౩. అకమ్మనియవగ్గవణ్ణనా

౨౧. తతియస్స పఠమే అభావితన్తి సమథవిపస్సనాభావనావసేన న భావితం తథా అభావితత్తా. తఞ్హి ‘‘అవడ్ఢిత’’న్తి వుచ్చతి పటిపక్ఖాభిభవేన పరిబ్రూహనాభావతో. తేనాహ భగవా – ‘‘అకమ్మనియం హోతీ’’తి.

౨౨. దుతియే వుత్తవిపరియాయేన అత్థో వేదితబ్బో. పఠమేతి తతియవగ్గస్స పఠమసుత్తే. వట్టవసేనాతి విపాకవట్టవసేన. తేభూమకవట్టన్తి తేభూమకవిపాకవట్టం. వట్టపటిలాభాయ కమ్మన్తి విపాకవట్టస్స పటిలాభాయ ఉపనిస్సయభూతం కమ్మం, తస్స సహాయభూతం కిలేసవట్టమ్పి కమ్మగ్గహణేనేవ సఙ్గహితన్తి దట్ఠబ్బం. వివట్టపటిలాభాయ కమ్మన్తి వివట్టాధిగమస్స ఉపనిస్సయభూతం కమ్మం. యం పన చరిమభవనిబ్బత్తకం కమ్మం, తం వివట్టప్పటిలాభాయ కమ్మం హోతి, న హోతీతి? న హోతి వట్టపాదకభావతో. చరిమభవపటిసన్ధి వియ పన వివట్టూపనిస్సయోతి సక్కా విఞ్ఞాతుం. న హి కదాచి తిహేతుకపటిసన్ధియా వినా విసేసాధిగమో సమ్భవతి. ఇమేసు సుత్తేసూతి ఇమేసు పన పఠమదుతియసుత్తేసు యథాక్కమం వట్టవివట్టమేవ కథితం.

౨౩. తతియే అభావితన్తి ఏత్థ భావనా నామ సమాధిభావనా. సా యత్థ ఆసఙ్కితబ్బా, తం కామావచరపఠమమహాకుసలచిత్తాదిఅభావితన్తి అధిప్పేతన్తి ఆహ – ‘‘దేవమనుస్ససమ్పత్తియో’’తిఆది.

౨౪. చతుత్థే యస్మా చిత్తన్తి వివట్టవసేనేవ ఉప్పన్నచిత్తం అధిప్పేతం, తస్మా జాతిజరాబ్యాధిమరణసోకాదిదుక్ఖస్స అనిబ్బత్తనతో మహతో అత్థాయ సంవత్తతీతి యోజనా వేదితబ్బా.

౨౫-౨౬. పఞ్చమఛట్ఠేసు ఉప్పన్నన్తి అవిగతుప్పాదాదిఖణత్తయమ్పి అభావితం భావనారహితం అపాతుభూతమేవ పణ్డితసమ్మతస్స ఉప్పన్నకిచ్చస్స అసాధనతో యథా ‘‘అపుత్తో’’తి. సో హి సమత్థో హుత్వా పితు పుత్తకిచ్చం అసాధేన్తో అపుత్తోతి లోకే వుచ్చతి, ఏవం సమ్పదమిదం. తేనాహ – ‘‘కస్మా’’తిఆది. తేసు ధమ్మేసూతి లోకుత్తరపాదకజ్ఝానాదీసు. థేరో పన మత్థకప్పత్తమేవ భావితం చిత్తం దస్సేన్తో ‘‘మగ్గచిత్తమేవా’’తి ఆహ.

౨౭-౨౮. సత్తమట్ఠమేసు పునప్పునం అకతన్తి భావనాబహులీకారవసేన పునప్పునం న కతం. ఇమానిపి ద్వేతి ఇమేసు ద్వీసు సుత్తేసు ఆగతాని ఇమానిపి ద్వే చిత్తాని.

౨౯-౩౦. నవమే అధివహతీతి ఆనేతి. దుక్ఖేనాతి కిచ్ఛేన. దుప్పేసనతోతి దుక్ఖేన పేసేతబ్బతో. మత్థకప్పత్తం విపస్సనాసుఖం పాకతికజ్ఝానసుఖతో సన్తతరపణీతతరమేవాతి ఆహ – ‘‘ఝానసుఖతో విపస్సనాసుఖ’’న్తి. తేనాహ భగవా –

‘‘సుఞ్ఞాగారం పవిట్ఠస్స, సన్తచిత్తస్స భిక్ఖునో;

అమానుసీ రతి హోతి, సమ్మా ధమ్మం విపస్సతో.

‘‘యతో యతో సమ్మసతి, ఖన్ధానం ఉదయబ్బయం;

లభతీ పీతిపామోజ్జం, అమతం తం విజానత’’న్తి. (ధ. ప. ౩౭౪);

తఞ్హి చిత్తం విస్సట్ఠఇన్దవజిరసదిసం అమోఘభావతో.

అకమ్మనియవగ్గవణ్ణనా నిట్ఠితా.