటిస్సుత్వా, విస్సరిత్వా, చిరేన సతిం పటిలభిత్వా, అఞ్ఞతరం సబ్బత్థకం మహామత్తం ఆమన్తేసి – ‘‘యో మయా, భణే, అయ్యస్స ఆరామికో పటిస్సుతో, దిన్నో సో ఆరామికో’’తి? ‘‘న ఖో, దేవ, అయ్యస్స ఆరామికో దిన్నో’’తి. ‘‘కీవ చిరం ను ఖో, భణే, ఇతో [ఇతో రత్తి (స్యా.)] హి తం హోతీ’’తి? అథ ఖో సో మహామత్తో రత్తియో గణేత్వా [విగణేత్వా (సీ.)] రాజానం మాగధం సేనియం బిమ్బిసారం ఏతదవోచ – ‘‘పఞ్చ, దేవ, రత్తిసతానీ’’తి. తేన హి, భణే, అయ్యస్స పఞ్చ ఆరామికసతాని దేహీతి. ‘‘ఏవం, దేవా’’తి ఖో సో మహామత్తో రఞ్ఞో మాగధస్స సేనియస్స బిమ్బిసారస్స పటిస్సుత్వా ఆయస్మతో పిలిన్దవచ్ఛస్స పఞ్చ ఆరామికసతాని పాదాసి, పాటియేక్కో గామో నివిసి. ‘ఆరామికగామకోతి’పి నం ఆహంసు, ‘పిలిన్దగామకో’తిపి నం ఆహంసు.
౨౭౧. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా పిలిన్దవచ్ఛో తస్మిం గామకే కులూపకో హోతి. అథ ఖో ఆయస్మా పిలిన్దవచ్ఛో పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ పిలిన్దగామం పిణ్డాయ పావిసి. తేన ఖో పన సమయేన తస్మిం గామకే ఉస్సవో హోతి. దారకా అలఙ్కతా మాలాకితా కీళన్తి. అథ ఖో ఆయస్మా పిలిన్దవచ్ఛో పిలిన్దగామకే సపదానం పిణ్డాయ చరమానో యేన అఞ్ఞతరస్స ఆరామికస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. తేన ఖో పన సమయేన తస్సా ఆరామికినియా ధీతా అఞ్ఞే దారకే అలఙ్కతే మాలాకితే పస్సిత్వా రోదతి – ‘మాలం మే దేథ, అలఙ్కారం మే దేథా’తి. అథ ఖో ఆయస్మా పిలిన్దవచ్ఛో తం ఆరామికినిం ఏతదవోచ – ‘‘కిస్సాయం దారికా రోదతీ’’తి? ‘‘అయం, భన్తే, దారికా అఞ్ఞే దారకే అలఙ్కతే మాలాకితే పస్సిత్వా రోదతి – ‘మాలం మే దేథ, అలఙ్కారం మే దేథా’తి. కుతో అమ్హాకం దుగ్గతానం మాలా, కుతో అలఙ్కారో’’తి? అథ ఖో ఆయస్మా పిలిన్దవచ్ఛో అఞ్ఞతరం తిణణ్డుపకం గహేత్వా తం ఆరామికినిం ఏతదవోచ – ‘‘హన్దిమం తిణణ్డుపకం తస్సా దారికాయ సీసే పటిముఞ్చా’’తి. అథ ఖో సా ఆరామికినీ తం తిణణ్డుపకం గహేత్వా తస్సా దారికాయ సీసే పటిముఞ్చి. సా అహోసి సువణ్ణమాలా అభిరూపా, దస్సనీయా, పాసాదికా; నత్థి తాదిసా రఞ్ఞోపి అన్తేపురే సువణ్ణమాలా. మనుస్సా రఞ్ఞో మాగధస్స సేనియస్స బిమ్బిసారస్స ఆరోచేసుం – ‘‘అముకస్స, దేవ, ఆరామికస్స ఘరే సువణ్ణమాలా అభిరూపా, దస్సనీయా, పాసాదికా; నత్థి తాదిసా దేవస్సపి అన్తేపురే సువణ్ణమాలా; కుతో తస్స దుగ్గతస్స? నిస్సంసయం చోరికాయ ఆభతా’’తి.
అథ ఖో రాజా మాగధో సేనియో బిమ్బిసారో తం ఆరామికకులం బన్ధాపేసి. దుతియమ్పి ఖో ఆయస్మా పిలిన్దవచ్ఛో పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ పిలిన్దగామం పిణ్డాయ పావిసి. పిలిన్దగామకే సపదానం పిణ్డాయ చరమానో యేన తస్స ఆరామికస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా పటివిస్సకే పుచ్ఛి – ‘‘కహం ఇమం ఆరామికకులం గత’’న్తి? ‘‘ఏతిస్సా, భన్తే, సువణ్ణమాలాయ కారణా రఞ్ఞా బన్ధాపిత’’న్తి. అథ ఖో ఆయస్మా పిలిన్దవచ్ఛో యేన రఞ్ఞో మాగధస్స సేనియస్స బిమ్బిసారస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది. అథ ఖో రాజా మాగధో సేనియో బిమ్బిసారో యేనాయస్మా పిలిన్దవచ్ఛో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం పిలిన్దవచ్ఛం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో రాజానం మాగధం సేనియం బిమ్బిసారం ఆయస్మా పిలిన్దవచ్ఛో ఏతదవోచ – ‘‘కిస్స, మహారాజ, ఆరామికకులం బన్ధాపిత’’న్తి? ‘‘తస్స, భన్తే, ఆరామికస్స ఘరే సువణ్ణమాలా అభిరూపా, దస్సనీయా, పాసాదికా; నత్థి తాదిసా అమ్హాకమ్పి అన్తేపురే సువణ్ణమాలా; కుతో తస్స దుగ్గతస్స? నిస్సంసయం చోరికాయ ఆభతా’’తి. అథ ఖో ఆయస్మా పిలిన్దవచ్ఛో రఞ్ఞో మాగధస్స సేనియస్స బిమ్బిసారస్స పాసాదం సువణ్ణన్తి అధిముచ్చి; సో అహోసి సబ్బసోవణ్ణమయో. ‘‘ఇదం పన తే, మహారాజ, తావ బహుం సువణ్ణం కుతో’’తి? ‘అఞ్ఞాతం, భన్తే, అయ్యస్సేవేసో ఇద్ధానుభావో’తి తం ఆరామికకులం ముఞ్చాపేసి.
మనుస్సా ‘‘అయ్యేన కిర పిలిన్దవచ్ఛేన సరాజికాయ పరిసాయ ఉత్తరిమనుస్సధమ్మం ఇద్ధిపాటిహారియం దస్సిత’’న్తి అత్తమనా అభిప్పసన్నా ఆయస్మతో పిలిన్దవచ్ఛస్స పఞ్చ భేసజ్జాని అభిహరింసు, సేయ్యథిదం – సప్పిం, నవనీతం, తేలం, మధుం [సప్పి నవనీతం తేలం మధు (క.)], ఫాణితం. పకతియాపి చ ఆయస్మా పిలిన్దవచ్ఛో లాభీ హోతి పఞ్చన్నం భేసజ్జానం; లద్ధం లద్ధం పరిసాయ విస్సజ్జేతి. పరిసా చస్స హోతి బాహుల్లికా; లద్ధం లద్ధం కోలమ్బేపి [కోళుమ్బేపి (క.)], ఘటేపి, పూరేత్వా పటిసామేతి; పరిస్సావనానిపి, థవికాయోపి, పూరేత్వా వాతపానేసు లగ్గేతి. తాని ఓలీనవిలీనాని తిట్ఠన్తి. ఉన్దూరేహిపి విహారా ఓకిణ్ణవికిణ్ణా హోన్తి. మనుస్సా విహారచారికం ఆహిణ్డన్తా పస్సిత్వా ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘అన్తోకోట్ఠాగారికా ఇమే సమణా సక్యపుత్తియా, సేయ్యథాపి రాజా మాగధో సేనియో బిమ్బిసారో’’తి. అస్సోసుం ఖో భిక్ఖూ తేసం మనుస్సానం ఉజ్ఝాయన్తానం ఖియ్యన్తానం విపాచేన్తానం. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా, తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ భిక్ఖూ ఏవరూపాయ బాహుల్లాయ చేతేస్సన్తీ’’తి. అథ ఖో తే భిక్ఖూ తే అనేకపరియాయేన విగరహిత్వా భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం…పే… ‘‘సచ్చం కిర, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ ఏవరూపాయ బాహుల్లాయ చేతేన్తీ’’తి? ‘‘సచ్చం భగవాతి…పే… విగరహిత్వా ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘యాని ఖో పన తాని గిలానానం భిక్ఖూనం పటిసాయనీయాని భేసజ్జాని, సేయ్యథిదం – సప్పి, నవనీతం, తేలం, మధు, ఫాణితం, తాని పటిగ్గహేత్వా సత్తాహపరమం సన్నిధికారకం పరిభుఞ్జితబ్బాని. తం అతిక్కామయతో యథాధమ్మో కారేతబ్బో’’తి.
పిలిన్దవచ్ఛవత్థు నిట్ఠితం.
భేసజ్జానుఞ్ఞాతభాణవారో నిట్ఠితో పఠమో.
౧౬౩. గుళాదిఅనుజాననా
౨౭౨. అథ ఖో భగవా సావత్థియం యథాభిరన్తం విహరిత్వా యేన రాజగహం తేన చారికం పక్కామి. అద్దసా ఖో ఆయస్మా కఙ్ఖారేవతో అన్తరామగ్గే గుళకరణం, ఓక్కమిత్వా గుళే పిట్ఠమ్పి ఛారికమ్పి పక్ఖిపన్తే, దిస్వాన ‘‘అకప్పియో గుళో సామిసో, న కప్పతి గుళో వికాలే పరిభుఞ్జితు’’న్తి కుక్కుచ్చాయన్తో సపరిసో గుళం న పరిభుఞ్జతి. యేపిస్స సోతబ్బం మఞ్ఞన్తి, తేపి గుళం న పరిభుఞ్జన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. కిమత్థాయ [కిమత్థియా (క.)], భిక్ఖవే, గుళే పిట్ఠమ్పి ఛారికమ్పి పక్ఖిపన్తీతి? థద్ధత్థాయ [బన్ధనత్థాయ (సీ. స్యా.)] భగవాతి. సచే, భిక్ఖవే, థద్ధత్థాయ గుళే పిట్ఠమ్పి ఛారికమ్పి పక్ఖిపన్తి, సో చ గుళోత్వేవ సఙ్ఖం గచ్ఛతి. అనుజానామి, భిక్ఖవే, యథాసుఖం గుళం పరిభుఞ్జితున్తి.
అద్దసా ఖో ఆయస్మా కఙ్ఖారేవతో అన్తరామగ్గే వచ్చే ముగ్గం జాతం, పస్సిత్వా ‘‘అకప్పియా ముగ్గా; పక్కాపి ముగ్గా జాయన్తీతి’’ కుక్కుచ్చాయన్తో సపరిసో ముగ్గం న పరిభుఞ్జతి. యేపిస్స సోతబ్బం మఞ్ఞన్తి, తేపి ముగ్గం న పరిభుఞ్జన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. సచే [సచేపి (?)], భిక్ఖవే, పక్కాపి ముగ్గా జాయన్తి, అనుజానామి, భిక్ఖవే, యథాసుఖం ముగ్గం పరిభుఞ్జితున్తి.
౨౭౩. తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరస్స భిక్ఖునో ఉదరవాతాబాధో హోతి. సో లోణసోవీరకం అపాయి. తస్స సో ఉదరవాతాబాధో పటిప్పస్సమ్భి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, గిలానస్స లోణసోవీరకం; అగిలానస్స ఉదకసమ్భిన్నం పానపరిభోగేన పరిభుఞ్జితున్తి.
గుళాదిఅనుజాననా నిట్ఠితా.
౧౬౪. అన్తోవుట్ఠాదిపటిక్ఖేపకథా
౨౭౪. అథ ఖో భగవా అనుపుబ్బేన చారికం చరమానో యేన రాజగహం తదవసరి. తత్ర సుదం భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. తేన ఖో పన సమయేన భగవతో ఉదరవాతాబాధో హోతి. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో – ‘పుబ్బేపి భగవతో ఉదరవాతాబాధో తేకటులయాగుయా ఫాసు హోతీ’తి – సామం తిలమ్పి, తణ్డులమ్పి, ముగ్గమ్పి విఞ్ఞాపేత్వా, అన్తో వాసేత్వా, అన్తో సామం పచిత్వా భగవతో ఉపనామేసి – ‘‘పివతు భగవా తేకటులయాగు’’న్తి. జానన్తాపి తథాగతా పుచ్ఛన్తి, జానన్తాపి న పుచ్ఛన్తి; కాలం విదిత్వా పుచ్ఛన్తి, కాలం విదిత్వా న పుచ్ఛన్తి; అత్థసంహితం తథాగతా పుచ్ఛన్తి, నో అనత్థసంహితం. అనత్థసంహితే సేతుఘాతో తథాగతానం. ద్వీహి ఆకారేహి బుద్ధా భగవన్తో భిక్ఖూ పటిపుచ్ఛన్తి – ధమ్మం వా దేసేస్సామ, సావకానం వా సిక్ఖాపదం పఞ్ఞపేస్సామాతి. అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి – ‘‘కుతాయం, ఆనన్ద, యాగూ’’తి? అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసి. విగరహి బుద్ధో భగవా – ‘అననుచ్ఛవికం, ఆనన్ద, అననులోమికం, అప్పతిరూపం, అస్సామణకం, అకప్పియం, అకరణీయం. కథఞ్హి నామ త్వం, ఆనన్ద, ఏవరూపాయ బాహుల్లాయ చేతేస్ససి. యదపి, ఆనన్ద, అన్తో వుట్ఠం [వుత్థం (సీ. స్యా. క.)] తదపి అకప్పియం; యదపి అన్తో పక్కం తదపి అకప్పియం; యదపి సామం పక్కం, తదపి అకప్పియం. నేతం, ఆనన్ద, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… విగరహిత్వా ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘న, భిక్ఖవే, అన్తో వుట్ఠం, అన్తో పక్కం, సామం పక్కం పరిభుఞ్జితబ్బం. యో పరిభుఞ్జేయ, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అన్తో చే, భిక్ఖవే, వుట్ఠం, అన్తో పక్కం, సామం పక్కం తఞ్చే పరిభుఞ్జేయ్య, ఆపత్తి తిణ్ణం దుక్కటానం. అన్తో చే, భిక్ఖవే, వుట్ఠం, అన్తో పక్కం, అఞ్ఞేహి పక్కం, తఞ్చే పరిభుఞ్జేయ్య, ఆపత్తి ద్విన్నం దుక్కటానం. అన్తో చే, భిక్ఖవే, వుట్ఠం, బహి పక్కం, సామం పక్కం, తఞ్చే పరిభుఞ్జేయ్య, ఆపత్తి ద్విన్నం దుక్కటానం. బహి చే, భిక్ఖవే, వుట్ఠం, అన్తో పక్కం, సామం పక్కం, తఞ్చే పరిభుఞ్జేయ్య, ఆపత్తి ద్విన్నం దుక్కటానం. అన్తో చే, భిక్ఖవే, వుట్ఠం, బహి పక్కం, అఞ్ఞేహి పక్కం, తఞ్చే పరిభుఞ్జేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స. బహి చే, భిక్ఖవే, వుట్ఠం, అన్తో పక్కం, అఞ్ఞేహి పక్కం, తఞ్చే పరిభుఞ్జేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స. బహి చే, భిక్ఖవే, వుట్ఠం, బహి పక్కం, సామం పక్కం, తఞ్చే పరిభుఞ్జేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స. బహి చే, భిక్ఖవే, వుట్ఠం, బహి పక్కం, అఞ్ఞేహి పక్కం, తఞ్చే పరిభుఞ్జేయ్య, అనాపత్తీ’’’తి.
తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ ‘‘భగవతా సామంపాకో పటిక్ఖిత్తో’’తి పున పాకే కుక్కుచ్చాయన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, పున పాకం పచితున్తి.
తేన ఖో పన సమయేన రాజగహం దుబ్భిక్ఖం హోతి. మనుస్సా లోణమ్పి, తేలమ్పి, తణ్డులమ్పి, ఖాదనీయమ్పి ఆరామం ఆహరన్తి. తాని భిక్ఖూ బహి వాసేన్తి; ఉక్కపిణ్డకాపి ఖాదన్తి, చోరాపి హరన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, అన్తో వాసేతున్తి. అన్తో వాసేత్వా బహి పాచేన్తి. దమకా పరివారేన్తి. భిక్ఖూ అవిస్సట్ఠా పరిభుఞ్జన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, అన్తో పచితున్తి. దుబ్భిక్ఖే కప్పియకారకా బహుతరం హరన్తి, అప్పతరం భిక్ఖూనం దేన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, సామం పచితుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, అన్తో వుట్ఠం, అన్తో పక్కం, సామం పక్కన్తి.
అన్తోవుట్ఠాదిపటిక్ఖేపకథా నిట్ఠితా.
౧౬౫. ఉగ్గహితపటిగ్గహణా
౨౭౫. తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా భిక్ఖూ కాసీసు వస్సంవుట్ఠా రాజగహం గచ్ఛన్తా భగవన్తం దస్సనాయ అన్తరామగ్గే న లభింసు లూఖస్స వా పణీతస్స వా భోజనస్స యావదత్థం పారిపూరిం; బహుఞ్చ ఫలఖాదనీయం అహోసి; కప్పియకారకో చ న అహోసి. అథ ఖో తే భిక్ఖూ కిలన్తరూపా యేన రాజగహం వేళువనం కలన్దకనివాపో, యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఆచిణ్ణం ఖో పనేతం బుద్ధానం భగవన్తానం ఆగన్తుకేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం పటిసమ్మోదితుం. అథ ఖో భగవా తే భిక్ఖూ ఏతదవోచ – ‘‘కచ్చి, భిక్ఖవే, ఖమనీయం, కచ్చి యాపనీయం, కచ్చిత్థ అప్పకిలమథేన అద్ధానం ఆగతా; కుతో చ తుమ్హే, భిక్ఖవే, ఆగచ్ఛథా’’తి? ‘‘ఖమనీయం భగవా, యాపనీయం భగవా. ఇధ మయం, భన్తే, కాసీసు వస్సంవుట్ఠా రాజగహం ఆగచ్ఛన్తా భగవన్తం దస్సనాయ అన్తరామగ్గే న లభిమ్హా లూఖస్స వా పణీతస్స వా భోజనస్స యావదత్థం పారిపూరిం; బహుఞ్చ ఫలఖాదనీయం అహోసి; కప్పియకారకో చ న అహోసి; తేన మయం కిలన్తరూపా అద్ధానం ఆగతా’’తి. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, యత్థ ఫలఖాదనీయం పస్సతి, కప్పియకారకో చ న హోతి, సామం గహేత్వా, హరిత్వా, కప్పియకారకే పస్సిత్వా, భూమియం నిక్ఖిపిత్వా, పటిగ్గహాపేత్వా పరిభుఞ్జితుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఉగ్గహితం పటిగ్గహితు’’న్తి.
౨౭౬. తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరస్స బ్రాహ్మణస్స నవా చ తిలా నవఞ్చ మధు ఉప్పన్నా హోన్తి. అథ ఖో తస్స బ్రాహ్మణస్స ఏతదహోసి – ‘‘యంనూనాహం నవే చ తిలే నవఞ్చ మధుం బుద్ధప్పముఖస్స భిక్ఖుసఙ్ఘస్స దదేయ్య’’న్తి. అథ ఖో సో బ్రాహ్మణో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం పటిసమ్మోది, సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితో ఖో సో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అధివాసేతు మే భవం గోతమో స్వాతనాయ భత్తం, సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేనా’’తి. అధివాసేసి భగవా తుణ్హీభావేన. అథ ఖో సో బ్రాహ్మణో భగవతో అధివాసనం విదిత్వా పక్కామి. అథ ఖో సో బ్రాహ్మణో తస్సా రత్తియా అచ్చయేన పణీతం ఖాదనీయం భోజనీయం పటియాదాపేత్వా భగవతో కాలం ఆరోచాపేసి – ‘‘కాలో, భో గోతమ, నిట్ఠితం భత్త’’న్తి. అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన తస్స బ్రాహ్మణస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది, సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేన. అథ ఖో సో బ్రాహ్మణో బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం పణీతేన ఖాదనీయేన భోజనీయేన సహత్థా సన్తప్పేత్వా సమ్పవారేత్వా భగవన్తం భుత్తావిం ఓనీతపత్తపాణిం ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో తం బ్రాహ్మణం భగవా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేత్వా, సమాదపేత్వా, సముత్తేజేత్వా, సమ్పహంసేత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామి.
అథ ఖో తస్స బ్రాహ్మణస్స అచిరపక్కన్తస్స భగవతో ఏతదహోసి – ‘‘యేసం ఖో మయా అత్థాయ బుద్ధప్పముఖో భిక్ఖుసఙ్ఘో నిమన్తితో, ‘నవే చ తిలే నవఞ్చ మధుం దస్సామీ’తి, తే మయా పముట్ఠా దాతుం. యంనూనాహం నవే చ తిలే నవఞ్చ మధుం కోలమ్బేహి చ ఘటేహి చ ఆరామం హరాపేయ్య’’న్తి. అథ ఖో సో బ్రాహ్మణో నవే చ తిలే నవఞ్చ మధుం కోలమ్బేహి చ ఘటేహి చ ఆరామం హరాపేత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితో ఖో సో బ్రాహ్మణో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘యేసం ఖో మయా, భో గోతమ, అత్థాయ బుద్ధప్పముఖో భిక్ఖుసఙ్ఘో నిమన్తితో, ‘నవే చ తిలే నవఞ్చ మధుం దస్సామీ’తి, తే మయా పముట్ఠా దాతుం. పటిగ్గణ్హాతు మే భవం గోతమో నవే చ తిలే నవఞ్చ మధు’’న్తి. తేన హి, బ్రాహ్మణ, భిక్ఖూనం దేహీతి. తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ దుబ్భిక్ఖే అప్పమత్తకేపి పవారేన్తి, పటిసఙ్ఖాపి పటిక్ఖిపన్తి, సబ్బో చ సఙ్ఘో పవారితో హోతి. భిక్ఖూ కుక్కుచ్చాయన్తా న పటిగ్గణ్హన్తి. పటిగ్గణ్హథ, భిక్ఖవే, పరిభుఞ్జథ. అనుజానామి, భిక్ఖవే, తతో నీహటం భుత్తావినా పవారితేన అనతిరిత్తం పరిభుఞ్జితున్తి.
ఉగ్గహితపటిగ్గహణా నిట్ఠితా.
౧౬౬. పటిగ్గహితాదిఅనుజాననా
౨౭౭. [పాచి. ౨౯౫] తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మతో ఉపనన్దస్స సక్యపుత్తస్స ఉపట్ఠాకకులం సఙ్ఘస్సత్థాయ ఖాదనీయం పాహేసి – అయ్యస్స ఉపనన్దస్స దస్సేత్వా సఙ్ఘస్స దాతబ్బన్తి. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా ఉపనన్దో సక్యపుత్తో గామం పిణ్డాయ పవిట్ఠో హోతి. అథ ఖో తే మనుస్సా ఆరామం గన్త్వా భిక్ఖూ పుచ్ఛింసు – ‘‘కహం, భన్తే, అయ్యో ఉపనన్దో’’తి? ‘‘ఏసావుసో, ఆయస్మా ఉపనన్దో సక్యపుత్తో గామం పిణ్డాయ పవిట్ఠో’’తి. ‘‘ఇదం, భన్తే, ఖాదనీయం అయ్యస్స ఉపనన్దస్స దస్సేత్వా సఙ్ఘస్స దాతబ్బ’’న్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. తేన హి, భిక్ఖవే, పటిగ్గహేత్వా నిక్ఖిపథ యావ ఉపనన్దో ఆగచ్ఛతీతి. అథ ఖో ఆయస్మా ఉపనన్దో సక్యపుత్తో పురేభత్తం కులాని పయిరుపాసిత్వా దివా ఆగచ్ఛతి. తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ దుబ్భిక్ఖే అప్పమత్తకేపి పవారేన్తి, పటిసఙ్ఖాపి పటిక్ఖిపన్తి, సబ్బో చ సఙ్ఘో పవారితో హోతి, భిక్ఖూ కుక్కుచ్చాయన్తా న పటిగ్గణ్హన్తి. పటిగ్గణ్హథ, భిక్ఖవే, పరిభుఞ్జథ. అనుజానామి, భిక్ఖవే, పురేభత్తం పటిగ్గహితం భుత్తావినా పవారితేన అనతిరిత్తం పరిభుఞ్జితున్తి.
౨౭౮. అథ ఖో భగవా రాజగహే యథాభిరన్తం విహరిత్వా యేన సావత్థి తేన చారికం పక్కామి. అనుపుబ్బేన చారికం చరమానో యేన సావత్థి తదవసరి. తత్ర సుదం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స కాయడాహాబాధో హోతి. అథ ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో యేనాయస్మా సారిపుత్తో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఏతదవోచ – ‘‘పుబ్బే తే, ఆవుసో సారిపుత్త, కాయడాహాబాధో కేన ఫాసు హోతీ’’తి? ‘‘భిసేహి చ మే, ఆవుసో, ముళాలికాహి చా’’తి. అథ ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో సమ్మిఞ్జితం వా బాహం పసారేయ్య, పసారితం వా బాహం సమిఞ్జేయ్య, ఏవమేవ జేతవనే అన్తరహితో మన్దాకినియా పోక్ఖరణియా తీరే పాతురహోసి. అద్దసా ఖో అఞ్ఞతరో నాగో ఆయస్మన్తం మహామోగ్గల్లానం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం, దిస్వాన ఆయస్మన్తం మహామోగ్గల్లానం ఏతదవోచ – ‘‘ఏతు ఖో, భన్తే, అయ్యో మహామోగ్గల్లానో. స్వాగతం, భన్తే, అయ్యస్స మహామోగ్గల్లానస్స. కేన, భన్తే, అయ్యస్స అత్థో; కిం దమ్మీ’’తి? ‘‘భిసేహి చ మే, ఆవుసో, అత్థో, ముళాలికాహి చా’’తి. అథ ఖో సో నాగో అఞ్ఞతరం నాగం ఆణాపేసి – ‘‘తేన హి, భణే, అయ్యస్స భిసే చ ముళాలికాయో చ యావదత్థం దేహీ’’తి. అథ ఖో సో నాగో మన్దాకినిం పోక్ఖరణిం ఓగాహేత్వా, సోణ్డాయ భిసఞ్చ ముళాలికఞ్చ అబ్బాహిత్వా, సువిక్ఖాలితం విక్ఖాలేత్వా, భణ్డికం బన్ధిత్వా యేనాయస్మా మహామోగ్గల్లానో తేనుపసఙ్కమి. అథ ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో – సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో సమిఞ్జితం వా బాహం పసారేయ్య, పసారితం వా బాహం సమిఞ్జేయ్య, ఏవమేవ – మన్దాకినియా పోక్ఖరణియా తీరే అన్తరహితో జేతవనే పాతురహోసి. సోపి ఖో నాగో మన్దాకినియా పోక్ఖరణియా తీరే అన్తరహితో జేతవనే పాతురహోసి. అథ ఖో సో నాగో ఆయస్మతో మహామోగ్గల్లానస్స భిసే చ ముళాలికాయో చ పటిగ్గహాపేత్వా జేతవనే అన్తరహితో మన్దాకినియా పోక్ఖరణియా తీరే పాతురహోసి. అథ ఖో ఆయస్మా మహామోగ్గల్లానో ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స భిసే చ ముళాలికాయో చ ఉపనామేసి. అథ ఖో ఆయస్మతో సారిపుత్తస్స భిసే చ ముళాలికాయో చ భుత్తస్స కాయడాహాబాధో పటిప్పస్సమ్భి. బహూ భిసా చ ముళాలికాయో చ అవసిట్ఠా హోన్తి. తేన ఖో పన సమయేన భిక్ఖూ దుబ్భిక్ఖే అప్పమత్తకేపి పవారేన్తి, పటిసఙ్ఖాపి పటిక్ఖిపన్తి, సబ్బో చ సఙ్ఘో పవారితో హోతి. భిక్ఖూ కుక్కుచ్చాయన్తా న పటిగ్గణ్హన్తి. పటిగ్గణ్హథ, భిక్ఖవే, పరిభుఞ్జథ. అనుజానామి, భిక్ఖవే, వనట్ఠం పోక్ఖరట్ఠం భుత్తావినా పవారితేన అనతిరిత్తం పరిభుఞ్జితున్తి.
తేన ఖో పన సమయేన సావత్థియం బహుం ఫలఖాదనీయం ఉప్పన్నం హోతి, కప్పియకారకో చ న హోతి. భిక్ఖూ కుక్కుచ్చాయన్తా ఫలం న పరిభుఞ్జన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, అబీజం నిబ్బత్తబీజం [నిబ్బట్టబీజం (సీ.), నిబ్బటబీజం (స్యా.), నిప్పట్టబీజం (క.)] అకతకప్పం ఫలం పరిభుఞ్జితున్తి.
పటిగ్గహితాది అనుజాననా నిట్ఠితా.
౧౬౭. సత్థకమ్మపటిక్ఖేపకథా
౨౭౯. అథ ఖో భగవా సావత్థియం యథాభిరన్తం విహరిత్వా యేన రాజగహం తేన చారికం పక్కామి. అనుపుబ్బేన చారికం చరమానో యేన రాజగహం తదవసరి. తత్ర సుదం భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరస్స భిక్ఖునో భగన్దలాబాధో హోతి. ఆకాసగోత్తో వేజ్జో సత్థకమ్మం కరోతి. అథ ఖో భగవా సేనాసనచారికం ఆహిణ్డన్తో యేన తస్స భిక్ఖునో విహారో తేనుపసఙ్కమి. అద్దసా ఖో ఆకాసగోత్తో వేజ్జో భగవన్తం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం, దిస్వాన భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఆగచ్ఛతు భవం గోతమో, ఇమస్స భిక్ఖునో వచ్చమగ్గం పస్సతు, సేయ్యథాపి గోధాముఖ’’న్తి. అథ ఖో భగవా – ‘‘సో మం ఖ్వాయం మోఘపురిసో ఉప్పణ్డేతీ’’తి – తతోవ పటినివత్తిత్వా, ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే భిక్ఖుసఙ్ఘం సన్నిపాతాపేత్వా, భిక్ఖూ పటిపుచ్ఛి – ‘‘అత్థి కిర, భిక్ఖవే, అముకస్మిం విహారే భిక్ఖు గిలానో’’తి? ‘‘అత్థి భగవా’’తి. ‘‘కిం తస్స, భిక్ఖవే, భిక్ఖునో ఆబాధో’’తి? ‘‘తస్స, భన్తే, ఆయస్మతో భగన్దలాబాధో, ఆకాసగోత్తో వేజ్జో సత్థకమ్మం కరోతీ’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా – ‘‘అననుచ్ఛవికం, భిక్ఖవే, తస్స మోఘపురిసస్స, అననులోమికం, అప్పతిరూపం, అస్సామణకం, అకప్పియం, అకరణీయం. కథఞ్హి నామ సో, భిక్ఖవే, మోఘపురిసో సమ్బాధే సత్థకమ్మం కారాపేస్సతి. సమ్బాధే, భిక్ఖవే, సుఖుమా ఛవి, దురోపయో వణో, దుప్పరిహారం సత్థం. నేతం, భిక్ఖవే, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… విగరహిత్వా…పే… ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘న, భిక్ఖవే, సమ్బాధే సత్థకమ్మం కారాపేతబ్బం. యో కారాపేయ్య, ఆపత్తి థుల్లచ్చయస్సా’’తి.
తేన ఖో పన సమయేన ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ – భగవతా సత్థకమ్మం పటిక్ఖిత్తన్తి – వత్థికమ్మం కారాపేన్తి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా, తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ వత్థికమ్మం కారాపేస్సన్తీ’’తి. అథ ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. ‘‘సచ్చం కిర, భిక్ఖవే, ఛబ్బగ్గియా భిక్ఖూ వత్థికమ్మం కారాపేన్తీ’’తి? ‘‘సచ్చం భగవా’’తి…పే… విగరహిత్వా ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘న, భిక్ఖవే, సమ్బాధస్స సామన్తా ద్వఙ్గులా సత్థకమ్మం వా వత్థికమ్మం వా కారాపేతబ్బం. యో కారాపేయ్య, ఆపత్తి థుల్లచ్చయస్సా’’తి.
సత్థకమ్మపటిక్ఖేపకథా నిట్ఠితా.
౧౬౮. మనుస్సమంసపటిక్ఖేపకథా
౨౮౦. అథ ఖో భగవా రాజగహే యథాభిరన్తం విహరిత్వా యేన బారాణసీ తేన చారికం పక్కామి. అనుపుబ్బేన చారికం చరమానో యేన బారాణసీ తదవసరి. తత్ర సుదం భగవా బారాణసియం విహరతి ఇసిపతనే మిగదాయే. తేన ఖో పన సమయేన బారాణసియం సుప్పియో చ ఉపాసకో సుప్పియా చ ఉపాసికా ఉభతోపసన్నా హోన్తి, దాయకా, కారకా, సఙ్ఘుపట్ఠాకా. అథ ఖో సుప్పియా ఉపాసికా ఆరామం గన్త్వా విహారేన విహారం పరివేణేన పరివేణం ఉపసఙ్కమిత్వా భిక్ఖూ పుచ్ఛతి – ‘‘కో, భన్తే, గిలానో, కస్స కిం ఆహరియతూ’’తి? తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరేన భిక్ఖునా విరేచనం పీతం హోతి. అథ ఖో సో భిక్ఖు సుప్పియం ఉపాసికం ఏతదవోచ – ‘‘మయా ఖో, భగిని, విరేచనం పీతం. అత్థో మే పటిచ్ఛాదనీయేనా’’తి. ‘‘సుట్ఠు, అయ్య, ఆహరియిస్సతీ’’తి ఘరం గన్త్వా అన్తేవాసిం ఆణాపేసి – ‘‘గచ్ఛ, భణే, పవత్తమంసం జానాహీ’’తి. ఏవం, అయ్యేతి ఖో సో పురిసో సుప్పియాయ ఉపాసికాయ పటిస్సుణిత్వా కేవలకప్పం బారాణసిం ఆహిణ్డన్తో న అద్దస పవత్తమంసం. అథ ఖో సో పురిసో యేన సుప్పియా ఉపాసికా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా సుప్పియం ఉపాసికం ఏతదవోచ – ‘‘నత్థయ్యే పవత్తమంసం. మాఘాతో అజ్జా’’తి. అథ ఖో సుప్పియాయ ఉపాసికాయ ఏతదహోసి – ‘‘తస్స ఖో గిలానస్స భిక్ఖునో పటిచ్ఛాదనీయం అలభన్తస్స ఆబాధో వా అభివడ్ఢిస్సతి, కాలఙ్కిరియా వా భవిస్సతి. న ఖో మేతం పతిరూపం యాహం పటిస్సుణిత్వా న హరాపేయ్య’’న్తి. పోత్థనికం గహేత్వా ఊరుమంసం ఉక్కన్తిత్వా దాసియా అదాసి – ‘‘హన్ద, జే, ఇమం మంసం సమ్పాదేత్వా అముకస్మిం విహారే భిక్ఖు గిలానో, తస్స దజ్జాహి. యో చ మం పుచ్ఛతి, ‘గిలానా’తి పటివేదేహీ’’తి. ఉత్తరాసఙ్గేన ఊరుం వేఠేత్వా ఓవరకం పవిసిత్వా మఞ్చకే నిపజ్జి. అథ ఖో సుప్పియో ఉపాసకో ఘరం గన్త్వా దాసిం పుచ్ఛి – ‘‘కహం సుప్పియా’’తి? ‘‘ఏసాయ్య ఓవరకే నిపన్నా’’తి. అథ ఖో సుప్పియో ఉపాసకో యేన సుప్పియా ఉపాసికా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా సుప్పియం ఉపాసికం ఏతదవోచ – ‘‘కిస్స నిపన్నాసీ’’తి? ‘‘గిలానామ్హీ’’తి. ‘‘కిం తే ఆబాధో’’తి? అథ ఖో సుప్పియా ఉపాసికా సుప్పియస్స ఉపాసకస్స ఏతమత్థం ఆరోచేసి. అథ ఖో సుప్పియో ఉపాసకో – అచ్ఛరియం వత భో! అబ్భుతం వత భో! యావ సద్ధాయం సుప్పియా పసన్నా, యత్ర హి నామ అత్తనోపి మంసాని పరిచ్చత్తాని! కిమ్పిమాయ [కిం పనిమాయ (సీ. స్యా.)] అఞ్ఞం కిఞ్చి అదేయ్యం భవిస్సతీతి – హట్ఠో ఉదగ్గో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సుప్పియో ఉపాసకో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అధివాసేతు మే, భన్తే, భగవా స్వాతనాయ భత్తం, సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేనా’’తి. అధివాసేసి భగవా తుణ్హీభావేన. అథ ఖో సుప్పియో ఉపాసకో భగవతో అధివాసనం విదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి. అథ ఖో సుప్పియో ఉపాసకో తస్సా రత్తియా అచ్చయేన పణీతం ఖాదనీయం భోజనీయం పటియాదాపేత్వా భగవతో కాలం ఆరోచాపేసి – ‘‘కాలో, భన్తే, నిట్ఠితం భత్త’’న్తి. అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన సుప్పియస్స ఉపాసకస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది, సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేన. అథ ఖో సుప్పియో ఉపాసకో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితం ఖో సుప్పియం ఉపాసకం భగవా ఏతదవోచ – ‘‘కహం సుప్పియా’’తి? ‘‘గిలానా భగవా’’తి. ‘‘తేన హి ఆగచ్ఛతూ’’తి. ‘‘న భగవా ఉస్సహతీ’’తి. ‘‘తేన హి పరిగ్గహేత్వాపి ఆనేథా’’తి. అథ ఖో సుప్పియో ఉపాసకో సుప్పియం ఉపాసికం పరిగ్గహేత్వా ఆనేసి. తస్సా, సహ దస్సనేన భగవతో, తావ మహావణో రుళహో అహోసి, సుచ్ఛవిలోమజాతో. అథ ఖో సుప్పియో చ ఉపాసకో సుప్పియా చ ఉపాసికా – ‘‘అచ్ఛరియం వత భో! అబ్భుతం వత భో! తథాగతస్స మహిద్ధికతా మహానుభావతా, యత్ర హి నామ సహ దస్సనేన భగవతో తావ మహావణో రుళహో భవిస్సతి, సుచ్ఛవిలోమజాతో’’తి – హట్ఠా ఉదగ్గా బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం పణీతేన ఖాదనీయేన భోజనీయేన సహత్థా సన్తప్పేత్వా సమ్పవారేత్వా భగవన్తం భుత్తావిం ఓనీతపత్తపాణిం ఏకమన్తం నిసీదింసు. అథ ఖో భగవా సుప్పియఞ్చ ఉపాసకం సుప్పియఞ్చ ఉపాసికం ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేత్వా సమాదపేత్వా సముత్తేజేత్వా సమ్పహంసేత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామి.
అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే భిక్ఖుసఙ్ఘం సన్నిపాతాపేత్వా భిక్ఖూ
పటిపుచ్ఛి – ‘‘కో, భిక్ఖవే, సుప్పియం ఉపాసికం మంసం విఞ్ఞాపేసీ’’తి? ఏవం వుత్తే సో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అహం ఖో, భన్తే, సుప్పియం ఉపాసికం మంసం విఞ్ఞాపేసి’’న్తి. ‘‘ఆహరియిత్థ భిక్ఖూ’’తి? ‘‘ఆహరియిత్థ భగవా’’తి. ‘‘పరిభుఞ్జి త్వం భిక్ఖూ’’తి? ‘‘పరిభుఞ్జామహం భగవా’’తి. ‘‘పటివేక్ఖి త్వం భిక్ఖూ’’తి? ‘‘నాహం భగవా పటివేక్ఖి’’న్తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ త్వం, మోఘపురిస, అప్పటివేక్ఖిత్వా మంసం పరిభుఞ్జిస్ససి. మనుస్సమంసం ఖో తయా, మోఘపురిస, పరిభుత్తం. నేతం, మోఘపురిస, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… విగరహిత్వా ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘సన్తి, భిక్ఖవే, మనుస్సా సద్ధా పసన్నా, తేహి అత్తనోపి మంసాని పరిచ్చత్తాని. న, భిక్ఖవే, మనుస్సమంసం పరిభుఞ్జితబ్బం. యో పరిభుఞ్జేయ్య, ఆపత్తి థుల్లచ్చయస్స. న చ, భిక్ఖవే, అప్పటివేక్ఖిత్వా మంసం పరిభుఞ్జితబ్బం. యో పరిభుఞ్జేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి.
మనుస్సమంసపటిక్ఖేపకథా నిట్ఠితా.
౧౬౯. హత్థిమంసాదిపటిక్ఖేపకథా
౨౮౧. తేన ఖో పన సమయేన రఞ్ఞో హత్థీ మరన్తి. మనుస్సా దుబ్భిక్ఖే హత్థిమంసం పరిభుఞ్జన్తి, భిక్ఖూనం పిణ్డాయ చరన్తానం హత్థిమంసం దేన్తి. భిక్ఖూ హత్థిమంసం పరిభుఞ్జన్తి. మనుస్సా ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ సమణా సక్యపుత్తియా హత్థిమంసం పరిభుఞ్జిస్సన్తి. రాజఙ్గం హత్థీ, సచే రాజా జానేయ్య, న నేసం అత్తమనో అస్సా’’తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. న, భిక్ఖవే, హత్థిమంసం పరిభుఞ్జితబ్బం. యో పరిభుఞ్జేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సాతి.
తేన ఖో పన సమయేన రఞ్ఞో అస్సా మరన్తి. మనుస్సా దుబ్భిక్ఖే అస్సమంసం పరిభుఞ్జన్తి, భిక్ఖూనం పిణ్డాయ చరన్తానం అస్సమంసం దేన్తి. భిక్ఖూ అస్సమంసం పరిభుఞ్జన్తి. మనుస్సా ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ సమణా సక్యపుత్తియా అస్సమంసం పరిభుఞ్జిస్సన్తి. రాజఙ్గం అస్సా, సచే రాజా జానేయ్య, న నేసం అత్తమనో అస్సా’’తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. న, భిక్ఖవే, అస్సమంసం పరిభుఞ్జితబ్బం. యో పరిభుఞ్జేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సాతి.
తేన ఖో పన సమయేన మనుస్సా దుబ్భిక్ఖే సునఖమంసం పరిభుఞ్జన్తి, భిక్ఖూనం పిణ్డాయ చరన్తానం సునఖమంసం దేన్తి. భిక్ఖూ సునఖమంసం పరిభుఞ్జన్తి. మనుస్సా ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ సమణా సక్యపుత్తియా సునఖమంసం పరిభుఞ్జిస్సన్తి, జేగుచ్ఛో సునఖో పటికూలో’’తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. న, భిక్ఖవే, సునఖమంసం పరిభుఞ్జితబ్బం. యో పరిభుఞ్జేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సాతి.
తేన ఖో పన సమయేన మనుస్సా దుబ్భిక్ఖే అహిమంసం పరిభుఞ్జన్తి, భిక్ఖూనం పిణ్డాయ చరన్తానం అహిమంసం దేన్తి. భిక్ఖూ అహిమంసం పరిభుఞ్జన్తి. మనుస్సా ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ సమణా సక్యపుత్తియా అహిమంసం పరిభుఞ్జిస్సన్తి, జేగుచ్ఛో అహి పటికూలో’’తి. సుపస్సోపి [సుఫస్సో (సీ.)] నాగరాజా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితో ఖో సుపస్సో నాగరాజా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సన్తి, భన్తే, నాగా అస్సద్ధా అప్పసన్నా. తే అప్పమత్తకేహిపి భిక్ఖూ విహేఠేయ్యుం. సాధు, భన్తే, అయ్యా అహిమంసం న పరిభుఞ్జేయ్యు’’న్తి. అథ ఖో భగవా సుపస్సం నాగరాజానం ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేసి…పే… పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘న, భిక్ఖవే, అహిమంసం పరిభుఞ్జితబ్బం. యో పరిభుఞ్జేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి.
తేన ఖో పన సమయేన లుద్దకా సీహం హన్త్వా సీహమంసం [మంసం (క.)] పరిభుఞ్జన్తి, భిక్ఖూనం పిణ్డాయ చరన్తానం సీహమంసం దేన్తి. భిక్ఖూ సీహమంసం పరిభుఞ్జిత్వా అరఞ్ఞే విహరన్తి. సీహా సీహమంసగన్ధేన భిక్ఖూ పరిపాతేన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. న, భిక్ఖవే, సీహమంసం పరిభుఞ్జితబ్బం. యో పరిభుఞ్జేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సాతి.
తేన ఖో పన సమయేన లుద్దకా బ్యగ్ఘం హన్త్వా…పే… దీపిం హన్త్వా…పే… అచ్ఛం హన్త్వా…పే… తరచ్ఛం హన్త్వా తరచ్ఛమంసం పరిభుఞ్జన్తి, భిక్ఖూనం పిణ్డాయ చరన్తానం తరచ్ఛమంసం దేన్తి. భిక్ఖూ తరచ్ఛమంసం పరిభుఞ్జిత్వా అరఞ్ఞే విహరన్తి. తరచ్ఛా తరచ్ఛమంసగన్ధేన భిక్ఖూ పరిపాతేన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. న, భిక్ఖవే, తరచ్ఛమంసం పరిభుఞ్జితబ్బం. యో పరిభుఞ్జేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సాతి.
హత్థిమంసాదిపటిక్ఖేపకథా నిట్ఠితా.
సుప్పియభాణవారో నిట్ఠితో దుతియో.
౧౭౦. యాగుమధుగోళకానుజాననా
౨౮౨. అథ ఖో భగవా బారాణసియం యథాభిరన్తం విహరిత్వా యేన అన్ధకవిన్దం తేన చారికం పక్కామి, మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం, అడ్ఢతేలసేహి భిక్ఖుసతేహి. తేన ఖో పన సమయేన జానపదా మనుస్సా బహుం లోణమ్పి, తేలమ్పి, తణ్డులమ్పి, ఖాదనీయమ్పి సకటేసు ఆరోపేత్వా బుద్ధప్పముఖస్స భిక్ఖుసఙ్ఘస్స పిట్ఠితో పిట్ఠితో అనుబన్ధా హోన్తి – యదా పటిపాటిం లభిస్సామ తదా భత్తం కరిస్సామాతి, పఞ్చమత్తాని చ విఘాసాదసతాని. అథ ఖో భగవా అనుపుబ్బేన చారికం చరమానో యేన అన్ధకవిన్దం తదవసరి. అథ ఖో అఞ్ఞతరస్స బ్రాహ్మణస్స పటిపాటిం అలభన్తస్స ఏతదహోసి – ‘‘అతీతాని [అధికాని (సీ. స్యా.)] ఖో మే ద్వే మాసాని బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం అనుబన్ధన్తస్స ‘యదా పటిపాటిం లభిస్సామి తదా భత్తం కరిస్సామీ’తి, న చ మే పటిపాటి లబ్భతి, అహఞ్చమ్హి ఏకత్తకో [ఏకతో (సీ. స్యా.)], బహు చ మే ఘరావాసత్థో హాయతి. యంనూనాహం భత్తగ్గం ఓలోకేయ్యం; యం భత్తగ్గే నాస్స, తం పటియాదేయ్య’’న్తి. అథ ఖో సో బ్రాహ్మణో భత్తగ్గం ఓలోకేన్తో ద్వే నాద్దస – యాగుఞ్చ మధుగోళకఞ్చ. అథ ఖో సో బ్రాహ్మణో యేనాయస్మా ఆనన్దో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఏతదవోచ – ‘‘ఇధ మే, భో ఆనన్ద, పటిపాటిం అలభన్తస్స ఏతదహోసి ‘అతీతాని ఖో మే ద్వే మాసాని బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం అనుబన్ధన్తస్స, యదా పటిపాటిం లభిస్సామి తదా భత్తం కరిస్సామీతి. న చ మే పటిపాటి లబ్భతి, అహఞ్చమ్హి ఏకత్తకో, బహు చ మే ఘరావాసత్థో హాయతి. యంనూనాహం భత్తగ్గం ఓలోకేయ్యం; యం భత్తగ్గే నాస్స, తం పటియాదేయ్య’న్తి. సో ఖో అహం, భో ఆనన్ద, భత్తగ్గం ఓలోకేన్తో ద్వే నాద్దసం – యాగుఞ్చ మధుగోళకఞ్చ. సచాహం, భో ఆనన్ద, పటియాదేయ్యం యాగుఞ్చ మధుగోళకఞ్చ, పటిగ్గణ్హేయ్య మే భవం గోతమో’’తి? ‘‘తేన హి, బ్రాహ్మణ, భగవన్తం పటిపుచ్ఛిస్సామీ’’తి. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసి. తేన హానన్ద, పటియాదేతూతి. తేన హి, బ్రాహ్మణ, పటియాదేహీతి. అథ ఖో సో బ్రాహ్మణో తస్సా రత్తియా అచ్చయేన పహూతం యాగుఞ్చ మధుగోళకఞ్చ పటియాదాపేత్వా భగవతో ఉపనామేసి – పటిగ్గణ్హాతు మే భవం గోతమో యాగుఞ్చ మధుగోళకఞ్చాతి. తేన హి, బ్రాహ్మణ, భిక్ఖూనం దేహీతి. భిక్ఖూ కుక్కుచ్చాయన్తా న పటిగ్గణ్హన్తి. పటిగ్గణ్హథ, భిక్ఖవే, పరిభుఞ్జథాతి. అథ ఖో సో బ్రాహ్మణో బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం పహూతాయ యాగుయా చ మధుగోళకేన చ సహత్థా సన్తప్పేత్వా సమ్పవారేత్వా భగవన్తం ధోతహత్థం ఓనీతపత్తపాణిం ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో తం బ్రాహ్మణం భగవా ఏతదవోచ –
‘‘దసయిమే, బ్రాహ్మణ, ఆనిసంసా యాగుయా. కతమే దస? యాగుం దేన్తో ఆయుం దేతి, వణ్ణం దేతి, సుఖం దేతి, బలం దేతి, పటిభానం దేతి, యాగు పీతా ఖుద్దం [ఖుదం (సీ. స్యా.)] పటిహనతి, పిపాసం వినేతి, వాతం అనులోమేతి, వత్థిం సోధేతి, ఆమావసేసం పాచేతి – ఇమే ఖో, బ్రాహ్మణ, దసానిసంసా యాగుయా’’తి [పచ్ఛిమా పఞ్చ ఆనిసంసా అ. ని. ౫.౨౦౭].
[అ. ని. ౪.౫౮-౫౯ థోకం విసదిసం] యో సఞ్ఞతానం పరదత్తభోజినం;
కాలేన సక్కచ్చ దదాతి యాగుం;
దసస్స ఠానాని అనుప్పవేచ్ఛతి;
ఆయుఞ్చ వణ్ణఞ్చ సుఖం బలఞ్చ.
పటిభానమస్స ఉపజాయతే తతో;
ఖుద్దం పిపాసఞ్చ బ్యపనేతి వాతం;
సోధేతి వత్థిం పరిణామేతి భుత్తం;
భేసజ్జమేతం సుగతేన వణ్ణితం.
తస్మా హి యాగుం అలమేవ దాతుం;
నిచ్చం మనుస్సేన సుఖత్థికేన;
దిబ్బాని వా పత్థయతా సుఖాని;
మనుస్ససోభగ్యతమిచ్ఛతా వాతి.
అథ ఖో భగవా తం బ్రాహ్మణం ఇమాహి గాథాహి అనుమోదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామి. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, యాగుఞ్చ మధుగోళకఞ్చా’’తి.
యాగుమధుగోళకానుజాననా నిట్ఠితా.
౧౭౧. తరుణపసన్నమహామత్తవత్థు
౨౮౩. అస్సోసుం ఖో మనుస్సా భగవతా కిర యాగు అనుఞ్ఞాతా మధుగోళకఞ్చాతి. తే కాలస్సేవ, భోజ్జయాగుం పటియాదేన్తి మధుగోళకఞ్చ. భిక్ఖూ కాలస్సేవ భోజ్జయాగుయా ధాతా మధుగోళకేన చ భత్తగ్గే న చిత్తరూపం పరిభుఞ్జన్తి. తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరేన తరుణపసన్నేన మహామత్తేన స్వాతనాయ బుద్ధప్పముఖో భిక్ఖుసఙ్ఘో నిమన్తితో హోతి. అథ ఖో తస్స తరుణపసన్నస్స మహామత్తస్స ఏతదహోసి – ‘‘యంనూనాహం అడ్ఢతేలసన్నం భిక్ఖుసతానం అడ్ఢతేలసాని మంసపాతిసతాని పటియాదేయ్యం, ఏకమేకస్స భిక్ఖునో ఏకమేకం మంసపాతిం ఉపనామేయ్య’’న్తి. అథ ఖో సో తరుణపసన్నో మహామత్తో తస్సా రత్తియా అచ్చయేన పణీతం ఖాదనీయం భోజనీయం పటియాదాపేత్వా అడ్ఢతేలసాని చ మంసపాతిసతాని, భగవతో కాలం ఆరోచాపేసి – ‘‘కాలో, భన్తే, నిట్ఠితం భత్త’’న్తి. అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన తస్స తరుణపసన్నస్స మహామత్తస్స నివేసనం తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది, సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేన. అథ ఖో సో తరుణపసన్నో మహామత్తో భత్తగ్గే భిక్ఖూ పరివిసతి. భిక్ఖూ ఏవమాహంసు – ‘‘థోకం, ఆవుసో, దేహి; థోకం, ఆవుసో, దేహీ’’తి. ‘‘మా ఖో తుమ్హే, భన్తే, – ‘అయం తరుణపసన్నో మహామత్తో’తి – థోకం థోకం పటిగ్గణ్హథ. బహుం మే ఖాదనీయం భోజనీయం పటియత్తం, అడ్ఢతేలసాని చ మంసపాతిసతాని. ఏకమేకస్స భిక్ఖునో ఏకమేకం మంసపాతిం ఉపనామేస్సామీతి. పటిగ్గణ్హథ, భన్తే, యావదత్థ’’న్తి. ‘‘న ఖో మయం, ఆవుసో, ఏతంకారణా థోకం థోకం పటిగ్గణ్హామ, అపి చ మయం కాలస్సేవ భోజ్జయాగుయా ధాతా మధుగోళకేన చ. తేన మయం థోకం థోకం పటిగ్గణ్హామా’’తి. అథ ఖో సో తరుణపసన్నో మహామత్తో ఉజ్ఝాయతి ఖియ్యతి విపాచేతి – ‘‘కథఞ్హి నామ భదన్తా మయా నిమన్తితా అఞ్ఞస్స భోజ్జయాగుం పరిభుఞ్జిస్సన్తి, న చాహం పటిబలో యావదత్థం దాతు’’న్తి కుపితో అనత్తమనో ఆసాదనాపేక్ఖో భిక్ఖూనం పత్తే పూరేన్తో అగమాసి – భుఞ్జథ వా హరథ వాతి. అథ ఖో సో తరుణపసన్నో మహామత్తో బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం పణీతేన ఖాదనీయేన భోజనీయేన సహత్థా సన్తప్పేత్వా సమ్పవారేత్వా భగవన్తం భుత్తావిం ఓనీతపత్తపాణిం ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో తం తరుణపసన్నం మహామత్తం భగవా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేత్వా సమాదపేత్వా సముత్తేజేత్వా సమ్పహంసేత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామి.
అథ ఖో తస్స తరుణపసన్నస్స మహామత్తస్స అచిరపక్కన్తస్స భగవతో అహుదేవ కుక్కుచ్చం, అహు విప్పటిసారో – ‘‘అలాభా వత మే, న వత మే లాభా; దుల్లద్ధం వత మే, న వత మే సులద్ధం; యోహం కుపితో అనత్తమనో ఆసాదనాపేక్ఖో భిక్ఖూనం పత్తే పూరేన్తో అగమాసిం – ‘భుఞ్జథ వా హరథ వా’తి. కిం ను ఖో మయా బహుం పసుతం పుఞ్ఞం వా అపుఞ్ఞం వా’’తి? అథ ఖో సో తరుణపసన్నో మహామత్తో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో సో తరుణపసన్నో మహామత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఇధ మయ్హం, భన్తే, అచిరపక్కన్తస్స భగవతో అహుదేవ కుక్కుచ్చం, అహు విప్పటిసారో ‘అలాభా వత మే, న వత మే లాభా; దుల్లద్ధం వత మే, న వత మే సులద్ధం; యోహం కుపితో అనత్తమనో ఆసాదనాపేక్ఖో భిక్ఖూనం పత్తే పూరేన్తో అగమాసిం – భుఞ్జథ వా హరథ వాతి. కిం ను ఖో మయా బహుం పసుతం, పుఞ్ఞం వా అపుఞ్ఞం వా’తి. కిం ను ఖో మయా, భన్తే, బహుం పసుతం, పుఞ్ఞం వా అపుఞ్ఞం వా’’తి? ‘‘యదగ్గేన తయా, ఆవుసో, స్వాతనాయ బుద్ధప్పముఖో భిక్ఖుసఙ్ఘో నిమన్తితో తదగ్గేన తే బహుం పుఞ్ఞం పసుతం. యదగ్గేన తే ఏకమేకేన భిక్ఖునా ఏకమేకం సిత్థం పటిగ్గహితం తదగ్గేన తే బహుం పుఞ్ఞం పసుతం, సగ్గా తే ఆరద్ధా’’తి. అథ ఖో సో తరుణపసన్నో మహామత్తో – ‘‘లాభా కిర మే, సులద్ధం కిర మే, బహుం కిర మయా పుఞ్ఞం పసుతం, సగ్గా కిర మే ఆరద్ధా’’తి – హట్ఠో ఉదగ్గో ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే భిక్ఖుసఙ్ఘం సన్నిపాతాపేత్వా భిక్ఖూ పటిపుచ్ఛి – ‘‘సచ్చం కిర, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ అఞ్ఞత్ర నిమన్తితా అఞ్ఞస్స భోజ్జయాగుం పరిభుఞ్జన్తీ’’తి? ‘‘సచ్చం, భగవా’’తి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ తే, భిక్ఖవే, మోఘపురిసా అఞ్ఞత్ర నిమన్తితా అఞ్ఞస్స భోజ్జయాగుం పరిభుఞ్జిస్సన్తి. నేతం, భిక్ఖవే, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ…పే… విగరహిత్వా ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘న, భిక్ఖవే, అఞ్ఞత్ర నిమన్తితేన అఞ్ఞస్స భోజ్జయాగు పరిభుఞ్జితబ్బా. యో పరిభుఞ్జేయ్య, యథాధమ్మో కారేతబ్బో’’తి.
తరుణపసన్నమహామత్తవత్థు నిట్ఠితం.
౧౭౨. బేలట్ఠకచ్చానవత్థు
౨౮౪. అథ ఖో భగవా అన్ధకవిన్దే యథాభిరన్తం విహరిత్వా యేన రాజగహం తేన చారికం పక్కామి, మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం, అడ్ఢతేలసేహి భిక్ఖుసతేహి. తేన ఖో పన సమయేన బేలట్ఠో కచ్చానో రాజగహా అన్ధకవిన్దం అద్ధానమగ్గప్పటిపన్నో హోతి, పఞ్చమత్తేహి సకటసతేహి, సబ్బేహేవ గుళకుమ్భపూరేహి. అద్దసా ఖో భగవా బేలట్ఠం కచ్చానం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం, దిస్వాన మగ్గా ఓక్కమ్మ అఞ్ఞతరస్మిం రుక్ఖమూలే నిసీది. అథ ఖో బేలట్ఠో కచ్చానో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితో ఖో బేలట్ఠో కచ్చానో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఇచ్ఛామహం, భన్తే, ఏకమేకస్స భిక్ఖునో ఏకమేకం గుళకుమ్భం దాతు’’న్తి. ‘‘తేన హి త్వం, కచ్చాన, ఏకంయేవ గుళకుమ్భం ఆహరా’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో బేలట్ఠో కచ్చానో భగవతో పటిస్సుణిత్వా ఏకంయేవ గుళకుమ్భం ఆదాయ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఆభతో [ఆహటో (సీ. స్యా. క.)], భన్తే, గుళకుమ్భో; కథాహం, భన్తే, పటిపజ్జామీ’’తి? ‘‘తేన హి త్వం, కచ్చాన, భిక్ఖూనం గుళం దేహీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో బేలట్ఠో కచ్చానో భగవతో పటిస్సుణిత్వా భిక్ఖూనం గుళం దత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘దిన్నో, భన్తే, భిక్ఖూనం గుళో, బహు చాయం గుళో అవసిట్ఠో. కథాహం, భన్తే, పటిపజ్జామీ’’తి? ‘‘తేన హి త్వం, కచ్చాన, భిక్ఖూనం గుళం యావదత్థం దేహీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో బేలట్ఠో కచ్చానో భగవతో పటిస్సుణిత్వా భిక్ఖూనం గుళం యావదత్థం దత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘దిన్నో, భన్తే, భిక్ఖూనం గుళో యావదత్థో, బహు చాయం గుళో అవసిట్ఠో. కథాహం, భన్తే, పటిపజ్జామీ’’తి? ‘‘తేన హి త్వం, కచ్చాన, భిక్ఖూ గుళేహి సన్తప్పేహీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో బేలట్ఠో కచ్చానో భగవతో పటిస్సుణిత్వా భిక్ఖూ గుళేహి సన్తప్పేసి. ఏకచ్చే భిక్ఖూ పత్తేపి పూరేసుం పరిస్సావనానిపి థవికాయోపి పూరేసుం. అథ ఖో బేలట్ఠో కచ్చానో భిక్ఖూ గుళేహి సన్తప్పేత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సన్తప్పితా, భన్తే, భిక్ఖూ గుళేహి, బహు చాయం గుళో అవసిట్ఠో. కథాహం, భన్తే, పటిపజ్జామీ’’తి? ‘‘తేన హి త్వం, కచ్చాన, విఘాసాదానం గుళం దేహీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో బేలట్ఠో కచ్చానో భగవతో పటిస్సుణిత్వా విఘాసాదానం గుళం దత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘దిన్నో, భన్తే, విఘాసాదానం గుళో, బహు చాయం గుళో అవసిట్ఠో. కథాహం, భన్తే, పటిపజ్జామీ’’తి? ‘‘తేన హి త్వం, కచ్చాన, విఘాసాదానం గుళం యావదత్థం దేహీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో బేలట్ఠో కచ్చానో భగవతో పటిస్సుణిత్వా విఘాసాదానం గుళం యావదత్థం దత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘దిన్నో, భన్తే, విఘాసాదానం గుళో యావదత్థో, బహు చాయం గుళో అవసిట్ఠో. కథాహం, భన్తే, పటిపజ్జామీ’’తి? ‘‘తేన హి త్వం, కచ్చాన, విఘాసాదే గుళేహి సన్తప్పేహీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో బేలట్ఠో కచ్చానో భగవతో పటిస్సుణిత్వా విఘాసాదే గుళేహి సన్తప్పేసి. ఏకచ్చే విఘాసాదా కోలమ్బేపి ఘటేపి పూరేసుం, పిటకానిపి ఉచ్ఛఙ్గేపి పూరేసుం. అథ ఖో బేలట్ఠో కచ్చానో విఘాసాదే గుళేహి సన్తప్పేత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సన్తప్పితా, భన్తే, విఘాసాదా గుళేహి, బహు చాయం గుళో అవసిట్ఠో. కథాహం, భన్తే, పటిపజ్జామీ’’తి? ‘‘నాహం తం, కచ్చాన, పస్సామి సదేవకే లోకే సమారకే సబ్రహ్మకే సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ యస్స సో గుళో పరిభుత్తో సమ్మా పరిణామం గచ్ఛేయ్య, అఞ్ఞత్ర తథాగతస్స వా తథాగతసావకస్స వా. తేన హి త్వం, కచ్చాన, తం గుళం అప్పహరితే వా ఛడ్డేహి, అప్పాణకే వా ఉదకే ఓపిలాపేహీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో బేలట్ఠో కచ్చానో భగవతో పటిస్సుణిత్వా తం గుళం అప్పాణకే ఉదకే ఓపిలాపేతి. అథ ఖో సో గుళో ఉదకే పక్ఖిత్తో చిచ్చిటాయతి చిటిచిటాయతి పధూపాయతి [సన్ధూపాయతి (సీ. స్యా.)] సమ్పధూపాయతి. సేయ్యథాపి నామ ఫాలో దివసంసన్తత్తో ఉదకే పక్ఖిత్తో చిచ్చిటాయతి చిటిచిటాయతి పధూపాయతి సమ్పధూపాయతి, ఏవమేవ సో గుళో ఉదకే పక్ఖిత్తో చిచ్చిటాయతి చిటిచిటాయతి పధూపాయతి సమ్పధూపాయతి.
అథ ఖో బేలట్ఠో కచ్చానో సంవిగ్గో లోమహట్ఠజాతో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నస్స ఖో బేలట్ఠస్స కచ్చానస్స భగవా అనుపుబ్బిం కథం కథేసి, సేయ్యథిదం – ‘‘దానకథం సీలకథం సగ్గకథం, కామానం ఆదీనవం ఓకారం సంకిలేసం, నేక్ఖమ్మే ఆనిసంసం పకాసేసి. యదా భగవా అఞ్ఞాసి బేలట్ఠం కచ్చానం కల్లచిత్తం, ముదుచిత్తం, వినీవరణచిత్తం, ఉదగ్గచిత్తం, పసన్నచిత్తం, అథ యా బుద్ధానం సాముక్కంసికా ధమ్మదేసనా, తం పకాసేసి…పే… ఏవమేవ బేలట్ఠస్స కచ్చానస్స తస్మింయేవ ఆసనే విరజం వీతమలం ధమ్మచక్ఖుం ఉదపాది – యం కిఞ్చి సముదయధమ్మం సబ్బం తం నిరోధధమ్మన్తి. అథ ఖో బేలట్ఠో కచ్చానో దిట్ఠధమ్మో పత్తధమ్మో విదితధమ్మో పరియోగాళ్హధమ్మో తిణ్ణవిచికిచ్ఛో విగతకథంకథో వేసారజ్జప్పత్తో అపరప్పచ్చయో సత్థుసాసనే భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అభిక్కన్తం, భన్తే. అభిక్కన్తం, భన్తే. సేయ్యథాపి, భన్తే, నిక్కుజ్జితం వా ఉక్కుజ్జేయ్య…పే… ఏవమేవం ఖో భగవతా అనేకపరియాయేన ధమ్మో పకాసితో. ఏసాహం, భన్తే, భగవన్తం సరణం గచ్ఛామి, ధమ్మఞ్చ, భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. ఉపాసకం మం భగవా ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతం సరణగత’’న్తి.
అథ ఖో భగవా అనుపుబ్బేన చారికం చరమానో యేన రాజగహం తదవసరి. తత్ర సుదం భగవా రాజగహే విహరతి వేళువనే కలన్దకనివాపే. తేన ఖో పన సమయేన రాజగహే గుళో ఉస్సన్నో హోతి. భిక్ఖూ – గిలానస్సేవ భగవతా గుళో అనుఞ్ఞాతో, నో అగిలానస్సాతి – కుక్కుచ్చాయన్తా గుళం న భుఞ్జన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, గిలానస్స గుళం, అగిలానస్స గుళోదకన్తి.
బేలట్ఠకచ్చానవత్థు నిట్ఠితం.
౧౭౩. పాటలిగామవత్థు
౨౮౫. [ఇతో పరం మహావ. ౨౮౬-౨౮౭ ‘తిణ్ణా మేధావినో జనా’తి పాఠో దీ. ని. ౨.౧౪౮; ఉదా. ౭౬ ఆదయో] అథ ఖో భగవా రాజగహే యథాభిరన్తం విహరిత్వా యేన పాటలిగామో తేన చారికం పక్కామి, మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం, అడ్ఢతేలసేహి భిక్ఖుసతేహి. అథ ఖో భగవా అనుపుబ్బేన చారికం చరమానో యేన పాటలిగామో తదవసరి. అస్సోసుం ఖో పాటలిగామికా ఉపాసకా – ‘‘భగవా కిర పాటలిగామం అనుప్పత్తో’’తి. అథ ఖో పాటలిగామికా ఉపాసకా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నే ఖో పాటలిగామికే ఉపాసకే భగవా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేసి, సమాదపేసి, సముత్తేజేసి, సమ్పహంసేసి. అథ ఖో పాటలిగామికా ఉపాసకా భగవతా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సితా సమాదపితా సముత్తేజితా సమ్పహంసితా భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘అధివాసేతు నో, భన్తే, భగవా ఆవసథాగారం సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేనా’’తి. అధివాసేసి భగవా తుణ్హీభావేన. అథ ఖో పాటలిగామికా ఉపాసకా భగవతో అధివాసనం విదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా యేన ఆవసథాగారం తేనుపసఙ్కమింసు, ఉపసఙ్కమిత్వా సబ్బసన్థరిం ఆవసథాగారం సన్థరిత్వా, ఆసనాని పఞ్ఞపేత్వా, ఉదకమణికం పతిట్ఠాపేత్వా, తేలపదీపం ఆరోపేత్వా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠంసు. ఏకమన్తం ఠితా ఖో పాటలిగామికా ఉపాసకా భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘సబ్బసన్థరిసన్థతం, భన్తే, ఆవసథాగారం. ఆసనాని పఞ్ఞత్తాని. ఉదకమణికో పతిట్ఠాపితో. తేలపదీపో ఆరోపితో. యస్సదాని, భన్తే, భగవా కాలం మఞ్ఞతీ’’తి.
అథ ఖో భగవా నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేన యేన ఆవసథాగారం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పాదే పక్ఖాలేత్వా ఆవసథాగారం పవిసిత్వా మజ్ఝిమం థమ్భం నిస్సాయ పురత్థాభిముఖో నిసీది. భిక్ఖుసఙ్ఘోపి ఖో పాదే పక్ఖాలేత్వా ఆవసథాగారం పవిసిత్వా పచ్ఛిమం భిత్తిం నిస్సాయ పురత్థాభిముఖో నిసీది, భగవన్తంయేవ పురక్ఖత్వా. పాటలిగామికాపి ఖో ఉపాసకా పాదే పక్ఖాలేత్వా ఆవసథాగారం పవిసిత్వా పురత్థిమం భిత్తిం నిస్సాయ పచ్ఛిమాభిముఖా నిసీదింసు, భగవన్తంయేవ పురక్ఖత్వా. అథ ఖో భగవా పాటలిగామికే ఉపాసకే ఆమన్తేసి –
[దీ. ని. ౩.౩౧౬; అ. ని. ౫.౨౧౩ ఆదయో], గహపతయో, ఆదీనవా దుస్సీలస్స సీలవిపత్తియా. కతమే పఞ్చ? ఇధ, గహపతయో, దుస్సీలో సీలవిపన్నో పమాదాధికరణం మహతిం భోగజానిం నిగచ్ఛతి. అయం పఠమో ఆదీనవో దుస్సీలస్స సీలవిపత్తియా. పున చపరం, గహపతయో, దుస్సీలస్స సీలవిపన్నస్స పాపకో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గచ్ఛతి. అయం దుతియో ఆదీనవో దుస్సీలస్స సీలవిపత్తియా. పున చపరం, గహపతయో, దుస్సీలో సీలవిపన్నో యఞ్ఞదేవ పరిసం ఉపసఙ్కమతి, యది ఖత్తియపరిసం, యది బ్రాహ్మణపరిసం, యది గహపతిపరిసం, యది సమణపరిసం, అవిసారదో ఉపసఙ్కమతి మఙ్కుభూతో. అయం తతియో ఆదీనవో దుస్సీలస్స సీలవిపత్తియా. పున చపరం, గహపతయో, దుస్సీలో సీలవిపన్నో సమ్మూళ్హో కాలంకరోతి. అయం చతుత్థో ఆదీనవో దుస్సీలస్స సీలవిపత్తియా. పున చపరం, గహపతయో, దుస్సీలో సీలవిపన్నో కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపజ్జతి. అయం పఞ్చమో ఆదీనవో దుస్సీలస్స సీలవిపత్తియా. ఇమే ఖో, గహపతయో, పఞ్చ ఆదీనవా దుస్సీలస్స సీలవిపత్తియా.
[దీ. ని. ౩.౩౧౬; అ. ని. ౫.౨౧౩ ఆదయో] ‘‘పఞ్చిమే, గహపతయో, ఆనిసంసా సీలవతో సీలసమ్పదాయ. కతమే పఞ్చ? ఇధ, గహపతయో, సీలవా సీలసమ్పన్నో అప్పమాదాధికరణం మహన్తం భోగక్ఖన్ధం అధిగచ్ఛతి. అయం పఠమో ఆనిసంసో సీలవతో సీలసమ్పదాయ. పున చపరం, గహపతయో, సీలవతో సీలసమ్పన్నస్స కల్యాణో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గచ్ఛతి. అయం దుతియో ఆనిసంసో సీలవతో సీలసమ్పదాయ. పున చపరం, గహపతయో, సీలవా సీలసమ్పన్నో యఞ్ఞదేవ పరిసం ఉపసఙ్కమతి, యది ఖత్తియపరిసం, యది బ్రాహ్మణపరిసం, యది గహపతిపరిసం, యది సమణపరిసం, విసారదో ఉపసఙ్కమతి అమఙ్కుభూతో. అయం తతియో ఆనిసంసో సీలవతో సీలసమ్పదాయ. పున చపరం, గహపతయో, సీలవా సీలసమ్పన్నో అసమ్మూళ్హో కాలంకరోతి. అయం చతుత్థో ఆనిసంసో సీలవతో సీలసమ్పదాయ. పున చపరం, గహపతయో, సీలవా సీలసమ్పన్నో కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపజ్జతి. అయం పఞ్చమో ఆనిసంసో సీలవతో సీలసమ్పదాయ. ఇమే ఖో, గహపతయో, పఞ్చ ఆనిసంసా సీలవతో సీలసమ్పదాయాతి.
అథ ఖో భగవా పాటలిగామికే ఉపాసకే బహుదేవ రత్తిం ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేత్వా సమాదపేత్వా సముత్తేజేత్వా సమ్పహంసేత్వా ఉయ్యోజేసి – ‘‘అభిక్కన్తా ఖో, గహపతయో, రత్తి. యస్సదాని తుమ్హే కాలం మఞ్ఞథా’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి, ఖో పాటలిగామికా ఉపాసకా భగవతో పటిస్సుణిత్వా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కమింసు. అథ ఖో భగవా అచిరపక్కన్తేసు పాటలిగామికేసు ఉపాసకేసు సుఞ్ఞాగారం పావిసి.
పాటలిగామవత్థు నిట్ఠితం.
౧౭౪. సునిధవస్సకారవత్థు
౨౮౬. తేన ఖో పన సమయేన సునిధవస్సకారా మగధమహామత్తా పాటలిగామే నగరం మాపేన్తి వజ్జీనం పటిబాహాయ. అద్దసా ఖో భగవా రత్తియా పచ్చూససమయం పచ్చుట్ఠాయ దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సమ్బహులా దేవతాయో పాటలిగామే వత్థూని పరిగ్గణ్హన్తియో. యస్మిం పదేసే మహేసక్ఖా దేవతా వత్థూని పరిగ్గణ్హన్తి, మహేసక్ఖానం తత్థ రాజూనం రాజమహామత్తానం చిత్తాని నమన్తి నివేసనాని మాపేతుం. యస్మిం పదేసే మజ్ఝిమా దేవతా వత్థూని పరిగ్గణ్హన్తి, మజ్ఝిమానం తత్థ రాజూనం రాజమహామత్తానం చిత్తాని నమన్తి నివేసనాని మాపేతుం. యస్మిం పదేసే నీచా దేవతా వత్థూని పరిగ్గణ్హన్తి, నీచానం తత్థ రాజూనం రాజమహామత్తానం చిత్తాని నమన్తి నివేసనాని మాపేతుం. అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి – ‘‘కే ను ఖో తే, ఆనన్ద, పాటలిగామే నగరం మాపేన్తీ’’తి? ‘‘సునిధవస్సకారా, భన్తే, మగధమహామత్తా పాటలిగామే నగరం మాపేన్తి వజ్జీనం పటిబాహాయా’’తి. సేయ్యథాపి, ఆనన్ద, దేవేహి తావతింసేహి సద్ధిం మన్తేత్వా, ఏవమేవ ఖో, ఆనన్ద, సునిధవస్సకారా మగధమహామత్తా పాటలిగామే నగరం మాపేన్తి వజ్జీనం పటిబాహాయ. ఇధాహం, ఆనన్ద, రత్తియా పచ్చూససమయం పచ్చుట్ఠాయ అద్దసం దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సమ్బహులా దేవతాయో పాటలిగామే వత్థూని పరిగ్గణ్హన్తియో. యస్మిం పదేసే మహేసక్ఖా దేవతా వత్థూని పరిగ్గణ్హన్తి, మహేసక్ఖానం తత్థ రాజూనం రాజమహామత్తానం చిత్తాని నమన్తి నివేసనాని మాపేతుం. యస్మిం పదేసే మజ్ఝిమా దేవతా వత్థూని పరిగ్గణ్హన్తి, మజ్ఝిమానం తత్థ రాజూనం రాజమహామత్తానం చిత్తాని నమన్తి నివేసనాని మాపేతుం. యస్మిం పదేసే నీచా దేవతా వత్థూని పరిగ్గణ్హన్తి, నీచానం తత్థ రాజూనం రాజమహామత్తానం చిత్తాని నమన్తి నివేసనాని మాపేతుం. యావతా, ఆనన్ద, అరియం ఆయతనం, యావతా వణిప్పథో, ఇదం అగ్గనగరం భవిస్సతి పాటలిపుత్తం పుటభేదనం. పాటలిపుత్తస్స ఖో, ఆనన్ద, తయో అన్తరాయా భవిస్సన్తి – అగ్గితో వా ఉదకతో వా అబ్భన్తరతో వా మిథుభేదాతి.
అథ ఖో సునిధవస్సకారా మగధమహామత్తా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోదింసు, సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠంసు. ఏకమన్తం ఠితా ఖో సునిధవస్సకారా మగధమహామత్తా భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘అధివాసేతు నో భవం గోతమో అజ్జతనాయ భత్తం సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేనా’’తి. అధివాసేసి భగవా తుణ్హీభావేన. అథ ఖో సునిధవస్సకారా మగధమహామత్తా భగవతో అధివాసనం విదిత్వా పక్కమింసు. అథ ఖో సునిధవస్సకారా మగధమహామత్తా పణీతం ఖాదనీయం భోజనీయం పటియాదాపేత్వా భగవతో కాలం ఆరోచాపేసుం – ‘‘కాలో, భో గోతమ, నిట్ఠితం భత్త’’న్తి. అథ ఖో భగవా పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన సునిధవస్సకారానం మగధమహామత్తానం పరివేసనా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా పఞ్ఞత్తే ఆసనే నిసీది సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేన. అథ ఖో సునిధవస్సకారా మగధమహామత్తా బుద్ధప్పముఖం భిక్ఖుసఙ్ఘం పణీతేన ఖాదనీయేన భోజనీయేన సహత్థా సన్తప్పేత్వా సమ్పవారేత్వా భగవన్తం భుత్తావిం ఓనీతపత్తపాణిం ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నే ఖో సునిధవస్సకారే మగధమహామత్తే భగవా ఇమాహి గాథాహి అనుమోది –
‘‘యస్మిం పదేసే కప్పేతి, వాసం పణ్డితజాతియో;
సీలవన్తేత్థ భోజేత్వా, సఞ్ఞతే బ్రహ్మచారయో [బ్రహ్మచారినో (స్యా.)].
‘‘యా తత్థ దేవతా ఆసుం, తాసం దక్ఖిణమాదిసే;
తా పూజితా పూజయన్తి, మానితా మానయన్తి నం.
‘‘తతో నం అనుకమ్పన్తి, మాతా పుత్తంవ ఓరసం;
దేవతానుకమ్పితో పోసో, సదా భద్రాని పస్సతీ’’తి.
అథ ఖో భగవా సునిధవస్సకారే మగధమహామత్తే ఇమాహి గాథాహి అనుమోదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా పక్కామి. తేన ఖో పన సమయేన సునిధవస్సకారా మగధమహామత్తా భగవన్తం పిట్ఠితో పిట్ఠితో అనుబన్ధా హోన్తి, ‘‘యేనజ్జ సమణో గోతమో ద్వారేన నిక్ఖమిస్సతి, తం గోతమద్వారం నామ భవిస్సతి; యేన తిత్థేన గఙ్గం నదిం ఉత్తరిస్సతి, తం గోతమతిత్థం నామ భవిస్సతీ’’తి. అథ ఖో భగవా యేన ద్వారేన నిక్ఖమి, తం గోతమద్వారం నామ అహోసి. అథ ఖో భగవా యేన గఙ్గా నదీ తేనుపసఙ్కమి. తేన ఖో పన సమయేన గఙ్గా నదీ పూరా హోతి సమతిత్తికా కాకపేయ్యా. మనుస్సా అఞ్ఞే నావం పరియేసన్తి, అఞ్ఞే ఉళుమ్పం పరియేసన్తి, అఞ్ఞే కుల్లం బన్ధన్తి ఓరా పారం గన్తుకామా. అద్దసా ఖో భగవా తే మనుస్సే అఞ్ఞే నావం పరియేసన్తే, అఞ్ఞే ఉళుమ్పం పరియేసన్తే, అఞ్ఞే కుల్లం బన్ధన్తే ఓరా పారం గన్తుకామే, దిస్వాన సేయ్యథాపి నామ బలవా పురిసో సమిఞ్జితం వా బాహం పసారేయ్య, పసారితం వా బాహం సమిఞ్జేయ్య, ఏవమేవ ఖో గఙ్గాయ నదియా ఓరిమతీరే అన్తరహితో పారిమతీరే పచ్చుట్ఠాసి సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేన. అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –
‘‘యే తరన్తి అణ్ణవం సరం;
సేతుం కత్వాన విసజ్జ పల్లలాని;
కుల్లఞ్హి జనో బన్ధతి;
తిణ్ణా మేధావినో జనా’’తి.
సునిధవస్సకారవత్థు నిట్ఠితం.
౧౭౫. కోటిగామే సచ్చకథా
౨౮౭. అథ ఖో భగవా యేన కోటిగామో తేనుపసఙ్కమి. తత్ర సుదం భగవా కోటిగామే విహరతి. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – [దీ. ని. ౨.౧౫౫] ‘‘చతున్నం, భిక్ఖవే, అరియసచ్చానం అననుబోధా అప్పటివేధా ఏవమిదం దీఘమద్ధానం సన్ధావితం సంసరితం మమఞ్చేవ తుమ్హాకఞ్చ. కతమేసం చతున్నం? దుక్ఖస్స, భిక్ఖవే, అరియసచ్చస్స అననుబోధా అప్పటివేధా ఏవమిదం దీఘమద్ధానం సన్ధావితం సంసరితం మమఞ్చేవ తుమ్హాకఞ్చ. దుక్ఖసముదయస్స అరియసచ్చస్స…పే… దుక్ఖనిరోధస్స అరియసచ్చస్స…పే… దుక్ఖనిరోధగామినియా పటిపదాయ అరియసచ్చస్స అననుబోధా అప్పటివేధా ఏవమిదం దీఘమద్ధానం సన్ధావితం సంసరితం మమఞ్చేవ తుమ్హాకఞ్చ. తయిదం, భిక్ఖవే, దుక్ఖం అరియసచ్చం అనుబుద్ధం పటివిద్ధం, దుక్ఖసముదయం [దుక్ఖసముదయో (స్యా.)] అరియసచ్చం అనుబుద్ధం పటివిద్ధం, దుక్ఖనిరోధం [దుక్ఖనిరోధో (స్యా.)] అరియసచ్చం అనుబుద్ధం పటివిద్ధం, దుక్ఖనిరోధగామినీ పటిపదా అరియసచ్చం అనుబుద్ధం పటివిద్ధం, ఉచ్ఛిన్నా భవతణ్హా, ఖీణా భవనేత్తి, నత్థిదాని పునబ్భవో’’తి.
చతున్నం అరియసచ్చానం, యథాభూతం అదస్సనా;
సంసితం దీఘమద్ధానం, తాసు తాస్వేవ జాతిసు.
తాని ఏతాని దిట్ఠాని, భవనేత్తి సమూహతా;
ఉచ్ఛిన్నం మూలం దుక్ఖస్స, నత్థిదాని పునబ్భవోతి.
కోటిగామే సచ్చకథా నిట్ఠితా.
౧౭౬. అమ్బపాలీవత్థు
౨౮౮. [దీ. ని. ౨.౧౬౧ ఆదయో] అస్సోసి ఖో అమ్బపాలీ గణికా – భగవా కిర కోటిగామం అనుప్పత్తోతి. అథ ఖో అమ్బపాలీ గణికా భద్రాని భద్రాని యానాని యోజాపేత్వా భద్రం భద్రం యానం అభిరుహిత్వా భద్రేహి భద్రేహి యానేహి వేసాలియా నియ్యాసి భగవన్తం దస్సనాయ. యావతికా యానస్స భూమి, యానేన గన్త్వా, యానా పచ్చోరోహిత్వా, పత్తికావ యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నం ఖో అమ్బపాలిం గణికం భగవా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సేసి సమాదపేసి సముత్తేజేసి సమ్పహంసేసి. అథ ఖో అమ్బపాలీ గణికా భగవతా ధమ్మియా కథాయ సన్దస్సితా సమాదపితా సముత్తేజితా సమ్పహంసితా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అధివాసేతు మే, భన్తే, భగవా స్వాతనాయ భత్తం సద్ధిం భిక్ఖుసఙ్ఘేనా’’తి. అధివాసేసి భగవా తుణ్హీభావేన. అథ ఖో అమ్బపాలీ గణికా భగవతో అధివాసనం విదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా భగవన్తం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా పక్కామి.
అమ్బపాలీవత్థు నిట్ఠితం.