౪. మహావగ్గో

౧. అనుపుబ్బవిహారసుత్తవణ్ణనా

౩౨. చతుత్థస్స పఠమే అనుపుబ్బతో విహరితబ్బాతి అనుపుబ్బవిహారా. అనుపటిపాటియాతి అనుక్కమేన. సమాపజ్జితబ్బవిహారాతి సమాపజ్జిత్వా సమఙ్గినో హుత్వా విహరితబ్బవిహారా.

అనుపుబ్బవిహారసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౨-౩. అనుపుబ్బవిహారసమాపత్తిసుత్తాదివణ్ణనా

౩౩-౩౪. దుతియే ఛాతం వుచ్చతి తణ్హాదిట్ఠియో కామానం పాతబ్బతో తాసం వసేన వత్తనతో, తన్నిన్నత్తా నత్థి ఏతేసు ఛాతన్తి నిచ్ఛాతా. తేనాహ ‘‘తణ్హాదిట్ఠిచ్ఛాతాన’’న్తిఆది. తతియే నత్థి వత్తబ్బం.

అనుపుబ్బవిహారసమాపత్తిసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

౪. గావీఉపమాసుత్తవణ్ణనా

౩౫. చతుత్థే పబ్బతచారినీతి పకతియా పబ్బతే బహులచారినీ. అఖేత్తఞ్ఞూతి (విసుద్ధి. మహాటీ. ౧.౭౭) అగోచరఞ్ఞూ. సమాధిపరిపన్తానం విసోధనానభిఞ్ఞతాయ బాలో. ఝానస్స పగుణభావాపాదనవేయ్యత్తియస్స అభావేన అబ్యత్తో. ఉపరిఝానస్స పదట్ఠానభావానవబోధేన అఖేత్తఞ్ఞూ. సబ్బథాపి సమాపత్తికోసల్లాభావేన అకుసలో. సమాధినిమిత్తస్స వా అనాసేవనాయ బాలో. అభావనాయ అబ్యత్తో. అబహులీకారేన అఖేత్తఞ్ఞూ. సమ్మదేవ అనధిట్ఠానతో అకుసలోతి యోజేతబ్బం. ఉభతో భట్ఠోతి ఉభయతో ఝానతో భట్ఠో. సో హి అప్పగుణతాయ న సుప్పతిట్ఠితతాయ సఉస్సాహోపి వినాసతో అసామత్థియతో చ ఝానద్వయతో పరిహీనో.

గావీఉపమాసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౫. ఝానసుత్తవణ్ణనా

౩౬. పఞ్చమే అనిచ్చతోతి ఇమినా నిచ్చప్పటిక్ఖేపతో తేసం అనిచ్చతమాహ. తతో ఏవ ఉదయవయవన్తతో విపరిణామతో తావకాలికతో చ తే అనిచ్చాతి జోతితం హోతి. యఞ్హి నిచ్చం న హోతి, తం ఉదయవయపరిచ్ఛిన్నజరాయ మరణేన చాతి ద్వేధా విపరిణతం ఇత్తరక్ఖణమేవ చ హోతి. దుక్ఖతోతి న సుఖతో. ఇమినా సుఖప్పటిక్ఖేపతో తేసం దుక్ఖతమాహ. తతో ఏవ చ అభిణ్హప్పటిపీళనతో దుక్ఖవత్థుతో చ తే దుక్ఖాతి జోతితం హోతి. ఉదయవయవన్తతాయ హి తే అభిణ్హప్పటిపీళనతో నిరన్తరదుక్ఖతాయ దుక్ఖస్సేవ చ అధిట్ఠానభూతో. పచ్చయయాపనీయతాయ రోగమూలతాయ చ రోగతో. దుక్ఖతాసూలయోగతో కిలేసాసుచిపగ్ఘరతో ఉప్పాదజరాభఙ్గేహి ఉద్ధుమాతపక్కభిజ్జనతో చ గణ్డతో. పీళాజననతో అన్తోతుదనతో దున్నీహరణతో చ సల్లతో. అవడ్ఢిఆవహనతో అఘవత్థుతో చ అఘతో. అసేరిభావజననతో ఆబాధప్పతిట్ఠానతాయ చ ఆబాధతో. అవసవత్తనతో అవిధేయ్యతాయ చ పరతో. బ్యాధిజరామరణేహి పలుజ్జనీయతాయ పలోకతో. సామినివాసీకారకవేదకఅధిట్ఠాయకవిరహతో సుఞ్ఞతో. అత్తప్పటిక్ఖేపట్ఠేన అనత్తతో. రూపాదిధమ్మాపి యథా న ఏత్థ అత్తా అత్థీతి అనత్తా, ఏవం సయమ్పి అత్తా న హోన్తీతి అనత్తా. తేన అబ్యాపారతో నిరీహతో తుచ్ఛతో అనత్తాతి దీపితం హోతి.

లక్ఖణత్తయమేవ సుఖావబోధనత్థం ఏకాదసహి పదేహి విభజిత్వా గహితన్తి దస్సేతుం ‘‘యస్మా అనిచ్చతో’’తిఆది వుత్తం. అన్తోసమాపత్తియన్తి సమాపత్తీనం సహజాతతాయ సమాపత్తీనం అబ్భన్తరే చిత్తం పటిసంహరతీతి తప్పటిబద్ధఛన్దరాగాదికిలేసవిక్ఖమ్భనేన విపస్సనాచిత్తం పటిసంహరతి. తేనాహ ‘‘మోచేతి అపనేతీ’’తి. సవనవసేనాతి ‘‘సబ్బసఙ్ఖారసమథో’’తిఆదినా సవనవసేన. థుతివసేనాతి తథేవ థోమనావసేన గుణతో సంకిత్తనవసేన. పరియత్తివసేనాతి తస్స ధమ్మస్స పరియాపుణనవసేన. పఞ్ఞత్తివసేనాతి తదత్థస్స పఞ్ఞాపనవసేన. ఆరమ్మణకరణవసేనేవ ఉపసంహరతి మగ్గచిత్తం, ‘‘ఏతం సన్త’’న్తిఆది పన అవధారణనివత్తితత్థదస్సనం. యథా విపస్సనా ‘‘ఏతం సన్తం ఏతం పణీత’’న్తిఆదినా అసఙ్ఖతాయ ధాతుయా చిత్తం ఉపసంహరతి, ఏవం మగ్గో నిబ్బానం సచ్ఛికిరియాభిసమయవసేన అభిసమేన్తో తత్థ లబ్భమానే సబ్బేపి విసేసే అసమ్మోహతో పటివిజ్ఝన్తో తత్థ చిత్తం ఉపసంహరతి. తేనాహ ‘‘ఇమినా పన ఆకారేనా’’తిఆది.

సో తత్థ ఠితోతి సో అదన్ధవిపస్సకో యోగీ తత్థ తాయ అనిచ్చాదిలక్ఖణత్తయారమ్మణాయ విపస్సనాయ ఠితో. సబ్బసోతి సబ్బత్థ తస్స తస్స మగ్గస్స అధిగమాయ నిబ్బత్తితసమథవిపస్సనాసు. అసక్కోన్తో అనాగామీ హోతీతి హేట్ఠిమమగ్గావహాసు ఏవ సమథవిపస్సనాయ ఛన్దరాగం పహాయ అగ్గమగ్గావహాసు నికన్తిం పరియాదాతుం అసక్కోన్తో అనాగామితాయమేవ సణ్ఠాతి.

సమతిక్కన్తత్తాతి సమథవసేన విపస్సనావసేన చాతి సబ్బథాపి రూపస్స సమతిక్కన్తత్తా. తేనాహ ‘‘అయం హీ’’తిఆది. అనేనాతి యోగినా. తం అతిక్కమ్మాతి ఇదం యో పఠమం పఞ్చవోకారఏకవోకారపరియాపన్నే ధమ్మే సమ్మదేవ సమ్మసిత్వా తే విస్సజ్జేత్వా తతో అరూపసమాపత్తిం సమాపజ్జిత్వా అరూపధమ్మే సమ్మసతి, తం సన్ధాయ వుత్తం. తేనాహ ‘‘ఇదాని అరూపం సమ్మసతీ’’తి.

ఝానసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౬. ఆనన్దసుత్తవణ్ణనా

౩౭. ఛట్ఠే ఓకాసం అవసరం అధిగచ్ఛతి ఏతేనాతి ఓకాసాధిగమో, మగ్గఫలసుఖాధిగమాయ ఓకాసభావతో వా ఓకాసో, తస్స అధిగమో ఓకాసాధిగమో. ఏత్థ చ దీఘనికాయేనేవ (దీ. ని. ౨.౨౮౮) పన సుత్తన్తదేసనాయం పఠమజ్ఝానం, చతుత్థజ్ఝానం, అరహత్తమగ్గోతి తయో ఓకాసాధిగమా ఆగతా. తత్థ (దీ. ని. అట్ఠ. ౨.౨౮౮) పఠమం ఝానం పఞ్చ నీవరణాని విక్ఖమ్భేత్వా అత్తనో ఓకాసం గహేత్వా తిట్ఠతీతి ‘‘పఠమో ఓకాసాధిగమో’’తి వుత్తం. చతుత్థజ్ఝానం పన సుఖదుక్ఖం విక్ఖమ్భేత్వా అత్తనో ఓకాసం గహేత్వా తిట్ఠతీతి దుతియో ఓకాసాధిగమో. అరహత్తమగ్గో సబ్బకిలేసే విక్ఖమ్భేత్వా అత్తనో ఓకాసం గహేత్వా తిట్ఠతీతి ‘‘తతియో ఓకాసాధిగమో’’తి వుత్తో. ఇధ పన వక్ఖమానాని తీణి అరూపజ్ఝానాని సన్ధాయ ‘‘ఓకాసాధిగమో’’తి వుత్తం. తేసంయేవ చ గహణే కారణం సయమేవ వక్ఖతి.

సత్తానం విసుద్ధిం పాపనత్థాయాతి రాగాదీహి మలేహి అభిజ్ఝావిసమలోభాదీహి చ ఉపక్కిలేసేహి కిలిట్ఠచిత్తానం సత్తానం విసుద్ధిపాపనత్థాయ సమతిక్కమనత్థాయ. ఆయతిం అనుప్పజ్జనఞ్హి ఇధ ‘‘సమతిక్కమో’’తి వుత్తం. అత్థం గమనత్థాయాతి కాయికదుక్ఖస్స చ చేతసికదోమనస్సస్స చాతి ఇమేసం ద్విన్నం అత్థఙ్గమాయ, నిరోధాయాతి అత్థో. ఞాయతి నిచ్ఛయేన కమతి నిబ్బానం, తం వా ఞాయతి పటివిజ్ఝీయతి ఏతేనాతి ఞాయో, సముచ్ఛేదభావో అరియమగ్గోతి ఆహ ‘‘సహవిపస్సనకస్స మగ్గస్సా’’తి. పచ్చక్ఖకరణత్థాయాతి అత్తపచ్చక్ఖతాయ. పరపచ్చయేన వినా పచ్చక్ఖకరణఞ్హి ‘‘సచ్ఛికిరియా’’తి వుచ్చతి. అసమ్భిన్నన్తి పిత్తసేమ్హాదీహి అపలిబుద్ధం అనుపహతం.

రాగానుగతో సమాధి అభినతో నామ హోతి ఆరమ్మణే అభిముఖాభావేన పవత్తియా, దోసానుగతో పన అపనతో అపగమనవసేన పవత్తియా, తదుభయప్పటిక్ఖేపేన ‘‘న చాభినతో న చాపనతో’’తి వుత్తన్తి ఆహ ‘‘రాగవసేనా’’తిఆది. న ససఙ్ఖారనిగ్గయ్హవారితగతోతి లోకియజ్ఝానచిత్తాని వియ న ససఙ్ఖారేన సప్పయోగేన తదఙ్గప్పహానవిక్ఖమ్భనప్పహానవసేన చ నిగ్గహేత్వా వారేత్వా ఠితో. కిఞ్చరహి కిలేసానం ఛిన్నన్తే ఉప్పన్నో. తథాభూతం ఫలసమాధిం సన్ధాయేతం వుత్తం. తేనాహ ‘‘న ససఙ్ఖారేన…పే… ఛిన్నన్తే ఉప్పన్నో’’తి.

ఆనన్దసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౭. లోకాయతికసుత్తవణ్ణనా

౩౮. సత్తమే లోకాయతవాదకాతి ఆయతిం హితం లోకో న యతతి న విరుహతి ఏతేనాతి లోకాయతం, వితణ్డసత్థం. తఞ్హి గన్థం నిస్సాయ సత్తా పుఞ్ఞకిరియాయ చిత్తమ్పి న ఉప్పాదేన్తి, తం వదన్తీతి లోకాయతవాదకా.

దళ్హం థిరం ధను ఏతస్సాతి దళ్హధన్వా (అ. ని. టీ. ౨.౪.౪౫-౪౬; సం. ని. టీ. ౧.౧.౧౦౭), సో ఏవ ‘‘దళ్హధమ్మా’’తి వుత్తో. పటిసత్తువిధమనత్థం ధనుం గణ్హాతీతి ధనుగ్గహో. సో ఏవ ఉసుం సరం అసతి ఖిపతీతి ఇస్సాసో. ద్విసహస్సథామన్తి లోహాదిభారం వహితుం సమత్థం ద్విసహస్సథామం. తేనాహ ‘‘ద్విసహస్సథామం నామా’’తిఆది. దణ్డేతి ధనుదణ్డే. యావ కణ్డప్పమాణాతి దీఘతో యత్తకం కణ్డస్స పమాణం, తత్తకే ధనుదణ్డే ఉక్ఖిత్తమత్తే ఆరోపితేసుయేవ జియాదణ్డేసు సో చే భారో పథవితో ముచ్చతి, ఏవం ఇదం ద్విసహస్సథామం నామ ధనూతి దట్ఠబ్బం. ఉగ్గహితసిప్పోతి ఉగ్గహితధనుసిప్పో. కతహత్థోతి థిరతరం లక్ఖేసు అవిరజ్ఝనసరక్ఖేపో. ఈదిసో పన తత్థ వసిభూతో కతహత్థో నామ హోతీతి ఆహ ‘‘చిణ్ణవసిభావో’’తి. కతం రాజకులాదీసు ఉపేచ్చ అసనం ఏతేన సో కతూపాసనోతి ఆహ ‘‘రాజకులాదీసు దస్సితసిప్పో’’తి. ఏవం కతన్తి ఏవం అన్తోసుసిరకరణాదినా సల్లహుకం కతం.

లోకాయతికసుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

౮-౯. దేవాసురసఙ్గామసుత్తాదివణ్ణనా

౩౯-౪౦. అట్ఠమే అభియింసూతి కదా అభియింసు? యదా బలవన్తో అహేసుం, తదా. తత్రాయమనుపుబ్బికథా (సం. ని. అట్ఠ. ౧.౧.౨౪౭; సారత్థ. టీ. ౧.వేరఞ్జకణ్డవణ్ణనా) – సక్కో కిర మగధరట్ఠే మచలగామకే మఘో నామ మాణవో హుత్వా తేత్తింస పురిసే గహేత్వా కల్యాణకమ్మం కరోన్తో సత్త వతపదాని పూరేత్వా తత్థ కాలఙ్కతో దేవలోకే నిబ్బత్తి. తం బలవకమ్మానుభావేన సపరిసం సేసదేవతా దసహి ఠానేహి అధిగణ్హన్తం దిస్వా ‘‘ఆగన్తుకదేవపుత్తా ఆగతా’’తి నేవాసికా గన్ధపానం సజ్జయింసు. సక్కో సకపరిసాయ సఞ్ఞం అదాసి ‘‘మారిసా మా గన్ధపానం పివిత్థ, పివనాకారమత్తమేవ దస్సేథా’’తి. తే తథా అకంసు. నేవాసికదేవతా సువణ్ణసరకేహి ఉపనీతం గన్ధపానం యావదత్థం పివిత్వా మత్తా తత్థ తత్థ సువణ్ణపథవియం పతిత్వా సయింసు. సక్కో ‘‘గణ్హథ పుత్తహతాయ పుత్తే’’తి తే పాదేసు గహేత్వా సినేరుపాదే ఖిపాపేసి. సక్కస్స పుఞ్ఞతేజేన తదనువత్తకాపి సబ్బే తత్థేవ పతింసు. తే సినేరువేమజ్ఝకాలే సఞ్ఞం లభిత్వా, ‘‘తాతా, సురం న పివిమ్హ, సురం న పివిమ్హా’’తి ఆహంసు. తతో పట్ఠాయ అసురా నామ జాతా. అథ నేసం కమ్మపచ్చయఉతుసముట్ఠానం సినేరుస్స హేట్ఠిమతలే దసయోజనసహస్సం అసురభవనం నిబ్బత్తి. సక్కో తేసం నివత్తిత్వా అనాగమనత్థాయ ఆరక్ఖం ఠపేసి. యం సన్ధాయ వుత్తం –

‘‘అన్తరా ద్విన్నం అయుజ్ఝపురానం,

పఞ్చవిధా ఠపితా అభిరక్ఖా;

ఉరగ-కరోటి-పయస్స చ హారీ,

మదనయుతా చతురో చ మహత్థా’’తి. (సం. ని. అట్ఠ. ౧.౧.౨౪౭; సారత్థ. టీ. ౧.౧ వేరఞ్జకణ్డవణ్ణనా);

ద్వే నగరాని హి యుద్ధేన గహేతుం అసక్కుణేయ్యతాయ అయుజ్ఝపురాని నామ జాతాని దేవనగరఞ్చ అసురనగరఞ్చ. యదా హి అసురా బలవన్తో హోన్తి, అథ దేవేహి పలాయిత్వా దేవనగరం పవిసిత్వా ద్వారే పిదహితే అసురానం సతసహస్సమ్పి కిఞ్చి కాతుం న సక్కోతి. యదా దేవా బలవన్తో హోన్తి, అథాసురేహి పలాయిత్వా అసురనగరస్స ద్వారే పిదహితే సక్కానం సతసహస్సమ్పి కిఞ్చి కాతుం న సక్కోతి. ఇతి ఇమాని ద్వే నగరాని అయుజ్ఝపురాని నామ. తేసం అన్తరా ఏతేసు ఉరగాదీసు పఞ్చసు ఠానేసు సక్కేన ఆరక్ఖా ఠపితా. తత్థ ఉరగసద్దేన నాగా గహితా. తే హి ఉదకే బలవన్తో హోన్తి, తస్మా సినేరుస్స పఠమాలిన్దే ఏతేసం ఆరక్ఖా. కరోటిసద్దేన సుపణ్ణా గహితా. తేసం కిర కరోటి నామ పానభోజనం, తేన తం నామం లభింసు, దుతియాలిన్దే తేసం ఆరక్ఖా. పయస్సహారిసద్దేన కుమ్భణ్డా గహితా, దానవరక్ఖసా కిర తే, తతియాలిన్దే తేసం ఆరక్ఖా. మదనయుతసద్దేన యక్ఖా గహితా. విసమచారినో కిర తే యుజ్ఝసోణ్డా, చతుత్థాలిన్దే తేసం ఆరక్ఖా. చతురో చ మహత్తాతి చత్తారో మహారాజానో వుత్తా, పఞ్చమాలిన్దే తేసం ఆరక్ఖా, తస్మా యది అసురా కుపితావిలచిత్తా దేవపురం ఉపయన్తి యుజ్ఝితుం. యం గిరినో పఠమం పరిభణ్డం, తం ఉరగా పటిబాహయన్తి. ఏవం సేసేసు సేసా.

తే పన అసురా ఆయువణ్ణయసఇస్సరియసమ్పత్తీహి తావతింససదిసావ, తస్మా అన్తరా అత్తానం అజానిత్వా పాటలియా పుప్ఫితాయ ‘‘న ఇదం దేవనగరం, తత్థ పారిచ్ఛత్తకో పుప్ఫతి, ఇధ పన చిత్తపాటలీ, జరసక్కేనామ్హాకం సురం పాయేత్వా వఞ్చితా, దేవనగరఞ్చ నో గహితం, గచ్ఛామ, తేన సద్ధిం యుజ్ఝిస్సామా’’తి హత్థిఅస్సరథే ఆరుయ్హ సువణ్ణరజతమణిఫలకాని గహేత్వా యుద్ధసజ్జా హుత్వా అసురభేరియో వాదేన్తా మహాసముద్దే ఉదకం ద్విధా భేత్వా ఉట్ఠహన్తి. తే దేవే వుట్ఠే వమ్మికమక్ఖికా వమ్మికం వియ సినేరుం ఆరుహితుం ఆరభన్తి. అథ నేసం పఠమం నాగేహి సద్ధిం యుద్ధం హోతి. తస్మిం ఖో పన యుద్ధే న కస్సచి ఛవి వా చమ్మం వా ఛిజ్జతి, న లోహితం ఉప్పజ్జతి, కేవలం కుమారకానం దారుమేణ్డకయుద్ధం వియ అఞ్ఞమఞ్ఞసన్తాసనమత్తమేవ హోతి. కోటిసతాపి కోటిసహస్సాపి నాగా తేహి సద్ధిం యుజ్ఝిత్వా తే అసురపురంయేవ పవేసేత్వా నివత్తన్తి. యదా పన అసురా బలవన్తో హోన్తి, అథ నాగా ఓసక్కిత్వా దుతియే ఆలిన్దే సుపణ్ణేహి సద్ధిం ఏకతోవ హుత్వా యుజ్ఝన్తి. ఏస నయో సుపణ్ణాదీసుపి. యదా పన తాని పఞ్చపి ఠానాని అసురా మద్దన్తి, తదా ఏకతో సమ్పిణ్డితానిపి తాని పఞ్చ బలాని ఓసక్కన్తి. అథ చత్తారో మహారాజానో గన్త్వా సక్కస్స తం పవత్తిం ఆరోచేన్తి. సక్కో తేసం వచనం సుత్వా దియడ్ఢయోజనసతికం వేజయన్తరథం ఆరుయ్హ సయం వా నిక్ఖమతి, ఏకం పుత్తం వా పేసేతి. యదా దేవా పున అపచ్చాగమనాయ అసురే జినింసు, తదా సక్కో అసురే పలాపేత్వా పఞ్చసు ఠానేసు ఆరక్ఖం దత్వా వేదియపాదే వజిరహత్థా ఇన్దపటిమాయో ఠపేసి. అసురా కాలేన కాలం ఉట్ఠహిత్వా పటిమాయో దిస్వా ‘‘సక్కో అప్పమత్తో తిట్ఠతీ’’తి తతోవ నివత్తన్తి. ఇధ పన యదా అసురానం జయో అహోసి, దేవానం పరాజయో, తం సన్ధాయేతం వుత్తం – ‘‘పరాజితా చ, భిక్ఖవే, దేవా అపయింసుయేవ ఉత్తరేనాభిముఖా, అభియింసు అసురా’’తి.

దక్ఖిణాభిముఖా హుత్వాతి చక్కవాళపబ్బతాభిముఖా హుత్వా. అసురా కిర దేవేహి పరాజితా పలాయన్తా చక్కవాళపబ్బతాభిముఖం గన్త్వా చక్కవాళమహాసముద్దపిట్ఠియం రజతపట్టవణ్ణే వాలికాపులినే యత్థ పణ్ణకుటియో మాపేత్వా ఇసయో వసన్తి, తత్థ గన్త్వా ఇసీనం అస్సమపదేన గచ్ఛన్తా ‘‘సక్కో ఇమేహి సద్ధిం మన్తేత్వా అమ్హే నాసేతి, గణ్హథ పుత్తహతాయ పుత్తే’’తి కుపితా అస్సమపదే పానీయఘటచఙ్కమనపణ్ణసాలాదీని విద్ధంసేన్తి. ఇసయో అరఞ్ఞతో ఫలాఫలం ఆదాయ ఆగతా దిస్వా పున దుక్ఖేన పటిపాకతికం కరోన్తి, తేపి పునప్పునం తథేవ పరాజితా గన్త్వా వినాసేన్తి. తేన వుత్తం – ‘‘పరాజితా చ ఖో, భిక్ఖవే, అసురా అపయింసుయేవ దక్ఖిణేనాభిముఖా’’తి. నవమం ఉత్తానత్థమేవ.

దేవాసురసఙ్గామసుత్తాదివణ్ణనా నిట్ఠితా.

౧౦. తపుస్ససుత్తవణ్ణనా

౪౧. దసమే పక్ఖన్దతీతి పవిసతి. పసీదతీతి పసాదం అభిరుచిం ఆపజ్జతి, పతిట్ఠాతి విముచ్చతీతి అత్థో. కథాపాభతన్తి కథాయ మూలం. మూలఞ్హి ‘‘పాభత’’న్తి వుచ్చతి. యథాహ –

‘‘అప్పకేనపి మేధావీ, పాభతేన విచక్ఖణో;

సముట్ఠాపేతి అత్తానం, అణుం అగ్గింవ సన్ధమ’’న్తి. (జా. ౧.౧.౪);

తేనేవాహ ‘‘కథాపాభతన్తి కథామూల’’న్తి. వితక్కగ్గహణేనేవ తంసహచరితో విచారోపి గహితో. తేనేవేత్థ బహువచననిద్దేసో కతోతి ఆహ ‘‘వితక్కేసూతి వితక్కవిచారేసూ’’తి.

తపుస్ససుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.

మహావగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.