౪. చతుత్థవగ్గో

౧. చతుధాతుసుత్తం

౧౧౪. ఏకం సమయం భగవా సావత్థియం విహరతి జేతవనే అనాథపిణ్డికస్స ఆరామే…పే… ‘‘చతస్సో ఇమా, భిక్ఖవే, ధాతుయో. కతమా చతస్సో? పథవీధాతు, ఆపోధాతు, తేజోధాతు, వాయోధాతు – ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, చతస్సో ధాతుయో’’తి. పఠమం.

౨. పుబ్బేసమ్బోధసుత్తం

౧౧౫. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘పుబ్బేవ మే, భిక్ఖవే, సమ్బోధా అనభిసమ్బుద్ధస్స బోధిసత్తస్సేవ సతో ఏతదహోసి – ‘కో ను ఖో పథవీధాతుయా అస్సాదో, కో ఆదీనవో, కిం నిస్సరణం; కో ఆపోధాతుయా అస్సాదో, కో ఆదీనవో, కిం నిస్సరణం; కో తేజోధాతుయా అస్సాదో, కో ఆదీనవో, కిం నిస్సరణం; కో వాయోధాతుయా అస్సాదో, కో ఆదీనవో, కిం నిస్సరణ’’’న్తి?

‘‘తస్స మయ్హం, భిక్ఖవే, ఏతదహోసి – ‘యం ఖో పథవీధాతుం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సుఖం సోమనస్సం, అయం పథవీధాతుయా అస్సాదో; యం [యా (సీ.)] పథవీధాతు అనిచ్చా దుక్ఖా విపరిణామధమ్మా, అయం పథవీధాతుయా ఆదీనవో; యో పథవీధాతుయా ఛన్దరాగవినయో ఛన్దరాగప్పహానం, ఇదం పథవీధాతుయా నిస్సరణం. యం ఆపోధాతుం పటిచ్చ…పే… యం తేజోధాతుం పటిచ్చ…పే… యం వాయోధాతుం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సుఖం సోమనస్సం, అయం వాయోధాతుయా అస్సాదో; యం వాయోధాతు అనిచ్చా దుక్ఖా విపరిణామధమ్మా, అయం వాయోధాతుయా ఆదీనవో; యో వాయోధాతుయా ఛన్దరాగవినయో ఛన్దరాగప్పహానం, ఇదం వాయోధాతుయా నిస్సరణం’’’.

‘‘యావకీవఞ్చాహం, భిక్ఖవే, ఇమాసం చతున్నం ధాతూనం ఏవం అస్సాదఞ్చ అస్సాదతో ఆదీనవఞ్చ ఆదీనవతో నిస్సరణఞ్చ నిస్సరణతో యథాభూతం న అబ్భఞ్ఞాసిం, నేవ తావాహం, భిక్ఖవే, సదేవకే లోకే సమారకే సబ్రహ్మకే సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుద్ధోతి [అభిసమ్బుద్ధో (సీ. స్యా. కం.)] పచ్చఞ్ఞాసిం.

‘‘యతో చ ఖ్వాహం, భిక్ఖవే, ఇమాసం చతున్నం ధాతూనం ఏవం అస్సాదఞ్చ అస్సాదతో ఆదీనవఞ్చ ఆదీనవతో నిస్సరణఞ్చ నిస్సరణతో యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, అథాహం, భిక్ఖవే, సదేవకే లోకే సమారకే సబ్రహ్మకే సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుద్ధోతి పచ్చఞ్ఞాసిం. ఞాణఞ్చ పన మే దస్సనం ఉదపాది – ‘అకుప్పా మే విముత్తి [చేతోవిముత్తి (సీ. పీ. క.)], అయమన్తిమా జాతి, నత్థి దాని పునబ్భవో’’’తి. దుతియం.

౩. అచరింసుత్తం

౧౧౬. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘పథవీధాతుయాహం, భిక్ఖవే, అస్సాదపరియేసనం అచరిం, యో పథవీధాతుయా అస్సాదో తదజ్ఝగమం, యావతా పథవీధాతుయా అస్సాదో పఞ్ఞాయ మే సో సుదిట్ఠో. పథవీధాతుయాహం, భిక్ఖవే, ఆదీనవపరియేసనం అచరిం, యో పథవీధాతుయా ఆదీనవో తదజ్ఝగమం, యావతా పథవీధాతుయా ఆదీనవో పఞ్ఞాయ మే సో సుదిట్ఠో. పథవీధాతుయాహం, భిక్ఖవే, నిస్సరణపరియేసనం అచరిం, యం పథవీధాతుయా నిస్సరణం తదజ్ఝగమం, యావతా పథవీధాతుయా నిస్సరణం పఞ్ఞాయ మే తం సుదిట్ఠం’’.

‘‘ఆపోధాతుయాహం, భిక్ఖవే…పే… తేజోధాతుయాహం, భిక్ఖవే… వాయోధాతుయాహం, భిక్ఖవే, అస్సాదపరియేసనం అచరిం, యో వాయోధాతుయా అస్సాదో తదజ్ఝగమం, యావతా వాయోధాతుయా అస్సాదో పఞ్ఞాయ మే సో సుదిట్ఠో. వాయోధాతుయాహం, భిక్ఖవే, ఆదీనవపరియేసనం అచరిం, యో వాయోధాతుయా ఆదీనవో తదజ్ఝగమం, యావతా వాయోధాతుయా ఆదీనవో పఞ్ఞాయ మే సో సుదిట్ఠో. వాయోధాతుయాహం, భిక్ఖవే, నిస్సరణపరియేసనం అచరిం, యం వాయోధాతుయా నిస్సరణం తదజ్ఝగమం, యావతా వాయోధాతుయా నిస్సరణం పఞ్ఞాయ మే తం సుదిట్ఠం.

‘‘యావకీవఞ్చాహం, భిక్ఖవే, ఇమాసం చతున్నం ధాతూనం అస్సాదఞ్చ అస్సాదతో ఆదీనవఞ్చ ఆదీనవతో నిస్సరణఞ్చ నిస్సరణతో యథాభూతం న అబ్భఞ్ఞాసిం, నేవ తావాహం, భిక్ఖవే, సదేవకే లోకే సమారకే సబ్రహ్మకే సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుద్ధోతి పచ్చఞ్ఞాసిం.

‘‘యతో చ ఖ్వాహం, భిక్ఖవే, ఇమాసం చతున్నం ధాతూనం అస్సాదఞ్చ అస్సాదతో ఆదీనవఞ్చ ఆదీనవతో నిస్సరణఞ్చ నిస్సరణతో యథాభూతం అబ్భఞ్ఞాసిం, అథాహం, భిక్ఖవే, సదేవకే లోకే సమారకే సబ్రహ్మకే సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుద్ధోతి పచ్చఞ్ఞాసిం. ఞాణఞ్చ పన మే దస్సనం ఉదపాది – ‘అకుప్పా మే విముత్తి, అయమన్తిమా జాతి, నత్థి దాని పునబ్భవో’’’తి. తతియం.

౪. నోచేదంసుత్తం

౧౧౭. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘నో చేదం, భిక్ఖవే, పథవీధాతుయా అస్సాదో అభవిస్స, నయిదం సత్తా పథవీధాతుయా సారజ్జేయ్యుం. యస్మా చ ఖో, భిక్ఖవే, అత్థి పథవీధాతుయా అస్సాదో, తస్మా సత్తా పథవీధాతుయా సారజ్జన్తి. నో చేదం, భిక్ఖవే, పథవీధాతుయా ఆదీనవో అభవిస్స, నయిదం సత్తా పథవీధాతుయా నిబ్బిన్దేయ్యుం. యస్మా చ ఖో, భిక్ఖవే, అత్థి పథవీధాతుయా ఆదీనవో, తస్మా సత్తా పథవీధాతుయా నిబ్బిన్దన్తి. నో చేదం, భిక్ఖవే, పథవీధాతుయా నిస్సరణం అభవిస్స, నయిదం సత్తా పథవీధాతుయా నిస్సరేయ్యుం. యస్మా చ ఖో, భిక్ఖవే, అత్థి పథవీధాతుయా నిస్సరణం, తస్మా సత్తా పథవీధాతుయా నిస్సరన్తి’’.

‘‘నో చేదం, భిక్ఖవే, ఆపోధాతుయా అస్సాదో అభవిస్స…పే… నో చేదం, భిక్ఖవే, తేజోధాతుయా…పే… నో చేదం, భిక్ఖవే, వాయోధాతుయా అస్సాదో అభవిస్స, నయిదం సత్తా వాయోధాతుయా సారజ్జేయ్యుం. యస్మా చ ఖో, భిక్ఖవే, అత్థి వాయోధాతుయా అస్సాదో, తస్మా సత్తా వాయోధాతుయా సారజ్జన్తి. నో చేదం, భిక్ఖవే, వాయోధాతుయా ఆదీనవో అభవిస్స, నయిదం సత్తా వాయోధాతుయా నిబ్బిన్దేయ్యుం. యస్మా చ ఖో, భిక్ఖవే, అత్థి వాయోధాతుయా ఆదీనవో, తస్మా సత్తా వాయోధాతుయా నిబ్బిన్దన్తి. నో చేదం, భిక్ఖవే, వాయోధాతుయా నిస్సరణం అభవిస్స, నయిదం సత్తా వాయోధాతుయా నిస్సరేయ్యుం. యస్మా చ ఖో, భిక్ఖవే, అత్థి వాయోధాతుయా నిస్సరణం, తస్మా సత్తా వాయోధాతుయా నిస్సరన్తి.

‘‘యావకీవఞ్చిమే, భిక్ఖవే, సత్తా ఇమాసం చతున్నం ధాతూనం అస్సాదఞ్చ అస్సాదతో ఆదీనవఞ్చ ఆదీనవతో నిస్సరణఞ్చ నిస్సరణతో యథాభూతం న అబ్భఞ్ఞంసు, నేవ తావిమే భిక్ఖవే, సత్తా సదేవకా లోకా సమారకా సబ్రహ్మకా సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ నిస్సటా విసంయుత్తా విప్పముత్తా విమరియాదికతేన చేతసా విహరింసు.

‘‘యతో చ ఖో, భిక్ఖవే, సత్తా ఇమాసం చతున్నం ధాతూనం అస్సాదఞ్చ అస్సాదతో ఆదీనవఞ్చ ఆదీనవతో నిస్సరణఞ్చ నిస్సరణతో యథాభూతం అబ్భఞ్ఞంసు, అథ, భిక్ఖవే, సత్తా సదేవకా లోకా సమారకా సబ్రహ్మకా సస్సమణబ్రాహ్మణియా పజాయ సదేవమనుస్సాయ నిస్సటా విసంయుత్తా విప్పముత్తా విమరియాదికతేన చేతసా విహరన్తీ’’తి. చతుత్థం.

౫. ఏకన్తదుక్ఖసుత్తం

౧౧౮. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘పథవీధాతు చే [చ (సీ. స్యా. కం.)] హిదం, భిక్ఖవే, ఏకన్తదుక్ఖా అభవిస్స దుక్ఖానుపతితా దుక్ఖావక్కన్తా అనవక్కన్తా సుఖేన, నయిదం సత్తా పథవీధాతుయా సారజ్జేయ్యుం. యస్మా చ ఖో, భిక్ఖవే, పథవీధాతు సుఖా సుఖానుపతితా సుఖావక్కన్తా అనవక్కన్తా దుక్ఖేన, తస్మా సత్తా పథవీధాతుయా సారజ్జన్తి’’.

‘‘ఆపోధాతు చే హిదం, భిక్ఖవే…పే… తేజోధాతు చే హిదం, భిక్ఖవే… వాయోధాతు చే హిదం, భిక్ఖవే, ఏకన్తదుక్ఖా అభవిస్స దుక్ఖానుపతితా దుక్ఖావక్కన్తా అనవక్కన్తా సుఖేన, నయిదం సత్తా వాయోధాతుయా సారజ్జేయ్యుం. యస్మా చ ఖో, భిక్ఖవే, వాయోధాతు సుఖా సుఖానుపతితా సుఖావక్కన్తా అనవక్కన్తా దుక్ఖేన, తస్మా సత్తా వాయోధాతుయా సారజ్జన్తి.

‘‘పథవీధాతు చే హిదం, భిక్ఖవే, ఏకన్తసుఖా అభవిస్స సుఖానుపతితా సుఖావక్కన్తా అనవక్కన్తా దుక్ఖేన, నయిదం సత్తా పథవీధాతుయా నిబ్బిన్దేయ్యుం. యస్మా చ ఖో, భిక్ఖవే, పథవీధాతు దుక్ఖా దుక్ఖానుపతితా దుక్ఖావక్కన్తా అనవక్కన్తా సుఖేన, తస్మా సత్తా పథవీధాతుయా నిబ్బిన్దన్తి.

‘‘ఆపోధాతు చే హిదం, భిక్ఖవే…పే… తేజోధాతు చే హిదం, భిక్ఖవే… వాయోధాతు చే హిదం, భిక్ఖవే, ఏకన్తసుఖా అభవిస్స సుఖానుపతితా సుఖావక్కన్తా అనవక్కన్తా దుక్ఖేన, నయిదం సత్తా వాయోధాతుయా నిబ్బిన్దేయ్యుం. యస్మా చ ఖో, భిక్ఖవే, వాయోధాతు దుక్ఖా దుక్ఖానుపతితా దుక్ఖావక్కన్తా అనవక్కన్తా సుఖేన, తస్మా సత్తా వాయోధాతుయా నిబ్బిన్దన్తీ’’తి. పఞ్చమం.

౬. అభినన్దసుత్తం

౧౧౯. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘యో, భిక్ఖవే, పథవీధాతుం అభినన్దతి, దుక్ఖం సో అభినన్దతి. యో దుక్ఖం అభినన్దతి, అపరిముత్తో సో దుక్ఖస్మాతి వదామి. యో ఆపోధాతుం అభినన్దతి…పే… యో తేజోధాతుం… యో వాయోధాతుం అభినన్దతి, దుక్ఖం సో అభినన్దతి. యో దుక్ఖం అభినన్దతి, అపరిముత్తో సో దుక్ఖస్మాతి వదామి’’.

‘‘యో చ ఖో, భిక్ఖవే, పథవీధాతుం నాభినన్దతి, దుక్ఖం సో నాభినన్దతి. యో దుక్ఖం నాభినన్దతి, పరిముత్తో సో దుక్ఖస్మాతి వదామి. యో ఆపోధాతుం…పే… యో తేజోధాతుం… యో వాయోధాతుం నాభినన్దతి, దుక్ఖం సో నాభినన్దతి. యో దుక్ఖం నాభినన్దతి, పరిముత్తో సో దుక్ఖస్మాతి వదామీ’’తి. ఛట్ఠం.

౭. ఉప్పాదసుత్తం

౧౨౦. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘యో, భిక్ఖవే, పథవీధాతుయా ఉప్పాదో ఠితి అభినిబ్బత్తి పాతుభావో, దుక్ఖస్సేసో ఉప్పాదో రోగానం ఠితి జరామరణస్స పాతుభావో. యో ఆపోధాతుయా…పే… యో తేజోధాతుయా… యో వాయోధాతుయా ఉప్పాదో ఠితి అభినిబ్బత్తి పాతుభావో, దుక్ఖస్సేసో ఉప్పాదో రోగానం ఠితి జరామరణస్స పాతుభావో’’.

‘‘యో చ ఖో, భిక్ఖవే, పథవీధాతుయా నిరోధో వూపసమో అత్థఙ్గమో, దుక్ఖస్సేసో నిరోధో రోగానం వూపసమో జరామరణస్స అత్థఙ్గమో. యో ఆపోధాతుయా…పే… యో తేజోధాతుయా… యో వాయోధాతుయా నిరోధో వూపసమో అత్థఙ్గమో, దుక్ఖస్సేసో నిరోధో రోగానం వూపసమో జరామరణస్స అత్థఙ్గమో’’తి. సత్తమం.

౮. సమణబ్రాహ్మణసుత్తం

౧౨౧. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘చతస్సో ఇమా, భిక్ఖవే, ధాతుయో. కతమా చతస్సో? పథవీధాతు, ఆపోధాతు, తేజోధాతు, వాయోధాతు. యే హి కేచి, భిక్ఖవే, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా ఇమాసం చతున్నం ధాతూనం అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం నప్పజానన్తి, న మే తే, భిక్ఖవే, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా సమణేసు వా సమణసమ్మతా బ్రాహ్మణేసు వా బ్రాహ్మణసమ్మతా; న చ పన తే ఆయస్మన్తో సామఞ్ఞత్థం వా బ్రహ్మఞ్ఞత్థం వా దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరన్తి’’.

‘‘యే చ ఖో కేచి, భిక్ఖవే, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా ఇమాసం చతున్నం ధాతూనం అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం పజానన్తి, తే చ ఖో మే, భిక్ఖవే, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా సమణేసు చేవ సమణసమ్మతా బ్రాహ్మణేసు చ బ్రాహ్మణసమ్మతా; తే చ పనాయస్మన్తో సామఞ్ఞత్థఞ్చ బ్రహ్మఞ్ఞత్థఞ్చ దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరన్తీ’’తి. అట్ఠమం.

౯. దుతియసమణబ్రాహ్మణసుత్తం

౧౨౨. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘చతస్సో ఇమా, భిక్ఖవే, ధాతుయో. కతమా చతస్సో? పథవీధాతు, ఆపోధాతు, తేజోధాతు, వాయోధాతు. యే హి కేచి, భిక్ఖవే, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా ఇమాసం చతున్నం ధాతూనం సముదయఞ్చ అత్థఙ్గమఞ్చ అస్సాదఞ్చ ఆదీనవఞ్చ నిస్సరణఞ్చ యథాభూతం నప్పజానన్తి…పే… పజానన్తి…పే… సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరన్తీ’’తి. నవమం.

౧౦. తతియసమణబ్రాహ్మణసుత్తం

౧౨౩. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘యే హి కేచి, భిక్ఖవే, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా పథవీధాతుం నప్పజానన్తి, పథవీధాతుసముదయం నప్పజానన్తి, పథవీధాతునిరోధం నప్పజానన్తి, పథవీధాతునిరోధగామినిం పటిపదం నప్పజానన్తి…పే… ఆపోధాతుం నప్పజానన్తి… తేజోధాతుం నప్పజానన్తి… వాయోధాతుం నప్పజానన్తి, వాయోధాతుసముదయం నప్పజానన్తి, వాయోధాతునిరోధం నప్పజానన్తి, వాయోధాతునిరోధగామినిం పటిపదం నప్పజానన్తి, న మే తే, భిక్ఖవే, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా సమణేసు వా సమణసమ్మతా బ్రాహ్మణేసు వా బ్రాహ్మణసమ్మతా; న చ పన తే ఆయస్మన్తో సామఞ్ఞత్థం వా బ్రహ్మఞ్ఞత్థం వా దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరన్తి’’.

‘‘యే చ ఖో కేచి, భిక్ఖవే, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా పథవీధాతుం పజానన్తి, పథవీధాతుసముదయం పజానన్తి, పథవీధాతునిరోధం పజానన్తి, పథవీధాతునిరోధగామినిం పటిపదం పజానన్తి… యే చ ఖో కేచి, భిక్ఖవే, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా…పే… ఆపోధాతుం పజానన్తి… తేజోధాతుం పజానన్తి… వాయోధాతుం పజానన్తి, వాయోధాతుసముదయం పజానన్తి, వాయోధాతునిరోధం పజానన్తి, వాయోధాతునిరోధగామినిం పటిపదం పజానన్తి, తే చ ఖో మే, భిక్ఖవే, సమణా వా బ్రాహ్మణా వా సమణేసు చేవ సమణసమ్మతా బ్రాహ్మణేసు చ బ్రాహ్మణసమ్మతా; తే చ పనాయస్మన్తో సామఞ్ఞత్థఞ్చ బ్రహ్మఞ్ఞత్థఞ్చ దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరన్తీ’’తి. దసమం.

చతుత్థో వగ్గో.

తస్సుద్దానం –

చతస్సో పుబ్బే అచరిం, నోచేదఞ్చ దుక్ఖేన చ;

అభినన్దఞ్చ ఉప్పాదో, తయో సమణబ్రాహ్మణాతి.

ధాతుసంయుత్తం సమత్తం.