౧౨. సత్తసతికక్ఖన్ధకం

దసవత్థుకథావణ్ణనా

౪౪౬. సత్తసతికక్ఖన్ధకే నిక్ఖిత్తమణిసువణ్ణాతి రూపియసిక్ఖాపదేనేవ పటిక్ఖిత్తమణిసువణ్ణా. తత్థ మణిగ్గహణేన సబ్బం దుక్కటవత్థు, సువణ్ణగ్గహణేన సబ్బం పాచిత్తియవత్థు గహితం హోతి. భిక్ఖగ్గేనాతి భిక్ఖుగణనాయ.

౪౪౭. ఉపక్కిలేసాతి విరోచితుం అదత్వా ఉపక్కిలిట్ఠభావకరణేన ఉపక్కిలేసా. మహికాతి హిమం. ధూమో చ రజో చ ధూమరజో. ఏత్థ పురిమా తయో అసమ్పత్తఉపక్కిలేసా, రాహు పన సమ్పత్తఉపక్కిలేసవసేన కథితోతి వేదితబ్బో. సమణబ్రాహ్మణా న తపన్తి న భాసన్తి న విరోచన్తీతి గుణపతాపేన న తపన్తి గుణోభాసేన న భాసన్తి గుణవిరోచనేన న విరోచన్తి. సురామేరయపానా అప్పటివిరతాతి పఞ్చవిధాయ సురాయ చతుబ్బిధస్స చ మేరయస్స పానతో అవిరతా.

అవిజ్జానివుటాతి అవిజ్జాయ నివారితా పిహితా. పియరూపాభినన్దినోతి పియరూపం సాతరూపం అభినన్దమానా తుస్సమానా. సాదియన్తీతి గణ్హన్తి. అవిద్దసూతి అన్ధబాలా. సరజాతి సకిలేసరజా. మగాతి మిగసదిసా. తస్మిం తస్మిం విసయే భవే వా నేతీతి నేత్తి, తణ్హాయేతం అధివచనం. తాయ సహ వత్తన్తీతి సనేత్తికా.

౪౪౮. తం పరిసం ఏతదవోచాతి (సం. ని. అట్ఠ. ౩.౪.౩౬౨) తస్స కిర ఏవం అహోసి ‘‘కులపుత్తా పబ్బజన్తా పుత్తదారఞ్చేవ జాతరూపరజతఞ్చ పహాయేవ పబ్బజన్తి, న చ సక్కా యం పహాయ పబ్బజితా తం ఏతేహి గాహేతు’’న్తి నయగ్గాహే ఠత్వా ఏతం ‘‘మా అయ్యా’’తిఆదివచనం అవోచ. ఏకంసేనేతన్తి ఏతం పఞ్చకామగుణకప్పనం ‘‘అస్సమణధమ్మో అసక్యపుత్తియధమ్మో’’తి ఏకంసేన ధారేయ్యాసి.

తిణన్తి సేనాసనచ్ఛదనతిణం. పరియేసితబ్బన్తి తిణచ్ఛదనే వా ఇట్ఠకచ్ఛదనే వా గేహే పలుజ్జన్తే యేహి తం కారితం, తేసం సన్తికం గన్త్వా ‘‘తుమ్హేహి కారితం సేనాసనం ఓవస్సతి, న సక్కా తత్థ వసితు’’న్తి ఆచిక్ఖితబ్బం. మనుస్సా సక్కోన్తా కరిస్సన్తి, అసక్కోన్తా ‘‘తుమ్హే వడ్ఢకీ గహేత్వా కారాపేథ, మయం తే సఞ్ఞాపేస్సామా’’తి వక్ఖన్తి. ఏవం వుత్తే కారేత్వా తేసం ఆచిక్ఖితబ్బం, మనుస్సా వడ్ఢకీనం దాతబ్బం దస్సన్తి. సచే ఆవాససామికా నత్థి, అఞ్ఞేసమ్పి భిక్ఖాచారవత్తేన ఆరోచేత్వా కారేతుం వట్టతి. ఇమం సన్ధాయ ‘‘పరియేసితబ్బ’’న్తి వుత్తం.

దారూతి సేనాసనే గోపానసిఆదీసు పలుజ్జమానేసు తదత్థాయ దారు పరియేసితబ్బం. సకటన్తి గిహివికటం వా తావకాలికం వా కత్వా సకటం పరియేసితబ్బం. న కేవలఞ్చ సకటమేవ, అఞ్ఞమ్పి వాసిఫరసుకుదాలాదిఉపకరణం ఏవం పరియేసితుం వట్టతి. పురిసోతి హత్థకమ్మవసేన పురిసో పరియేసితబ్బో. యం కఞ్చి హి పురిసం ‘‘హత్థకమ్మం ఆవుసో దస్ససీ’’తి వత్వా ‘‘దస్సామి భన్తే’’తి వుత్తే ‘‘ఇమస్మిం ఇదఞ్చిదఞ్చ కరోహీ’’తి యం ఇచ్ఛతి, తం కారేతుం వట్టతి. న త్వేవాహం గామణి కేనచి పరియాయేనాతి జాతరూపరజతం పనాహం కేనచిపి కారణేన పరియేసితబ్బన్తి న వదామి.

౪౪౯. పాపకం కతన్తి అసున్దరం కతం.

౪౫౦. అహోగఙ్గోతి తస్స పబ్బతస్స నామం.

౪౫౧. పటికచ్చేవ గచ్ఛేయ్యన్తి యత్థ తం అధికరణం వూపసమేతుం భిక్ఖూ సన్నిపతన్తి, తత్థ పఠమమేవ గచ్ఛేయ్యం. సమ్భావేసున్తి పాపుణింసు.

౪౫౨. అలోణకం భవిస్సతీతి అలోణకం భత్తం వా బ్యఞ్జనం వా భవిస్సతి. ఆసుతాతి సబ్బసమ్భారసజ్జితా. ‘‘అసుత్తా’’తి వా పాఠో.

౪౫౩. ఉజ్జవింసూతి నావం ఆరుయ్హ పటిసోతేన గచ్ఛింసు. పాచీనకాతి పాచీనదేసవాసినో.

౪౫౪. నను త్వం ఆవుసో వుడ్ఢో వీసతివస్సోసీతి నను త్వం ఆవుసో వీసతివస్సో, న నిస్సయపటిబద్ధో, కస్మా తం థేరో పణామేతీతి దీపేన్తి. గరునిస్సయం గణ్హామాతి కిఞ్చాపి మయం మహల్లకా, ఏతం పన థేరం గరుం కత్వా వసిస్సామాతి అధిప్పాయో.

౪౫౫. మేత్తాయ రూపావచరసమాధిమత్తభావతో ‘‘కుల్లకవిహారేనా’’తి వుత్తం, ఖుద్దకేన విహారేనాతి అత్థో, ఖుద్దకతా చస్స అగమ్భీరభావతోతి ఆహ ‘‘ఉత్తానవిహారేనా’’తి. సుఞ్ఞతావిహారేనాతి సుఞ్ఞతాముఖేన అధిగతఫలసమాపత్తిం సన్ధాయ వుత్తం.

౪౫౭. సుత్తవిభఙ్గేతి పదభాజనీయే. తేన సద్ధిన్తి పురేపటిగ్గహితలోణేన సద్ధిం. న హి ఏత్థ యావజీవికం తదహుపటిగ్గహితన్తి ‘‘కప్పతి సిఙ్గిలోణకప్పో’’తి ఏత్థ వుత్తసిఙ్గిలోణం సన్ధాయ వుత్తం. తఞ్హి పురే పటిగ్గహేత్వా సిఙ్గేన పరిహటం న తదహుపటిగ్గహితం. యావకాలికమేవ తదహుపటిగ్గహితన్తి సిఙ్గిలోణేన మిస్సేత్వా భుఞ్జితబ్బం అలోణామిసం సన్ధాయ వుత్తం. ఉపోసథసంయుత్తేతి ఉపోసథపటిసంయుత్తే, ఉపోసథక్ఖన్ధకేతి వుత్తం హోతి. అతిసరణం అతిసారో, అతిక్కమో. వినయస్స అతిసారో వినయాతిసారో. తం పమాణం కరోన్తస్సాతి దసాయ సద్ధిం నిసీదనే యం పమాణం వుత్తం, దసాయ వినా తం పమాణం కరోన్తస్స. సేసమేత్థ సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

సత్తసతికక్ఖన్ధకవణ్ణనా నిట్ఠితా.

ద్వివగ్గసఙ్గహాతి చూళవగ్గమహావగ్గసఙ్ఖాతేహి ద్వీహి వగ్గేహి సఙ్గహితా. ద్వావీసతిపభేదనాతి మహావగ్గే దస, చూళవగ్గే ద్వాదసాతి ఏవం ద్వావీసతిప్పభేదా. సాసనేతి సత్థుసాసనే. యే ఖన్ధకా వుత్తాతి యోజేతబ్బం.

ఇతి సమన్తపాసాదికాయ వినయట్ఠకథాయ సారత్థదీపనియం

చూళవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.

నమో తస్స భగవతో అరహతో సమ్మాసమ్బుద్ధస్స

పరివార-టీకా

సోళసమహావారో

పఞ్ఞత్తివారవణ్ణనా

విసుద్ధపరివారస్సాతి సబ్బసో పరిసుద్ధఖీణాసవపరివారస్స. ధమ్మక్ఖన్ధసరీరస్సాతి సీలసమాధిపఞ్ఞావిముత్తివిముత్తిఞాణదస్సనసఙ్ఖాతధమ్మక్ఖన్ధసరీరస్స సాసనేతి సమ్బన్ధో. తస్సాతి ‘‘పరివారో’’తి యో సఙ్గహం ఆరుళ్హో, తస్స. పుబ్బాగతం నయన్తి పుబ్బే ఆగతం వినిచ్ఛయం.

౧. పకతత్థపటినిద్దేసో త-సద్దోతి తస్స ‘‘భగవతా’’తిఆదీహి పదేహి సమానాధికరణభావేన వుత్తత్థస్స యాయ వినయపఞ్ఞత్తియా భగవా పకతో అధికతో సుపాకటో చ, తం వినయపఞ్ఞత్తిం సద్ధిం యాచనాయ అత్థభావేన దస్సేన్తో ‘‘యో సో…పే… వినయపఞ్ఞత్తిం పఞ్ఞపేసీ’’తి ఆహ. తత్థ వినయపఞ్ఞత్తిన్తి వినయభూతం పఞ్ఞత్తిం.

‘‘జానతా పస్సతా’’తి ఇమేసం పదానం వినయస్స అధికతత్తా తత్థ వుత్తనయేన తావ అత్థం యోజేత్వా ఇదాని సుత్తన్తనయేన దస్సేన్తో సతిపి ఞాణదస్సన-సద్దానం పఞ్ఞావేవచనభావే తేన తేన విసేసేన తేసం విసయవిసేసపవత్తిదస్సనత్థం విజ్జత్తయవసేన అభిఞ్ఞానావరణఞాణవసేన సబ్బఞ్ఞుతఞ్ఞాణమంసచక్ఖువసేన పటివేధదేసనాఞాణవసేన చ అత్థం యోజేత్వా దస్సేన్తో ‘‘అపిచా’’తిఆదిమాహ. తత్థ పుబ్బేనివాసాదీహీతి పుబ్బేనివాసాసవక్ఖయఞాణేహి. పటివేధపఞ్ఞాయాతి అరియమగ్గపఞ్ఞాయ. దేసనాపఞ్ఞాయ పస్సతాతి దేసేతబ్బధమ్మానం దేసేతబ్బప్పకారం బోధనేయ్యపుగ్గలానఞ్చ ఆసయానుసయచరితాధిముత్తిఆదిభేదం ధమ్మం దేసనాపఞ్ఞాయ యాథావతో పస్సతా. అరహతాతి అరీనం, అరానఞ్చ హతత్తా, పచ్చయాదీనఞ్చ అరహత్తా అరహతా. సమ్మాసమ్బుద్ధేనాతి సమ్మా సామఞ్చ సచ్చానం బుద్ధత్తా సమ్మాసమ్బుద్ధేన. అథ వా అన్తరాయికధమ్మే జానతా, నియ్యానికధమ్మే పస్సతా, కిలేసారీనం హతత్తా అరహతా, సమ్మా సామం సబ్బధమ్మానం బుద్ధత్తా సమ్మాసమ్బుద్ధేనాతి ఏవం చతువేసారజ్జవసేనపేత్థ యోజనా వేదితబ్బా.

అపిచ ఠానాట్ఠానాదివిభాగం జానతా, యథాకమ్మూపగే సత్తే పస్సతా, సవాసనఆసవానం ఛిన్నత్తా అరహతా, అభిఞ్ఞేయ్యాదిభేదే ధమ్మే అభిఞ్ఞేయ్యాదితో అవిపరీతావబోధతో సమ్మాసమ్బుద్ధేన. అథ వా తీసు కాలేసు అప్పటిహతఞాణతాయ జానతా, కాయకమ్మాదివసేన తిణ్ణమ్పి కమ్మానం ఞాణానుపరివత్తితో సమ్మా కారితాయ పస్సతా, దవాదీనం అభావసాధికాయ పహానసమ్పదాయ అరహతా, ఛన్దాదీనం అహానిహేతుభూతాయ అక్ఖయపటిభానసాధికాయ సబ్బఞ్ఞుతాయ సమ్మాసమ్బుద్ధేనాతి ఏవం దసబలఅట్ఠారసావేణికబుద్ధధమ్మవసేనపి యోజనా కాతబ్బా.

౨. పుచ్ఛావిస్సజ్జనేతి పుచ్ఛాయ విస్సజ్జనే. ఏత్థాతి ఏతస్మిం పుచ్ఛావిస్సజ్జనే. మజ్ఝిమదేసేయేవ పఞ్ఞత్తీతి తస్మింయేవ దేసే యథావుత్తవత్థువీతిక్కమే ఆపత్తిసమ్భవతో. వినీతకథాతి వినీతవత్థుకథా, అయమేవ వా పాఠో.

కాయేన పన ఆపత్తిం ఆపజ్జతీతి పుబ్బభాగే సేవనచిత్తం అఙ్గం కత్వా కాయద్వారసఙ్ఖాతవిఞ్ఞత్తిం జనయిత్వా పవత్తచిత్తుప్పాదసఙ్ఖాతం ఆపత్తిం ఆపజ్జతి. కిఞ్చాపి హి చిత్తేన సముట్ఠాపితా విఞ్ఞత్తి, తథాపి చిత్తేన అధిప్పేతస్స అత్థస్స కాయవిఞ్ఞత్తియా సాధితత్తా ‘‘కాయద్వారేన ఆపత్తిం ఆపజ్జతీ’’తి వుచ్చతి. ఇమమత్థం సన్ధాయాతి ఆపన్నాయ ఆపత్తియా అనాపత్తిభావాపాదనస్స అసక్కుణేయ్యతాసఙ్ఖాతమత్థం సన్ధాయ, న భణ్డనాదివూపసమం.

౩. పోరాణకేహి మహాథేరేహీతి సీహళదీపవాసీహి మహాథేరేహి. ఠపితాతి పోత్థకసఙ్గహారోహనకాలే ఠపితా. చతుత్థసఙ్గీతిసదిసా హి పోత్థకారోహసఙ్గీతి. ఉభతోవిభఙ్గే ద్వత్తింస వారా సువిఞ్ఞేయ్యావ.

సముట్ఠానసీసవణ్ణనా

౨౫౭. సముట్ఠానకథాయ పన కరుణాసీతలభావేన చన్దసదిసత్తా ‘‘బుద్ధచన్దే’’తి వుత్తం, కిలేసతిమిరపహానతో ‘‘బుద్ధాదిచ్చే’’తి వుత్తం. పిటకే తీణి దేసయీతి యస్మా తే దేసయన్తి, తస్మా అఙ్గిరసోపి పిటకాని తీణి దేసయి. తాని కతమానీతి ఆహ ‘‘సుత్తన్త’’న్తిఆది. మహాగుణన్తి మహానిసంసం. ఏవం నీయతి సద్ధమ్మో, వినయో యది తిట్ఠతీతి యది వినయపరియత్తి అనన్తరహితా తిట్ఠతి పవత్తతి, ఏవం సతి పటిపత్తిపటివేధసద్ధమ్మో నీయతి పవత్తతి. వినయపరియత్తి పన కథం తిట్ఠతీతి ఆహ ‘‘ఉభతోచా’’తిఆది. పరివారేన గన్థితా తిట్ఠన్తీతి యోజేతబ్బం. తస్సేవ పరివారస్సాతి తస్మింయేవ పరివారే.

నియతకతన్తి కతనియతం, నియమితన్తి అత్థో. అఞ్ఞేహి సద్ధిన్తి సేససిక్ఖాపదేహి సద్ధిం. అసమ్భిన్నసముట్ఠానానీతి అసఙ్కరసముట్ఠానాని.

తస్మా సిక్ఖేతి యస్మా వినయే సతి సద్ధమ్మో తిట్ఠతి, వినయో చ పరివారేన గన్థితో తిట్ఠతి, పరివారే చ సముట్ఠానాదీని దిస్సన్తి, తస్మా సిక్ఖేయ్య పరివారం, ఉగ్గణ్హేయ్యాతి అత్థో.

ఆదిమ్హి తావ పురిమనయేతి ‘‘ఛన్నం ఆపత్తిసముట్ఠానానం కతిహి సముట్ఠానేహి సముట్ఠాతీతి ఏకేన సముట్ఠానేన సముట్ఠాతి, కాయతో చ చిత్తతో చ సముట్ఠాతీ’’తిఆదినా (పరి. ౧౮౭) పఞ్ఞత్తివారే సకిం ఆగతనయం సన్ధాయేతం వుత్తం.

౨౫౮. నానుబన్ధే పవత్తినిన్తి ‘‘యా పన భిక్ఖునీ వుట్ఠాపితం పవత్తినిం ద్వే వస్సాని నానుబన్ధేయ్యా’’తి (పాచి. ౧౧౧౧) వుత్తసిక్ఖాపదం.

౨౭౦. అకతన్తి అఞ్ఞేహి అమిస్సీకతం, నియతసముట్ఠానన్తి వుత్తం హోతి.

అన్తరపేయ్యాలం

కతిపుచ్ఛావారవణ్ణనా

౨౭౧. వేరం మణతీతి రాగాదివేరం మణతి వినాసేతి. ఏతాయాతి విరతియా. నియ్యానన్తి మగ్గం. కాయపాగబ్బియన్తి కాయపాగబ్బియవసేన పవత్తం కాయదుచ్చరితం.

౨౭౪. సారణీయాతి సరితబ్బయుత్తా అనుస్సరణారహా అద్ధానే అతిక్కన్తేపి న సమ్ముస్సితబ్బా. మిజ్జతి సినియ్హతి ఏతాయాతి మేత్తా, మిత్తభావో. మేత్తా ఏతస్స అత్థీతి మేత్తం కాయకమ్మం, తం పన యస్మా మేత్తాసహగతచిత్తసముట్ఠానం, తస్మా వుత్తం ‘‘మేత్తచిత్తేన కతం కాయకమ్మ’’న్తి. ఆవీతి పకాసం. పకాసభావో చేత్థ యం ఉద్దిస్స తం కాయకమ్మం కరీయతి, తస్స సమ్ముఖభావతోతి ఆహ ‘‘సమ్ముఖా’’తి. రహోతి అపకాసం. అపకాసతా చ యం ఉద్దిస్స తం కమ్మం కరీయతి, తస్స అపచ్చక్ఖభావతోతి ఆహ ‘‘పరమ్ముఖా’’తి. ఉభయేహీతి నవకేహి థేరేహి చ. పియం పియాయితబ్బం కరోతీతి పియకరణో. గరుం గరుట్ఠానియం కరోతీతి గరుకరణో. సఙ్గహాయాతి సఙ్గహవత్థువిసేసభావతో సబ్రహ్మచారీనం సఙ్గహణత్థాయ. అవివాదాయాతి సఙ్గహవత్థుభావతో ఏవ న వివాదాయ. సతి చ అవివాదహేతుభూతసఙ్గహకత్తే తేసం వసేన సబ్రహ్మచారీనం సమగ్గభావో భేదాభావో సిద్ధోయేవాతి ఆహ ‘‘సమగ్గభావాయా’’తిఆది.

పగ్గయ్హ వచనన్తి కేవలం ‘‘దేవో’’తి అవత్వా ‘‘దేవత్థేరో’’తి గుణేహి థిరభావజోతనం పగ్గణ్హిత్వా ఉచ్చం కత్వా వచనం. మమత్తబోధనవచనం మమాయనవచనం. ఏకన్తతిరోక్ఖస్స మనోకమ్మస్స సమ్ముఖతా నామ విఞ్ఞత్తిసముట్ఠాపనవసేనేవ హోతి, తఞ్చ ఖో లోకే కాయకమ్మన్తి పాకటం పఞ్ఞాతం హత్థవికారాదిం అనామసిత్వాయేవ దస్సేన్తో ‘‘నయనాని ఉమ్మీలేత్వా’’తిఆదిమాహ. కామఞ్చేత్థ మేత్తాసినేహసినిద్ధానం నయనానం ఉమ్మీలనా పసన్నేన ముఖేన ఓలోకనఞ్చ మేత్తం కాయకమ్మమేవ, యస్స పన చిత్తస్స వసేన నయనానం మేత్తాసినేహసినిద్ధతా ముఖస్స చ పసన్నతా, తం సన్ధాయ వుత్తం ‘‘మేత్తం మనోకమ్మం నామా’’తి.

ఇమాని (దీ. ని. అట్ఠ. ౨.౧౪౧; మ. ని. అట్ఠ. ౧.౪౯౨; అ. ని. అట్ఠ. ౩.౬.౧౧) చ మేత్తకాయకమ్మాదీని పాళియం భిక్ఖూనం వసేన ఆగతాని గిహీసుపి లబ్భన్తియేవ. భిక్ఖూనఞ్హి మేత్తచిత్తేన ఆచరియుపజ్ఝాయవత్తాదిఆభిసమాచారికధమ్మపూరణం మేత్తం కాయకమ్మం నామ. సబ్బఞ్చ అనవజ్జకాయకమ్మం ఆభిసమాచారికకమ్మన్తోగధమేవాతి వేదితబ్బం. గిహీనం చేతియవన్దనత్థాయ బోధివన్దనత్థాయ సఙ్ఘనిమన్తనత్థాయ గమనం, గామం వా పిణ్డాయ పవిట్ఠే భిక్ఖూ దిస్వా పచ్చుగ్గమనం, పత్తపటిగ్గహణం, ఆసనపఞ్ఞాపనం, అనుగమనన్తి ఏవమాదికం మేత్తం కాయకమ్మం నామ. భిక్ఖూనం మేత్తచిత్తేన ఆచారపఞ్ఞత్తిసిక్ఖాపన కమ్మట్ఠానకథన ధమ్మదేసనా పరిపుచ్ఛన అట్ఠకథాకథనవసేన పవత్తియమానం తేపిటకమ్పి బుద్ధవచనం మేత్తం వచీకమ్మం నామ. గిహీనం ‘‘చేతియవన్దనత్థాయ గచ్ఛామ, బోధివన్దనత్థాయ గచ్ఛామ, ధమ్మస్సవనం కరిస్సామ, దీపమాలాపుప్ఫపూజం కరిస్సామ, తీణి సుచరితాని సమాదాయ వత్తిస్సామ, సలాకభత్తాదీని దస్సామ, వస్సావాసికం దస్సామ, అజ్జ సఙ్ఘస్స చత్తారో పచ్చయే దస్సామ, సఙ్ఘం నిమన్తేత్వా ఖాదనీయాదీని సంవిదహథ, ఆసనాని పఞ్ఞపేథ, పానీయం ఉపట్ఠాపేథ, సఙ్ఘం పచ్చుగ్గన్త్వా ఆనేథ, పఞ్ఞత్తాసనే నిసీదాపేథ, ఛన్దజాతా ఉస్సాహజాతా వేయ్యావచ్చం కరోథా’’తిఆదికథనకాలే మేత్తం వచీకమ్మం నామ. భిక్ఖూనం పాతోవ ఉట్ఠాయ సరీరపటిజగ్గనం చేతియఙ్గణవత్తాదీని చ కత్వా వివిత్తాసనే నిసీదిత్వా ‘‘ఇమస్మిం విహారే భిక్ఖూ సుఖీ హోన్తు అవేరా అబ్యాపజ్జా’’తి చిన్తనం మేత్తం మనోకమ్మం నామ. గిహీనం ‘‘అయ్యా సుఖీ హోన్తు అవేరా అబ్యాపజ్జా’’తి చిన్తనం మేత్తం మనోకమ్మం నామ.

లాభాతి చీవరాదయో లద్ధపచ్చయా. ధమ్మికాతి కుహనాదిభేదం మిచ్ఛాజీవం వజ్జేత్వా ధమ్మేన సమేన భిక్ఖాచరియవత్తేన ఉప్పన్నా. అన్తమసో పత్తపరియాపన్నమత్తమ్పీతి పచ్ఛిమకోటియా పత్తే పరియాపన్నం పత్తస్స అన్తోగతం ద్వత్తికటచ్ఛుభిక్ఖామత్తమ్పి. దేయ్యం దక్ఖిణేయ్యఞ్చ అప్పటివిభత్తం కత్వా భుఞ్జతీతి అప్పటివిభత్తభోగీ. ఏత్థ హి ద్వే పటివిభత్తాని నామ ఆమిసపటివిభత్తం పుగ్గలపటివిభత్తఞ్చ. తత్థ ‘‘ఏత్తకం దస్సామి, ఏత్తకం న దస్సామీ’’తి ఏవం చిత్తేన విభజనం ఆమిసపటివిభత్తం నామ. ‘‘అసుకస్స దస్సామి, అసుకస్స న దస్సామీ’’తి ఏవం చిత్తేన విభజనం పన పుగ్గలపటివిభత్తం నామ. తదుభయమ్పి అకత్వా యో అప్పటివిభత్తం భుఞ్జతి, అయం అప్పటివిభత్తభోగీ నామ. తేనాహ ‘‘నేవ ఆమిసం పటివిభజిత్వా భుఞ్జతీ’’తిఆది. అదాతుమ్పీతి పి-సద్దేన దాతుమ్పి వట్టతీతి దస్సేతి. దానఞ్హి నామ న కస్సచి నివారితం, తేన దుస్సీలస్సపి అత్థికస్స సతి సమ్భవే దాతబ్బం, తఞ్చ ఖో కరుణాయనవసేన, న వత్తపూరణవసేన. సారణీయధమ్మపూరకస్స అప్పటివిభత్తభోగితాయ ‘‘సబ్బేసం దాతబ్బమేవా’’తి వుత్తం. గిలానాదీనం పన ఓదిస్సకం కత్వా దానం అప్పటివిభాగపక్ఖికం ‘‘అసుకస్స న దస్సామీ’’తి పటిక్ఖేపస్స అభావతో. బ్యతిరేకప్పధానో హి పటివిభాగో. తేనాహ ‘‘గిలానగిలానుపట్ఠాక…పే… విచేయ్య దాతుమ్పి వట్టతీ’’తి.

సాధారణభోగీతి ఏత్థ సాధారణభోగినో ఇదం లక్ఖణం – యం యం పణీతం లభతి, తం తం నేవ లాభేన లాభం నిజిగీసనముఖేన గిహీనం దేతి అత్తనో ఆజీవసుద్ధిం రక్ఖమానో, న అత్తనావ పరిభుఞ్జతి ‘‘మయ్హం అసాధారణభోగితా మా హోతూ’’తి. తం పటిగ్గణ్హన్తో చ ‘‘సఙ్ఘేన సాధారణం హోతూ’’తి గహేత్వా ఘణ్టిం పహరిత్వా పరిభుఞ్జితబ్బం సఙ్ఘసన్తకం వియ పస్సతి. ఇమినా చ తస్స లాభస్స తీసుపి కాలేసు సాధారణతో ఠపనం దస్సితం. ‘‘తం పటిగ్గణ్హన్తో చ సఙ్ఘేన సాధారణం హోతూ’’తి ఇమినా పటిగ్గహణకాలో దస్సితో, ‘‘గహేత్వా…పే… పస్సతీ’’తి ఇమినా పటిగ్గహితకాలో. తదుభయం పన తాదిసేన పుబ్బభాగేన వినా న హోతీతి అత్థసిద్ధో పురిమకాలో. తయిదమ్పి పటిగ్గహణతో పుబ్బేవస్స హోతి ‘‘సఙ్ఘేన సాధారణం హోతూతి పటిగ్గహేస్సామీ’’తి, పటిగ్గణ్హన్తస్స హోతి ‘‘సఙ్ఘేన సాధారణం హోతూతి పటిగ్గణ్హామీ’’తి, పటిగ్గహేత్వా హోతి ‘‘సఙ్ఘేన సాధారణం హోతూతి పటిగ్గహితం మయా’’తి ఏవం తిలక్ఖణసమ్పన్నం కత్వా లద్ధలాభం ఓసానలక్ఖణం అవికోపేత్వా పరిభుఞ్జన్తో సాధారణభోగీ అప్పటివిభత్తభోగీ చ హోతి.

ఇమం (దీ. ని. అట్ఠ. ౨.౧౪౧; మ. ని. అట్ఠ. ౧.౪౯౨; అ. ని. అట్ఠ. ౩.౬.౧౧) పన సారణీయధమ్మం కో పూరేతి, కో న పూరేతి? దుస్సీలో తావ న పూరేతి. న హి తస్స సన్తకం సీలవన్తో గణ్హన్తి. పరిసుద్ధసీలో పన వత్తం అఖణ్డేన్తో పూరేతి. తత్రిదం వత్తం – యో ఓదిస్సకం కత్వా మాతు వా పితు వా ఆచరియుపజ్ఝాయాదీనం వా దేతి, సో దాతబ్బం దేతు, సారణీయధమ్మో పనస్స న హోతి, పలిబోధజగ్గనం నామ హోతి. సారణీయధమ్మో హి ముత్తపలిబోధస్సేవ వట్టతి. తేన పన ఓదిస్సకం దేన్తేన గిలానగిలానుపట్ఠాకఆగన్తుకగమికానఞ్చేవ నవపబ్బజితస్స చ సఙ్ఘాటిపత్తగ్గహణం అజానన్తస్స దాతబ్బం. ఏతేసం దత్వా అవసేసం థేరాసనతో పట్ఠాయ థోకం థోకం అదత్వా యో యత్తకం గణ్హాతి, తస్స తత్తకం దాతబ్బం. అవసిట్ఠే అసతి పున పిణ్డాయ చరిత్వా థేరాసనతో పట్ఠాయ యం యం పణీతం, తం తం దత్వా సేసం భుఞ్జితబ్బం.

అయం పన సారణీయధమ్మో సారణీయధమ్మపూరణవిధిమ్హి సుసిక్ఖితాయ పరిసాయ సుపూరో హోతి. సుసిక్ఖితాయ హి పరిసాయ యో అఞ్ఞతో లభతి, సో న గణ్హాతి. అఞ్ఞతో అలభన్తోపి పమాణయుత్తమేవ గణ్హాతి, న అతిరేకం. అయఞ్చ పన సారణీయధమ్మో ఏవం పునప్పునం పిణ్డాయ చరిత్వా లద్ధం లద్ధం దేన్తస్సపి ద్వాదసహి వస్సేహి పూరతి, న తతో ఓరం. సచే హి ద్వాదసమేపి వస్సే సారణీయధమ్మపూరకో పిణ్డపాతపూరం పత్తం ఆసనసాలాయం ఠపేత్వా నహాయితుం గచ్ఛతి, సఙ్ఘత్థేరో చ ‘‘కస్సేసో పత్తో’’తి వత్వా ‘‘సారణీయధమ్మపూరకస్సా’’తి వుత్తే ‘‘ఆహరథ న’’న్తి సబ్బం పిణ్డపాతం విచారేత్వా భుఞ్జిత్వావ రిత్తపత్తం ఠపేతి. అథ సో భిక్ఖు రిత్తపత్తం దిస్వా ‘‘మయ్హం అనవసేసేత్వావ పరిభుఞ్జింసూ’’తి దోమనస్సం ఉప్పాదేతి, సారణీయధమ్మో భిజ్జతి, పున ద్వాదస వస్సాని పూరేతబ్బో హోతి. తిత్థియపరివాససదిసో హేస, సకిం ఖణ్డే జాతే పున పూరేతబ్బోవ. యో పన ‘‘లాభా వత మే, సులద్ధం వత మే, యస్స మే పత్తగతం అనాపుచ్ఛావ సబ్రహ్మచారినో పరిభుఞ్జన్తీ’’తి సోమనస్సం జనేతి, తస్స పుణ్ణో నామ హోతి.

ఏవం పూరితసారణీయధమ్మస్స పన నేవ ఇస్సా, న మచ్ఛరియం హోతి, మనుస్సానం పియో హోతి సులభపచ్చయో, పత్తగతమస్స దియ్యమానమ్పి న ఖీయతి, భాజనీయభణ్డట్ఠానే అగ్గభణ్డం లభతి, భయే వా ఛాతకే వా సమ్పత్తే దేవతా ఉస్సుక్కం ఆపజ్జన్తి.

తత్రిమాని వత్థూని – లేణగిరివాసీ తిస్సత్థేరో కిర మహాఖీరగామం ఉపనిస్సాయ వసతి. పఞ్ఞాసమత్తా థేరా నాగదీపం చేతియవన్దనత్థాయ గచ్ఛన్తా ఖీరగామే పిణ్డాయ చరిత్వా కిఞ్చి అలద్ధా నిక్ఖమింసు. థేరో పవిసన్తో తే దిస్వా పుచ్ఛి ‘‘లద్ధం, భన్తే’’తి. విచరిమ్హ, ఆవుసోతి. సో అలద్ధభావం ఞత్వా ఆహ ‘‘భన్తే, యావాహం ఆగచ్ఛామి, తావ ఇధేవ హోథా’’తి. మయం, ఆవుసో, పఞ్ఞాస జనా పత్తతేమనమత్తమ్పి న లభిమ్హాతి. భన్తే, నేవాసికా నామ పటిబలా హోన్తి, అలభన్తాపి భిక్ఖాచారమగ్గసభాగం జానన్తీతి. థేరా ఆగమింసు. థేరో గామం పావిసి. ధురగేహేయేవ మహాఉపాసికా ఖీరభత్తం సజ్జేత్వా థేరం ఓలోకయమానా ఠితా థేరస్స ద్వారం సమ్పత్తస్సేవ పత్తం పూరేత్వా అదాసి. సో తం ఆదాయ థేరానం సన్తికం గన్త్వా ‘‘గణ్హథ, భన్తే’’తి సఙ్ఘత్థేరం ఆహ. థేరో ‘‘అమ్హేహి ఏత్తకేహి కిఞ్చి న లద్ధం, అయం సీఘమేవ గహేత్వా ఆగతో, కిం ను ఖో’’తి సేసానం ముఖం ఓలోకేసి. థేరో ఓలోకనాకారేనేవ ఞత్వా ‘‘భన్తే, ధమ్మేన సమేన లద్ధో పిణ్డపాతో, నిక్కుక్కుచ్చా గణ్హథా’’తిఆదితో పట్ఠాయ సబ్బేసం యావదత్థం దత్వా అత్తనాపి యావదత్థం భుఞ్జి. అథ నం భత్తకిచ్చావసానే థేరా పుచ్ఛింసు ‘‘కదా, ఆవుసో, లోకుత్తరధమ్మం పటివిజ్ఝీ’’తి? నత్థి మే, భన్తే, లోకుత్తరధమ్మోతి. ఝానలాభీసి ఆవుసోతి? ఏతమ్పి మే, భన్తే, నత్థీతి. నను, ఆవుసో, పాటిహారియన్తి? సారణీయధమ్మో మే, భన్తే, పూరితో, తస్స మే పూరితకాలతో పట్ఠాయ సచేపి భిక్ఖుసతసహస్సం హోతి, పత్తగతం న ఖీయతీతి. సాధు సాధు సప్పురిస అనుచ్ఛవికమిదం తుయ్హన్తి. ఇదం తావ పత్తగతం న ఖీయతీతి ఏత్థ వత్థు.

అయమేవ పన థేరో చేతియపబ్బతే గిరిభణ్డమహాపూజాయ దానట్ఠానం గన్త్వా ‘‘ఇమస్మిం దానే కిం వరభణ్డ’’న్తి పుచ్ఛి. ద్వే సాటకా, భన్తేతి. ఏతే మయ్హం పాపుణిస్సన్తీతి. తం సుత్వా అమచ్చో రఞ్ఞో ఆరోచేసి ‘‘ఏకో దహరో ఏవం వదతీ’’తి. ‘‘దహరస్స ఏవం చిత్తం, మహాథేరానం పన సుఖుమా సాటకా వట్టన్తీ’’తి వత్వా ‘‘మహాథేరానం దస్సామీ’’తి ఠపేసి. తస్స భిక్ఖుసఙ్ఘే పటిపాటియా ఠితే దేన్తస్స మత్థకే ఠపితాపి తే సాటకా హత్థం నారోహన్తి, అఞ్ఞేవ ఆరోహన్తి. దహరస్స దానకాలే పన హత్థం ఆరుళ్హా. సో తస్స హత్థే ఠపేత్వా అమచ్చస్స ముఖం ఓలోకేత్వా దహరం నిసీదాపేత్వా దానం దత్వా సఙ్ఘం విస్సజ్జేత్వా దహరస్స సన్తికే నిసీదిత్వా ‘‘భన్తే, ఇమం ధమ్మం కదా పటివిజ్ఝిత్థా’’తి ఆహ. సో పరియాయేనపి అసన్తం అవదన్తో ‘‘నత్థి మయ్హం, మహారాజ, లోకుత్తరధమ్మో’’తి ఆహ. నను, భన్తే, పుబ్బేవ అవచుత్థాతి. ఆమ మహారాజ, సారణీయధమ్మపూరకో అహం, తస్స మే ధమ్మస్స పూరితకాలతో పట్ఠాయ భాజనీయట్ఠానే అగ్గభణ్డం పాపుణాతీతి. ‘‘సాధు సాధు భన్తే, అనుచ్ఛవికమిదం తుమ్హాక’’న్తి వన్దిత్వా పక్కామి. ఇదం భాజనీయట్ఠానే అగ్గభణ్డం పాపుణాతీతి ఏత్థ వత్థు.

చణ్డాలతిస్సభయేన పన భాతరగామవాసినో నాగత్థేరియా అనారోచేత్వావ పలాయింసు. థేరీ పచ్చూససమయే ‘‘అతి వియ అప్పనిగ్ఘోసో గామో, ఉపధారేథ తావా’’తి దహరభిక్ఖునియో ఆహ. తా గన్త్వా సబ్బేసం గతభావం ఞత్వా ఆగమ్మ థేరియా ఆరోచేసుం. సా సుత్వా ‘‘మా తుమ్హే తేసం గతభావం చిన్తయిత్థ, అత్తనో ఉద్దేసపరిపుచ్ఛాయోనిసోమనసికారేసుయేవ యోగం కరోథా’’తి వత్వా భిక్ఖాచారవేలాయం పారుపిత్వా అత్తద్వాదసమా గామద్వారే నిగ్రోధమూలే అట్ఠాసి. రుక్ఖే అధివత్థా దేవతా ద్వాదసన్నమ్పి భిక్ఖునీనం పిణ్డపాతం దత్వా ‘‘అయ్యే అఞ్ఞత్థ మా గచ్ఛథ, నిచ్చం ఇధేవ ఏథా’’తి ఆహ. థేరియా పన కనిట్ఠభాతా నాగత్థేరో నామ అత్థి, సో ‘‘మహన్తం భయం, న సక్కా యాపేతుం, పరతీరం గమిస్సామీ’’తి అత్తద్వాదసమో అత్తనో వసనట్ఠానా నిక్ఖన్తో ‘‘థేరిం దిస్వా గమిస్సామీ’’తి భాతరగామం ఆగతో. థేరీ ‘‘థేరా ఆగతా’’తి సుత్వా తేసం సన్తికం గన్త్వా ‘‘కిం అయ్యా’’తి పుచ్ఛి. సో తం పవత్తిం ఆచిక్ఖి. సా ‘‘అజ్జ ఏకదివసం విహారే వసిత్వా స్వేవ గమిస్సథా’’తి ఆహ. థేరా విహారం ఆగమంసు.

థేరీ పునదివసే రుక్ఖమూలే పిణ్డాయ చరిత్వా థేరం ఉపసఙ్కమిత్వా ‘‘ఇమం పిణ్డపాతం పరిభుఞ్జథా’’తి ఆహ. థేరో ‘‘వట్టిస్సతి థేరీ’’తి వత్వా తుణ్హీ అట్ఠాసి. ధమ్మికో తాత పిణ్డపాతో, కుక్కుచ్చం అకత్వా పరిభుఞ్జథాతి. వట్టిస్సతి థేరీతి. సా పత్తం గహేత్వా ఆకాసే ఖిపి. పత్తో ఆకాసే అట్ఠాసి. థేరో ‘‘సత్తతాలమత్తే ఠితమ్పి భిక్ఖునీభత్తమేవ థేరీ’’తి వత్వా ‘‘భయం నామ సబ్బకాలం న హోతి, భయే వూపసన్తే అరియవంసం కథయమానో ‘భో పిణ్డపాతిక భిక్ఖునీభత్తం భుఞ్జిత్వా వీతినామయిత్థా’తి చిత్తేన అనువదియమానో సన్థమ్భితుం న సక్ఖిస్సామి, అప్పమత్తా హోథ థేరియో’’తి మగ్గం ఆరుహి. రుక్ఖదేవతాపి ‘‘సచే థేరో థేరియా హత్థతో పిణ్డపాతం పరిభుఞ్జిస్సతి, న నం నివత్తేస్సామి, సచే న పరిభుఞ్జిస్సతి, నివత్తేస్సామీ’’తి చిన్తయమానా ఠత్వా థేరస్స గమనం దిస్వా రుక్ఖా ఓరుయ్హ ‘‘పత్తం, భన్తే, దేథా’’తి పత్తం గహేత్వా థేరం రుక్ఖమూలంయేవ ఆనేత్వా ఆసనం పఞ్ఞపేత్వా పిణ్డపాతం దత్వా కతభత్తకిచ్చం పటిఞ్ఞం కారేత్వా ద్వాదస భిక్ఖునియో ద్వాదస చ భిక్ఖూ సత్త వస్సాని ఉపట్ఠహి. ఇదం దేవతా ఉస్సుక్కం ఆపజ్జన్తీతి ఏత్థ వత్థు. తత్ర హి థేరీ సారణీయధమ్మపూరికా అహోసి.

నత్థి ఏతేసం ఖణ్డన్తి అఖణ్డాని, తం పన నేసం ఖణ్డం దస్సేతుం ‘‘యస్సా’’తిఆది వుత్తం. తత్థ ఉపసమ్పన్నసీలానం ఉద్దేసక్కమేన ఆదిఅన్తా వేదితబ్బా. తేనాహ ‘‘సత్తసూ’’తిఆది. అనుపసమ్పన్నసీలానం పన సమాదానక్కమేనపి ఆదిఅన్తా లబ్భన్తి. పరియన్తే ఛిన్నసాటకో వియాతి వత్థన్తే దసన్తే వా ఛిన్నవత్థం వియ. విసదిసుదాహరణఞ్చేతం ‘‘అఖణ్డానీ’’తి ఇమస్స అధికతత్తా. ఏవం సేసానిపి ఉదాహరణాని. ఖణ్డన్తి ఖణ్డవన్తం, ఖణ్డితం వా. ఛిద్దన్తిఆదీసుపి ఏసేవ నయో. విసభాగవణ్ణేన గావీ వియాతి సమ్బన్ధో. విసభాగవణ్ణేన ఉపడ్ఢం తతియభాగం వా సమ్భిన్నవణ్ణం సబలం, విసభాగవణ్ణేహేవ పన బిన్దూహి అన్తరన్తరా విమిస్సం కమ్మాసం. అయం ఇమేసం విసేసో.

భుజిస్సభావకరణతోతి తణ్హాదాసబ్యతో మోచేత్వా భుజిస్సభావకరణతో. సీలస్స చ తణ్హాదాసబ్యతో మోచనం వివట్టూపనిస్సయభావాపాదనం, తేనస్స వివట్టూపనిస్సయతా దస్సితా. ‘‘భుజిస్సభావకరణతో’’తి చ ఇమినా భుజిస్సకరాని భుజిస్సానీతి ఉత్తరపదలోపేనాయం నిద్దేసోతి దస్సేతి. యస్మా చ తంసమఙ్గీపుగ్గలో సేరీ సయంవసీ భుజిస్సో నామ హోతి, తస్మాపి భుజిస్సాని. సుపరిసుద్ధభావేన పాసంసత్తా విఞ్ఞుపసత్థాని. అవిఞ్ఞూనం పసంసాయ అప్పమాణభావతో విఞ్ఞూగహణం కతం. తణ్హాదిట్ఠీహి అపరామట్ఠత్తాతి ‘‘ఇమినాహం సీలేన దేవో వా భవిస్సామి దేవఞ్ఞతరో వా’’తి తణ్హాపరామాసేన ‘‘ఇమినాహం సీలేన దేవో హుత్వా తత్థ నిచ్చో ధువో సస్సతో భవిస్సామీ’’తి దిట్ఠిపరామాసేన చ అపరామట్ఠత్తా. అథ వా ‘‘అయం తే సీలేసు దాసో’’తి చతూసు విపత్తీసు యం వా తం వా విపత్తిం దస్సేత్వా ‘‘ఇమం నామ త్వం ఆపన్నపుబ్బో’’తి కేనచి పరామట్ఠుం అనుద్ధంసేతుం అసక్కుణేయ్యత్తా అపరామట్ఠానీతి ఏవమేత్థ అత్థో దట్ఠబ్బో. సీలం నామ అవిప్పటిసారాదిపారమ్పరియేన యావదేవ సమాధిసమ్పాదనత్థన్తి ఆహ ‘‘సమాధిసంవత్తనికానీ’’తి. సమాధిసంవత్తనప్పయోజనాని సమాధిసంవత్తనికాని.

సమానభావో సామఞ్ఞం, పరిపుణ్ణచతుపారిసుద్ధిభావేన మజ్ఝే భిన్నసువణ్ణస్స వియ భేదాభావతో సీలేన సామఞ్ఞం సీలసామఞ్ఞం, తం గతో ఉపగతోతి సీలసామఞ్ఞగతో. తేనాహ ‘‘సమానభావూపగతసీలో’’తి, సీలసమ్పత్తియా సమానభావం ఉపగతసీలో సభాగవుత్తికోతి అత్థో. సోతాపన్నాదీనఞ్హి సీలం సముద్దన్తరేపి దేవలోకేపి వసన్తానం అఞ్ఞేసం సోతాపన్నాదీనం సీలేన సమానమేవ హోతి, నత్థి మగ్గసీలే నానత్తం. కామఞ్హి పుథుజ్జనానమ్పి చతుపారిసుద్ధిసీలే నానత్తం న సియా, తం పన న ఏకన్తికన్తి ఇధ నాధిప్పేతం, మగ్గసీలం పన ఏకన్తికం నియతభావతోతి తమేవ సన్ధాయ ‘‘యాని తాని సీలానీ’’తిఆది వుత్తం.

యాయన్తి యా అయం మయ్హఞ్చేవ తుమ్హాకఞ్చ పచ్చక్ఖభూతా. దిట్ఠీతి మగ్గసమ్మాదిట్ఠి. నిద్దోసాతి నిద్ధుతదోసా, సముచ్ఛిన్నరాగాదిపాపధమ్మాతి అత్థో. నియ్యాతీతి వట్టదుక్ఖతో నిస్సరతి నిగచ్ఛతి. సయం నియన్తీయేవ హి తంమగ్గసమఙ్గీపుగ్గలం వట్టదుక్ఖతో నియ్యాపేతీతి వుచ్చతి. యా సత్థు అనుసిట్ఠి, తం కరోతీతి తక్కరో, తస్స, యథానుసిట్ఠం పటిపజ్జనకస్సాతి అత్థో. దిట్ఠిసామఞ్ఞగతోతి సచ్చసమ్పటివేధేన సమానదిట్ఠిభావం ఉపగతో.

కతిపుచ్ఛావారవణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఛఆపత్తిసముట్ఠానవారకథావణ్ణనా

౨౭౬. పఠమేన ఆపత్తిసముట్ఠానేనాతిఆది సబ్బం ఉద్దేసనిద్దేసాదివసేన పవత్తపాళిం అనుసారేనేవ సక్కా విఞ్ఞాతుం.

సమథభేదం

అధికరణపరియాయవారకథావణ్ణనా

౨౯౩. లోభో పుబ్బఙ్గమోతిఆదీసు పన లోభహేతు వివదనతో ‘‘లోభో పుబ్బఙ్గమో’’తి వుత్తం. ఏవం సేసేసుపి. ఠానానీతి కారణాని. తిట్ఠన్తి ఏత్థాతి ఠానం. కే తిట్ఠన్తి? వివాదాధికరణాదయో. వసన్తి ఏత్థాతి వత్థు. భవన్తి ఏత్థాతి భూమి. కుసలాకుసలాబ్యాకతచిత్తసమఙ్గినో వివదనతో ‘‘నవ హేతూ’’తి వుత్తం. ద్వాదస మూలానీతి ‘‘కోధనో హోతి ఉపనాహీ’’తిఆదీని ద్వాదస మూలాని.

౨౯౪-౨౯౫. ఇమానేవ ద్వాదస కాయవాచాహి సద్ధిం ‘‘చుద్దస మూలానీ’’తి వుత్తాని. సత్త ఆపత్తిక్ఖన్ధా ఠానానీతి ఏత్థ ఆపత్తిం ఆపజ్జిత్వా పటిచ్ఛాదేన్తస్స యా ఆపత్తి, తస్సా పుబ్బే ఆపన్నా ఆపత్తియో ఠానానీతి వేదితబ్బం. ‘‘నత్థి ఆపత్తాధికరణం కుసల’’న్తి వచనతో ఆపత్తాధికరణే అకుసలాబ్యాకతవసేన ఛ హేతూ వుత్తా. కుసలచిత్తం పన అఙ్గం హోతి, న హేతు.

౨౯౬. చత్తారి కమ్మాని ఠానానీతి ఏత్థ ‘‘ఏవం కత్తబ్బ’’న్తి ఇతికత్తబ్బతాదస్సనవసేన పవత్తపాళి కమ్మం నామ, యథాఠితపాళివసేన కరోన్తానం కిరియా కిచ్చాధికరణం నామ. ఞత్తిఞత్తిదుతియఞత్తిచతుత్థకమ్మాని ఞత్తితో జాయన్తి, అపలోకనకమ్మం అపలోకనతోవాతి ఆహ ‘‘ఞత్తితో వా అపలోకనతో వా’’తి. కిచ్చాధికరణం ఏకేన సమథేన సమ్మతి, సమ్పజ్జతీతి అత్థో. తేహి సమేతబ్బత్తా ‘‘వివాదాధికరణస్స సాధారణా’’తి వుత్తం.

తబ్భాగియవారకథావణ్ణనా

౨౯౮. వివాదాధికరణస్స తబ్భాగియాతి వివాదాధికరణస్స వూపసమతో తప్పక్ఖికా.

సమథా సమథస్స సాధారణవారకథావణ్ణనా

౨౯౯. ఏకం అధికరణం సబ్బే సమథా ఏకతో హుత్వా సమేతుం సక్కోన్తి న సక్కోన్తీతి పుచ్ఛన్తో ‘‘సమథా సమథస్స సాధారణా, సమథా సమథస్స అసాధారణా’’తి ఆహ. యేభుయ్యసికాయ సమనం సమ్ముఖావినయం వినా న హోతీతి ఆహ ‘‘యేభుయ్యసికా సమ్ముఖావినయస్స సాధారణా’’తి. సతివినయాదీహి సమనస్స యేభుయ్యసికాయ కిచ్చం నత్థీతి ఆహ ‘‘సతివినయస్స…పే… అసాధారణా’’తి. ఏవం సేసేసుపి. తబ్భాగియవారేపి ఏసేవ నయో.

వినయవారకథావణ్ణనా

౩౦౨. సబ్బేసమ్పి సమథానం వినయపరియాయో లబ్భతీతి ‘‘వినయో సమ్ముఖావినయో’’తిఆదినా వినయవారో ఉద్ధటో. సియా న సమ్ముఖావినయోతి ఏత్థ సమ్ముఖావినయం ఠపేత్వా సతివినయాదయో సేససమథా అధిప్పేతా. ఏస నయో సేసేసుపి.

కుసలవారకథావణ్ణనా

౩౦౩. సఙ్ఘస్స సమ్ముఖా పటిఞ్ఞాతే తం పటిజాననం సఙ్ఘసమ్ముఖతా నామ. తస్స పటిజాననచిత్తం సన్ధాయ ‘‘సమ్ముఖావినయో కుసలో’’తిఆది వుత్తన్తి వదన్తి. నత్థి సమ్ముఖావినయో అకుసలోతి ధమ్మవినయపుగ్గలసమ్ముఖతాహి తివఙ్గికో సమ్ముఖావినయో ఏతేహి వినా నత్థి. తత్థ కుసలచిత్తేహి కరణకాలే కుసలో, అరహన్తేహి కరణకాలే అబ్యాకతో. ఏతేసం సఙ్ఘసమ్ముఖతాదీనం అకుసలపటిపక్ఖత్తా అకుసలస్స సమ్భవో నత్థి, తస్మా ‘‘నత్థి సమ్ముఖావినయో అకుసలో’’తి వుత్తం. ‘‘యేభుయ్యసికా అధమ్మవాదీహి వూపసమనకాలే, ధమ్మవాదీనమ్పి అధమ్మవాదిమ్హి సలాకగ్గాహాపకే జాతే అకుసలా. సతివినయో అనరహతో సఞ్చిచ్చ సతివినయదానే అకుసలో. అమూళ్హవినయో అనుమ్మత్తకస్స దానే, పటిఞ్ఞాతకరణం మూళ్హస్స అజానతో పటిఞ్ఞాయ కరణే, తస్సపాపియసికా సుద్ధస్స కరణే, తిణవత్థారకం మహాకలహే సఞ్చిచ్చ కరణే చ అకుసలం. సబ్బత్థ అరహతో వసేనేవ అబ్యాకత’’న్తి సబ్బమేతం గణ్ఠిపదేసు వుత్తం.

సమథవారవిస్సజ్జనావారకథావణ్ణనా

౩౦౪-౩౦౫. యత్థ యేభుయ్యసికా లబ్భతి, తత్థ సమ్ముఖావినయో లబ్భతీతిఆది పుచ్ఛా. యస్మిం సమయే సమ్ముఖావినయేన చాతిఆది తస్సా విస్సజ్జనం, యస్మిం సమయే సమ్ముఖావినయేన చ యేభుయ్యసికాయ చ అధికరణం వూపసమ్మతి, తస్మిం సమయే యత్థ యేభుయ్యసికా లబ్భతి, తత్థ సమ్ముఖావినయో లబ్భతీతి ఏవం సబ్బత్థ సమ్బన్ధో. యత్థ పటిఞ్ఞాతకరణం లబ్భతి, తత్థ సమ్ముఖావినయో లబ్భతీతి ఏత్థ ఏకం వా ద్వే వా బహూ వా భిక్ఖూ ‘‘ఇమం నామ ఆపత్తిం ఆపన్నోసీ’’తి పుచ్ఛితే సతి ‘‘ఆమా’’తి పటిజాననే ద్వేపి పటిఞ్ఞాతకరణసమ్ముఖావినయా లబ్భన్తి. తత్థ ‘‘సఙ్ఘసమ్ముఖతా ధమ్మవినయపుగ్గలసమ్ముఖతా’’తి ఏవం వుత్తసమ్ముఖావినయే సఙ్ఘస్స పురతో పటిఞ్ఞాతం చే, సఙ్ఘసమ్ముఖతా. తత్థేవ దేసితం చే, ధమ్మవినయసమ్ముఖతాయోపి లద్ధా హోన్తి. అథ వివదన్తా అఞ్ఞమఞ్ఞం పటిజానన్తి చే, పుగ్గలసమ్ముఖతా. తస్సేవ సన్తికే దేసితం చే, ధమ్మవినయసమ్ముఖతాయోపి లద్ధా హోన్తి. ఏకస్సేవ వా ఏకస్స సన్తికే ఆపత్తిదేసనకాలే ‘‘పస్ససి, పస్సామీ’’తి వుత్తే తత్థ ధమ్మవినయపుగ్గలసమ్ముఖతాసఞ్ఞితో సమ్ముఖావినయో చ పటిఞ్ఞాతకరణఞ్చ లద్ధం హోతి.

సంసట్ఠవారకథావణ్ణనా

౩౦౬. అధికరణానం వూపసమోవ సమథో నామ, తస్మా అధికరణేన వినా సమథా నత్థీతి ఆహ ‘‘మా హేవన్తిస్స వచనీయో…పే… వినిబ్భుజిత్వా నానాకరణం పఞ్ఞాపేతు’’న్తి.

సమథాధికరణవారకథావణ్ణనా

౩౦౯-౩౧౦. సమథా సమథేహి సమ్మన్తీతిఆది పుచ్ఛా. సియా సమథా సమథేహి సమ్మన్తీతిఆది విస్సజ్జనం. తత్థ సమథా సమథేహి సమ్మన్తీతి ఏత్థ సమ్మన్తీతి సమ్పజ్జన్తి, అధికరణా వా పన సమ్మన్తి వూపసమం గచ్ఛన్తి, తస్మా యేభుయ్యసికా సమ్ముఖావినయేన సమ్మతీతి ఏత్థ సమ్ముఖావినయేన సద్ధిం యేభుయ్యసికా సమ్పజ్జతి, న సతివినయాదీహి సద్ధిం తేసం తస్సా అనుపకారత్తాతి ఏవమత్థో దట్ఠబ్బో.

౩౧౧. ‘‘సమ్ముఖావినయో వివాదాధికరణేన సమ్మతీ’’తి పాఠో. ‘‘సమ్ముఖావినయో న కేనచి సమ్మతీ’’తి హి అవసానే వుత్తత్తా సమ్ముఖావినయో సయం సమథేన వా అధికరణేన వా సమేతబ్బో న హోతి.

౩౧౩. వివాదాధికరణం…పే… కిచ్చాధికరణేన సమ్మతీతి ఏత్థ ‘‘సుణాతు మే భన్తే …పే… పఠమం సలాకం నిక్ఖిపామీ’’తి ఏవం వివాదాధికరణం కిచ్చాధికరణేన సమ్మతీతి దట్ఠబ్బం.

సముట్ఠాపనవారకథావణ్ణనా

౩౧౪. వివాదాధికరణం న కతమం అధికరణం సముట్ఠాపేతీతి ‘‘నాయం ధమ్మో’’తి వుత్తమత్తేనేవ కిఞ్చి అధికరణం న సముట్ఠాపేతీతి అత్థో.

భజతివారకథావణ్ణనా

౩౧౮-౯. కతమం అధికరణం పరియాపన్నన్తి కతమాధికరణపరియాపన్నం, అయమేవ వా పాఠో. వివాదాధికరణం వివాదాధికరణం భజతీతి పఠముప్పన్నవివాదం పచ్ఛా ఉప్పన్నో భజతి. వివాదాధికరణం ద్వే సమథే భజతీతి ‘‘మం వూపసమేతుం సమత్థా తుమ్హే’’తి వదన్తం వియ భజతి. ద్వీహి సమథేహి సఙ్గహితన్తి ‘‘మయం తం వూపసమేస్సామా’’తి వదన్తేహి వియ ద్వీహి సమథేహి సఙ్గహితం.

ఖన్ధకపుచ్ఛావారో

పుచ్ఛావిస్సజ్జనావణ్ణనా

౩౨౦. నిదానేన చ నిద్దేసేన చ సద్ధిన్తి ఏత్థ నిదానేనాతి సిక్ఖాపదపఞ్ఞత్తిదేససఙ్ఖాతేన నిదానేన. నిద్దేసేనాతి పుగ్గలాదినిద్దేసేన. ఉభయేనపి తస్స తస్స సిక్ఖాపదస్స వత్థు దస్సితం, తస్మా వత్థునా సద్ధిం ఖన్ధకం పుచ్ఛిస్సామీతి అయమేత్థ అత్థో. తత్థాతి తస్మిం ఉపసమ్పదక్ఖన్ధకే. ఉత్తమాని పదాని వుత్తానీతి ‘‘న, భిక్ఖవే, ఊనవీసతివస్సో పుగ్గలో ఉపసమ్పాదేతబ్బో’’తిఆదినా (మహావ. ౯౯, ౧౨౪) నయేన ఉత్తమపదాని వుత్తాని. చమ్మసంయుత్తేతి చమ్మక్ఖన్ధకే.

ఏకుత్తరికనయో

ఏకకవారవణ్ణనా

౩౨౧. మూలవిసుద్ధియా అన్తరాపత్తీతి అన్తరాపత్తిం ఆపజ్జిత్వా మూలాయపటికస్సనం కత్వా ఠితేన ఆపన్నా. ‘‘అగ్ఘవిసుద్ధియా అన్తరాపత్తీతి సమ్బహులా ఆపత్తియో ఆపజ్జిత్వా తాసు సబ్బచిరపటిచ్ఛన్నవసేన అగ్ఘసమోధానం గహేత్వా వసన్తేన ఆపన్నాపత్తీ’’తి గణ్ఠిపదేసు వుత్తం. సఉస్సాహేనేవ చిత్తేనాతి ‘‘పునపి ఆపజ్జిస్సామీ’’తి సఉస్సాహేనేవ చిత్తేన. భిక్ఖునీనం అట్ఠవత్థుకాయ వసేన చేతం వుత్తం. తేనేవాహ ‘‘అట్ఠమే వత్థుస్మిం భిక్ఖునియా పారాజికమేవ హోతీ’’తి. ‘‘ధమ్మికస్స పటిస్సవస్స అసచ్చాపనే’’తి వుత్తత్తా అధమ్మికపటిస్సవస్స విసంవాదే దుక్కటం న హోతి. ‘‘తుమ్హే విబ్భమథా’’తి హి వుత్తే సుద్ధచిత్తో ‘‘సాధూ’’తి పటిస్సుణిత్వా సచే న విబ్భమతి, అనాపత్తి. ఏవం సబ్బత్థ. పఞ్చదససు ధమ్మేసూతి ‘‘కాలేన వక్ఖామి, నో అకాలేనా’’తిఆదినా వుత్తపఞ్చదసధమ్మేసు. ఆపత్తిం ఆపజ్జితుం భబ్బతాయ భబ్బాపత్తికా.

ఏకకవారవణ్ణనా నిట్ఠితా.

దుకవారవణ్ణనా

౩౨౨. దుకేసు నిదహనేతి ఆతపే అతిచిరం ఠపేత్వా నిదహనే. వత్థుసభాగం దేసేన్తో దేసేన్తో ఆపజ్జతి, ఆపన్నం ఆపత్తిం న దేసేస్సామీతి ధురం నిక్ఖిపన్తో న దేసేన్తో ఆపజ్జతి. రోమజనపదే జాతం రోమకం. పక్కాలకన్తి యవక్ఖారం. అనుఞ్ఞాతలోణత్తా లోణానిపి దుకేసు వుత్తాని.

దుకవారవణ్ణనా నిట్ఠితా.

తికవారవణ్ణనా

౩౨౩. తికేసు వచీసమ్పయుత్తం కాయకిరియం కత్వాతి కాయేన నిపచ్చకారం కత్వా. ముఖాలమ్బరకరణాదిభేదోతి ముఖభేరివాదనాదిప్పభేదో. యస్స సిక్ఖాపదస్స వీతిక్కమే కాయసముట్ఠానా ఆపత్తియో, తం కాయద్వారే పఞ్ఞత్తసిక్ఖాపదం. ఉపఘాతేతీతి వినాసేతి. న ఆదాతబ్బన్తి ‘‘ఇమస్మా విహారా పరమ్పి మా నిక్ఖమ, వినయధరానం వా సన్తికం ఆగచ్ఛ వినిచ్ఛయం దాతు’’న్తి వుత్తే తస్స వచనం న గహేతబ్బన్తి అత్థో.

అకుసలాని చేవ మూలాని చాతి అకోసల్లసమ్భూతట్ఠేన ఏకన్తాకుసలభావతో అకుసలాని, అత్తనా సమ్పయుత్తధమ్మానం సుప్పతిట్ఠితభావసాధనతో మూలాని, న అకుసలభావసాధనతో. న హి మూలతో అకుసలానం అకుసలభావో, కుసలాదీనం వా కుసలాదిభావో. తథా చ సతి మోమూహచిత్తద్వయమోహస్స అకుసలభావో న సియా.

దుట్ఠు చరితానీతి పచ్చయతో సమ్పయుత్తధమ్మతో పవత్తిఆకారతో చ న సుట్ఠు అసమ్మాపవత్తితాని. విరూపానీతి బీభచ్ఛాని సమ్పతి ఆయతిఞ్చ అనిట్ఠరూపత్తా. సుట్ఠు చరితానీతిఆదీసు వుత్తవిపరియాయేన అత్థో వేదితబ్బో. ద్వేపి చేతే తికా పణ్ణత్తియా వా కమ్మపథేహి వా కథేతబ్బా. పణ్ణత్తియా తావ కాయద్వారే పఞ్ఞత్తసిక్ఖాపదస్స వీతిక్కమో కాయదుచ్చరితం, అవీతిక్కమో కాయసుచరితం. వచీద్వారే పఞ్ఞత్తసిక్ఖాపదస్స వీతిక్కమో వచీదుచ్చరితం, అవీతిక్కమో వచీసుచరితం. ఉభయత్థ పఞ్ఞత్తసిక్ఖాపదస్స వీతిక్కమో మనోదుచ్చరితం మనోద్వారే పఞ్ఞత్తసిక్ఖాపదస్స అభావతో. తయిదం ద్వారద్వయే అకిరియసముట్ఠానాయ ఆపత్తియా వసేన వేదితబ్బం. యథావుత్తాయ ఆపత్తియా అవీతిక్కమోవ మనోసుచరితం. అయం పణ్ణత్తికథా.

పాణాతిపాతాదయో పన తిస్సో చేతనా కాయద్వారే వచీద్వారేపి ఉప్పన్నా కాయదుచ్చరితం ద్వారన్తరే ఉప్పన్నస్సపి కమ్మస్స సనామాపరిచ్చాగతో యేభుయ్యవుత్తియా తబ్బహులవుత్తియా చ. తేనాహు అట్ఠకథాచరియా –

‘‘ద్వారే చరన్తి కమ్మాని, న ద్వారా ద్వారచారినో;

తస్మా ద్వారేహి కమ్మాని, అఞ్ఞమఞ్ఞం వవత్థితా’’తి. (ధ. స. అట్ఠ. కామావచరకుసల ద్వారకథా, కాయకమ్మద్వార);

తథా చతస్సో ముసావాదాదిచేతనా కాయద్వారేపి వచీద్వారేపి ఉప్పన్నా వచీదుచ్చరితం, అభిజ్ఝా బ్యాపాదో మిచ్ఛాదిట్ఠీతి తయో మనోకమ్మభూతాయ చేతనాయ సమ్పయుత్తధమ్మా మనోదుచ్చరితం, కాయవచీకమ్మభూతాయ పన చేతనాయ సమ్పయుత్తా అభిజ్ఝాదయో తంతంపక్ఖికా వా హోన్తి అబ్బోహారికా వా. పాణాతిపాతాదీహి విరమన్తస్స ఉప్పన్నా తిస్సో చేతనాపి విరతియోపి కాయసుచరితం కాయికస్స వీతిక్కమస్స అకరణవసేన పవత్తనతో. కాయేన పన సిక్ఖాపదానం సమాదియమానే సీలస్స కాయసుచరితభావే వత్తబ్బమేవ నత్థి. ముసావాదాదీహి విరమన్తస్స చతస్సో చేతనాపి విరతియోపి వచీసుచరితం వాచసికస్స వీతిక్కమస్స అకరణవసేన పవత్తనతో. అనభిజ్ఝా అబ్యాపాదో సమ్మాదిట్ఠీతి తయో చేతనాసమ్పయుత్తధమ్మా మనోసుచరితన్తి అయం కమ్మపథకథా.

తికవారవణ్ణనా నిట్ఠితా.

చతుక్కవారవణ్ణనా

౩౨౪. చతుక్కేసు అనరియవోహారాతి అనరియానం లామకానం వోహారా సంవోహారా అభిలాపవాచా. అరియవోహారాతి అరియానం సప్పురిసానం వోహారా. దిట్ఠవాదితాతి ‘‘దిట్ఠం మయా’’తి ఏవంవాదితా. ఏత్థ చ తంతంసముట్ఠాపకచేతనావసేన అత్థో వేదితబ్బో.

పఠమకప్పికేసు పఠమం పురిసలిఙ్గమేవ ఉప్పజ్జతీతి ఆహ ‘‘పఠమం ఉప్పన్నవసేనా’’తి. పురిమం పురిసలిఙ్గం పజహతీతి యథావుత్తేనత్థేన పుబ్బఙ్గమభావతో పురిమసఙ్ఖాతం పురిసలిఙ్గం జహతి. సతం తింసఞ్చ సిక్ఖాపదానీతి తింసాధికాని సతం సిక్ఖాపదాని.

భిక్ఖుస్స చ భిక్ఖునియా చ చతూసు పారాజికేసూతి సాధారణేసుయేవ చతూసు పారాజికేసు. పఠమో పఞ్హోతి ‘‘అత్థి వత్థునానత్తతా, నో ఆపత్తినానత్తతా’’తి అయం పఞ్హో. ‘‘అత్థి ఆపత్తిసభాగతా, నో వత్థుసభాగతా’’తి అయం ఇధ దుతియో నామ.

అనాపత్తివస్సచ్ఛేదస్సాతి నత్థి ఏతస్మిం వస్సచ్ఛేదే ఆపత్తీతి అనాపత్తివస్సచ్ఛేదో, తస్స, అనాపత్తికస్స వస్సచ్ఛేదస్సాతి అత్థో. మన్తాభాసాతి మతియా ఉపపరిక్ఖిత్వా భాసనతో అసమ్ఫప్పలాపవాచా ఇధ ‘‘మన్తాభాసా’’తి వుత్తా.

నవమభిక్ఖునితో పట్ఠాయ ఉపజ్ఝాయాపి అభివాదనారహా నో పచ్చుట్ఠానారహాతి యస్మా ‘‘అనుజానామి, భిక్ఖవే, భత్తగ్గే అట్ఠన్నం భిక్ఖునీనం యథావుడ్ఢం అవసేసానం యథాగతిక’’న్తి వదన్తేన భగవతా భత్తగ్గే ఆదితో పట్ఠాయ అట్ఠన్నంయేవ భిక్ఖునీనం యథావుడ్ఢం అనుఞ్ఞాతం, అవసేసానం ఆగతపటిపాటియా, తస్మా నవమభిక్ఖునితో పట్ఠాయ సచే ఉపజ్ఝాయాపి భిక్ఖునీ పచ్ఛా ఆగచ్ఛతి, న పచ్చుట్ఠానారహా, యథానిసిన్నాహియేవ సీసం ఉక్ఖిపిత్వా అభివాదేతబ్బత్తా అభివాదనారహా. ఆదితో నిసిన్నాసు పన అట్ఠసు యా అబ్భన్తరిమా అఞ్ఞా వుడ్ఢతరా ఆగచ్ఛతి, సా అత్తనో నవకతరం వుట్ఠాపేత్వా నిసీదితుం లభతి. తస్మా సా తాహి అట్ఠహి భిక్ఖునీహి పచ్చుట్ఠానారహా. యా పన అట్ఠహిపి నవకతరా, సా సచేపి సట్ఠివస్సా హోతి, ఆగతపటిపాటియావ నిసీదితుం లభతి.

ఇధ న కప్పన్తీతి వదన్తోతి పచ్చన్తిమజనపదేసు ఠత్వా ‘‘ఇధ న కప్పన్తీ’’తి వదన్తో వినయాతిసారదుక్కటం ఆపజ్జతి. కప్పియఞ్హి ‘‘న కప్పతీ’’తి వదన్తో పఞ్ఞత్తం సముచ్ఛిన్దతి నామ. ఇధ కప్పన్తీతిఆదీసుపి ఏసేవ నయో.

చతుక్కవారవణ్ణనా నిట్ఠితా.

పఞ్చకవారవణ్ణనా

౩౨౫. పఞ్చకేసు ‘‘నిమన్తితో సభత్తో సమానో సన్తం భిక్ఖుం అనాపుచ్ఛా’’తి (పాచి. ౨౯౪-౨౯౭) వచనతో అకప్పియనిమన్తనం సాదియన్తస్సేవ అనామన్తచారో న వట్టతీతి ‘‘పిణ్డపాతికస్స కప్పన్తీ’’తి వుత్తం. గణభోజనాదీసుపి ఏసేవ నయో. అధిట్ఠహిత్వా భోజనన్తి ‘‘గిలానసమయో’’తిఆదినా ఆభోగం కత్వా భోజనం. అవికప్పనాతి ‘‘మయ్హం భత్తపచ్చాసం ఇత్థన్నామస్స దమ్మీ’’తి ఏవం అవికప్పనా.

అయసతో వా గరహతో వాతి ఏత్థ పరమ్ముఖా అగుణవచనం అయసో. సమ్ముఖా గరహా. వియసతీతి బ్యసనం, హితసుఖం ఖిపతి విద్ధంసేతీతి అత్థో. ఞాతీనం బ్యసనం ఞాతిబ్యసనం, చోరరోగభయాదీహి ఞాతివినాసోతి అత్థో. భోగానం బ్యసనం భోగబ్యసనం, రాజచోరాదివసేన భోగవినాసోతి అత్థో. రోగో ఏవ బ్యసనం రోగబ్యసనం. రోగో హి ఆరోగ్యం బ్యసతి వినాసేతీతి బ్యసనం. సీలస్స బ్యసనం సీలబ్యసనం, దుస్సీల్యస్సేతం నామం. సమ్మాదిట్ఠిం వినాసయమానా ఉప్పన్నా దిట్ఠియేవ బ్యసనం దిట్ఠిబ్యసనం. ఞాతిసమ్పదాతి ఞాతీనం సమ్పదా పారిపూరి బహుభావో. భోగసమ్పదాయపి ఏసేవ నయో. ఆరోగ్యస్స సమ్పదా ఆరోగ్యసమ్పదా. పారిపూరి దీఘరత్తం అరోగతా. సీలదిట్ఠిసమ్పదాసుపి ఏసేవ నయో.

వత్తం పరిచ్ఛిన్దీతి తస్మిం దివసే కాతబ్బవత్తం నిట్ఠాపేసి. అట్ఠ కప్పే అనుస్సరీతిఆదినా తస్మిం ఖణే ఝానం నిబ్బత్తేత్వా పుబ్బేనివాసఞాణం నిబ్బత్తేసీతి దీపేతి. ఞత్తియా కమ్మప్పత్తో హుత్వాతి ఞత్తియా ఠపితాయ అనుస్సావనకమ్మప్పత్తో హుత్వాతి అత్థో.

మన్దత్తా మోమూహత్తాతి నేవ సమాదానం జానాతి, న ఆనిసంసం, అత్తనో పన మన్దత్తా మోమూహత్తా అఞ్ఞాణేనేవ ఆరఞ్ఞికో హోతి. పాపిచ్ఛో ఇచ్ఛాపకతోతి ‘‘అరఞ్ఞే మే విహరన్తస్స ‘అయం ఆరఞ్ఞికో’తి చతుప్పచ్చయసక్కారం కరిస్సన్తి, ‘అయం భిక్ఖు లజ్జీ పవివిత్తో’తిఆదీహి చ గుణేహి సమ్భావేస్సన్తీ’’తి ఏవం పాపికాయ ఇచ్ఛాయ ఠత్వా తాయ ఏవ ఇచ్ఛాయ అభిభూతో హుత్వా ఆరఞ్ఞికో హోతీతి అత్థో. తేనాహ ‘‘అరఞ్ఞవాసేన పచ్చయలాభం పత్థయమానో’’తి. ఉమ్మాదవసేన అరఞ్ఞం పవిసిత్వా విహరన్తో ఉమ్మాదా చిత్తక్ఖేపా ఆరఞ్ఞికో నామ హోతి. వణ్ణితన్తి ఇదం ఆరఞ్ఞికఙ్గం నామ బుద్ధేహి బుద్ధసావకేహి చ వణ్ణితం పసత్థన్తి ఆరఞ్ఞికో హోతి.

పఞ్చకవారవణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఛక్కవారవణ్ణనా

౩౨౬. ఛక్కేసు ఛబ్బస్సపరమతా ధారేతబ్బన్తి పదభాజనం దస్సితం. సేసం ఉత్తానమేవ.

ఛక్కవారవణ్ణనా నిట్ఠితా.

సత్తకవారవణ్ణనా

౩౨౭. సత్తకేసు ఛక్కే వుత్తానియేవ సత్తకవసేన యోజేతబ్బానీతి ఛక్కే వుత్తచుద్దసపరమాని ద్విధా కత్వా ద్విన్నం సత్తకానం వసేన యోజేతబ్బాని.

ఆపత్తిం జానాతీతి ఆపత్తింయేవ ‘‘ఆపత్తీ’’తి జానాతి. సేసపదేసుపి ఏసేవ నయో. ఆభిచేతసికానన్తి ఏత్థ (మ. ని. అట్ఠ. ౧.౬౬) అభిచేతోతి పాకతికకామావచరచిత్తేహి సున్దరతాయ పటిపక్ఖతో విసుద్ధత్తా చ అభిక్కన్తం విసుద్ధచిత్తం వుచ్చతి, ఉపచారజ్ఝానచిత్తస్సేతం అధివచనం. అభిచేతసి జాతాని ఆభిచేతసికాని, అభిచేతోసన్నిస్సితానీతి వా ఆభిచేతసికాని. దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారానన్తి దిట్ఠధమ్మే సుఖవిహారానం. దిట్ఠధమ్మోతి పచ్చక్ఖో అత్తభావో వుచ్చతి, తత్థ సుఖవిహారభూతానన్తి అత్థో. రూపావచరజ్ఝానానమేతం అధివచనం. తాని హి అప్పేత్వా నిసిన్నా ఝాయినో ఇమస్మిఞ్ఞేవ అత్తభావే అసంకిలిట్ఠం నేక్ఖమ్మసుఖం విన్దన్తి, తస్మా ‘‘దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారానీ’’తి వుచ్చన్తి. నికామలాభీతి నికామేన లాభీ, అత్తనో ఇచ్ఛావసేన లాభీ, ఇచ్ఛితిచ్ఛితక్ఖణే సమాపజ్జితుం సమత్థోతి వుత్తం హోతి. అకిచ్ఛలాభీతి సుఖేనేవ పచ్చనీకధమ్మే విక్ఖమ్భేత్వా సమాపజ్జితుం సమత్థోతి వుత్తం హోతి. అకసిరలాభీతి అకసిరానం లాభీ విపులానం, యథాపరిచ్ఛేదేనేవ వుట్ఠాతుం సమత్థోతి వుత్తం హోతి. ఏకచ్చో హి లాభీయేవ హోతి, న పన సక్కోతి ఇచ్ఛితిచ్ఛితక్ఖణే సమాపజ్జితుం. ఏకచ్చో సక్కోతి తథా సమాపజ్జితుం, పారిపన్థికే పన కిచ్ఛేన విక్ఖమ్భేతి. ఏకచ్చో తథా చ సమాపజ్జతి, పారిపన్థికే చ అకిచ్ఛేనేవ విక్ఖమ్భేతి, న సక్కోతి కాలమాననాళికయన్తం వియ యథాపరిచ్ఛేదేయేవ వుట్ఠాతుం.

ఆసవానం ఖయాతి అరహత్తమగ్గేన సబ్బకిలేసానం ఖయా. అనాసవన్తి ఆసవవిరహితం. చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిన్తి ఏత్థ చేతో-వచనేన అరహత్తఫలసమ్పయుత్తో సమాధి, పఞ్ఞా-వచనేన తంసమ్పయుత్తా చ పఞ్ఞా వుత్తా. తత్థ చ సమాధి రాగతో విముత్తత్తా చేతోవిముత్తి, పఞ్ఞా అవిజ్జాయ విముత్తత్తా పఞ్ఞావిముత్తీతి వేదితబ్బా. వుత్తఞ్హేతం భగవతా ‘‘యో హిస్స, భిక్ఖవే, సమాధి, తదస్స సమాధిన్ద్రియం (సం. ని. ౫.౫౨౦). యా హిస్స, భిక్ఖవే, పఞ్ఞా, తదస్స పఞ్ఞిన్ద్రియం (సం. ని. ౫.౫౧౬). ఇతి ఖో, భిక్ఖవే, రాగవిరాగా చేతోవిముత్తి అవిజ్జావిరాగా పఞ్ఞావిముత్తీ’’తి (అ. ని. ౨.౩౨). అపిచేత్థ సమథఫలం చేతోవిముత్తి, విపస్సనాఫలం పఞ్ఞావిముత్తీతి వేదితబ్బాతి. దిట్ఠేవ ధమ్మేతి ఇమస్మింయేవ అత్తభావే. సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వాతి అత్తనాయేవ పఞ్ఞాయ పచ్చక్ఖం కత్వా, అపరప్పచ్చయేన ఞత్వాతి అత్థో. సుతమయఞాణాదినా వియ పరప్పచ్చయతం నయగ్గాహఞ్చ ముఞ్చిత్వా పరతోఘోసానుగతభావనాధిగమభూతాయ అత్తనోయేవ పఞ్ఞాయ పచ్చక్ఖం కత్వా, న సయమ్భూఞాణభూతాయాతి అధిప్పాయో. ఉపసమ్పజ్జ విహరతీతి పాపుణిత్వా సమ్పాదేత్వా విహరతి.

సత్తకవారవణ్ణనా నిట్ఠితా.

అట్ఠకవారవణ్ణనా

౩౨౮. అట్ఠకేసు అట్ఠానిసంసే సమ్పస్సమానేనాతి –

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఆపత్తిం ఆపన్నో హోతి, సో తస్సా ఆపత్తియా అనాపత్తిదిట్ఠి హోతి, అఞ్ఞే భిక్ఖూ తస్సా ఆపత్తియా ఆపత్తిదిట్ఠినో హోన్తి, తే చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ తం భిక్ఖుం ఏవం జానన్తి ‘అయం ఖో ఆయస్మా బహుస్సుతో ఆగతాగమో ధమ్మధరో వినయధరో మాతికాధరో పణ్డితో బ్యత్తో మేధావీ లజ్జీ కుక్కుచ్చకో సిక్ఖాకామో, సచే మయం ఇమం భిక్ఖుం ఆపత్తియా అదస్సనే ఉక్ఖిపిస్సామ, న మయం ఇమినా భిక్ఖునా సద్ధిం ఉపోసథం కరిస్సామ, వినా ఇమినా భిక్ఖునా ఉపోసథం కరిస్సామ, భవిస్సతి సఙ్ఘస్స తతోనిదానం భణ్డనం కలహో విగ్గహో వివాదో సఙ్ఘభేదో సఙ్ఘరాజి సఙ్ఘవవత్థానం సఙ్ఘనానాకరణ’న్తి, భేదగరుకేహి, భిక్ఖవే, భిక్ఖూహి న సో భిక్ఖు ఆపత్తియా అదస్సనే ఉక్ఖిపితబ్బో’’తి (మహావ. ౪౫౩) –

ఆదినా వుత్తఅట్ఠానిసంసే సమ్పస్సమానేన. తేన హి సద్ధిం ఉపోసథాదిఅకరణం ఆదీనవో భేదాయ సంవత్తనతో, కరణం ఆనిసంసో సామగ్గియా సంవత్తనతో. తస్మా ఏతే అట్ఠానిసంసే సమ్పస్సమానేన న సో భిక్ఖు ఉక్ఖిపితబ్బోతి అత్థో.

దుతియఅట్ఠకేపి అట్ఠానిసంసే సమ్పస్సమానేనాతి –

‘‘ఇధ పన, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఆపత్తిం ఆపన్నో హోతి, సో తస్సా ఆపత్తియా అనాపత్తిదిట్ఠి హోతి, అఞ్ఞే భిక్ఖూ తస్సా ఆపత్తియా ఆపత్తిదిట్ఠినో హోన్తి, సో చే, భిక్ఖవే, భిక్ఖు తే భిక్ఖూ ఏవం జానాతి ‘ఇమే ఖో ఆయస్మన్తో బహుస్సుతా ఆగతాగమా ధమ్మధరా వినయధరా మాతికాధరా పణ్డితా బ్యత్తా మేధావినో లజ్జినో కుక్కుచ్చకా సిక్ఖాకామా, నాలం మమం వా కారణా అఞ్ఞేసం వా కారణా ఛన్దా దోసా మోహా భయా అగతిం గన్తుం, సచే మం ఇమే భిక్ఖూ ఆపత్తియా అదస్సనే ఉక్ఖిపిస్సన్తి, న మయా సద్ధిం ఉపోసథం కరిస్సన్తి, వినా మయా ఉపోసథం కరిస్సన్తి, భవిస్సతి సఙ్ఘస్స తతోనిదానం భణ్డనం కలహో విగ్గహో వివాదో సఙ్ఘభేదో సఙ్ఘరాజి సఙ్ఘవవత్థానం సఙ్ఘనానాకరణ’న్తి, భేదగరుకేన, భిక్ఖవే, భిక్ఖునా పరేసమ్పి సద్ధాయ సా ఆపత్తి దేసేతబ్బా’’తి (మహావ. ౪౫౩) –

ఆదినా వుత్తఅట్ఠానిసంసే సమ్పస్సమానేనాతి అత్థో.

పాళియం ఆగతేహి సత్తహీతి ‘‘పుబ్బేవస్స హోతి ‘ముసా భణిస్స’న్తి, భణన్తస్స హోతి ‘ముసా భణామీ’తి, భణితస్స హోతి ‘ముసా మయా భణిత’న్తి వినిధాయ దిట్ఠిం, వినిధాయ ఖన్తిం, వినిధాయ రుచిం, వినిధాయ భావ’’న్తి (పారా. ౨౨౦) ఏవమాగతేహి సత్తహి.

అబ్రహ్మచరియాతి అసేట్ఠచరియతో. రత్తిం న భుఞ్జేయ్య వికాలభోజనన్తి ఉపోసథం ఉపవుత్థో రత్తిభోజనఞ్చ దివావికాలభోజనఞ్చ న భుఞ్జేయ్య. మఞ్చే ఛమాయంవ సయేథ సన్థతేతి కప్పియమఞ్చే వా సుధాదిపరికమ్మకతాయ భూమియం వా తిణపణ్ణపలాలాదీని సన్థరిత్వా కతే సన్థతే వా సయేథాతి అత్థో. ఏతఞ్హి అట్ఠఙ్గీకమాహుపోసథన్తి ఏతం పాణాతిపాతాదీని అసమాచరన్తేన ఉపవుత్థఉపోసథం అట్ఠహి అఙ్గేహి సమన్నాగతత్తా ‘‘అట్ఠఙ్గిక’’న్తి వదన్తి.

‘‘అకప్పియకతం హోతి అప్పటిగ్గహితక’’న్తిఆదయో అట్ఠ అనతిరిత్తా నామ. సప్పిఆది అట్ఠమే అరుణుగ్గమనే నిస్సగ్గియం హోతి. అట్ఠకవసేన యోజేత్వా వేదితబ్బానీతి పురిమాని అట్ఠ ఏకం అట్ఠకం, తతో ఏకం అపనేత్వా సేసేసుపి ఏకేకం పక్ఖిపిత్వాతి ఏవమాదినా నయేన అఞ్ఞానిపి అట్ఠకాని కాతబ్బానీతి అత్థో.

అట్ఠకవారవణ్ణనా నిట్ఠితా.

నవకవారవణ్ణనా

౩౨౯. నవకేసు ఆఘాతవత్థూనీతి (దీ. ని. అట్ఠ. ౩.౩౪౦; అ. ని. అట్ఠ. ౩.౯.౨౯) ఆఘాతకారణాని. ఆఘాతపటివినయానీతి ఆఘాతస్స పటివినయకారణాని. తం కుతేత్థ లబ్భాతి ‘‘తం అనత్థచరణం మా అహోసీ’’తి ఏతస్మిం పుగ్గలే కుతో లబ్భా కేన కారణేన సక్కా లద్ధుం. ‘‘పరో నామ పరస్స అత్తనో చిత్తరుచియా అనత్థం కరోతీ’’తి ఏవం చిన్తేత్వా ఆఘాతం పటివినోదేతి. అథ వా సచాహం పటిక్కోపం కరేయ్యం, తం కోపకరణం ఏత్థ పుగ్గలే కుతో లబ్భా, కేన కారణేన లద్ధబ్బం నిరత్థకభావతోతి అత్థో. కమ్మస్సకా హి సత్తా, తే కస్స రుచియా దుక్ఖితా సుఖితా వా భవన్తి, తస్మా కేవలం తస్మిం మయ్హం కుజ్ఝనమత్తమేవాతి అధిప్పాయో. అథ వా తం కోపకరణం ఏత్థ పుగ్గలే కుతో లబ్భా పరమత్థతో కుజ్ఝితబ్బస్స కుజ్ఝనకస్స చ అభావతో. సఙ్ఖారమత్తఞ్హేతం యదిదం ఖన్ధపఞ్చకం యం ‘‘సత్తో’’తి వుచ్చతి, తే చ సఙ్ఖారా ఇత్తరకాలా ఖణికా, కస్స కో కుజ్ఝతీతి అత్థో. ‘‘కుతో లాభా’’తిపి పాఠో, సచాహం ఏత్థ కోపం కరేయ్యం, తస్మిం మే కోపకరణే కుతో లాభా, లాభా నామ కే సియుం అఞ్ఞత్ర అనత్థుప్పత్తితోతి అత్థో. ఇమస్మిఞ్చ అత్థే తన్తి నిపాతమత్తమేవ హోతి.

తణ్హం పటిచ్చాతి (దీ. ని. అట్ఠ. ౨.౧౦౩; అ. ని. అట్ఠ. ౩.౯.౨౩) ద్వే తణ్హా ఏసనతణ్హా ఏసితతణ్హా చ. యాయ తణ్హాయ అజపథసఙ్కుపథాదీని పటిపజ్జిత్వా భోగే ఏసతి గవేసతి, అయం ఏసనతణ్హా నామ. యా తేసు ఏసితేసు గవేసితేసు పటిలద్ధేసు తణ్హా, అయం ఏసితతణ్హా నామ. ఇధ ఏసితతణ్హా దట్ఠబ్బా. పరియేసనాతి రూపాదిఆరమ్మణపరియేసనా. సా హి ఏసనతణ్హాయ సతి హోతి. లాభోతి రూపాదిఆరమ్మణప్పటిలాభో. సో హి పరియేసనాయ సతి హోతి. వినిచ్ఛయో పన ఞాణతణ్హాదిట్ఠివితక్కవసేన చతుబ్బిధో. తత్థ ‘‘సుఖవినిచ్ఛయం జఞ్ఞా, సుఖవినిచ్ఛయం ఞత్వా అజ్ఝత్తం సుఖమనుయుఞ్జేయ్యా’’తి (మ. ని. ౩.౩౨౩) అయం ఞాణవినిచ్ఛయో. ‘‘వినిచ్ఛయోతి ద్వే వినిచ్ఛయా తణ్హావినిచ్ఛయో చ దిట్ఠివినిచ్ఛయో చా’’తి (మహాని. ౧౦౨) ఏవం ఆగతాని అట్ఠసతతణ్హావిచరితాని తణ్హావినిచ్ఛయో. ద్వాసట్ఠి దిట్ఠియో దిట్ఠివినిచ్ఛయో. ‘‘ఛన్దో ఖో, దేవానమిన్ద, వితక్కనిదానో’’తి (దీ. ని. ౨.౩౫౮) ఇమస్మిం పన సుత్తే ఇధ వినిచ్ఛయోతి వుత్తో వితక్కోయేవ ఆగతో. లాభం లభిత్వా హి ఇట్ఠానిట్ఠం సున్దరాసున్దరఞ్చ వితక్కేన వినిచ్ఛినాతి ‘‘ఏత్తకం మే రూపారమ్మణత్థాయ భవిస్సతి, ఏత్తకం సద్దారమ్మణత్థాయ, ఏత్తకం మయ్హం భవిస్సతి, ఏత్తకం పరస్స, ఏత్తకం పరిభుఞ్జిస్సామి, ఏత్తకం నిదహిస్సామీ’’తి. తేన వుత్తం ‘‘లాభం పటిచ్చ వినిచ్ఛయో’’తి.

ఛన్దరాగోతి ఏవం అకుసలవితక్కేన వితక్కితే వత్థుస్మిం దుబ్బలరాగో చ బలవరాగో చ ఉప్పజ్జతి. అజ్ఝోసానన్తి ‘‘అహం, మమ’’న్తి బలవసన్నిట్ఠానం. పరిగ్గహోతి తణ్హాదిట్ఠివసేన పరిగ్గహకరణం. మచ్ఛరియన్తి పరేహి సాధారణభావస్స అసహనతా. తేనేవస్స పోరాణా ఏవం వచనత్థం వదన్తి ‘‘ఇదం అచ్ఛరియం మయ్హేవ హోతు, మా అఞ్ఞస్స అచ్ఛరియం హోతూతి పవత్తత్తా మచ్ఛరియన్తి వుచ్చతీ’’తి. ఆరక్ఖోతి ద్వారపిదహనమఞ్జూసాగోపనాదివసేన సుట్ఠు రక్ఖణం. అధి కరోతీతి అధికరణం, కారణస్సేతం నామం. ఆరక్ఖాధికరణన్తి భావనపుంసకం, ఆరక్ఖహేతూతి అత్థో. దణ్డాదానాదీసు పరనిసేధనత్థం దణ్డస్స ఆదానం దణ్డాదానం. ఏకతోధారాదినో సత్థస్స ఆదానం సత్థాదానం. కలహోతి కాయకలహోపి వాచాకలహోపి. పురిమో పురిమో విరోధో విగ్గహో, పచ్ఛిమో పచ్ఛిమో వివాదో. తువం తువన్తి అగారవవసేన ‘‘తువం తువ’’న్తి వచనం.

అధిట్ఠితకాలతో పట్ఠాయ న వికప్పేతబ్బానీతి వికప్పేన్తేన అధిట్ఠానతో పుబ్బే వా

వికప్పేతబ్బం, విజహితాధిట్ఠానం వా పచ్ఛావికప్పేతబ్బం. అవిజహితాధిట్ఠానం పన న వికప్పేతబ్బన్తి అధిప్పాయో. దుక్కటవసేన వుత్తానీతి ‘‘వగ్గం భిక్ఖునిసఙ్ఘం వగ్గసఞ్ఞీ ఓవదతీ’’తిఆదినా (పాచి. ౧౫౦) నయేన అధమ్మకమ్మే ద్వే నవకాని దుక్కటవసేన వుత్తాని.

నవకవారవణ్ణనా నిట్ఠితా.

దసకవారవణ్ణనా

౩౩౦. దసకేసు నత్థి దిన్నన్తిఆదివసేన వేదితబ్బాతి ‘‘నత్థి దిన్నం, నత్థి యిట్ఠం, నత్థి హుతం, నత్థి సుకతదుక్కటానం కమ్మానం ఫలం విపాకో, నత్థి అయం లోకో, నత్థి పరో లోకో, నత్థి మాతా, నత్థి పితా, నత్థి సత్తా ఓపపాతికా, నత్థి లోకే సమణబ్రాహ్మణా సమ్మగ్గతా సమ్మాపటిపన్నా, యే ఇమఞ్చ లోకం పరఞ్చ లోకం సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా పవేదేన్తీ’’తి (మ. ని. ౨.౯౪, ౨౨౫; ౩.౯౧, ౧౧౬; సం. ని. ౩.౨౧౦) ఏవమాగతం సన్ధాయ వుత్తం. సస్సతో లోకోతిఆదివసేనాతి ‘‘సస్సతో లోకోతి వా, అసస్సతో లోకోతి వా, అన్తవా లోకోతి వా, అనన్తవా లోకోతి వా, తం జీవం తం సరీరన్తి వా, అఞ్ఞం జీవం అఞ్ఞం సరీరన్తి వా, హోతి తథాగతో పరం మరణాతి వా, న హోతి తథాగతో పరం మరణాతి వా, హోతి చ న చ హోతి తథాగతో పరం మరణాతి వా, నేవ హోతి న న హోతి తథాగతో పరం మరణాతి వా’’తి (మ. ని. ౧.౨౬౯) ఏవమాగతం సఙ్గణ్హాతి.

మిచ్ఛాదిట్ఠిఆదయో మిచ్ఛావిముత్తిపరియోసానాతి ‘‘మిచ్ఛాదిట్ఠి మిచ్ఛాసఙ్కప్పో మిచ్ఛావాచా మిచ్ఛాకమ్మన్తో మిచ్ఛాఆజీవో మిచ్ఛావాయామో మిచ్ఛాసతి మిచ్ఛాసమాధి మిచ్ఛాఞాణం మిచ్ఛావిముత్తీ’’తి (విభ. ౯౭౦) ఏవమాగతం సన్ధాయ వదతి. తత్థ మిచ్ఛాఞాణన్తి పాపకిరియాసు ఉపాయచిన్తావసేన పాపకం కత్వా ‘‘సుకతం మయా’’తి పచ్చవేక్ఖణాకారేన చ ఉప్పన్నో మోహో. మిచ్ఛావిముత్తీతి అవిముత్తస్సేవ సతో విముత్తిసఞ్ఞితా. సమథక్ఖన్ధకే నిద్దిట్ఠాతి ‘‘ఓరమత్తకం అధికరణం హోతి, న చ గతిగతం, న చ సరితసారిత’’న్తిఆదినా (చూళవ. ౨౦౪) నిద్దిట్ఠా. సమథక్ఖన్ధకే వుత్తేహి సమన్నాగతో హోతీతి సమ్బన్ధో. మాతురక్ఖితాదయో దస ఇత్థియో. ధనక్కీతాదయో దస భరియాయో.

దసకవారవణ్ణనా నిట్ఠితా.

ఏకాదసకవారవణ్ణనా

౩౩౧. ఏకాదసకేసు న వోదాయన్తీతి న పకాసన్తి. సుయుత్తయానసదిసాయ కతాయాతి ఇచ్ఛితిచ్ఛితకాలే సుఖేన పవత్తేతబ్బత్తా యుత్తయానం వియ కతాయ. యథా పతిట్ఠా హోతీతి సమ్పత్తీనం యథా పతిట్ఠా హోతి. అను అను పవత్తితాయాతి భావనాబహులీకారేహి అను అను పవత్తితాయ.