౧౫౮. మహాకచ్చానస్స పఞ్చవరపరిదస్సనా

అథ ఖో ఆయస్మతో సోణస్స వస్సంవుట్ఠస్స రహోగతస్స పటిసల్లీనస్స ఏవం చేతసో పరివితక్కో ఉదపాది – ‘‘సుతోయేవ ఖో మే సో భగవా ఏదిసో చ ఏదిసో చాతి, న చ మయా సమ్ముఖా దిట్ఠో, గచ్ఛేయ్యాహం తం భగవన్తం దస్సనాయ అరహన్తం సమ్మాసమ్బుద్ధం, సచే మం ఉపజ్ఝాయో అనుజానేయ్యా’’తి. అథ ఖో ఆయస్మా సోణో సాయన్హసమయం పటిసల్లానా వుట్ఠితో యేనాయస్మా మహాకచ్చానో తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం మహాకచ్చానం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా సోణో ఆయస్మన్తం మహాకచ్చానం ఏతదవోచ – ‘‘ఇధ మయ్హం, భన్తే, రహోగతస్స పటిసల్లీనస్స ఏవం చేతసో పరివితక్కో ఉదపాది – ‘సుతో యేవ ఖో మే సో భగవా ఏదిసో చ ఏదిసో చాతి, న చ మయా సమ్ముఖా దిట్ఠో, గచ్ఛేయ్యాహం తం భగవన్తం దస్సనాయ అరహన్తం సమ్మాసమ్బుద్ధం, సచే మం ఉపజ్ఝాయో అనుజానేయ్యా’తి; గచ్ఛేయ్యాహం, భన్తే, తం భగవన్తం దస్సనాయ అరహన్తం సమ్మాసమ్బుద్ధం, సచే మం ఉపజ్ఝాయో అనుజానాతీ’’తి. ‘‘సాధు సాధు, సోణ. గచ్ఛ త్వం, సోణ, తం భగవన్తం దస్సనాయ అరహన్తం సమ్మాసమ్బుద్ధం. దక్ఖిస్ససి త్వం, సోణ, తం భగవన్తం పాసాదికం పసాదనీయం సన్తిన్ద్రియం సన్తమానసం ఉత్తమదమథసమథం అమనుప్పత్తం దన్తం గుత్తం యతిన్ద్రియం నాగం. తేన హి త్వం, సోణ, మమ వచనేన భగవతో పాదే సిరసా వన్ద – ‘ఉపజ్ఝాయో మే, భన్తే, ఆయస్మా మహాకచ్చానో భగవతో పాదే సిరసా వన్దతీ’’’తి. ఏవఞ్చ వదేహి – ‘‘అవన్తిదక్ఖిణాపథో, భన్తే, అప్పభిక్ఖుకో, తిణ్ణం మే వస్సానం అచ్చయేన కిచ్ఛేన కసిరేన తతో తతో దసవగ్గం భిక్ఖుసఙ్ఘం సన్నిపాతాపేత్వా ఉపసమ్పదం అలత్థం; అప్పేవ నామ భగవా అవన్తిదక్ఖిణాపథే అప్పతరేన గణేన ఉపసమ్పదం అనుజానేయ్య. అవన్తిదక్ఖిణాపథే, భన్తే, కణ్హుత్తరా భూమి ఖరా గోకణ్టకహతా; అప్పేవ నామ భగవా అవన్తిదక్ఖిణాపథే గుణఙ్గుణూపాహనం అనుజానేయ్య. అవన్తిదక్ఖిణాపథే, భన్తే, నహానగరుకా మనుస్సా ఉదకసుద్ధికా; అప్పేవ నామ భగవా అవన్తిదక్ఖిణాపథే ధువనహానం అనుజానేయ్య. అవన్తిదక్ఖిణాపథే, భన్తే, చమ్మాని అత్థరణాని, ఏళకచమ్మం అజచమ్మం మిగచమ్మం. సేయ్యథాపి, భన్తే, మజ్ఝిమేసు జనపదేసు ఏరగూ మోరగూ మజ్జారూ [మజ్ఝారూ (క.)] జన్తూ, ఏవమేవ ఖో, భన్తే, అవన్తిదక్ఖిణాపథే చమ్మాని అత్థరణాని, ఏళకచమ్మం అజచమ్మం మిగచమ్మం; అప్పేవ నామ భగవా అవన్తిదక్ఖిణాపథే చమ్మాని అత్థరణాని అనుజానేయ్య, ఏళకచమ్మం అజచమ్మం మిగచమ్మం. ఏతరహి, భన్తే, మనుస్సా నిస్సీమగతానం భిక్ఖూనం చీవరం దేన్తి – ‘ఇమం చీవరం ఇత్థన్నామస్స దేమా’’’తి. తే ఆగన్త్వా ఆరోచేన్తి – ‘ఇత్థన్నామేహి తే, ఆవుసో, మనుస్సేహి చీవరం దిన్న’న్తి తే కుక్కుచ్చాయన్తా న సాదియన్తి – ‘మా నో నిస్సగ్గియం అహోసీ’తి; అప్పేవ నామ భగవా చీవరే పరియాయం ఆచిక్ఖేయ్యా’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా సోణో ఆయస్మతో మహాకచ్చానస్స పటిస్సుత్వా ఉట్ఠాయాసనా ఆయస్మన్తం మహాకచ్చానం అభివాదేత్వా పదక్ఖిణం కత్వా సేనాసనం సంసామేత్వా పత్తచీవరమాదాయ యేన సావత్థి తేన పక్కామి. అనుపుబ్బేన యేన సావత్థి జేతవనం అనాథపిణ్డికస్స ఆరామో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి, ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం ఆనన్దం ఆమన్తేసి – ‘‘ఇమస్స, ఆనన్ద, ఆగన్తుకస్స భిక్ఖునో సేనాసనం పఞ్ఞాపేహీ’’తి. అథ ఖో ఆయస్మా ఆనన్దో – ‘‘యస్స ఖో మం భగవా ఆణాపేతి, ‘ఇమస్స, ఆనన్ద, ఆగన్తుకస్స భిక్ఖునో సేనాసనం పఞ్ఞాపేహీ’తి, ఇచ్ఛతి భగవా తేన భిక్ఖునా సద్ధిం ఏకవిహారే వత్థుం, ఇచ్ఛతి భగవా ఆయస్మతా సోణేన సద్ధిం ఏకవిహారే వత్థు’’న్తి – యస్మిం విహారే భగవా విహరతి తస్మిం విహారే ఆయస్మతో సోణస్స సేనాసనం పఞ్ఞాపేసి.

౨౫౮. అథ ఖో భగవా బహుదేవ రత్తిం అజ్ఝోకాసే వీతినామేత్వా విహారం పావిసి. ఆయస్మాపి ఖో సోణో బహుదేవ రత్తిం అజ్ఝోకాసే వీతినామేత్వా విహారం పావిసి. అథ ఖో భగవా రత్తియా పచ్చూససమయం పచ్చుట్ఠాయ ఆయస్మన్తం సోణం అజ్ఝేసి – ‘‘పటిభాతు తం, భిక్ఖు, ధమ్మో భాసితు’’న్తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా సోణో భగవతో పటిస్సుణిత్వా సబ్బానేవ అట్ఠకవగ్గికాని సరేన అభాసి. అథ ఖో భగవా ఆయస్మతో సోణస్స సరభఞ్ఞపరియోసానే అబ్భానుమోది – ‘‘సాధు, సాధు, భిక్ఖు. సుగ్గహితాని ఖో తే, భిక్ఖు, అట్ఠకవగ్గికాని, సుమనసికతాని సూపధారితాని. కల్యాణియాపి వాచాయ సమన్నాగతో, విస్సట్ఠాయ, అనేలగలాయ [అనేళగలాయ (క.)], అత్థస్స విఞ్ఞాపనియా. కతివస్సోసి త్వం, భిక్ఖూ’’తి? ‘‘ఏకవస్సోహం, భగవా’’తి. ‘‘కిస్స పన త్వం, భిక్ఖు, ఏవం చిరం అకాసీ’’తి? ‘‘చిరం దిట్ఠో మే, భన్తే, కామేసు ఆదీనవో, అపి చ సమ్బాధా ఘరావాసా బహుకిచ్చా బహుకరణీయా’’తి. అథ ఖో భగవా ఏతమత్థం విదిత్వా తాయం వేలాయం ఇమం ఉదానం ఉదానేసి –

[ఉదా. ౪౬ ఉదానేపి] ‘‘దిస్వా ఆదీనవం లోకే, ఞత్వా ధమ్మం నిరూపధిం;

అరియో న రమతీ పాపే, పాపే న రమతీ సుచీ’’తి.

అథ ఖో ఆయస్మా సోణో – పటిసమ్మోదతి ఖో మం భగవా, అయం ఖ్వస్స కాలో యం మే ఉపజ్ఝాయో పరిదస్సీతి – ఉట్ఠాయాసనా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా భగవతో పాదేసు సిరసా నిపతిత్వా భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఉపజ్ఝాయో మే, భన్తే, ఆయస్మా మహాకచ్చానో భగవతో పాదే సిరసా వన్దతి, ఏవఞ్చ వదేతి అవన్తిదక్ఖిణాపథో, భన్తే, అప్పభిక్ఖుకో. తిణ్ణం మే వస్సానం అచ్చయేన కిచ్ఛేన కసిరేన తతో తతో దసవగ్గం భిక్ఖుసఙ్ఘం సన్నిపాతాపేత్వా ఉపసమ్పదం అలత్థం, అప్పేవ నామ భగవా అవన్తిదక్ఖిణాపథే అప్పతరేన గణేన ఉపసమ్పదం అనుజానేయ్య. అవన్తిదక్ఖిణాపథే, భన్తే, కణ్హుత్తరా భూమి ఖరా గోకణ్టకహతా; అప్పేవ నామ భగవా అవన్తిదక్ఖిణాపథే గుణఙ్గుణూపాహనం అనుజానేయ్య. అవన్తిదక్ఖిణాపథే, భన్తే, నహానగరుకా మనుస్సా ఉదకసుద్ధికా, అప్పేవ నామ భగవా అవన్తిదక్ఖిణాపథే ధువనహానం అనుజానేయ్య. అవన్తిదక్ఖిణాపథే, భన్తే, చమ్మాని అత్థరణాని, ఏళకచమ్మం అజచమ్మం మిగచమ్మం. సేయ్యథాపి, భన్తే, మజ్ఝిమేసు జనపదేసు ఏరగూ మోరగూ మజ్జారూ జన్తూ, ఏవమేవ ఖో, భన్తే, అవన్తిదక్ఖిణాపథే చమ్మాని అత్థరణాని, ఏళకచమ్మం అజచమ్మం మిగచమ్మం; అప్పేవ నామ భగవా అవన్తిదక్ఖిణాపథే చమ్మాని అత్థరణాని అనుజానేయ్య, ఏళకచమ్మం అజచమ్మం మిగచమ్మం. ఏతరహి, భన్తే, మనుస్సా నిస్సీమగతానం భిక్ఖూనం చీవరం దేన్తి – ‘ఇమం చీవరం ఇత్థన్నామస్స దేమా’తి. తే ఆగన్త్వా ఆరోచేన్తి – ‘ఇత్థన్నామేహి తే, ఆవుసో, మనుస్సేహి చీవరం దిన్న’న్తి. తే కుక్కుచ్చాయన్తా న సాదియన్తి – ‘మా నో నిస్సగ్గియం అహోసీ’తి; అప్పేవ నామ భగవా చీవరే పరియాయం ఆచిక్ఖేయ్యా’’తి.

౨౫౯. అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అవన్తిదక్ఖిణాపథో, భిక్ఖవే, అప్పభిక్ఖుకో. అనుజానామి, భిక్ఖవే, సబ్బపచ్చన్తిమేసు జనపదేసు వినయధరపఞ్చమేన గణేన ఉపసమ్పదం. తత్రిమే పచ్చన్తిమా జనపదా – పురత్థిమాయ దిసాయ గజఙ్గలం [కజఙ్గలం (సీ. స్యా.)] నామ నిగమో, తస్స పరేన మహాసాలా, తతో పరా పచ్చన్తిమా జనపదా, ఓరతో మజ్ఝే; పురత్థిమదక్ఖిణాయ దిసాయ సల్లవతీ [సలలవతీ (సీ.)] నామ నదీ, తతో పరా పచ్చన్తిమా జనపదా, ఓరతో మజ్ఝే; దక్ఖిణాయ దిసాయ సేతకణ్ణికం నామ నిగమో, తతో పరా పచ్చన్తిమా జనపదా, ఓరతో మజ్ఝే; పచ్ఛిమాయ దిసాయ థూణం నామ బ్రాహ్మణగామో, తతో పరా పచ్చన్తిమా జనపదా, ఓరతో మజ్ఝే; ఉత్తరాయ దిసాయ ఉసీరద్ధజో నామ పబ్బతో, తతో పరా పచ్చన్తిమా జనపదా, ఓరతో మజ్ఝే. అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఏవరూపేసు పచ్చన్తిమేసు జనపదేసు వినయధరపఞ్చమేన గణేన ఉపసమ్పదం. అవన్తిదక్ఖిణాపథే, భిక్ఖవే, కణ్హుత్తరా భూమి ఖరా గోకణ్టకహతా. అనుజానామి, భిక్ఖవే, సబ్బపచ్చన్తిమేసు జనపదేసు గుణఙ్గుణూపాహనం. అవన్తిదక్ఖిణాపథే, భిక్ఖవే, నహానగరుకా మనుస్సా ఉదకసుద్ధికా. అనుజానామి, భిక్ఖవే, సబ్బపచ్చన్తిమేసు జనపదేసు ధువనహానం. అవన్తిదక్ఖిణాపథే, భిక్ఖవే, చమ్మాని అత్థరణాని, ఏళకచమ్మం అజచమ్మం మిగచమ్మం. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, మజ్ఝిమేసు జనపదేసు ఏరగూ మోరగూ మజ్జారూ జన్తూ, ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, అవన్తిదక్ఖిణాపథే చమ్మాని అత్థరణాని, ఏళకచమ్మం అజచమ్మం మిగచమ్మం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, సబ్బపచ్చన్తిమేసు జనపదేసు చమ్మాని అత్థరణాని, ఏళకచమ్మం అజచమ్మం మిగచమ్మం. ఇధ పన, భిక్ఖవే, మనుస్సా నిస్సీమగతానం భిక్ఖూనం చీవరం దేన్తి – ‘ఇమం చీవరం ఇత్థన్నామస్స దేమా’తి. అనుజానామి, భిక్ఖవే, సాదితుం, న తావ తం గణనూపగం యావ న హత్థం గచ్ఛతీ’’తి.

మహాకచ్చానస్స పఞ్చవరపరిదస్సనా నిట్ఠితా.

చమ్మక్ఖన్ధకో పఞ్చమో.