౧. పఠమవగ్గో

౧. దారుణసుత్తం

౧౫౭. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘దారుణో, భిక్ఖవే, లాభసక్కారసిలోకో కటుకో ఫరుసో అన్తరాయికో అనుత్తరస్స యోగక్ఖేమస్స అధిగమాయ. తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, ఏవం సిక్ఖితబ్బం – ‘ఉప్పన్నం లాభసక్కారసిలోకం పజహిస్సామ, న చ నో ఉప్పన్నో లాభసక్కారసిలోకో చిత్తం పరియాదాయ ఠస్సతీ’తి. ఏవఞ్హి వో, భిక్ఖవే, సిక్ఖితబ్బ’’న్తి. పఠమం.

౨. బళిససుత్తం

౧౫౮. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘దారుణో, భిక్ఖవే, లాభసక్కారసిలోకో కటుకో ఫరుసో అన్తరాయికో అనుత్తరస్స యోగక్ఖేమస్స అధిగమాయ. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, బాళిసికో ఆమిసగతం బళిసం గమ్భీరే ఉదకరహదే పక్ఖిపేయ్య. తమేనం అఞ్ఞతరో ఆమిసచక్ఖు మచ్ఛో గిలేయ్య. ఏవఞ్హి సో, భిక్ఖవే, మచ్ఛో గిలబళిసో బాళిసికస్స అనయం ఆపన్నో బ్యసనం ఆపన్నో యథాకామకరణీయో బాళిసికస్స’’.

‘‘బాళిసికోతి ఖో, భిక్ఖవే, మారస్సేతం పాపిమతో అధివచనం. బళిసన్తి ఖో, భిక్ఖవే, లాభసక్కారసిలోకస్సేతం అధివచనం. యో హి కోచి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఉప్పన్నం లాభసక్కారసిలోకం అస్సాదేతి నికామేతి, అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు గిలబళిసో మారస్స అనయం ఆపన్నో బ్యసనం ఆపన్నో యథాకామకరణీయో పాపిమతో. ఏవం దారుణో ఖో, భిక్ఖవే, లాభసక్కారసిలోకో కటుకో ఫరుసో అన్తరాయికో అనుత్తరస్స యోగక్ఖేమస్స అధిగమాయ. తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, ఏవం సిక్ఖితబ్బం – ‘ఉప్పన్నం లాభసక్కారసిలోకం పజహిస్సామ, న చ నో ఉప్పన్నో లాభసక్కారసిలోకో చిత్తం పరియాదాయ ఠస్సతీ’తి. ఏవఞ్హి వో, భిక్ఖవే, సిక్ఖితబ్బ’’న్తి. దుతియం.

౩. కుమ్మసుత్తం

౧౫౯. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘దారుణో, భిక్ఖవే, లాభసక్కారసిలోకో…పే… అధిగమాయ. భూతపుబ్బం, భిక్ఖవే, అఞ్ఞతరస్మిం ఉదకరహదే మహాకుమ్మకులం చిరనివాసి అహోసి. అథ ఖో, భిక్ఖవే, అఞ్ఞతరో కుమ్మో అఞ్ఞతరం కుమ్మం ఏతదవోచ – ‘మా ఖో త్వం, తాత కుమ్మ, ఏతం పదేసం అగమాసీ’తి. అగమాసి ఖో, భిక్ఖవే, సో కుమ్మో తం పదేసం. తమేనం లుద్దో పపతాయ విజ్ఝి. అథ ఖో, భిక్ఖవే, సో కుమ్మో యేన సో కుమ్మో తేనుపసఙ్కమి. అద్దసా ఖో, భిక్ఖవే, సో కుమ్మో తం కుమ్మం దూరతోవ ఆగచ్ఛన్తం. దిస్వాన తం కుమ్మం ఏతదవోచ – ‘కచ్చి త్వం, తాత కుమ్మ, న తం పదేసం అగమాసీ’తి? ‘అగమాసిం ఖ్వాహం, తాత కుమ్మ, తం పదేస’న్తి. ‘కచ్చి పనాసి, తాత కుమ్మ, అక్ఖతో అనుపహతో’తి? ‘అక్ఖతో ఖోమ్హి, తాత కుమ్మ, అనుపహతో, అత్థి చ మే ఇదం సుత్తకం పిట్ఠితో పిట్ఠితో అనుబన్ధ’న్తి. ‘తగ్ఘసి, తాత కుమ్మ, ఖతో, తగ్ఘ ఉపహతో. ఏతేన హి తే, తాత కుమ్మ, సుత్తకేన పితరో చ పితామహా చ అనయం ఆపన్నా బ్యసనం ఆపన్నా. గచ్ఛ దాని త్వం, తాత కుమ్మ, న దాని త్వం అమ్హాక’’’న్తి.

‘‘లుద్దోతి ఖో, భిక్ఖవే, మారస్సేతం పాపిమతో అధివచనం. పపతాతి ఖో, భిక్ఖవే, లాభసక్కారసిలోకస్సేతం అధివచనం. సుత్తకన్తి ఖో, భిక్ఖవే, నన్దిరాగస్సేతం అధివచనం. యో హి కోచి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు ఉప్పన్నం లాభసక్కారసిలోకం అస్సాదేతి నికామేతి – అయం వుచ్చతి, భిక్ఖవే, భిక్ఖు గిద్ధో పపతాయ [భిక్ఖు పపతాయ (స్యా. కం.), భిక్ఖు విద్ధో పపతాయ (?)] అనయం ఆపన్నో బ్యసనం ఆపన్నో యథాకామకరణీయో పాపిమతో. ఏవం దారుణో ఖో, భిక్ఖవే, లాభసక్కారసిలోకో…పే… ఏవఞ్హి వో, భిక్ఖవే, సిక్ఖితబ్బ’’న్తి. తతియం.

౪. దీఘలోమికసుత్తం

౧౬౦. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘దారుణో, భిక్ఖవే, లాభసక్కారసిలోకో…పే… అధిగమాయ. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, దీఘలోమికా ఏళకా కణ్టకగహనం పవిసేయ్య. సా తత్ర తత్ర సజ్జేయ్య, తత్ర తత్ర గయ్హేయ్య [గచ్ఛేయ్య (సీ.), గణ్హేయ్య (స్యా. కం. పీ. క.)], తత్ర తత్ర బజ్ఝేయ్య, తత్ర తత్ర అనయబ్యసనం ఆపజ్జేయ్య. ‘ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో భిక్ఖు లాభసక్కారసిలోకేన అభిభూతో పరియాదిణ్ణచిత్తో పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ గామం వా నిగమం వా పిణ్డాయ పవిసతి. సో తత్ర తత్ర సజ్జతి, తత్ర తత్ర గయ్హతి, తత్ర తత్ర బజ్ఝతి, తత్ర తత్ర అనయబ్యసనం ఆపజ్జతి. ఏవం దారుణో ఖో, భిక్ఖవే, లాభసక్కారసిలోకో…పే… ఏవఞ్హి వో, భిక్ఖవే, సిక్ఖితబ్బ’’’న్తి. చతుత్థం.

౫. మీళ్హకసుత్తం

౧౬౧. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘దారుణో, భిక్ఖవే, లాభసక్కారసిలోకో…పే… అధిగమాయ. సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, మీళ్హకా గూథాదీ గూథపూరా పుణ్ణా గూథస్స. పురతో చస్స మహాగూథపుఞ్జో. సా తేన అఞ్ఞా మీళ్హకా అతిమఞ్ఞేయ్య – ‘అహమ్హి గూథాదీ గూథపూరా పుణ్ణా గూథస్స, పురతో చ మ్యాయం మహాగూథపుఞ్జో’తి. ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో భిక్ఖు లాభసక్కారసిలోకేన అభిభూతో పరియాదిణ్ణచిత్తో పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ గామం వా నిగమం వా పిణ్డాయ పవిసతి. సో తత్థ భుత్తావీ చ హోతి యావదత్థో, నిమన్తితో చ స్వాతనాయ, పిణ్డపాతో చస్స పూరో. సో ఆరామం గన్త్వా భిక్ఖుగణస్స మజ్ఝే వికత్థతి – ‘భుత్తావీ చమ్హి యావదత్థో, నిమన్తితో చమ్హి స్వాతనాయ, పిణ్డపాతో చ మ్యాయం పూరో, లాభీ చమ్హి చీవర-పిణ్డపాత-సేనాసన-గిలానప్పచ్చయ-భేసజ్జపరిక్ఖారానం, ఇమే పనఞ్ఞే భిక్ఖూ అప్పపుఞ్ఞా అప్పేసక్ఖా న లాభినో చీవర-పిణ్డపాతసేనాసన-గిలానప్పచ్చయ-భేసజ్జ-పరిక్ఖారాన’న్తి. సో తేన లాభసక్కారసిలోకేన అభిభూతో పరియాదిణ్ణచిత్తో అఞ్ఞే పేసలే భిక్ఖూ అతిమఞ్ఞతి. తఞ్హి తస్స, భిక్ఖవే, మోఘపురిసస్స హోతి దీఘరత్తం అహితాయ దుక్ఖాయ. ఏవం దారుణో ఖో, భిక్ఖవే, లాభసక్కారసిలోకో…పే… ఏవఞ్హి వో భిక్ఖవే, సిక్ఖితబ్బ’’న్తి. పఞ్చమం.

౬. అసనిసుత్తం

౧౬౨. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘దారుణో, భిక్ఖవే, లాభసక్కారసిలోకో…పే… అధిగమాయ. [ఉపరి తతియవగ్గే తతియచతుత్థసుత్తేసు ‘‘మా చ ఖో త్వం తాత సేఖం… అనుపాపుణాతూ’’తి ఆగతం. తేన నయేన ఇధాపి అత్థో గహేతబ్బో. ఏత్థ హి కిం సద్దేన పటిక్ఖేపత్థోపి సక్కా ఞాతుం, యథా ‘‘సయం అభిఞ్ఞాయ కముద్దిసేయ్య’’న్తి. తస్మా కం… ఆగచ్ఛతూతి ఏత్థ కమపి… మా ఆగచ్ఛతూతి చ, కం సేఖం… అనుపాపుణాతూతి ఏత్థ కమపి సేఖం… మా పాపుణాతూతి చ అత్థో వేదితబ్బో. అట్ఠకథాటీకాసు చ అయమేవత్థో ఞాపితో] కం, భిక్ఖవే, అసనివిచక్కం ఆగచ్ఛతు [ఉపరి తతియవగ్గే తరియచతుత్థసుత్తేసు ‘‘మా చ ఖో త్వం తాత సేఖం… అనుపాపుణాతూ’’తి ఆగతం. తేన నయేన ఇధాపి అత్థో గహేతబ్బో. ఏత్థ హి కిం సద్దేన పటిక్ఖేపత్థోపి సక్కా ఞాతుం, యథా ‘‘సయం అభిఞ్ఞాయ కముద్దిసేయ్య’’న్తి. తస్మా కం… ఆగచ్ఛతూతి ఏత్థ కమపి… మా ఆగచ్ఛతూతిచ, తం సేఖం… అనుపాపుణాతూతి ఏత్థ కమపి సేఖం… మా పాపుణాతూతి చ అత్థో వేదితబ్బో. అట్ఠకథాటీకాసు చ అయమేవత్థో ఞాపితో], సేఖం [అసనివిచక్కం, తం సేఖం (పీ. క.), అసనివిచక్కం, సేఖం (స్యా. కం.), అసనివిచక్కం ఆగచ్ఛతు, కం సేఖం (?)] అప్పత్తమానసం లాభసక్కారసిలోకో అనుపాపుణాతు’’ [అనుపాపుణాతి (పీ. క.)].

‘‘అసనివిచక్కన్తి ఖో, భిక్ఖవే, లాభసక్కారసిలోకస్సేతం అధివచనం. ఏవం దారుణో ఖో, భిక్ఖవే, లాభసక్కారసిలోకో…పే… ఏవఞ్హి వో, భిక్ఖవే, సిక్ఖితబ్బ’’న్తి. ఛట్ఠం.

౭. దిద్ధసుత్తం

౧౬౩. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘దారుణో, భిక్ఖవే, లాభసక్కారసిలోకో…పే… అధిగమాయ. కం, భిక్ఖవే, దిద్ధగతేన విసల్లేన సల్లేన [దిట్ఠిగతేన విసల్లేన (క. సీ.), దిట్ఠిగతేన సల్లేన (స్యా. కం.), దిట్ఠిగతేన విసల్లేన సల్లేన (క.), దిట్ఠగతేన విసల్లేన సల్లేన (పీ.)] విజ్ఝతు, సేఖం [విజ్ఝతు, తం సేఖం (సీ.), విజ్ఝతి, తం సేఖం (పీ. క.)] అప్పత్తమానసం లాభసక్కారసిలోకో అనుపాపుణాతు’’ [అనుపాపుణాతి (పీ. క.)].

‘‘సల్లన్తి ఖో, భిక్ఖవే, లాభసక్కారసిలోకస్సేతం అధివచనం. ఏవం దారుణో ఖో, భిక్ఖవే, లాభసక్కారసిలోకో…పే… ఏవఞ్హి వో, భిక్ఖవే, సిక్ఖితబ్బ’’న్తి. సత్తమం.

౮. సిఙ్గాలసుత్తం

౧౬౪. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘దారుణో, భిక్ఖవే, లాభసక్కారసిలోకో…పే… అధిగమాయ. అస్సుత్థ నో తుమ్హే, భిక్ఖవే, రత్తియా పచ్చూససమయం జరసిఙ్గాలస్స [సిఙ్గాలస్స (క.), జరసిగాలస్స (సీ. స్యా. కం.)] వస్సమానస్సా’’తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘ఏసో ఖో, భిక్ఖవే, జరసిఙ్గాలో ఉక్కణ్డకేన [ఉక్కణ్డకేన (సీ.), ఉక్కణ్ణకేన (స్యా. కం. పీ.)] నామ రోగజాతేన ఫుట్ఠో నేవ బిలగతో రమతి, న రుక్ఖమూలగతో రమతి, న అజ్ఝోకాసగతో రమతి; యేన యేన గచ్ఛతి, యత్థ యత్థ తిట్ఠతి, యత్థ యత్థ నిసీదతి, యత్థ యత్థ నిపజ్జతి; తత్థ తత్థ అనయబ్యసనం ఆపజ్జతి. ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో భిక్ఖు లాభసక్కారసిలోకేన అభిభూతో పరియాదిణ్ణచిత్తో నేవ సుఞ్ఞాగారగతో రమతి, న రుక్ఖమూలగతో రమతి, న అజ్ఝోకాసగతో రమతి; యేన యేన గచ్ఛతి, యత్థ యత్థ తిట్ఠతి, యత్థ యత్థ నిసీదతి, యత్థ యత్థ నిపజ్జతి; తత్థ తత్థ అనయబ్యసనం ఆపజ్జతి. ఏవం దారుణో ఖో, భిక్ఖవే, లాభసక్కారసిలోకో…పే… ఏవఞ్హి వో, భిక్ఖవే, సిక్ఖితబ్బ’’న్తి. అట్ఠమం.

౯. వేరమ్భసుత్తం

౧౬౫. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘దారుణో, భిక్ఖవే, లాభసక్కారసిలోకో…పే… అధిగమాయ. ఉపరి, భిక్ఖవే, ఆకాసే వేరమ్భా [వేరమ్బా (సీ. పీ.)] నామ వాతా వాయన్తి. తత్థ యో పక్ఖీ గచ్ఛతి తమేనం వేరమ్భా వాతా ఖిపన్తి. తస్స వేరమ్భవాతక్ఖిత్తస్స అఞ్ఞేనేవ పాదా గచ్ఛన్తి, అఞ్ఞేన పక్ఖా గచ్ఛన్తి, అఞ్ఞేన సీసం గచ్ఛతి, అఞ్ఞేన కాయో గచ్ఛతి. ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, ఇధేకచ్చో భిక్ఖు లాభసక్కారసిలోకేన అభిభూతో పరియాదిణ్ణచిత్తో పుబ్బణ్హసమయం నివాసేత్వా పత్తచీవరమాదాయ గామం వా నిగమం వా పిణ్డాయ పవిసతి అరక్ఖితేనేవ కాయేన అరక్ఖితాయ వాచాయ అరక్ఖితేన చిత్తేన, అనుపట్ఠితాయ సతియా, అసంవుతేహి ఇన్ద్రియేహి. సో తత్థ పస్సతి మాతుగామం దున్నివత్థం వా దుప్పారుతం వా. తస్స మాతుగామం దిస్వా దున్నివత్థం వా దుప్పారుతం వా రాగో చిత్తం అనుద్ధంసేతి. సో రాగానుద్ధంసితేన చిత్తేన సిక్ఖం పచ్చక్ఖాయ హీనాయావత్తతి. తస్స అఞ్ఞే చీవరం హరన్తి, అఞ్ఞే పత్తం హరన్తి, అఞ్ఞే నిసీదనం హరన్తి, అఞ్ఞే సూచిఘరం హరన్తి, వేరమ్భవాతక్ఖిత్తస్సేవ సకుణస్స. ఏవం దారుణో ఖో, భిక్ఖవే, లాభసక్కారసిలోకో…పే… ఏవఞ్హి వో, భిక్ఖవే, సిక్ఖితబ్బ’’న్తి. నవమం.

౧౦. సగాథకసుత్తం

౧౬౬. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘దారుణో, భిక్ఖవే, లాభసక్కారసిలోకో…పే… అధిగమాయ. ఇధాహం, భిక్ఖవే, ఏకచ్చం పుగ్గలం పస్సామి సక్కారేన అభిభూతం పరియాదిణ్ణచిత్తం, కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపన్నం. ఇధ పనాహం, భిక్ఖవే, ఏకచ్చం పుగ్గలం పస్సామి అసక్కారేన అభిభూతం పరియాదిణ్ణచిత్తం, కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపన్నం. ఇధ పనాహం, భిక్ఖవే, ఏకచ్చం పుగ్గలం పస్సామి సక్కారేన చ అసక్కారేన చ తదుభయేన అభిభూతం పరియాదిణ్ణచిత్తం, కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపన్నం. ఏవం దారుణో ఖో, భిక్ఖవే, లాభసక్కారసిలోకో…పే… ఏవఞ్హి వో, భిక్ఖవే, సిక్ఖితబ్బ’’న్తి.

ఇదమవోచ భగవా. ఇదం వత్వాన సుగతో అథాపరం ఏతదవోచ సత్థా –

‘‘యస్స సక్కరియమానస్స, అసక్కారేన చూభయం;

సమాధి న వికమ్పతి, అప్పమాణవిహారినో [అప్పమాదవిహారినో (పీ. క.) అప్పమాణోతి హేత్థ ఫలసమాధి, న సతి].

‘‘తం ఝాయినం సాతతికం, సుఖుమం దిట్ఠివిపస్సకం;

ఉపాదానక్ఖయారామం, ఆహు సప్పురిసో ఇతీ’’తి. దసమం;

పఠమో వగ్గో.

తస్సుద్దానం –

దారుణో బళిసం కుమ్మం, దీఘలోమి చ మీళ్హకం;

అసని దిద్ధం సిఙ్గాలం, వేరమ్భేన సగాథకన్తి.