౨. సముదయసచ్చనిద్దేసవణ్ణనా

౨౦౩. ఉత్తరపదలోపం కత్వా ‘‘పునబ్భవకరణం పునోబ్భవో’’తిఆహ. ‘‘మనోసమ్ఫస్సో’’తి ఏత్థ మనో వియ చ పురిమపదస్స ఓకారన్తతా దట్ఠబ్బా. అథ వా సీలట్ఠేన ఇక-సద్దేన గమియత్థత్తా కిరియావాచకస్స సద్దస్స అదస్సనం దట్ఠబ్బం యథా ‘‘అపూపభక్ఖనసీలో ఆపూపికో’’తి. ‘‘తద్ధితా’’ఇతి బహువచననిద్దేసా విచిత్తత్తా వా తద్ధితానం అభిధానలక్ఖణత్తా వా ‘‘పునబ్భవం దేతీ’’తిఆదీసు అత్థేసు పోనోబ్భవికసద్దసిద్ధి దట్ఠబ్బా. తత్థ కమ్మసహజాతా పునబ్భవం దేతి, కమ్మసహాయభూతా తదసహజాతా పునబ్భవాయ సంవత్తతి, దువిధాపి పునప్పునం భవే నిబ్బత్తేతి. తేనేవాహ ‘‘పునబ్భవస్స దాయికాపీ’’తిఆది. పోనోబ్భవికాయేవాతి నామం లభతీతి పునబ్భవం దాయికాపి అదాయికాపి పునబ్భవం దేతిచ్చేవ పోనోబ్భవికాతి సమానవిపాకాతి నామం లభతి సమానసభావత్తా తదానుభావత్తా చ. ఏవం ఇతరేసు దట్ఠబ్బం. తత్థ ఉపధిమ్హి యథానిబ్బత్తే అత్తభావే విపచ్చనకమ్మం ఏతిస్సాతి ఉపధివేపక్కా. నన్దనట్ఠేన నన్దీ, రఞ్జనట్ఠేన రాగో. యో చ నన్దిరాగో, యా చ తణ్హా, ఉభయమేతం ఏకత్థం, బ్యఞ్జనమేవ నానన్తి తణ్హా ‘‘నన్దిరాగేన సద్ధిం అత్థతో ఏకత్తం గతా’’తి వుత్తా. రాగసమ్బన్ధేన ‘‘ఉప్పన్నస్సా’’తి వుత్తం. రూపారూపభవరాగో విసుం వక్ఖతీతి కామభవే ఏవ భవపత్థనాఉప్పత్తి వుత్తాతి వేదితబ్బా.

తస్మిం తస్మిం పియరూపే పఠముప్పత్తివసేన ‘‘ఉప్పజ్జతీ’’తి వుత్తా, పునప్పునం పవత్తివసేన ‘‘నివిసతీ’’తి, పరియుట్ఠానానుసయవసేన వా ఉప్పత్తినివేసా యోజేతబ్బా. సమ్పత్తియన్తి మనుస్ససోభగ్గే దేవత్తే చ. అత్తనో చక్ఖున్తి సవత్థుకం చక్ఖుమాహ, సపసాదం వా మంసపిణ్డం. విప్పసన్నపఞ్చపసాదన్తి పరిసుద్ధనీలపీతలోహితకణ్హఓదాతవణ్ణపసాదం. రజతపనాళికం వియ ఛిద్దం అబ్భన్తరే ఓదాతత్తా. పామఙ్గసుత్తం వియ లమ్బకణ్ణబద్ధం. తుఙ్గా ఉచ్చా దీఘా నాసికా తుఙ్గనాసికా, ఏవం లద్ధవోహారం అత్తనో ఘానం. ‘‘లద్ధవోహారా’’తి వా పాఠో. తస్మిం సతి తుఙ్గా నాసికా యేసం, తే తుఙ్గనాసికా. ఏవం లద్ధవోహారా సత్తా అత్తనో ఘానన్తి యోజనా కాతబ్బా. జివ్హం…పే… మఞ్ఞన్తి వణ్ణా సణ్ఠానతో కిచ్చతో చ. మనం…పే… ఉళారం మఞ్ఞన్తి అతీతాదిఅత్థవిచిననసమత్థం. అత్తనా పటిలద్ధానీతి అజ్ఝత్తఞ్చ సరీరగన్ధాదీని బహిద్ధా చ విలేపనగన్ధాదీని. ఉప్పజ్జమానా ఉప్పజ్జతీతి యదా ఉప్పజ్జమానా హోతి, తదా ఏత్థ ఉప్పజ్జతీతి సామఞ్ఞేన గహితా ఉప్పాదకిరియా లక్ఖణభావేన వుత్తా, విసయవిసిట్ఠా లక్ఖితబ్బభావేన. న హి సామఞ్ఞవిసేసేహి నానత్తవోహారో న హోతీతి. ఉప్పజ్జమానాతి వా అనిచ్ఛితో ఉప్పాదో హేతుభావేన వుత్తో. ఉప్పజ్జతీతి నిచ్ఛితో ఫలభావేన ‘‘యది ఉప్పజ్జమానా హోతి, ఏత్థ ఉప్పజ్జతీ’’తి. సో హి తేన ఉపయోజితో వియ హోతి.

సముదయసచ్చనిద్దేసవణ్ణనా నిట్ఠితా.