౧౭. పణామితకథా

౬౮. తేన ఖో పన సమయేన సద్ధివిహారికా ఉపజ్ఝాయేసు న సమ్మా వత్తన్తి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – ‘‘కథఞ్హి నామ సద్ధివిహారికా ఉపజ్ఝాయేసు న సమ్మా వత్తిస్సన్తీ’’తి. అథ ఖో తే భిక్ఖూ భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం…పే… సచ్చం కిర, భిక్ఖవే, సద్ధివిహారికా ఉపజ్ఝాయేసు న సమ్మా వత్తన్తీతి? సచ్చం భగవాతి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… కథఞ్హి నామ, భిక్ఖవే, సద్ధివిహారికా ఉపజ్ఝాయేసు న సమ్మా వత్తిస్సన్తీతి…పే… విగరహిత్వా…పే… ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘న, భిక్ఖవే, సద్ధివిహారికేన ఉపజ్ఝాయమ్హి న సమ్మా వత్తితబ్బం. యో న సమ్మా వత్తేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సా’’తి. నేవ సమ్మా వత్తన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, అసమ్మావత్తన్తం పణామేతుం. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, పణామేతబ్బో – ‘‘పణామేమి త’’న్తి వా, ‘‘మాయిధ పటిక్కమీ’’తి వా, ‘‘నీహర తే పత్తచీవర’’న్తి వా, ‘‘నాహం తయా ఉపట్ఠాతబ్బో’’తి వా, కాయేన విఞ్ఞాపేతి, వాచాయ విఞ్ఞాపేతి, కాయేన వాచాయ విఞ్ఞాపేతి, పణామితో హోతి సద్ధివిహారికో; న కాయేన విఞ్ఞాపేతి, న వాచాయ విఞ్ఞాపేతి, న కాయేన వాచాయ విఞ్ఞాపేతి, న పణామితో హోతి సద్ధివిహారికోతి.

తేన ఖో పన సమయేన సద్ధివిహారికా పణామితా న ఖమాపేన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఖమాపేతున్తి. నేవ ఖమాపేన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. న, భిక్ఖవే, పణామితేన న ఖమాపేతబ్బో. యో న ఖమాపేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సాతి.

తేన ఖో పన సమయేన ఉపజ్ఝాయా ఖమాపియమానా న ఖమన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఖమితున్తి. నేవ ఖమన్తి. సద్ధివిహారికా పక్కమన్తిపి విబ్భమన్తిపి తిత్థియేసుపి సఙ్కమన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. న, భిక్ఖవే, ఖమాపియమానేన న ఖమితబ్బం. యో న ఖమేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సాతి.

తేన ఖో పన సమయేన ఉపజ్ఝాయా సమ్మావత్తన్తం పణామేన్తి, అసమ్మావత్తన్తం న పణామేన్తి. భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. న, భిక్ఖవే, సమ్మావత్తన్తో పణామేతబ్బో. యో పణామేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స. న చ, భిక్ఖవే, అసమ్మావత్తన్తో న పణామేతబ్బో. యో న పణామేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్సాతి.

‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతో సద్ధివిహారికో పణామేతబ్బో. ఉపజ్ఝాయమ్హి నాధిమత్తం పేమం హోతి, నాధిమత్తో పసాదో హోతి, నాధిమత్తా హిరీ హోతి, నాధిమత్తో గారవో హోతి, నాధిమత్తా భావనా హోతి – ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతో సద్ధివిహారికో పణామేతబ్బో.

‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతో సద్ధివిహారికో న పణామేతబ్బో. ఉపజ్ఝాయమ్హి అధిమత్తం పేమం హోతి, అధిమత్తో పసాదో హోతి, అధిమత్తా హిరీ హోతి, అధిమత్తో గారవో హోతి, అధిమత్తా భావనా హోతి – ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతో సద్ధివిహారికో న పణామేతబ్బో.

‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతో సద్ధివిహారికో అలం పణామేతుం. ఉపజ్ఝాయమ్హి నాధిమత్తం పేమం హోతి, నాధిమత్తో పసాదో హోతి, నాధిమత్తా హిరీ హోతి, నాధిమత్తా గారవో హోతి, నాధిమత్తా భావనా హోతి – ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతో సద్ధివిహారికో అలం పణామేతుం.

‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతో సద్ధివిహారికో నాలం పణామేతుం. ఉపజ్ఝాయమ్హి అధిమత్తం పేమం హోతి, అధిమత్తో పసాదో హోతి, అధిమత్తా హిరీ హోతి, అధిమత్తో గారవో హోతి, అధిమత్తా భావనా హోతి – ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతో సద్ధివిహారికో నాలం పణామేతుం.

‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతం సద్ధివిహారికం అప్పణామేన్తో ఉపజ్ఝాయో సాతిసారో హోతి, పణామేన్తో అనతిసారో హోతి. ఉపజ్ఝాయమ్హి నాధిమత్తం పేమం హోతి, నాధిమత్తో పసాదో హోతి, నాధిమత్తా హిరీ హోతి, నాధిమత్తో గారవో హోతి, నాధిమత్తా భావనా హోతి – ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతం సద్ధివిహారికం అప్పణామేన్తో ఉపజ్ఝాయో సాతిసారో హోతి, పణామేన్తో అనతిసారో హోతి.

‘‘పఞ్చహి, భిక్ఖవే, అఙ్గేహి సమన్నాగతం సద్ధివిహారికం పణామేన్తో ఉపజ్ఝాయో సాతిసారో హోతి, అప్పణామేన్తో అనతిసారో హోతి. ఉపజ్ఝాయమ్హి అధిమత్తం పేమం హోతి, అధిమత్తో పసాదో హోతి, అధిమత్తా హిరీ హోతి, అధిమత్తో గారవో హోతి, అధిమత్తా భావనా హోతి – ఇమేహి ఖో, భిక్ఖవే, పఞ్చహఙ్గేహి సమన్నాగతం సద్ధివిహారికం పణామేన్తో ఉపజ్ఝాయో సాతిసారో హోతి, అప్పణామేన్తో అనతిసారో హోతీ’’తి.

౬౯. తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరో బ్రాహ్మణో భిక్ఖూ ఉపసఙ్కమిత్వా పబ్బజ్జం యాచి. తం భిక్ఖూ న ఇచ్ఛింసు పబ్బాజేతుం. సో భిక్ఖూసు పబ్బజ్జం అలభమానో కిసో అహోసి లూఖో దుబ్బణ్ణో ఉప్పణ్డుప్పణ్డుకజాతో ధమనిసన్థతగత్తో. అద్దసా ఖో భగవా తం బ్రాహ్మణం కిసం లూఖం దుబ్బణ్ణం ఉప్పణ్డుప్పణ్డుకజాతం ధమనిసన్థతగత్తం, దిస్వాన భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘కిం ను ఖో సో, భిక్ఖవే, బ్రాహ్మణో కిసో లూఖో దుబ్బణ్ణో ఉప్పణ్డుప్పణ్డుకజాతో ధమనిసన్థతగత్తో’’తి? ఏసో, భన్తే, బ్రాహ్మణో భిక్ఖూ ఉపసఙ్కమిత్వా పబ్బజ్జం యాచి. తం భిక్ఖూ న ఇచ్ఛింసు పబ్బాజేతుం. సో భిక్ఖూసు పబ్బజ్జం అలభమానో కిసో లూఖో దుబ్బణ్ణో ఉప్పణ్డుప్పణ్డుకజాతో ధమనిసన్థతగత్తోతి. అథ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘కో ను ఖో, భిక్ఖవే, తస్స బ్రాహ్మణస్స అధికారం సరసీ’’తి? ఏవం వుత్తే ఆయస్మా సారిపుత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అహం ఖో, భన్తే, తస్స బ్రాహ్మణస్స అధికారం సరామీ’’తి. ‘‘కిం పన త్వం, సారిపుత్త, తస్స బ్రాహ్మణస్స అధికారం సరసీ’’తి? ‘‘ఇధ మే, భన్తే, సో బ్రాహ్మణో రాజగహే పిణ్డాయ చరన్తస్స కటచ్ఛుభిక్ఖం దాపేసి. ఇమం ఖో అహం, భన్తే, తస్స బ్రాహ్మణస్స అధికారం సరామీ’’తి. ‘‘సాధు సాధు, సారిపుత్త, కతఞ్ఞునో హి, సారిపుత్త, సప్పురిసా కతవేదినో. తేన హి త్వం, సారిపుత్త, తం బ్రాహ్మణం పబ్బాజేహి ఉపసమ్పాదేహీ’’తి. ‘‘కథాహం, భన్తే, తం బ్రాహ్మణం పబ్బాజేమి ఉపసమ్పాదేమీ’’తి? అథ ఖో భగవా ఏతస్మిం నిదానే ఏతస్మిం పకరణే ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – యా సా, భిక్ఖవే, మయా తీహి సరణగమనేహి ఉపసమ్పదా అనుఞ్ఞాతా, తం అజ్జతగ్గే పటిక్ఖిపామి. అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఞత్తిచతుత్థేన కమ్మేన ఉపసమ్పాదేతుం [ఉపసమ్పదం (సీ. స్యా.)]. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, ఉపసమ్పాదేతబ్బో. బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన సఙ్ఘో ఞాపేతబ్బో –

౭౦. ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. అయం ఇత్థన్నామో ఇత్థన్నామస్స ఆయస్మతో ఉపసమ్పదాపేక్ఖో. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఇత్థన్నామం ఉపసమ్పాదేయ్య ఇత్థన్నామేన ఉపజ్ఝాయేన. ఏసా ఞత్తి.

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. అయం ఇత్థన్నామో ఇత్థన్నామస్స ఆయస్మతో ఉపసమ్పదాపేక్ఖో. సఙ్ఘో ఇత్థన్నామం ఉపసమ్పాదేతి ఇత్థన్నామేన ఉపజ్ఝాయేన. యస్సాయస్మతో ఖమతి ఇత్థన్నామస్స ఉపసమ్పదా ఇత్థన్నామేన ఉపజ్ఝాయేన, సో తుణ్హస్స; యస్స నక్ఖమతి, సో భాసేయ్య.

‘‘దుతియమ్పి ఏతమత్థం వదామి – సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. అయం ఇత్థన్నామో ఇత్థన్నామస్స ఆయస్మతో ఉపసమ్పదాపేక్ఖో. సఙ్ఘో ఇత్థన్నామం ఉపసమ్పాదేతి ఇత్థన్నామేన ఉపజ్ఝాయేన. యస్సాయస్మతో ఖమతి ఇత్థన్నామస్స ఉపసమ్పదా ఇత్థన్నామేన ఉపజ్ఝాయేన, సో తుణ్హస్స; యస్స నక్ఖమతి, సో భాసేయ్య.

‘‘తతియమ్పి ఏతమత్థం వదామి – సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. అయం ఇత్థన్నామో ఇత్థన్నామస్స ఆయస్మతో ఉపసమ్పదాపేక్ఖో. సఙ్ఘో ఇత్థన్నామం ఉపసమ్పాదేతి ఇత్థన్నామేన ఉపజ్ఝాయేన. యస్సాయస్మతో ఖమతి ఇత్థన్నామస్స ఉపసమ్పదా ఇత్థన్నామేన ఉపజ్ఝాయేన, సో తుణ్హస్స; యస్స నక్ఖమతి, సో భాసేయ్య.

‘‘ఉపసమ్పన్నో సఙ్ఘేన ఇత్థన్నామో ఇత్థన్నామేన ఉపజ్ఝాయేన. ఖమతి సఙ్ఘస్స, తస్మా తుణ్హీ, ఏవమేతం ధారయామీ’’తి.

౭౧. తేన ఖో పన సమయేన అఞ్ఞతరో భిక్ఖు ఉపసమ్పన్నసమనన్తరా అనాచారం ఆచరతి. భిక్ఖూ ఏవమాహంసు – ‘‘మావుసో, ఏవరూపం అకాసి, నేతం కప్పతీ’’తి. సో ఏవమాహ – ‘‘నేవాహం ఆయస్మన్తే యాచిం ఉపసమ్పాదేథ మన్తి. కిస్స మం తుమ్హే అయాచితా ఉపసమ్పాదిత్థా’’తి? భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం. న, భిక్ఖవే, అయాచితేన ఉపసమ్పాదేతబ్బో. యో ఉపసమ్పాదేయ్య, ఆపత్తి దుక్కటస్స. అనుజానామి, భిక్ఖవే, యాచితేన ఉపసమ్పాదేతుం. ఏవఞ్చ పన, భిక్ఖవే, యాచితబ్బో. తేన ఉపసమ్పదాపేక్ఖేన సఙ్ఘం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకంసం ఉత్తరాసఙ్గం కరిత్వా భిక్ఖూనం పాదే వన్దిత్వా ఉక్కుటికం నిసీదిత్వా అఞ్జలిం పగ్గహేత్వా ఏవమస్స వచనీయో – ‘‘సఙ్ఘం, భన్తే, ఉపసమ్పదం యాచామి, ఉల్లుమ్పతు మం, భన్తే, సఙ్ఘో అనుకమ్పం ఉపాదాయా’’తి. దుతియమ్పి యాచితబ్బో. తతియమ్పి యాచితబ్బో. బ్యత్తేన భిక్ఖునా పటిబలేన సఙ్ఘో ఞాపేతబ్బో –

౭౨. ‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. అయం ఇత్థన్నామో ఇత్థన్నామస్స ఆయస్మతో ఉపసమ్పదాపేక్ఖో. ఇత్థన్నామో సఙ్ఘం ఉపసమ్పదం యాచతి ఇత్థన్నామేన ఉపజ్ఝాయేన. యది సఙ్ఘస్స పత్తకల్లం, సఙ్ఘో ఇత్థన్నామం ఉపసమ్పాదేయ్య ఇత్థన్నామేన ఉపజ్ఝాయేన. ఏసా ఞత్తి.

‘‘సుణాతు మే, భన్తే, సఙ్ఘో. అయం ఇత్థన్నామో ఇత్థన్నామస్స ఆయస్మతో ఉపసమ్పదాపేక్ఖో. ఇత్థన్నామో సఙ్ఘం ఉపసమ్పదం యాచతి ఇత్థన్నామేన ఉపజ్ఝాయేన. సఙ్ఘో ఇత్థన్నామం ఉపసమ్పాదేతి ఇత్థన్నామేన ఉపజ్ఝాయేన. యస్సాయస్మతో ఖమతి ఇత్థన్నామస్స ఉపసమ్పదా ఇత్థన్నామేన ఉపజ్ఝాయేన, సో తుణ్హస్స; యస్స నక్ఖమతి, సో భాసేయ్య.

‘‘దుతియమ్పి ఏతమత్థం వదామి…పే… తతియమ్పి ఏతమత్థం వదామి…పే….

౭౩. తేన ఖో పన సమయేన రాజగహే పణీతానం భత్తానం భత్తపటిపాటి అట్ఠితా [అధిట్ఠితా (క.)] హోతి. అథ ఖో అఞ్ఞతరస్స బ్రాహ్మణస్స ఏతదహోసి – ‘‘ఇమే ఖో సమణా సక్యపుత్తియా సుఖసీలా సుఖసమాచారా, సుభోజనాని భుఞ్జిత్వా నివాతేసు సయనేసు సయన్తి. యంనూనాహం సమణేసు సక్యపుత్తియేసు పబ్బజేయ్య’’న్తి. అథ ఖో సో బ్రాహ్మణో భిక్ఖూ ఉపసఙ్కమిత్వా పబ్బజ్జం యాచి. తం భిక్ఖూ పబ్బాజేసుం ఉపసమ్పాదేసుం. తస్మిం పబ్బజితే భత్తపటిపాటి ఖీయిత్థ. భిక్ఖూ ఏవమాహంసు – ‘‘ఏహి దాని, ఆవుసో, పిణ్డాయ చరిస్సామా’’తి. సో ఏవమాహ – ‘‘నాహం, ఆవుసో, ఏతంకారణా పబ్బజితో పిణ్డాయ చరిస్సామీతి. సచే మే దస్సథ భుఞ్జిస్సామి, నో చే మే దస్సథ విబ్భమిస్సామీ’’తి. ‘‘కిం పన త్వం, ఆవుసో, ఉదరస్స కారణా పబ్బజితో’’తి? ‘‘ఏవమావుసో’’తి. యే తే భిక్ఖూ అప్పిచ్ఛా…పే… తే ఉజ్ఝాయన్తి ఖియ్యన్తి విపాచేన్తి – కథఞ్హి నామ భిక్ఖు ఏవం స్వాక్ఖాతే ధమ్మవినయే ఉదరస్స కారణా పబ్బజిస్సతీతి. తే భిక్ఖూ భగవతో ఏతమత్థం ఆరోచేసుం…పే… సచ్చం కిర త్వం, భిక్ఖు, ఉదరస్స కారణా పబ్బజితోతి? సచ్చం భగవాతి. విగరహి బుద్ధో భగవా…పే… ‘‘కథఞ్హి నామ త్వం, మోఘపురిస, ఏవం స్వాక్ఖాతే ధమ్మవినయే ఉదరస్స కారణా పబ్బజిస్ససి. నేతం, మోఘపురిస, అప్పసన్నానం వా పసాదాయ పసన్నానం వా భియ్యోభావాయ’’…పే… విగరహిత్వా…పే… ధమ్మిం కథం కత్వా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, ఉపసమ్పాదేన్తేన చత్తారో నిస్సయే ఆచిక్ఖితుం – పిణ్డియాలోపభోజనం నిస్సాయ పబ్బజ్జా, తత్థ తే యావజీవం ఉస్సాహో కరణీయో; అతిరేకలాభో – సఙ్ఘభత్తం, ఉద్దేసభత్తం, నిమన్తనం, సలాకభత్తం, పక్ఖికం, ఉపోసథికం, పాటిపదికం. పంసుకూలచీవరం నిస్సాయ పబ్బజ్జా, తత్థ తే యావజీవం ఉస్సాహో కరణీయో; అతిరేకలాభో – ఖోమం, కప్పాసికం, కోసేయ్యం, కమ్బలం, సాణం, భఙ్గం. రుక్ఖమూలసేనాసనం నిస్సాయ పబ్బజ్జా, తత్థ తే యావజీవం ఉస్సాహో కరణీయో; అతిరేకలాభో – విహారో, అడ్ఢయోగో, పాసాదో, హమ్మియం, గుహా. పూతిముత్తభేసజ్జం నిస్సాయ పబ్బజ్జా, తత్థ తే యావజీవం ఉస్సాహో కరణీయో; అతిరేకలాభో – సప్పి, నవనీతం, తేలం, మధు, ఫాణిత’’న్తి.

పణామితకథా నిట్ఠితా.

ఉపజ్ఝాయవత్తభాణవారో నిట్ఠితో పఞ్చమో.

పఞ్చమభాణవారో