౫. కూటదన్తసుత్తవణ్ణనా

౩౨౩. పురిమసుత్తద్వయేతి అమ్బట్ఠసోణదణ్డసుత్తద్వయే. వుత్తనయమేవాతి యం తత్థ ఆగతసదిసం ఇధాగతం తం అత్థవణ్ణనతో వుత్తనయమేవ, తత్థ వుత్తనయేనేవ వేదితబ్బన్తి అత్థో. ‘‘తరుణో అమ్బరుక్ఖో అమ్బలట్ఠికా’’తి (దీ. ని. అట్ఠ. ౧.౨) బ్రహ్మజాలసుత్తవణ్ణనాయం వుత్తన్తి ఆహ ‘‘అమ్బలట్ఠికా బ్రహ్మజాలే వుత్తసదిసావా’’తి.

యఞ్ఞావాటం సమ్పాదేత్వా మహాయఞ్ఞం ఉద్దిస్స సవిఞ్ఞాణకాని, అవిఞ్ఞాణకాని చ యఞ్ఞూపకరణాని ఉపట్ఠపితానీతి వుత్తం పాళియం ‘‘మహాయఞ్ఞో ఉపక్ఖటో’’తి, తం ఉపక్ఖరణం తేసం తథాసజ్జనన్తి ఆహ ‘‘ఉపక్ఖటోతి సజ్జితో’’తి. వచ్ఛతరసతానీతి యువభావప్పత్తాని బలవవచ్ఛసతాని, తే పన వచ్ఛా ఏవ హోన్తి, న దమ్మా బలిబద్దా చాతి ఆహ ‘‘వచ్ఛసతానీ’’తి. ఏతేతి ఉసభాదయో ఉరబ్భపరియోసానా. అనేకేసన్తి అనేకజాతికానం. సఙ్ఖ్యావసేన అనేకతా సత్తసతగ్గహణేనేవ పరిచ్ఛిన్నా. మిగపక్ఖీనన్తి మహింసరురుపసదకురుఙ్గగోకణ్ణమిగానఞ్చేవ మోరకపిఞ్జరతిత్తిరకపోతాదిపక్ఖీనఞ్చ.

౩౨౮. యఞ్ఞసఙ్ఖాతస్స పుఞ్ఞస్స యో సంకిలేసో, తస్స నివారణతో నిసేధనతో విధా వుచ్చన్తి విప్పటిసారవినోదనా. తతో ఏవ తా తం పుఞ్ఞాభిసన్దం అవిచ్ఛిన్దిత్వా ఠపేన్తీతి ‘‘ఠపనా’’తి వుత్తా. తాసం పన యఞ్ఞస్స ఆదిమజ్ఝపరియోసానవసేన తీసు కాలేసు పవత్తియా యఞ్ఞో తిట్ఠపనోతి ఆహ ‘‘తిట్ఠపనన్తి అత్థో’’తి. పరిక్ఖరోన్తి అభిసఙ్ఖరోన్తీతి పరిక్ఖారా, పరివారాతి వుత్తం. ‘‘సోళసపరిక్ఖారన్తి సోళసపరివార’’న్తి.

మహావిజితరాజయఞ్ఞకథావణ్ణనా

౩౩౬. పుబ్బచరితన్తి అత్తనో పురిమజాతిసమ్భూతం బోధిసమ్భారభూతం పుఞ్ఞచరియం. తథా హిస్స అనుగామినోవ నిధిస్స థావరో నిధి నిదస్సితో. అడ్ఢతా నామ విభవసమ్పన్నతా, సా తం తం ఉపాదాయుపాదాయ వుచ్చతీతి ఆహ ‘‘యో కోచి అత్తనో సన్తకేన విభవేన అడ్ఢో హోతీ’’తి. తథా మహద్ధనతాపీతి తం ఉక్కంసగతం దస్సేతుం ‘‘మహతా అపరిమాణసఙ్ఖ్యేన ధనేన సమన్నాగతో’’తి వుత్తం. భుఞ్జితబ్బతో పరిభుఞ్జితబ్బతో విసేసతో కామా భోగో నామాతి ఆహ ‘‘పఞ్చకామగుణవసేనా’’తి. పిణ్డపిణ్డవసేనాతి భాజనాలఙ్కారాదివిభాగం అహుత్వా కేవలం ఖణ్డఖణ్డవసేన.

మాసకాదీతి ఆది-సద్దేన థాలకాదిం సఙ్గణ్హాతి. భాజనాదీతి ఆది-సద్దేన వత్థసేయ్యావసథాదిం సఙ్గణ్హాతి. సువణ్ణరజతమణిముత్తావేళురియవజిరపవాళాని ‘‘సత్తరతనానీ’’తి వదన్తి. సాలివీహిఆది పుబ్బణ్ణం పురక్ఖతంసస్సఫలన్తి కత్వా. తబ్బిపరియాయతో ముగ్గమాసాది అపరణ్ణం. దేవసికం…పే… వసేనాతి దివసే దివసే పరిభుఞ్జితబ్బదాతబ్బవడ్ఢేతబ్బాదివిధినా పరివత్తనకధనధఞ్ఞవసేన.

కోట్ఠం వుచ్చతి ధఞ్ఞస్స ఆఠపనట్ఠానం, కోట్ఠభూతం అగారం కోట్ఠాగారం తేనాహ ‘‘ధఞ్ఞేన…పే… గారో చా’’తి. ఏవం సారగబ్భం ‘‘కోసో’’తి, ధఞ్ఞస్స ఆఠపనట్ఠానఞ్చ ‘‘కోట్ఠాగార’’న్తి దస్సేత్వా ఇదాని తతో అఞ్ఞథా తం దస్సేతుం ‘‘అథ వా’’తిఆది వుత్తం. తత్థ యథా అసినో తిక్ఖభావపరిహారతో పరిచ్ఛదో ‘‘కోసో’’తి వుచ్చతి, ఏవం రఞ్ఞో తిక్ఖభావపరిహరణత్తా చతురఙ్గినీ సేనా ‘‘కోసో’’తి ఆహ ‘‘చతుబ్బిధో కోసో హత్థీ అస్సా రథా పత్తీ’’తి. ‘‘వత్థకోట్ఠాగారగ్గహణేనేవ సబ్బస్సాపి భణ్డట్ఠపనట్ఠానస్స గహితత్తా తివిధం కోట్ఠాగారన్తి వుత్తం. ‘‘ఇదం ఏవం బహు’’న్తిఆది రాజా తమత్థం జానన్తోవ భణ్డాగారికేన కథాపేత్వా పరిసాయ నిస్సద్దభావాపాదనత్థఞ్చ ఆహ ఏవం మే పకతిక్ఖోభో న భవిస్సతీతి.

౩౩౭-౮. బ్రాహ్మణో చిన్తేసి జనపదస్స అనుపద్దవత్థఞ్చేవ యఞ్ఞస్స చ చిరానుపవత్తనత్థఞ్చ, తేనాహ ‘‘అయం రాజా’’తిఆది.

సత్తానం హితస్స సుఖస్స చ విదూసనతో అహితస్స దుక్ఖస్స చ ఆవహనతో చోరా ఏవ కణ్టకా, తేహి చోరకణ్టకేహి. యథా గామవాసీనం ఘాతా గామఘాతా, ఏవం పన్థికానం దుహనా విబాధనా పన్థదుహనా. అధమ్మకారీతి ధమ్మతో అపేతస్స అయుత్తస్స కరణసీలో, అత్తనో విజితే జనపదాదీనం తతో అనత్థతో తాయనేన ఖత్తియో యో ఖత్తధమ్మో, తస్స వా అకరణసీలోతి అత్థో. దస్సవో ఏవ ఖీలసదిసత్తా దస్సుఖీలం. యథా హి ఖేత్తే ఖీలం కసనాదీనం సుఖప్పవత్తిం, మూలసన్తానేన సస్సస్స బుద్ధిఞ్చ విబన్ధతి, ఏవం దస్సవో రజ్జే రాజాణాయ సుఖప్పవత్తిం, మూలవిరుళ్హియా జనపదానం పరిబుద్ధిఞ్చ విబన్ధన్తి. తేన వుత్తం ‘‘దస్సవో ఏవ ఖీలసదిసత్తా దస్సుఖీల’’న్తి. వధ-సద్దో హింసనత్థోపి హోతీతి వుత్తం ‘‘మారణేన వా కోట్టనేన వా’’తి. అద్దుబన్ధనాదినాతి ఆది-సద్దేన రజ్జుబన్ధనసఙ్ఖలికబన్ధనాదిం సఙ్గణ్హాతి. జానియాతి ధనజానియా, తేనాహ ‘‘సతం గణ్హథా’’తిఆది. పఞ్చసిఖముణ్డకరణన్తి కాకపక్ఖకరణం. గోమయసిఞ్చనన్తి సీసే ఛకణోదకావసేచనం. కుదణ్డకబన్ధనన్తి గద్దులబన్ధనం. ఏవమాదీనీతి ఆది-సద్దేన ఖురముణ్డం కరిత్వా భస్మపుటపోథనాదిం సఙ్గణ్హాతి. ఊహనిస్సామీతి ఉద్ధరిస్సామి, అపనేస్సామీతి అత్థో. ఉస్సహన్తీతి పుబ్బే తత్థ కతపరిచయతాయ ఉస్సాహం కాతుం సక్కోన్తి. అనుప్పదేతూతి అను అను పదేతు, తేనాహ ‘‘దిన్నే అప్పహోన్తే’’తిఆది. సక్ఖికరణపణ్ణారోపనాని వడ్ఢియా సహ వా వినా వా పున గహేతుకామస్స, ఇధ పన తం నత్థీతి ఆహ ‘‘సక్ఖిం అకత్వా’’తిఆది, తేనాహ ‘‘మూలచ్ఛేజ్జవసేనా’’తి. పకారతో భణ్డాని ఆభరతి సమ్భరతి పరిచయతి ఏతేనాతి పాభతం, భణ్డమూలం.

దివసే దివసే దాతబ్బభత్తం దేవసికభత్తం. ‘‘అనుమాసం, అనుపోసథ’’న్తిఆదినా దాతబ్బం వేతనం మాసికాదిపరిబ్బయం. తస్స తస్స కులానురూపేన కమ్మానురూపేన సూరభావానురూపేనాతి పచ్చేకం అనురూప-సద్దో యోజేతబ్బో. సేనాపచ్చాది ఠానన్తరం. సకకమ్మపసుతత్తా, అనుపద్దవత్తా చ ధనధఞ్ఞానం రాసికో రాసికారభూతో. ఖేమేన ఠితాతి అనుపద్దవేన పవత్తా, తేనాహ ‘‘అభయా’’తి, కుతోచిపి భయరహితాతి అత్థో.

చతుపరిక్ఖారవణ్ణనా

౩౩౯. తస్మిం తస్మిం కిచ్చే అనుయన్తి అనువత్తన్తీతి అనుయన్తా, అనుయన్తా ఏవ ఆనుయన్తా యథా ‘‘అనుభావో ఏవ ఆనుభావో’’తి. అస్సాతి రఞ్ఞో. తేతి ఆనుయన్తఖత్తియాదయో. అత్తమనా న భవిస్సన్తి ‘‘అమ్హే ఏత్థ బహి కరోతీ’’తి. నిబన్ధవిపులాగమో గామో నిగమో, వివడ్ఢితమహాఆయో మహాగామోతి అత్థో. జనపద-సద్దో హేట్ఠా వుత్తత్థో ఏవ. ఛన్నం పకతీనం వసేన రఞ్ఞో హితసుఖాభిబుద్ధి, తదేకదేసా చ ఆనుయన్తాదయోతి వుత్తం ‘‘యం తుమ్హాకం అనుజాననం మమ భవేయ్య దీఘరత్తం హితాయ సుఖాయా’’తి.

అమా సహ భవన్తి కిచ్చేసూతి అమచ్చా, రజ్జకిచ్చవోసాసనకా. తే పన రఞ్ఞో పియా, సహపవత్తనకా చ హోన్తీతి ఆహ ‘‘పియసహాయకా’’తి. రఞ్ఞో పరిసతి భవాతి పారిసజ్జా, తే పన కేతి ఆహ ‘‘సేసా ఆణత్తికరా’’తి, యథావుత్తఆనుయన్తఖత్తియాదీ హి అవసేసా రఞ్ఞో ఆణాకరాతి అత్థో. సతిపి దేయ్యధమ్మే ఆనుభావసమ్పత్తియా, పరివారసమ్పత్తియా చ అభావే తాదిసం దాతుం న సక్కా, వుడ్ఢకాలే చ తాదిసానమ్పి రాజూనం తదుభయం హాయతేవాతి ఆహ ‘‘మహల్లకకాలే…పే… న సక్కా’’తి. అనుమతియాతి అనుజాననేన, పక్ఖాతి సపక్ఖా యఞ్ఞస్స అఙ్గభూతా. పరిక్ఖరోన్తీతి పరిక్ఖారా, సమ్భారా. ఇమే తస్స యఞ్ఞస్స అఙ్గభూతా పరివారా వియ హోన్తీతి ఆహ ‘‘పరివారా భవన్తీ’’తి.

అట్ఠపరిక్ఖారవణ్ణనా

౩౪౦. యససాతి ఆనుభావేన, తేనాహ ‘‘ఆణాఠపనసమత్థతాయా’’తి. సద్దహతీతి ‘‘దాతా దానస్స ఫలం పచ్చనుభోతీ’’తి పత్తియాయతి. దానే సూరోతి దానసూరో దేయ్యధమ్మే ఈసకమ్పి సఙ్గం అకత్వా ముత్తచాగో. స్వాయమత్థో కమ్మస్సకతఞ్ఞాణస్స తిక్ఖవిసదభావేన వేదితబ్బో, తేనాహ ‘‘న సద్ధామత్తకేనేవా’’తిఆది. యస్స హి కమ్మస్సకతా పచ్చక్ఖతో వియ ఉపట్ఠాతి, సో ఏవం వుత్తో. యం దానం దేతీతి యం దేయ్యధమ్మం పరస్స దేతి. తస్స పతి హుత్వాతి తబ్బిసయం లోభం సుట్ఠు అభిభవన్తో తస్స అధిపతి హుత్వా దేతి అనధిభవనీయత్తా. ‘‘న దాసో, న సహాయో’’తి వత్వా తదుభయం అన్వయతో, బ్యతిరేకతో చ దస్సేతుం ‘‘యో హీ’’తిఆది వుత్తం. దాసో హుత్వా దేతి తణ్హాయ దానస్స దాసబ్యతం ఉపగతత్తా. సహాయో హుత్వా దేతి తస్స పియభావానిస్సజ్జనతో. సామీ హుత్వా దేతి తత్థ తణ్హాదాసబ్యతో అత్తానం మోచేత్వా అభిభుయ్య పవత్తనతో. సామిపరిభోగసదిసా హేతస్సాయం పవత్తతీతి.

సమితపాపా సమణా, బాహితపాపా బ్రాహ్మణా ఉక్కట్ఠనిద్దేసేన, పబ్బజ్జామత్తసమణా జాతిమత్తబ్రాహ్మణా పన కపణాదిగ్గహణేనేవేత్థ గహితాతి అధిప్పాయో. దుగ్గతాతి దుక్కరజీవికం ఉపగతా కసిరవుత్తికా, తేనాహ ‘‘దలిద్దమనుస్సా’’తి. అద్ధికాతి అద్ధానమగ్గగామినో. వణిబ్బకాతి దాయకానం గుణకిత్తనవసేన, కమ్మఫలకిత్తనముఖేన చ యాచనకా సేయ్యథాపి నగ్గచరియాదయో, తేనాహ ‘‘ఇట్ఠం దిన్న’’న్తిఆది. ‘‘పసతమత్త’’న్తి వీహితణ్డులాదివసేన వుత్తం, ‘‘సరావమత్త’’న్తి యాగుభత్తాదివసేన. ఓపానం వుచ్చతి ఓగాహేత్వా పాతబ్బతో నదితళాకాదీనం సబ్బసాధారణతిత్థం ఓపానం వియ భూతోతి ఓపానభూతో, తేనాహ ‘‘ఉదపానభూతో’’తిఆది. సుతమేవ సుతజాతన్తి జాత-సద్దస్స అనత్థన్తరవాచకతమాహ యథా ‘‘కోసజాత’’న్తి.

అతీతాదిఅత్థచిన్తనసమత్థతా నామస్స రఞ్ఞో అనుమానవసేన, ఇతికత్తబ్బతావసేన చ వేదితబ్బా, న బుద్ధానం వియ తత్థ పచ్చక్ఖదస్సితాయాతి దస్సేతుం ‘‘అతీతే’’తిఆది వుత్తం. అడ్ఢతాదయో తావ యఞ్ఞస్స పరిక్ఖారా హోన్తు తేహి వినా తస్స అసిజ్ఝనతో, సుజాతతా సురూపతా పన కథన్తి ఆహ ‘‘ఏతేహి కిరా’’తిఆది. ఏత్థ చ కేచి ‘‘యథా అడ్ఢతాదయో యఞ్ఞస్స ఏకంసతో అఙ్గాని, న ఏవమభిజాతతా, అభిరూపతా చాతి దస్సేతుం కిరసద్దగ్గహణ’’న్తి వదన్తి ‘‘అయం దుజ్జాతో’’తిఆది వచనస్స అనేకన్తికతం మఞ్ఞమానా, తయిదం అసారం, సబ్బసాధారణవసేన హేస యఞ్ఞారమ్భో తత్థ సియా కేసఞ్చి తథాపరివితక్కోతి తస్సాపి అవకాసాభావాదస్సనత్థం తథా వుత్తత్తా. కిర-సద్దో పన తదా బ్రాహ్మణేన చిన్తితాకారసూచనత్థో దట్ఠబ్బో. ఏవమాదీనీతి ఆది-సద్దేన ‘‘అయం విరూపో దలిద్దో అప్పేసక్ఖో అస్సద్ధో అప్పస్సుతో అనత్థఞ్ఞూ న మేధావీ’’తి ఏతేసం సఙ్గహో దట్ఠబ్బో.

చతుపరిక్ఖారాదివణ్ణనా

౩౪౧. ‘‘సుజం పగ్గణ్హన్తాన’’న్తి పురోహితస్స సయమేవ కటచ్ఛుగ్గహణజోతనేన ఏవం సహత్థా, సక్కచ్చఞ్చ దానే యుత్తతా ఇచ్ఛితబ్బాతి దస్సేతి. ఏవం దుజ్జాతస్సాతి ఏత్థాపి హేట్ఠా వుత్తనయేనేవ అత్థో వేదితబ్బో.

౩౪౨. తిణ్ణం ఠానానన్తి దానస్స ఆదిమజ్ఝపరియోసానభూతాసు తీసు భూమీసు, అవత్థాసూతి అత్థో. చలన్తీతి కమ్పన్తి పురిమాకారేన న తిట్ఠన్తి. కరణత్థేతి తతియావిభత్తిఅత్థే. కత్తరి హేతం సామివచనం కరణీయసద్దాపేక్ఖాయ. ‘‘పచ్చానుతాపో న కత్తబ్బో’’తి వత్వా తస్స అకరణూపాయం దస్సేతుం ‘‘పుబ్బచేతనా పన అచలా పతిట్ఠపేతబ్బా’’తి వుత్తం. తత్థ అచలాతి దళ్హా కేనచి అసంహీరా. పతిట్ఠపేతబ్బాతి సుపతిట్ఠితా కాతబ్బా. ఏవం కరణేన హి యథా తం దానం సమ్పతి యథాధిప్పాయం నిప్పజ్జతి, ఏవం ఆయతిమ్పి విపులఫలతాయాతి ఆహ ‘‘ఏవఞ్హి దానం మహప్ఫలం హోతీతి దస్సేతీ’’తి, విప్పటిసారేన అనుపక్కిలిట్ఠభావతో. ముఞ్చచేతనాతి పరిచ్చాగచేతనా. తస్సా నిచ్చలభావో నామ ముత్తచాగతా పుబ్బాభిసఙ్ఖారవసేన ఉళారభావో, సమనుస్సరణచేతనాయ పన నిచ్చలభావో ‘‘అహో మయా దానం దిన్నం సాధు సుట్ఠూ’’తి తస్స సక్కచ్చం పచ్చవేక్ఖణావసేన వేదితబ్బో. తథా అకరోన్తస్సాతి ముఞ్చచేతనం, తత్థ పచ్చాసమనుస్సరణచేతనఞ్చ వుత్తనయేన నిచ్చలం అకరోన్తస్స విప్పటిసారం ఉప్పాదేన్తస్స. ఖేత్తవిసేసే పరిచ్చాగస్స కతత్తా లద్ధేసుపి ఉళారేసు భోగేసు చిత్తం నాపి నమతి. యథా కథన్తి ఆహ ‘‘మహారోరువం ఉపపన్నస్స సేట్ఠిగహపతినో వియా’’తి.

సో కిర తగరసిఖిం పచ్చేకబుద్ధం అత్తనో గేహద్వారే పిణ్డాయ ఠితం దిస్వా ‘‘ఇమస్స సమణస్స పిణ్డపాతం దేహీ’’తి భరియం ఆణాపేత్వా రాజుపట్ఠానత్థం పక్కామి. సేట్ఠిభరియా సప్పఞ్ఞజాతికా, సా చిన్తేసి ‘‘మయా ఏత్తకేన కాలేన ‘ఇమస్స దేథా’తి వచనమత్తం పిస్స న సుతపుబ్బం, అయఞ్చ మఞ్ఞే అహోసి పచ్చేకసమ్బుద్ధో, యథా తథా అదత్వా పణీతం పిణ్డపాతం దస్సామీ’’తి ఉపగన్త్వా పచ్చేకసమ్బుద్ధం పఞ్చపతిట్ఠితేన వన్దిత్వా పత్తం ఆదాయ అన్తోనివేసనే పఞ్ఞత్తాసనే నిసీదాపేత్వా పరిసుద్ధేహి సాలితణ్డులేహి భత్తం సమ్పాదేత్వా తదనురూపం ఖాదనీయం, బ్యఞ్జనం, సూపేయ్యఞ్చ అభిసఙ్ఖరిత్వా బహి గన్ధేహి అలఙ్కరిత్వా పచ్చేకసమ్బుద్ధస్స హత్థేసు పతిట్ఠపేత్వా వన్ది. పచ్చేకబుద్ధో ‘‘అఞ్ఞేసమ్పి పచ్చేకబుద్ధానం సఙ్గహం కరిస్సామీ’’తి అపరిభుఞ్జిత్వావ అనుమోదనం కత్వా పక్కామి. సోపి ఖో సేట్ఠి రాజుపట్ఠానం కత్వా ఆగచ్ఛన్తో పచ్చేకబుద్ధం దిస్వా అహం ‘‘తుమ్హాకం పిణ్డపాతం దేథా’’తి వత్వా పక్కన్తో, అపి వో లద్ధో పిణ్డపాతోతి. ఆమ సేట్ఠి లద్ధోతి. ‘‘పస్సామా’’తి గీవం ఉక్ఖిపిత్వా ఓలోకేసి. అథస్స పిణ్డపాతగన్ధో ఉట్ఠహిత్వా నాసపుటం పూరేసి. సో ‘‘మహా వత మే ధనబ్యయో జాతో’’తి చిత్తం సన్ధారేతుం అసక్కోన్తో పచ్ఛా విప్పటిసారీ అహోసి. విప్పటిసారస్స పన ఉప్పన్నాకారో ‘‘వరమేత’’న్తిఆదినా (సం. ని. ౧.౧౩౧) పాళియం ఆగతోయేవ. భాతు పనాయం ఏకం పుత్తకం సాపతేయ్యకారణా జీవితా వోరోపేసి, తేన మహారోరువం ఉపపన్నో. పిణ్డపాతదానేన పనేస సత్తక్ఖత్తుం సుగ్గతిం సగ్గం లోకం ఉపపన్నో, సత్తక్ఖత్తుమేవ చ సేట్ఠికులే నిబ్బత్తో, న చాస్స ఉళారేసు భోగేసు చిత్తం నమి, తేన వుత్తం ‘‘నాపి ఉళారేసు భోగేసు చిత్తం నమతీ’’తి.

౩౪౩. ఆకరోతి అత్తనో అనురూపతాయ సమరియాదం సపరిచ్ఛేదం ఫలం నిబ్బత్తేతీతి ఆకారో, కారణన్తి ఆహ ‘‘దసహి ఆకారేహీతి దసహి కారణేహీ’’తి. పటిగ్గాహకతో వాతి బలవతరో హుత్వా ఉప్పజ్జమానో పటిగ్గాహకతోవ ఉప్పజ్జతి, ఇతరో పన దేయ్యధమ్మతో, పరివారజనతోపి ఉప్పజ్జేయ్యేవ. ఉప్పజ్జితుం యుత్తన్తి ఉప్పజ్జనారహం. తేసంయేవ పాణాతిపాతీనం. యజనం నామేత్థ దానం అధిప్పేతం, న అగ్గిజుహనన్తి ఆహ ‘‘యజతం భవన్తి దేతు భవ’’న్తి. విస్సజ్జతూతి ముత్తచాగవసేన విస్సజ్జతు. అబ్భన్తరన్తి అజ్ఝత్తం, సకసన్తానేతి అత్థో.

౩౪౪. హేట్ఠా సోళస పరిక్ఖారా వుత్తా యఞ్ఞస్స తే వత్థుం కత్వా, ఇధ పన సన్దస్సనాదివసేన అనుమోదనాయ ఆరద్ధత్తా వుత్తం ‘‘సోళసహి ఆకారేహీ’’తి. దస్సేత్వా అత్తనో దేసనానుభావేన పచ్చక్ఖతో వియ ఫలం దస్సేత్వా, అనేకవారం పన కథనతో చ ఆమేడితవచనం. తమత్థన్తి యథావుత్తం దానఫలవసేన కమ్మఫలసమ్బన్ధం. సమాదపేత్వాతి సుతమత్తమేవ అకత్వా యథా రాజా తమత్థం సమ్మదేవ ఆదియతి చిత్తే కరోన్తో సుగ్గహితం కత్వా గణ్హాతి, తథా సక్కచ్చం ఆదాపేత్వా. ఆమేడితకారణం హేట్ఠా వుత్తమేవ.

‘‘విప్పటిసారవినోదనేనా’’తి ఇదం నిదస్సనమత్తం లోభదోసమోహఇస్సామచ్ఛరియమానాదయోపి హి దానచిత్తస్స ఉపక్కిలేసా, తేసం వినోదనేనపి తం సముత్తేజితం నామ హోతి తిక్ఖవిసదభావప్పత్తితో. ఆసన్నతరభావతో వా విప్పటిసారస్స తబ్బినోదనమేవ గహితం, పవత్తితేపి హి దానే తస్స సమ్భవతో. యాథావతో విజ్జమానేహి గుణేహి తుట్ఠపహట్ఠభావాపాదనం సమ్పహంసనన్తి ఆహ ‘‘సున్దరం తే…పే… థుతిం కత్వా కథేసీ’’తి. ధమ్మతోతి సచ్చతో. సచ్చఞ్హి ధమ్మతో అనపేతత్తా ధమ్మం, ఉపసమచరియాభావతో సమం, యుత్తభావేన కారణన్తి చ వుచ్చతీతి.

౩౪౫. తస్మిం యఞ్ఞే రుక్ఖతిణచ్ఛేదోపి నామ నాహోసి, కుతో పాణవధోతి పాణవధాభావస్సేవ దళ్హీకరణత్థం సబ్బసో విపరీతగాహావిదూసితఞ్చస్స దస్సేతుం పాళియం ‘‘నేవ గావో హఞ్ఞింసూ’’తి ఆదిం వత్వాపి ‘‘న రుక్ఖా ఛిజ్జింసూ’’తిఆది వుత్తం, తేనాహ ‘‘కిం పన గావో’’తిఆది. బరిహిసత్థాయాతి పరిచ్ఛేదనత్థాయ. వనమాలాసఙ్ఖేపేనాతి వనపుప్ఫేహి గన్థితమాలానియామేన. భూమియం వా పత్థరన్తీతి వేదిభూమిం పరిక్ఖిపన్తా తత్థ పన్థరన్తి. అన్తోగేహదాసాదయోతి అన్తోజాతధనక్కీతకరమరానీతసయందాసా. పుబ్బమేవాతి భతికరణతో పగేవ. గహేత్వా కరోన్తీతి దివసే దివసే గహేత్వా కరోన్తి. తజ్జితాతి గజ్జితా. పియసముదాచారేనేవాతి ఇట్ఠవచనేనేవ. ఫాణితేన చేవాతి ఏత్థ చ-సద్దో అవుత్తసముచ్చయత్థో, తేన పణీతపణీతానం నానప్పకారానం ఖాదనీయభోజనీయాదీనఞ్చేవ వత్థమాలాగన్ధవిలేపనయానసేయ్యాదీనఞ్చ సఙ్గహో దట్ఠబ్బో, తేనాహ ‘‘పణీతేహి సప్పితేలాదిసమ్మిస్సేహేవా’’తిఆది.

౩౪౬. సం నామ ధనం, తస్స పతీతి సపతి, ధనవా. దిట్ఠధమ్మికసమ్పరాయికహితావహత్తా తస్స హితన్తి సాపతేయ్యం, తదేవ ధనం. తేనాహ ‘‘పహూతం సాపతేయ్యం ఆదాయాతి బహుం ధనం గహేత్వా’’తి. గామభాగేనాతి సఙ్కిత్తనవసేన గామే వా గహేతబ్బభాగేన.

౩౪౭. ‘‘యాగుం పివిత్వా’’తి యాగుసీసేన పాతరాసభోజనమాహ. పురత్థిమేన యఞ్ఞవాటస్సాతి రఞ్ఞో దానసాలాయ నాతిదూరే పురత్థిమదిసాభాగేతి అత్థో, యతో తత్థ పాతరాసం భుఞ్జిత్వా అకిలన్తరూపాయేవ సాయన్హే సాలం పాపుణన్తి ‘‘దక్ఖిణేన యఞ్ఞవాటస్సా’’తి ఆదీసుపి ఏసేవ నయో.

౩౪౮. పరిహారేనాతి భగవన్తం గరుం కత్వా అగారవపరిహారేన.

నిచ్చదానఅనుకులయఞ్ఞవణ్ణనా

౩౪౯. ఉట్ఠాయ సముట్ఠాయాతి దానే ఉట్ఠానవీరియం సక్కచ్చం కత్వా. అప్పసమ్భారతరోతి అతివియ పరిత్తసమ్భారో. సమారభీయతి యఞ్ఞో ఏతేహీతి సమారమ్భా, సమ్భారసమ్భరణవసేన పవత్తసత్తపీళా. అప్పట్ఠతరోతి పన అతివియ అప్పకిచ్చోతి అత్థో. విపాకసఞ్ఞితం అతిసయేన మహన్తం సదిసఫలం ఏతస్సాతి మహప్ఫలతరో. ఉదయసఞ్ఞితం అతిసయేన మహన్తం నిస్సన్దాదిఫలం ఏతస్సాతి మహానిసంసతరో. ధువదానానీతి ధువాని థిరాని అచ్ఛిన్నాని కత్వా దాతబ్బదానాని. అనుకులయఞ్ఞానీతి అనుకులం కులానుక్కమం ఉపాదాయ దాతబ్బదానాని, తేనాహ ‘‘అమ్హాక’’న్తిఆది. నిబద్ధదానానీతి నిబన్ధేత్వా నియమేత్వా పవేణీవసేన పవత్తితదానాని.

హత్థిదన్తేన పవత్తితా దన్తమయసలాకా, యత్థ దాయకానం నామం అఙ్కన్తి. రఞ్ఞోతి సేతవాహనరఞ్ఞో.

ఆదీనీతి ఆది-సద్దేన ‘‘సేనో వియ మంసపేసిం కస్మా ఓక్ఖన్దిత్వా గణ్హాసీ’’తి ఏవమాదీనం సఙ్గహో. పుబ్బచేతనాముఞ్చచేతనాఅపరచేతనాసమ్పత్తియా దాయకస్స వసేన తీణి అఙ్గాని, వీతరాగతావీతదోసతావీతమోహతాపటిపత్తియా దక్ఖిణేయ్యస్స వసేన తీణీతి ఏవం ఛళఙ్గసమన్నాగతాయ దక్ఖిణాయ. అపరాపరం ఉప్పజ్జనకచేతనావసేన మహానదీ వియ, మహోఘో వియ చ ఇతో చితో చ అభిసన్దిత్వా ఓక్ఖన్దిత్వా పవత్తియా పుఞ్ఞమేవ పుఞ్ఞాభిసన్దో.

౩౫౦. కిచ్చపరియోసానం నత్థి దివసే దివసే దాయకస్స బ్యాపారాపజ్జనతో, తేనాహ ‘‘ఏకేనా’’తిఆది. కిచ్చపరియోసానం అత్థి యథారద్ధస్స ఆవాసస్స కతిపయేనాపి కాలేన పరిసమాపేతబ్బతో, తేనాహ ‘‘పణ్ణసాల’’న్తిఆది. సుత్తన్తపరియాయేనాతి సుత్తన్తపాళినయేన. (మ. ని. ౧.౧౨, ౧౩; అ. ని. ౨.౫౮) నవ ఆనిసంసాతి సీతపటిఘాతాదయో పటిసల్లానారామపరియోసానా నవ ఉదయా. అప్పమత్తతాయ చేతే వుత్తా.

యస్మా ఆవాసం దేన్తేన నామ సబ్బమ్పి పచ్చయజాతం దిన్నమేవ హోతి. ద్వే తయో గామే పిణ్డాయ చరిత్వా కిఞ్చి అలద్ధా ఆగతస్సపి ఛాయూదకసమ్పన్నం ఆరామం పవిసిత్వా న్హాయిత్వా పతిస్సయే ముహుత్తం నిపజ్జిత్వా వుట్ఠాయ నిసిన్నస్స కాయే బలం ఆహరిత్వా పక్ఖిత్తం వియ హోతి. బహి విచరన్తస్స చ కాయే వణ్ణధాతు వాతాతపేహి కిలమతి, పతిస్సయం పవిసిత్వా ద్వారం పిధాయ ముహుత్తం నిపన్నస్స విసభాగసన్తతి వూపసమ్మతి, సభాగసన్తతి పతిట్ఠాతి, వణ్ణధాతు ఆహరిత్వా పక్ఖిత్తా వియ హోతి. బహి విచరన్తస్స చ పాదే కణ్టకో విజ్ఝతి, ఖాణు పహరతి, సరీసపాదిపరిస్సయా చేవ చోరభయఞ్చ ఉప్పజ్జతి, పతిస్సయం పవిసిత్వా ద్వారం పిధాయ నిపన్నస్స సబ్బే తే పరిస్సయా న హోన్తి, సజ్ఝాయన్తస్స ధమ్మపీతిసుఖం, కమ్మట్ఠానం మనసి కరోన్తస్స ఉపసమసుఖఞ్చ ఉప్పజ్జతి బహిద్ధా విక్ఖేపాభావతో. బహి విచరన్తస్స చ కాయే సేదా ముచ్చన్తి, అక్ఖీని ఫన్దన్తి, సేనాసనం పవిసనక్ఖణే మఞ్చపీఠాదీని న పఞ్ఞాయన్తి, ముహుత్తం నిసిన్నస్స పన అక్ఖీనం పసాదో ఆహరిత్వా పక్ఖిత్తో వియ హోతి, ద్వారవాతపానమఞ్చపీఠాదీని పఞ్ఞాయన్తి. ఏతస్మిఞ్చ ఆవాసే వసన్తం దిస్వా మనుస్సా చతూహి పచ్చయేహి సక్కచ్చం ఉపట్ఠహన్తి. తేన వుత్తం ‘‘ఆవాసం దేన్తేన నామ సబ్బమ్పి పచ్చయజాతం దిన్నమేవ హోతీ’’తి, తస్మా ఏతే యథావుత్తా సబ్బేపి ఆనిసంసా వేదితబ్బా. తేన వుత్తం ‘‘అప్పమత్తతాయ చేతే వుత్తా’’తి.

సీతన్తి అజ్ఝత్తం ధాతుక్ఖోభవసేన వా బహిద్ధా ఉతువిపరిణామవసేన వా ఉప్పజ్జనకసీతం. ఉణ్హన్తి అగ్గిసన్తాపం, తస్స వనడాహాదీసు (వనదాహాదీసు వా సారత్థ. టీ. చూళవగ్గ ౩.౨౯౫) సమ్భవో వేదితబ్బో. పటిహన్తీతి పటిబాహతి, యథా తదుభయవసేన కాయచిత్తానం బాధనం న హోతి, ఏవం కరోతి. సీతుణ్హబ్భాహతే హి సరీరే విక్ఖిత్తచిత్తో భిక్ఖు యోనిసో పదహితుం న సక్కోతి. వాళమిగానీతి సీహబ్యగ్ఘాదిచణ్డమిగే. గుత్తసేనాసనఞ్హి ఆరఞ్ఞకమ్పి పవిసిత్వా ద్వారం పిధాయ నిసిన్నస్స తే పరిస్సయా న హోన్తీతి. సరీసపేతి యే కేచి సరన్తే గచ్ఛన్తే దీఘజాతికే సప్పాదికే. మకసేతి నిదస్సనమత్తమేతం, డంసాదీనమ్పి ఏతేస్వేవ (ఏతనేవ సారత్థ. టీ. చూళవగ్గ ౩.౨౯౫) సఙ్గహో దట్ఠబ్బో. సిసిరేతి సిసిరకాలవసేన, సత్తాహవద్దలికాదివసేన చ ఉప్పన్నే సిసిరసమ్ఫస్సే. వుట్ఠియోతి యదా తదా ఉప్పన్నా వస్సవుట్ఠియో పటిహనతీతి యోజనా.

వాతాతపో ఘోరోతి రుక్ఖగచ్ఛాదీనం ఉమ్మూలభఞ్జనాదివసేన పవత్తియా ఘోరో సరజఅరజాదిభేదో వాతో చేవ గిమ్హపరిళాహసమయేసు ఉప్పత్తియా ఘోరో సూరియాతపో చ. పటిహఞ్ఞతీతి పటిబాహీయతి. లేణత్థన్తి నానారమ్మణతో చిత్తం నివత్తేత్వా పటిసల్లానారామత్థం. సుఖత్థన్తి వుత్తపరిస్సయాభావేన ఫాసువిహారత్థం. ఝాయితున్తి అట్ఠతింసాయ ఆరమ్మణేసు యత్థ కత్థచి చిత్తం ఉపనిబన్ధిత్వా ఉపనిజ్ఝాయితుం. విపస్సితున్తి అనిచ్చాదితో సఙ్ఖారే సమ్మసితుం.

విహారేతి పతిస్సయే. కారయేతి కారాపేయ్య. రమ్మేతి మనోరమే నివాససుఖే. వాసయేత్థ బహుస్సుతేతి కారేత్వా పన ఏత్థ విహారేసు బహుస్సుతే సీలవన్తే కల్యాణధమ్మే నివాసేయ్య, తే నివాసేన్తో పన తేసం బహుస్సుతానం యథా పచ్చయేహి కిలమథో న హోతి, ఏవం అన్నఞ్చ పానఞ్చ వత్థసేనాసనాని చ దదేయ్య ఉజుభూతేసు అజ్ఝాసయసమ్పన్నేసు కమ్మకమ్మఫలానం, రతనత్తయగుణానఞ్చ సద్దహనేన విప్పసన్నేన చేతసా.

ఇదాని గహట్ఠపబ్బజితానం అఞ్ఞమఞ్ఞూపకారితం దస్సేతుం ‘‘తే తస్సా’’తి గాథమాహ. తత్థ తేతి బహుస్సుతా. తస్సాతి ఉపాసకస్స. ధమ్మం దేసేన్తీతి సకలవట్టదుక్ఖపనూదనం సద్ధమ్మం దేసేన్తి. యం సో ధమ్మం ఇధఞ్ఞాయాతి సో ఉపాసకో యం సద్ధమ్మం ఇమస్మిం సాసనే సమ్మాపటిపజ్జనేన జానిత్వా అగ్గమగ్గాధిగమేన అనాసవో హుత్వా పరినిబ్బాతి ఏకాదసగ్గివూపసమేన సీతి భవతి.

సీతపటిఘాతాదయో విపస్సనావసానా తేరస, అన్నాదిలాభో, ధమ్మస్సవనం, ధమ్మావబోధో, పరినిబ్బానన్తి ఏవం సత్తరస.

౩౫౧. అత్తనో సన్తకాతి అత్తనియా. దుప్పరిచ్చజనం లోభం నిగ్గణ్హితుం అసక్కోన్తస్స. సఙ్ఘస్స వా గణస్స వా సన్తికేతి యోజనా. తత్థాతి యథాగహితే సరణే. నత్థి పునప్పునం కత్తబ్బతా విఞ్ఞూజాతికస్సాతి అధిప్పాయో. ‘‘జీవితపరిచ్చాగమయం పుఞ్ఞ’’న్తి ‘‘సచే త్వం న యథాగహితం సరణం భిన్దిస్సతి, ఏవాహం తం మారేమీ’’తి యదిపి కోచి తిణ్హేన సత్థేన జీవితా వోరోపేయ్య, తథాపి ‘‘నేవాహం బుద్ధం న బుద్ధోతి, ధమ్మం న ధమ్మోతి, సఙ్ఘం న సఙ్ఘోతి వదామీ’’తి దళ్హతరం కత్వా గహితసరణస్స వసేన వుత్తం.

౩౫౨. సరణం ఉపగతేన కాయవాచాచిత్తేహి సక్కచ్చం వత్థుత్తయపూజా కాతబ్బా, తత్థ చ సంకిలేసో పరిహనితబ్బో, సిక్ఖాపదాని పన సమాదానమత్తం, సమ్పత్తవత్థుతో విరమణమత్తఞ్చాతి సరణగమనతో సీలస్స అప్పట్ఠతరతా, అప్పసమారమ్భతరతా చ వేదితబ్బా. సబ్బేసం సత్తానం జీవితదానాదినా దణ్డనిధానతో, సకలలోకియలోకుత్తరగుణాధిట్ఠానతో చస్స మహప్ఫలమహానిసంసతరతా దట్ఠబ్బా.

వక్ఖమాననయేన చ వేరహేతుతాయ వేరం వుచ్చతి పాణాతిపాతాదిపాపధమ్మో, తం మణతి ‘‘మయి ఇధ ఠితాయ కథం ఆగచ్ఛసీ’’తి తజ్జేన్తీ వియ నీహరతీతి వేరమణీ, తతో వా పాపధమ్మతో విరమతి ఏతాయాతి ‘‘విరమణీ’’తి వత్తబ్బే నిరుత్తినయేన ఇకారస్స ఏకారం కత్వా ‘‘వేరమణీ’’తి వుత్తా. అసమాదిన్నసీలస్స సమ్పత్తతో యథాఉపట్ఠితవీతిక్కమితబ్బవత్థుతో విరతి సమ్పత్తవిరతి. సమాదానవసేన ఉప్పన్నా విరతి సమాదానవిరతి. సేతు వుచ్చతి అరియమగ్గో, తప్పరియాపన్నా హుత్వా పాపధమ్మానం సముచ్ఛేదవసేన ఘాతనవిరతి సేతుఘాతవిరతి. ఇదాని తిస్సో విరతియో సరూపతో దస్సేతుం ‘‘తత్థా’’తిఆది వుత్తం. పరిహరతీతి అవీతిక్కమవసేన పరివజ్జేతి. న హనామీతి ఏత్థ ఇతి-సద్దో ఆదిఅత్థో, తేన ‘‘అదిన్నం నాదియామీ’’తి ఏవం ఆదీనం సఙ్గహో, వా-సద్దేన వా, తేనాహ ‘‘సిక్ఖాపదాని గణ్హన్తస్సా’’తి.

మగ్గసమ్పయుత్తాతి సమ్మాదిట్ఠియాదిమగ్గసమ్పయుత్తా. ఇదాని తాసం విరతీనం ఆరమ్మణతో విభాగం దస్సేతుం ‘‘తత్థా’’తిఆది వుత్తం. పురిమా ద్వేతి సమ్పత్తసమాదానవిరతియో. పచ్ఛిమాతి సేతుఘాతవిరతి. సబ్బానిపి భిన్నాని హోన్తి ఏకజ్ఝం సమాదిన్నత్తా. తదేవ భిజ్జతి విసుం విసుం సమాదిన్నత్తా. గహట్ఠవసేన చేతం వుత్తం. భేదో నామ నత్థి పటిపక్ఖసముచ్ఛిన్దనేన అకుప్పసభావత్తా, తేనాహ ‘‘భవన్తరేపీ’’తి. యోనిసిద్ధన్తి మనుస్సతిరచ్ఛానానం ఉద్ధం తిరియమేవ దీఘతా వియ జాతిసిద్ధన్తి అత్థో. బోధిసత్తే కుచ్ఛిగతే బోధిసత్తమాతుసీలం వియ ధమ్మతాయ సభావేనేవ సిద్ధం ధమ్మతాసిద్ధం, మగ్గధమ్మతాయ వా అరియమగ్గానుభావేన సిద్ధం ధమ్మతాసిద్ధం. దిట్ఠిఉజుకరణం నామ భారియం దుక్ఖం, తస్మా సరణగమనం సిక్ఖాపదసమాదానతో మహట్ఠతరమేవ, న అప్పట్ఠతరన్తి అధిప్పాయో. యథా తథా వా గణ్హన్తస్సాపీతి ఆదరగారవం అకత్వా సమాదియన్తస్సాపి. సాధుకం గణ్హన్తస్సాపీతి సక్కచ్చం సీలాని సమాదియన్తస్సాపి, న దిగుణం, తిగుణం వా ఉస్సాహో కరణీయో.

అభయదానతాయ సీలస్స దానభావో, అనవసేసం వా సత్తనికాయం దయతి తేన రక్ఖతీతి దానం, సీలం. ‘‘అగ్గానీ’’తి ఞాతత్తా అగ్గఞ్ఞాని. చిరరత్తతాయ ఞాతత్తా రత్తఞ్ఞాని. ‘‘అరియానం సాధూనం వంసానీ’’తి ఞాతత్తా వంసఞ్ఞాని.‘‘పోరాణానీ’’తిఆదీసు పురిమానం ఏతాని పోరాణాని. సబ్బసో కేనచిపి పకారేన సాధూహి న కిణ్ణాని న ఖిత్తాని న ఛడ్డితానీతి అసఙ్కిణ్ణాని. అయఞ్చ నయో నేసం యథా అతీతే, ఏవం ఏతరహి, అనాగతే చాతి ఆహ ‘‘అసఙ్కిణ్ణపుబ్బాని న సఙ్కియన్తి న సఙ్కియిస్సన్తీ’’తి. తతో ఏవ అప్పపికుట్ఠాని న పటిక్ఖిత్తాని. న హి కదాచిపి విఞ్ఞూ సమణబ్రాహ్మణా హింసాదిపాపధమ్మం అనుజానన్తి. అపరిమాణానం సత్తానం అభయం దేతీతి సబ్బేసు భూతేసు నిహితదణ్డత్తా సకలస్సపి సత్తనికాయస్స భయాభావం దేతి. న హి అరియసావకతో కస్సచి భయం హోతి. అవేరన్తి వేరాభావం. అబ్యాపజ్ఝన్తి నిద్దుక్ఖతం.

నను చ పఞ్చసీలం సబ్బకాలికం, న చ ఏకన్తతో విముత్తాయతనం, సరణగమనం పన బుద్ధుప్పాదహేతుకం, ఏకన్తవిముత్తాయతనఞ్చ, తత్థ కథం సరణాగమనతో పఞ్చసీలస్స మహప్ఫలతాతి ఆహ ‘‘కిఞ్చాపీ’’తిఆది. జేట్ఠకన్తి ఉత్తమం. ‘‘సరణగమనేయేవ పతిట్ఠాయా’’తి ఇమినా తస్స సీలస్స సరణగమనేన అభిసఙ్ఖతతమాహ.

౩౫౩. ఈదిసమేవాతి ఏవం సంకిలేసం పటిపక్ఖమేవ హుత్వా. హేట్ఠా వుత్తేహి గుణేహీతి ఏత్థ హేట్ఠా వుత్తగుణా నామ సరణగమనం, సీలసమ్పదా, ఇన్ద్రియేసు గుత్తద్వారతాతి ఏవం ఆదయో. పఠమజ్ఝానం నిబ్బత్తేన్తో న కిలమతీతి యోజనా. తానీతి పఠమజ్ఝానాదీని. ‘‘పఠమజ్ఝాన’’న్తి ఉక్కట్ఠనిద్దేసో అయన్తి ఆహ ‘‘ఏకం కప్ప’’న్తి, ఏకం మహాకప్పన్తి అత్థో. హీనం పన పఠమజ్ఝానం, మజ్ఝిమఞ్చ అసఙ్ఖ్యేయ్యకప్పస్స తతియం భాగం, ఉపడ్ఢకప్పఞ్చ ఆయుం దేతి. ‘‘దుతియం అట్ఠకప్పే’’తి ఆదీసుపి ఇమినా నయేన అత్థో వేదితబ్బో, మహాకప్పవసేనేవ చ గహేతబ్బం. యస్మా వా పణీతానియేవేత్థ ఝానాని అధిప్పేతాని మహప్ఫలతరభావదస్సనపరత్తా దేసనాయ, తస్మా ‘‘పఠమజ్ఝానం ఏకం కప్ప’’న్తిఆది వుత్తం. తదేవాతి చతుత్థజ్ఝానమేవ. యది ఏవం కథం ఆరుప్పతాతి ఆహ ‘‘ఆకాసానఞ్చాయతనాదీ’’తిఆది.

సమ్మదేవ నిచ్చసఞ్ఞాదిపటిపక్ఖవిధమనవసేన పవత్తమానా పుబ్బభాగియే ఏవ బోధిపక్ఖియధమ్మే సమ్మానేన్తీ విపస్సనా విపస్సకస్స అనప్పకం పీతిసోమనస్సం సమావహతీతి ఆహ ‘‘విపస్సనా…పే… అభావా’’తి. తేనాహ భగవా –

‘‘యతో యతో సమ్మసతి, ఖన్ధానం ఉదయబ్బయం;

లభతీ పీతిపామోజ్జం, అమతం తం విజానత’’న్తి. (ధ. ప. ౩౭౪);

యస్మా అయం దేసనా ఇమినా అనుక్కమేన ఇమాని ఞాణాని నిబ్బత్తేన్తస్స వసేన పవత్తితా, తస్మా ‘‘విపస్సనాఞాణే పతిట్ఠాయ నిబ్బత్తేన్తో’’తి హేట్ఠిమం హేట్ఠిమం ఉపరిమస్స ఉపరిమస్స పతిట్ఠాభూతం కత్వా వుత్తం. సమానరూపనిమ్మానం నామ మనోమయిద్ధియా అఞ్ఞేహి అసాధారణకిచ్చన్తి ఆహ ‘‘అత్తనో…పే… మహప్ఫలా’’తి. వికుబ్బనదస్సనసమత్థతాయాతి హత్థిఅస్సాదివివిధరూపకరణం వికుబ్బనం, తస్స దస్సనసమత్థభావేన. ఇచ్ఛితిచ్ఛితట్ఠానం నామ పురిమజాతీసు ఇచ్ఛితిచ్ఛితో ఖన్ధప్పదేసో. సమాపేన్తోతి పరియోసాపేన్తో.

కూటదన్తఉపాసకత్తపటివేదనాకథావణ్ణనా

౩౫౪-౮. సబ్బే తే పాణయోతి ‘‘సత్త చ ఉసభసతానీ’’తిఆదినా వుత్తే సబ్బే పాణినో. ఆకులభావోతి భగవతో సన్తికే ధమ్మస్స సుతత్తా పాణీసు అనుద్దయం ఉపట్ఠపేత్వా ఠితస్స ‘‘కథఞ్హి నామ మయా తావ బహూ పాణినో మారణత్థాయ బన్ధాపితా’’తి చిత్తే పరిబ్యాకులభావో ఉదపాది. సుత్వాతి ‘‘బన్ధనతో మోచితా’’తి సుత్వా. కామచ్ఛన్దవిగమేన కల్లచిత్తతా అరోగచిత్తతా, బ్యాపాదవిగమేన మేత్తావసేన ముదుచిత్తతా అకథినచిత్తతా, ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చప్పహానేన విక్ఖేపవిగమనతో వినీవరణచిత్తతా తేహి న పిహితచిత్తతా, థినమిద్ధవిగమేన ఉదగ్గచిత్తతా సంపగ్గణ్హనవసేన అలీనచిత్తతా, విచికిచ్ఛావిగమేన సమ్మాపటిపత్తియా అధిముత్తతాయ పసన్నచిత్తతా చ హోతీతి ఆహ ‘‘కల్లచిత్తన్తిఆది అనుపుబ్బికథానుభావేన విక్ఖమ్భితనీవరణతం సన్ధాయ వుత్త’’న్తి. యం పనేత్థ అత్థతో అవిభత్తం, తం సువిఞ్ఞేయ్యమేవ.

కూటదన్తసుత్తవణ్ణనాయ లీనత్థప్పకాసనా.