౨. దుతియవగ్గో

౧. సత్తధాతుసుత్తం

౯౫. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘సత్తిమా, భిక్ఖవే, ధాతుయో. కతమా సత్త? ఆభాధాతు, సుభధాతు, ఆకాసానఞ్చాయతనధాతు, విఞ్ఞాణఞ్చాయతనధాతు, ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనధాతు, నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనధాతు, సఞ్ఞావేదయితనిరోధధాతు – ఇమా ఖో, భిక్ఖవే, సత్త ధాతుయో’’తి.

ఏవం వుత్తే, అఞ్ఞతరో భిక్ఖు భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘యా చాయం, భన్తే, ఆభాధాతు యా చ సుభధాతు యా చ ఆకాసానఞ్చాయతనధాతు యా చ విఞ్ఞాణఞ్చాయతనధాతు యా చ ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనధాతు యా చ నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనధాతు యా చ సఞ్ఞావేదయితనిరోధధాతు – ఇమా ను ఖో, భన్తే, ధాతుయో కిం పటిచ్చ పఞ్ఞాయన్తీ’’తి?

‘‘యాయం, భిక్ఖు, ఆభాధాతు – అయం ధాతు అన్ధకారం పటిచ్చ పఞ్ఞాయతి. యాయం, భిక్ఖు, సుభధాతు – అయం ధాతు అసుభం పటిచ్చ పఞ్ఞాయతి. యాయం, భిక్ఖు, ఆకాసానఞ్చాయతనధాతు – అయం ధాతు రూపం పటిచ్చ పఞ్ఞాయతి. యాయం, భిక్ఖు, విఞ్ఞాణఞ్చాయతనధాతు – అయం ధాతు ఆకాసానఞ్చాయతనం పటిచ్చ పఞ్ఞాయతి. యాయం, భిక్ఖు, ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనధాతు – అయం ధాతు విఞ్ఞాణఞ్చాయతనం పటిచ్చ పఞ్ఞాయతి. యాయం, భిక్ఖు, నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనధాతు – అయం ధాతు ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనం పటిచ్చ పఞ్ఞాయతి. యాయం, భిక్ఖు, సఞ్ఞావేదయితనిరోధధాతు – అయం ధాతు నిరోధం పటిచ్చ పఞ్ఞాయతీ’’తి.

‘‘యా చాయం, భన్తే, ఆభాధాతు యా చ సుభధాతు యా చ ఆకాసానఞ్చాయతనధాతు యా చ విఞ్ఞాణఞ్చాయతనధాతు యా చ ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనధాతు యా చ నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనధాతు యా చ సఞ్ఞావేదయితనిరోధధాతు – ఇమా ను ఖో, భన్తే, ధాతుయో కథం సమాపత్తి పత్తబ్బా’’తి?

‘‘యా చాయం, భిక్ఖు, ఆభాధాతు యా చ సుభధాతు యా చ ఆకాసానఞ్చాయతనధాతు యా చ విఞ్ఞాణఞ్చాయతనధాతు యా చ ఆకిఞ్చఞ్ఞాయతనధాతు – ఇమా ధాతుయో సఞ్ఞాసమాపత్తి పత్తబ్బా. యాయం, భిక్ఖు, నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాయతనధాతు – అయం ధాతు సఙ్ఖారావసేససమాపత్తి పత్తబ్బా. యాయం, భిక్ఖు, సఞ్ఞావేదయితనిరోధధాతు – అయం ధాతు నిరోధసమాపత్తి పత్తబ్బా’’తి. పఠమం.

౨. సనిదానసుత్తం

౯౬. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘సనిదానం, భిక్ఖవే, ఉప్పజ్జతి కామవితక్కో, నో అనిదానం; సనిదానం ఉప్పజ్జతి బ్యాపాదవితక్కో, నో అనిదానం; సనిదానం ఉప్పజ్జతి విహింసావితక్కో, నో అనిదానం’’.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, సనిదానం ఉప్పజ్జతి కామవితక్కో, నో అనిదానం; సనిదానం ఉప్పజ్జతి బ్యాపాదవితక్కో, నో అనిదానం; సనిదానం ఉప్పజ్జతి విహింసావితక్కో, నో అనిదానం? కామధాతుం, భిక్ఖవే, పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి కామసఞ్ఞా, కామసఞ్ఞం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి కామసఙ్కప్పో, కామసఙ్కప్పం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి కామచ్ఛన్దో, కామచ్ఛన్దం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి కామపరిళాహో, కామపరిళాహం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి కామపరియేసనా. కామపరియేసనం, భిక్ఖవే, పరియేసమానో అస్సుతవా పుథుజ్జనో తీహి ఠానేహి మిచ్ఛా పటిపజ్జతి – కాయేన, వాచాయ, మనసా.

‘‘బ్యాపాదధాతుం, భిక్ఖవే, పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి బ్యాపాదసఞ్ఞా, బ్యాపాదసఞ్ఞం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి బ్యాపాదసఙ్కప్పో…పే… బ్యాపాదచ్ఛన్దో… బ్యాపాదపరిళాహో… బ్యాపాదపరియేసనా… బ్యాపాదపరియేసనం, భిక్ఖవే, పరియేసమానో అస్సుతవా పుథుజ్జనో తీహి ఠానేహి మిచ్ఛా పటిపజ్జతి – కాయేన, వాచాయ, మనసా.

‘‘విహింసాధాతుం, భిక్ఖవే, పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి విహింసాసఞ్ఞా; విహింసాసఞ్ఞం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి విహింసాసఙ్కప్పో…పే… విహింసాఛన్దో… విహింసాపరిళాహో… విహింసాపరియేసనా… విహింసాపరియేసనం, భిక్ఖవే, పరియేసమానో అస్సుతవా పుథుజ్జనో తీహి ఠానేహి మిచ్ఛా పటిపజ్జతి – కాయేన, వాచాయ, మనసా.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, పురిసో ఆదిత్తం తిణుక్కం సుక్ఖే తిణదాయే నిక్ఖిపేయ్య; నో చే హత్థేహి చ పాదేహి చ ఖిప్పమేవ నిబ్బాపేయ్య. ఏవఞ్హి, భిక్ఖవే, యే తిణకట్ఠనిస్సితా పాణా తే అనయబ్యసనం ఆపజ్జేయ్యుం. ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, యో హి కోచి సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఉప్పన్నం విసమగతం సఞ్ఞం న ఖిప్పమేవ పజహతి వినోదేతి బ్యన్తీకరోతి అనభావం గమేతి, సో దిట్ఠే చేవ ధమ్మే దుక్ఖం విహరతి సవిఘాతం సఉపాయాసం సపరిళాహం; కాయస్స చ భేదా పరం మరణా దుగ్గతి పాటికఙ్ఖా.

‘‘సనిదానం, భిక్ఖవే, ఉప్పజ్జతి నేక్ఖమ్మవితక్కో, నో అనిదానం; సనిదానం ఉప్పజ్జతి అబ్యాపాదవితక్కో, నో అనిదానం; సనిదానం ఉప్పజ్జతి అవిహింసావితక్కో, నో అనిదానం.

‘‘కథఞ్చ, భిక్ఖవే, సనిదానం ఉప్పజ్జతి నేక్ఖమ్మవితక్కో, నో అనిదానం; సనిదానం ఉప్పజ్జతి అబ్యాపాదవితక్కో, నో అనిదానం; సనిదానం ఉప్పజ్జతి అవిహింసావితక్కో, నో అనిదానం? నేక్ఖమ్మధాతుం, భిక్ఖవే, పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి నేక్ఖమ్మసఞ్ఞా, నేక్ఖమ్మసఞ్ఞం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి నేక్ఖమ్మసఙ్కప్పో, నేక్ఖమ్మసఙ్కప్పం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి నేక్ఖమ్మచ్ఛన్దో, నేక్ఖమ్మచ్ఛన్దం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి నేక్ఖమ్మపరిళాహో, నేక్ఖమ్మపరిళాహం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి నేక్ఖమ్మపరియేసనా; నేక్ఖమ్మపరియేసనం, భిక్ఖవే, పరియేసమానో సుతవా అరియసావకో తీహి ఠానేహి సమ్మా పటిపజ్జతి – కాయేన, వాచాయ, మనసా.

‘‘అబ్యాపాదధాతుం, భిక్ఖవే, పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి అబ్యాపాదసఞ్ఞా, అబ్యాపాదసఞ్ఞం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి అబ్యాపాదసఙ్కప్పో…పే… అబ్యాపాదచ్ఛన్దో… అబ్యాపాదపరిళాహో… అబ్యాపాదపరియేసనా, అబ్యాపాదపరియేసనం, భిక్ఖవే, పరియేసమానో సుతవా అరియసావకో తీహి ఠానేహి సమ్మా పటిపజ్జతి – కాయేన, వాచాయ, మనసా.

‘‘అవిహింసాధాతుం, భిక్ఖవే, పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి అవిహింసాసఞ్ఞా, అవిహింసాసఞ్ఞం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి అవిహింసాసఙ్కప్పో, అవిహింసాసఙ్కప్పం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి అవిహింసాఛన్దో, అవిహింసాఛన్దం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి అవిహింసాపరిళాహో, అవిహింసాపరిళాహం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి అవిహింసాపరియేసనా; అవిహింసాపరియేసనం, భిక్ఖవే, పరియేసమానో సుతవా అరియసావకో తీహి ఠానేహి సమ్మా పటిపజ్జతి – కాయేన, వాచాయ, మనసా.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, పురిసో ఆదిత్తం తిణుక్కం సుక్ఖే తిణదాయే నిక్ఖిపేయ్య; తమేనం హత్థేహి చ పాదేహి చ ఖిప్పమేవ నిబ్బాపేయ్య. ఏవఞ్హి, భిక్ఖవే, యే తిణకట్ఠనిస్సితా పాణా తే న అనయబ్యసనం ఆపజ్జేయ్యుం. ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, యో హి కోచి సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఉప్పన్నం విసమగతం సఞ్ఞం ఖిప్పమేవ పజహతి వినోదేతి బ్యన్తీకరోతి అనభావం గమేతి, సో దిట్ఠే చేవ ధమ్మే సుఖం విహరతి అవిఘాతం అనుపాయాసం అపరిళాహం; కాయస్స చ భేదా పరం మరణా సుగతి పాటికఙ్ఖా’’తి. దుతియం.

౩. గిఞ్జకావసథసుత్తం

౯౭. ఏకం సమయం భగవా ఞాతికే విహరతి గిఞ్జకావసథే. తత్ర ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘భిక్ఖవో’’తి. ‘‘భదన్తే’’తి తే భిక్ఖూ భగవతో పచ్చస్సోసుం. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘ధాతుం, భిక్ఖవే, పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి సఞ్ఞా, ఉప్పజ్జతి దిట్ఠి, ఉప్పజ్జతి వితక్కో’’తి. ఏవం వుత్తే, ఆయస్మా కచ్చానో [సద్ధో కచ్చానో (క.)] భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘యాయం, భన్తే, దిట్ఠి – ‘అసమ్మాసమ్బుద్ధేసు సమ్మాసమ్బుద్ధా’తి, అయం ను ఖో, భన్తే, దిట్ఠి కిం పటిచ్చ పఞ్ఞాయతీ’’తి?

‘‘మహతి ఖో ఏసా, కచ్చాన, ధాతు యదిదం అవిజ్జాధాతు. హీనం, కచ్చాన, ధాతుం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి హీనా సఞ్ఞా, హీనా దిట్ఠి, హీనో వితక్కో, హీనా చేతనా, హీనా పత్థనా, హీనో పణిధి, హీనో పుగ్గలో, హీనా వాచా; హీనం ఆచిక్ఖతి దేసేతి పఞ్ఞపేతి పట్ఠపేతి వివరతి విభజతి ఉత్తానీకరోతి; హీనా తస్స ఉపపత్తీతి వదామి.

‘‘మజ్ఝిమం, కచ్చాన, ధాతుం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి మజ్ఝిమా సఞ్ఞా, మజ్ఝిమా దిట్ఠి, మజ్ఝిమో వితక్కో, మజ్ఝిమా చేతనా, మజ్ఝిమా పత్థనా, మజ్ఝిమో పణిధి, మజ్ఝిమో పుగ్గలో, మజ్ఝిమా వాచా; మజ్ఝిమం ఆచిక్ఖతి దేసేతి పఞ్ఞపేతి పట్ఠపేతి వివరతి విభజతి ఉత్తానీకరోతి; మజ్ఝిమా తస్స ఉపపత్తీతి వదామి.

‘‘పణీతం, కచ్చాన, ధాతుం పటిచ్చ ఉప్పజ్జతి పణీతా సఞ్ఞా, పణీతా దిట్ఠి, పణీతో వితక్కో, పణీతా చేతనా, పణీతా పత్థనా, పణీతో పణిధి, పణీతో పుగ్గలో, పణీతా వాచా; పణీతం ఆచిక్ఖతి దేసేతి పఞ్ఞపేతి పట్ఠపేతి వివరతి విభజతి ఉత్తానీకరోతి; పణీతా తస్స ఉపపత్తీతి వదామీ’’తి. తతియం.

౪. హీనాధిముత్తికసుత్తం

౯౮. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘ధాతుసోవ [ధాతుసో (సీ. పీ.) అయఞ్చ పఠమారమ్భవాక్యేయేవ, న సబ్బత్థ. తీసు పన అద్ధాసు చ ఉపమాసంసన్దననిగమనట్ఠానే చ ఇదం పాఠనానత్తం నత్థి], భిక్ఖవే, సత్తా సంసన్దన్తి సమేన్తి. హీనాధిముత్తికా హీనాధిముత్తికేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; కల్యాణాధిముత్తికా కల్యాణాధిముత్తికేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి’’.

‘‘అతీతమ్పి ఖో [ఖోసద్దో సీ. స్యా. కం. పీ. పోత్థకేసు నత్థి], భిక్ఖవే, అద్ధానం ధాతుసోవ [ఈదిసేసు ఠానేసు పాఠనానత్తం నత్థి] సత్తా సంసన్దింసు సమింసు. హీనాధిముత్తికా హీనాధిముత్తికేహి సద్ధిం సంసన్దింసు సమింసు; కల్యాణాధిముత్తికా కల్యాణాధిముత్తికేహి సద్ధిం సంసన్దింసు సమింసు.

‘‘అనాగతమ్పి ఖో [ఖోసద్దో సీ. స్యా. కం. పీ. పోత్థకేసు నత్థి], భిక్ఖవే, అద్ధానం ధాతుసోవ [ఈదిసేసు ఠానేసు పాఠనానత్తం నత్థి] సత్తా సంసన్దిస్సన్తి సమేస్సన్తి. హీనాధిముత్తికా హీనాధిముత్తికేహి సద్ధిం సంసన్దిస్సన్తి సమేస్సన్తి; కల్యాణాధిముత్తికా కల్యాణాధిముత్తికేహి సద్ధిం సంసన్దిస్సన్తి సమేస్సన్తి.

‘‘ఏతరహిపి ఖో [ఖోసద్దో సీ. స్యా. కం. పీ. పోత్థకేసు నత్థి], భిక్ఖవే, పచ్చుప్పన్నం అద్ధానం ధాతుసోవ [ఈదిసేసు ఠానేసు పాఠనానత్తం నత్థి] సత్తా సంసన్దన్తి సమేన్తి. హీనాధిముత్తికా హీనాధిముత్తికేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; కల్యాణాధిముత్తికా కల్యాణాధిముత్తికేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తీ’’తి. చతుత్థం.

౫. చఙ్కమసుత్తం

౯౯. ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి గిజ్ఝకూటే పబ్బతే. తేన ఖో పన సమయేన ఆయస్మా సారిపుత్తో సమ్బహులేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం భగవతో అవిదూరే చఙ్కమతి; ఆయస్మాపి ఖో మహామోగ్గల్లానో సమ్బహులేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం భగవతో అవిదూరే చఙ్కమతి; ఆయస్మాపి ఖో మహాకస్సపో సమ్బహులేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం భగవతో అవిదూరే చఙ్కమతి; ఆయస్మాపి ఖో అనురుద్ధో సమ్బహులేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం భగవతో అవిదూరే చఙ్కమతి; ఆయస్మాపి ఖో పుణ్ణో మన్తానిపుత్తో సమ్బహులేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం భగవతో అవిదూరే చఙ్కమతి; ఆయస్మాపి ఖో ఉపాలి సమ్బహులేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం భగవతో అవిదూరే చఙ్కమతి; ఆయస్మాపి ఖో ఆనన్దో సమ్బహులేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం భగవతో అవిదూరే చఙ్కమతి; దేవదత్తోపి ఖో సమ్బహులేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం భగవతో అవిదూరే చఙ్కమతి.

అథ ఖో భగవా భిక్ఖూ ఆమన్తేసి – ‘‘పస్సథ నో తుమ్హే, భిక్ఖవే, సారిపుత్తం సమ్బహులేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం చఙ్కమన్త’’న్తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘సబ్బే ఖో ఏతే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ మహాపఞ్ఞా. పస్సథ నో తుమ్హే, భిక్ఖవే, మోగ్గల్లానం సమ్బహులేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం చఙ్కమన్త’’న్తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘సబ్బే ఖో ఏతే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ మహిద్ధికా. పస్సథ నో తుమ్హే, భిక్ఖవే, కస్సపం సమ్బహులేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం చఙ్కమన్త’’న్తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘సబ్బే ఖో ఏతే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ ధుతవాదా. పస్సథ నో తుమ్హే, భిక్ఖవే, అనురుద్ధం సమ్బహులేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం చఙ్కమన్త’’న్తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘సబ్బే ఖో ఏతే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ దిబ్బచక్ఖుకా. పస్సథ నో తుమ్హే, భిక్ఖవే, పుణ్ణం మన్తానిపుత్తం సమ్బహులేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం చఙ్కమన్త’’న్తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘సబ్బే ఖో ఏతే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ ధమ్మకథికా. పస్సథ నో తుమ్హే, భిక్ఖవే, ఉపాలిం సమ్బహులేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం చఙ్కమన్త’’న్తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘సబ్బే ఖో ఏతే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ వినయధరా. పస్సథ నో తుమ్హే, భిక్ఖవే, ఆనన్దం సమ్బహులేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం చఙ్కమన్త’’న్తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘సబ్బే ఖో ఏతే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ బహుస్సుతా. పస్సథ నో తుమ్హే, భిక్ఖవే, దేవదత్తం సమ్బహులేహి భిక్ఖూహి సద్ధిం చఙ్కమన్త’’న్తి? ‘‘ఏవం, భన్తే’’. ‘‘సబ్బే ఖో ఏతే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ పాపిచ్ఛా’’.

‘‘ధాతుసోవ, భిక్ఖవే, సత్తా సంసన్దన్తి సమేన్తి. హీనాధిముత్తికా హీనాధిముత్తికేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; కల్యాణాధిముత్తికా కల్యాణాధిముత్తికేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి. అతీతమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, అద్ధానం ధాతుసోవ సత్తా సంసన్దింసు సమింసు. హీనాధిముత్తికా హీనాధిముత్తికేహి సద్ధిం సంసన్దింసు సమింసు; కల్యాణాధిముత్తికా కల్యాణాధిముత్తికేహి సద్ధిం సంసన్దింసు సమింసు.

‘‘అనాగతమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, అద్ధానం ధాతుసోవ సత్తా సంసన్దిస్సన్తి సమేస్సన్తి. హీనాధిముత్తికా హీనాధిముత్తికేహి సద్ధిం సంసన్దిస్సన్తి సమేస్సన్తి; కల్యాణాధిముత్తికా కల్యాణాధిముత్తికేహి సద్ధిం సంసన్దిస్సన్తి సమేస్సన్తి.

‘‘ఏతరహిపి ఖో, భిక్ఖవే, పచ్చుప్పన్నం అద్ధానం ధాతుసోవ సత్తా సంసన్దన్తి సమేన్తి. హీనాధిముత్తికా హీనాధిముత్తికేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; కల్యాణాధిముత్తికా కల్యాణాధిముత్తికేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తీ’’తి. పఞ్చమం.

౬. సగాథాసుత్తం

౧౦౦. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘ధాతుసోవ, భిక్ఖవే, సత్తా సంసన్దన్తి సమేన్తి. హీనాధిముత్తికా హీనాధిముత్తికేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి. అతీతమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, అద్ధానం ధాతుసోవ సత్తా సంసన్దింసు సమింసు. హీనాధిముత్తికా హీనాధిముత్తికేహి సద్ధిం సంసన్దింసు సమింసు’’.

‘‘అనాగతమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, అద్ధానం ధాతుసోవ సత్తా సంసన్దిస్సన్తి సమేస్సన్తి. హీనాధిముత్తికా హీనాధిముత్తికేహి సద్ధిం సంసన్దిస్సన్తి సమేస్సన్తి.

‘‘ఏతరహిపి ఖో, భిక్ఖవే, పచ్చుప్పన్నం అద్ధానం ధాతుసోవ సత్తా సంసన్దన్తి సమేన్తి. హీనాధిముత్తికా హీనాధిముత్తికేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, గూథో గూథేన సంసన్దతి సమేతి; ముత్తం ముత్తేన సంసన్దతి సమేతి; ఖేళో ఖేళేన సంసన్దతి సమేతి; పుబ్బో పుబ్బేన సంసన్దతి సమేతి; లోహితం లోహితేన సంసన్దతి సమేతి; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, ధాతుసోవ [సబ్బత్థపి ఏవమేవ దిస్సతి] సత్తా సంసన్దన్తి సమేన్తి. హీనాధిముత్తికా హీనాధిముత్తికేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి. అతీతమ్పి ఖో అద్ధానం…పే… అనాగతమ్పి ఖో అద్ధానం…పే… ఏతరహిపి ఖో పచ్చుప్పన్నం అద్ధానం ధాతుసోవ సత్తా సంసన్దన్తి సమేన్తి. హీనాధిముత్తికా హీనాధిముత్తికేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి.

‘‘ధాతుసోవ భిక్ఖవే, సత్తా సంసన్దన్తి సమేన్తి. కల్యాణాధిముత్తికా కల్యాణాధిముత్తికేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి. అతీతమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, అద్ధానం ధాతుసోవ సత్తా సంసన్దింసు సమింసు. కల్యాణాధిముత్తికా కల్యాణాధిముత్తికేహి సద్ధిం సంసన్దింసు సమింసు.

‘‘అనాగతమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, అద్ధానం…పే… ఏతరహిపి ఖో, భిక్ఖవే, పచ్చుప్పన్నం అద్ధానం ధాతుసోవ సత్తా సంసన్దన్తి సమేన్తి. కల్యాణాధిముత్తికా కల్యాణాధిముత్తికేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి.

‘‘సేయ్యథాపి, భిక్ఖవే, ఖీరం ఖీరేన సంసన్దతి సమేతి; తేలం తేలేన సంసన్దతి సమేతి; సప్పి సప్పినా సంసన్దతి సమేతి; మధు మధునా సంసన్దతి సమేతి; ఫాణితం ఫాణితేన సంసన్దతి సమేతి; ఏవమేవ ఖో, భిక్ఖవే, ధాతుసోవ సత్తా సంసన్దన్తి సమేన్తి. కల్యాణాధిముత్తికా కల్యాణాధిముత్తికేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి. అతీతమ్పి ఖో అద్ధానం… అనాగతమ్పి ఖో అద్ధానం… ఏతరహిపి ఖో పచ్చుప్పన్నం అద్ధానం ధాతుసోవ సత్తా సంసన్దన్తి సమేన్తి. కల్యాణాధిముత్తికా కల్యాణాధిముత్తికేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తీ’’తి.

ఇదమవోచ భగవా. ఇదం వత్వాన సుగతో అథాపరం ఏతదవోచ సత్థా –

‘‘సంసగ్గా వనథో జాతో, అసంసగ్గేన ఛిజ్జతి;

పరిత్తం దారుమారుయ్హ, యథా సీదే మహణ్ణవే.

‘‘ఏవం కుసీతమాగమ్మ, సాధుజీవిపి సీదతి;

తస్మా తం పరివజ్జేయ్య, కుసీతం హీనవీరియం.

‘‘పవివిత్తేహి అరియేహి, పహితత్తేహి ఝాయీహి [ఝాయిహి (సీ.), ఝాయిభి (స్యా. కం.)];

నిచ్చం ఆరద్ధవీరియేహి, పణ్డితేహి సహావసే’’తి.

౭. అస్సద్ధసంసన్దనసుత్తం

౧౦౧. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘ధాతుసోవ, భిక్ఖవే, సత్తా సంసన్దన్తి సమేన్తి. అస్సద్ధా అస్సద్ధేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; అహిరికా అహిరికేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; అనోత్తప్పినో అనోత్తప్పీహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; అప్పస్సుతా అప్పస్సుతేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; కుసీతా కుసీతేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; ముట్ఠస్సతినో ముట్ఠస్సతీహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; దుప్పఞ్ఞా దుప్పఞ్ఞేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి’’.

‘‘అతీతమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, అద్ధానం ధాతుసోవ సత్తా సంసన్దింసు సమింసు. అస్సద్ధా అస్సద్ధేహి సద్ధిం సంసన్దింసు సమింసు; అహిరికా అహిరికేహి సద్ధిం సంసన్దింసు సమింసు; అనోత్తప్పినో అనోత్తప్పీహి సద్ధిం సంసన్దింసు సమింసు; అప్పస్సుతా అప్పస్సుతేహి సద్ధిం సంసన్దింసు సమింసు; కుసీతా కుసీతేహి సద్ధిం సంసన్దింసు సమింసు; ముట్ఠస్సతినో ముట్ఠస్సతీహి సద్ధిం సంసన్దింసు సమింసు; దుప్పఞ్ఞా దుప్పఞ్ఞేహి సద్ధిం సంసన్దింసు సమింసు.

‘‘అనాగతమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, అద్ధానం ధాతుసోవ సత్తా సంసన్దిస్సన్తి సమేస్సన్తి. అస్సద్ధా అస్సద్ధేహి సద్ధిం సంసన్దిస్సన్తి సమేస్సన్తి; అహిరికా అహిరికేహి సద్ధిం సంసన్దిస్సన్తి సమేస్సన్తి; అనోత్తప్పినో అనోత్తప్పీహి సద్ధిం…పే… అప్పస్సుతా అప్పస్సుతేహి సద్ధిం…పే… కుసీతా కుసీతేహి సద్ధిం…పే… ముట్ఠస్సతినో ముట్ఠస్సతీహి సద్ధిం…పే… దుప్పఞ్ఞా దుప్పఞ్ఞేహి సద్ధిం సంసన్దిస్సన్తి సమేస్సన్తి.

‘‘ఏతరహిపి ఖో, భిక్ఖవే, పచ్చుప్పన్నం అద్ధానం ధాతుసోవ సత్తా సంసన్దన్తి సమేన్తి. అస్సద్ధా అస్సద్ధేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; అహిరికా అహిరికేహి సద్ధిం…పే… అనోత్తప్పినో అనోత్తప్పీహి సద్ధిం…పే… అప్పస్సుతా అప్పస్సుతేహి సద్ధిం…పే… కుసీతా కుసీతేహి సద్ధిం…పే… ముట్ఠస్సతినో ముట్ఠస్సతీహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; దుప్పఞ్ఞా దుప్పఞ్ఞేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి.

‘‘ధాతుసోవ, భిక్ఖవే, సత్తా సంసన్దన్తి సమేన్తి. సద్ధా సద్ధేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; హిరిమనా హిరిమనేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; ఓత్తప్పినో ఓత్తప్పీహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; బహుస్సుతా బహుస్సుతేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; ఆరద్ధవీరియా ఆరద్ధవీరియేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; ఉపట్ఠితస్సతినో ఉపట్ఠితస్సతీహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; పఞ్ఞవన్తో పఞ్ఞవన్తేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి. అతీతమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, అద్ధానం…పే… అనాగతమ్పి ఖో, భిక్ఖవే…పే… ఏతరహిపి ఖో, భిక్ఖవే, పచ్చుప్పన్నం అద్ధానం ధాతుసోవ సత్తా సంసన్దన్తి సమేన్తి. సద్ధా సద్ధేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; పఞ్ఞవన్తో పఞ్ఞవన్తేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తీ’’తి. సత్తమం.

౮. అస్సద్ధమూలకసుత్తం

౧౦౨. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘ధాతుసోవ, భిక్ఖవే, సత్తా సంసన్దన్తి సమేన్తి. అస్సద్ధా అస్సద్ధేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; అహిరికా అహిరికేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; దుప్పఞ్ఞా దుప్పఞ్ఞేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; సద్ధా సద్ధేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; హిరిమనా హిరిమనేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; పఞ్ఞవన్తో పఞ్ఞవన్తేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి. అతీతమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, అద్ధానం ధాతుసోవ సత్తా సంసన్దింసు సమింసు…పే… అనాగతమ్పి ఖో, భిక్ఖవే, అద్ధానం ధాతుసోవ సత్తా సంసన్దిస్సన్తి సమేస్సన్తి…పే….

‘‘ఏతరహిపి ఖో, భిక్ఖవే, పచ్చుప్పన్నం అద్ధానం ధాతుసోవ సత్తా సంసన్దన్తి సమేన్తి. అస్సద్ధా అస్సద్ధేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; అహిరికా అహిరికేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి, దుప్పఞ్ఞా దుప్పఞ్ఞేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; సద్ధా సద్ధేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; హిరిమనా హిరిమనేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; పఞ్ఞవన్తో పఞ్ఞవన్తేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తీతి. (౧)

‘‘ధాతుసోవ, భిక్ఖవే, సత్తా సంసన్దన్తి సమేన్తి. అస్సద్ధా అస్సద్ధేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; అనోత్తప్పినో అనోత్తప్పీహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; దుప్పఞ్ఞా దుప్పఞ్ఞేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; సద్ధా సద్ధేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; ఓత్తప్పినో ఓత్తప్పీహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; పఞ్ఞవన్తో పఞ్ఞవన్తేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి…పే… పఠమవారో వియ విత్థారేతబ్బో. (౨)

‘‘ధాతుసోవ, భిక్ఖవే…పే… అస్సద్ధా అస్సద్ధేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; అప్పస్సుతా అప్పస్సుతేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; దుప్పఞ్ఞా దుప్పఞ్ఞేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; సద్ధా సద్ధేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; బహుస్సుతా బహుస్సుతేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి, పఞ్ఞవన్తో పఞ్ఞవన్తేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి…పే…. (౩)

‘‘ధాతుసోవ, భిక్ఖవే…పే… అస్సద్ధా అస్సద్ధేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; కుసీతా కుసీతేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; దుప్పఞ్ఞా దుప్పఞ్ఞేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; సద్ధా సద్ధేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; ఆరద్ధవీరియా ఆరద్ధవీరియేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; పఞ్ఞవన్తో పఞ్ఞవన్తేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి…పే…. (౪)

‘‘ధాతుసోవ, భిక్ఖవే…పే… అస్సద్ధా అస్సద్ధేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; ముట్ఠస్సతినో ముట్ఠస్సతీహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; దుప్పఞ్ఞా దుప్పఞ్ఞేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; సద్ధా సద్ధేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; ఉపట్ఠితస్సతినో ఉపట్ఠితస్సతీహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; పఞ్ఞవన్తో పఞ్ఞవన్తేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తీతి…పే…. అట్ఠమం. (౫)

౯. అహిరికమూలకసుత్తం

౧౦౩. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘ధాతుసోవ…పే… అహిరికా అహిరికేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి, అనోత్తప్పినో అనోత్తప్పీహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి, దుప్పఞ్ఞా దుప్పఞ్ఞేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; హిరిమనా హిరిమనేహి సద్ధిం ససన్దన్తి సమేన్తి, ఓత్తప్పినో ఓత్తప్పీహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి, పఞ్ఞవన్తో పఞ్ఞవన్తేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి…పే…. (౧)

‘‘అహిరికా అహిరికేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి, అప్పస్సుతా అప్పస్సుతేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి, దుప్పఞ్ఞా దుప్పఞ్ఞేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; హిరిమనా హిరిమనేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి, బహుస్సుతా బహుస్సుతేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి, పఞ్ఞవన్తో పఞ్ఞవన్తేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి…పే…. (౨)

‘‘అహిరికా అహిరికేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి, కుసీతా కుసీతేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి, దుప్పఞ్ఞా దుప్పఞ్ఞేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; హిరిమనా హిరిమనేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి, ఆరద్ధవీరియా ఆరద్ధవీరియేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి, పఞ్ఞవన్తో పఞ్ఞవన్తేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి…పే…. (౩)

‘‘అహిరికా అహిరికేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి, ముట్ఠస్సతినో ముట్ఠస్సతీహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి, దుప్పఞ్ఞా దుప్పఞ్ఞేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; హిరిమనా హిరిమనేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి, ఉపట్ఠితస్సతినో ఉపట్ఠితస్సతీహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి, పఞ్ఞవన్తో పఞ్ఞవన్తేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తీతి…పే…. నవమం. (౪)

౧౦. అనోత్తప్పమూలకసుత్తం

౧౦౪. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘ధాతుసోవ, భిక్ఖవే, సత్తా సంసన్దన్తి సమేన్తి. అనోత్తప్పినో అనోత్తప్పీహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; అప్పస్సుతా అప్పస్సుతేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; దుప్పఞ్ఞా దుప్పఞ్ఞేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; ఓత్తప్పినో ఓత్తప్పీహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; బహుస్సుతా బహుస్సుతేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; పఞ్ఞవన్తో పఞ్ఞవన్తేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి…పే…. (౧)

‘‘అనోత్తప్పినో అనోత్తప్పీహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; కుసీతా కుసీతేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; దుప్పఞ్ఞా దుప్పఞ్ఞేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; ఓత్తప్పినో ఓత్తప్పీహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; ఆరద్ధవీరియా ఆరద్ధవీరియేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; పఞ్ఞవన్తో పఞ్ఞవన్తేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి…పే…. (౨)

‘‘అనోత్తప్పినో అనోత్తప్పీహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; ముట్ఠస్సతినో ముట్ఠస్సతీహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; దుప్పఞ్ఞా దుప్పఞ్ఞేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; ఓత్తప్పినో ఓత్తప్పీహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; ఉపట్ఠితస్సతినో ఉపట్ఠితస్సతీహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; పఞ్ఞవన్తో పఞ్ఞవన్తేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తీతి…పే…. దసమం. (౩)

౧౧. అప్పస్సుతమూలకసుత్తం

౧౦౫. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘ధాతుసోవ, భిక్ఖవే, సత్తా సంసన్దన్తి సమేన్తి. అప్పస్సుతా అప్పస్సుతేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; కుసీతా కుసీతేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; దుప్పఞ్ఞా దుప్పఞ్ఞేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; బహుస్సుతా బహుస్సుతేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; ఆరద్ధవీరియా ఆరద్ధవీరియేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; పఞ్ఞవన్తో పఞ్ఞవన్తేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి…పే…. (౧)

‘‘అప్పస్సుతా అప్పస్సుతేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; ముట్ఠస్సతినో ముట్ఠస్సతీహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; దుప్పఞ్ఞా దుప్పఞ్ఞేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; బహుస్సుతా బహుస్సుతేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; ఉపట్ఠితస్సతినో ఉపట్ఠితస్సతీహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; పఞ్ఞవన్తో పఞ్ఞవన్తేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తీతి…పే…. ఏకాదసమం. (౨)

౧౨. కుసీతమూలకసుత్తం

౧౦౬. సావత్థియం విహరతి…పే… ‘‘ధాతుసోవ, భిక్ఖవే, సత్తా సంసన్దన్తి సమేన్తి. కుసీతా కుసీతేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; ముట్ఠస్సతినో ముట్ఠస్సతీహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; దుప్పఞ్ఞా దుప్పఞ్ఞేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; ఆరద్ధవీరియా ఆరద్ధవీరియేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; ఉపట్ఠితస్సతినో ఉపట్ఠితస్సతీహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తి; పఞ్ఞవన్తో పఞ్ఞవన్తేహి సద్ధిం సంసన్దన్తి సమేన్తీతి…పే…. ద్వాదసమం.

దుతియో వగ్గో.

తస్సుద్దానం –

సత్తిమా సనిదానఞ్చ, గిఞ్జకావసథేన చ;

హీనాధిముత్తి చఙ్కమం, సగాథా అస్సద్ధసత్తమం.

అస్సద్ధమూలకా పఞ్చ, చత్తారో అహిరికమూలకా;

అనోత్తప్పమూలకా తీణి, దువే అప్పస్సుతేన చ.

కుసీతం ఏకకం వుత్తం, సుత్తన్తా తీణి పఞ్చకా;

బావీసతి వుత్తా సుత్తా, దుతియో వగ్గో పవుచ్చతీతి.