౩. మహాకచ్చానభద్దేకరత్తసుత్తం

౨౭౯. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా రాజగహే విహరతి తపోదారామే. అథ ఖో ఆయస్మా సమిద్ధి రత్తియా పచ్చూససమయం పచ్చుట్ఠాయ యేన తపోదో [తపోదా (సీ.)] తేనుపసఙ్కమి గత్తాని పరిసిఞ్చితుం. తపోదే గత్తాని పరిసిఞ్చిత్వా పచ్చుత్తరిత్వా ఏకచీవరో అట్ఠాసి గత్తాని పుబ్బాపయమానో [సుక్ఖాపయమానో (క.)]. అథ ఖో అఞ్ఞతరా దేవతా అభిక్కన్తాయ రత్తియా అభిక్కన్తవణ్ణా కేవలకప్పం తపోదం ఓభాసేత్వా యేనాయస్మా సమిద్ధి తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితా ఖో సా దేవతా ఆయస్మన్తం సమిద్ధిం ఏతదవోచ – ‘‘ధారేసి త్వం, భిక్ఖు, భద్దేకరత్తస్స ఉద్దేసఞ్చ విభఙ్గఞ్చా’’తి? ‘‘న ఖో అహం, ఆవుసో, ధారేమి భద్దేకరత్తస్స ఉద్దేసఞ్చ విభఙ్గఞ్చ. త్వం పనావుసో, ధారేసి భద్దేకరత్తస్స ఉద్దేసఞ్చ విభఙ్గఞ్చా’’తి? ‘‘అహమ్పి ఖో, భిక్ఖు, న ధారేమి భద్దేకరత్తస్స ఉద్దేసఞ్చ విభఙ్గఞ్చ. ధారేసి పన త్వం, భిక్ఖు, భద్దేకరత్తియో గాథా’’తి? ‘‘న ఖో అహం, ఆవుసో, ధారేమి భద్దేకరత్తియో గాథాతి. త్వం పనావుసో, ధారేసి భద్దేకరత్తియో గాథా’’తి? ‘‘అహమ్పి ఖో, భిక్ఖు న ధారేమి భద్దేకరత్తియో గాథాతి. ఉగ్గణ్హాహి త్వం, భిక్ఖు, భద్దేకరత్తస్స ఉద్దేసఞ్చ విభఙ్గఞ్చ; పరియాపుణాహి త్వం, భిక్ఖు, భద్దేకరత్తస్స ఉద్దేసఞ్చ విభఙ్గఞ్చ; ధారేహి త్వం, భిక్ఖు, భద్దేకరత్తస్స ఉద్దేసఞ్చ విభఙ్గఞ్చ. అత్థసంహితో, భిక్ఖు, భద్దేకరత్తస్స ఉద్దేసో చ విభఙ్గో చ ఆదిబ్రహ్మచరియకో’’తి. ఇదమవోచ సా దేవతా; ఇదం వత్వా తత్థేవన్తరధాయి.

౨౮౦. అథ ఖో ఆయస్మా సమిద్ధి తస్సా రత్తియా అచ్చయేన యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా సమిద్ధి భగవన్తం ఏతదవోచ –

‘‘ఇధాహం, భన్తే, రత్తియా పచ్చూససమయం పచ్చుట్ఠాయ యేన తపోదో తేనుపసఙ్కమిం గత్తాని పరిసిఞ్చితుం. తపోదే గత్తాని పరిసిఞ్చిత్వా పచ్చుత్తరిత్వా ఏకచీవరో అట్ఠాసిం గత్తాని పుబ్బాపయమానో. అథ ఖో భన్తే, అఞ్ఞతరా దేవతా అభిక్కన్తాయ రత్తియా అభిక్కన్తవణ్ణా కేవలకప్పం తపోదం ఓభాసేత్వా యేనాహం తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితా ఖో సా దేవతా మం ఏతదవోచ – ‘ధారేసి త్వం, భిక్ఖు, భద్దేకరత్తస్స ఉద్దేసఞ్చ విభఙ్గఞ్చా’’’తి?

‘‘ఏవం వుత్తే అహం, భన్తే, తం దేవతం ఏతదవోచం – ‘న ఖో అహం, ఆవుసో, ధారేమి భద్దేకరత్తస్స ఉద్దేసఞ్చ విభఙ్గఞ్చ. త్వం పనావుసో, ధారేసి భద్దేకరత్తస్స ఉద్దేసఞ్చ విభఙ్గఞ్చా’తి? ‘అహమ్పి ఖో, భిక్ఖు, న ధారేమి భద్దేకరత్తస్స ఉద్దేసఞ్చ విభఙ్గఞ్చ. ధారేసి పన త్వం, భిక్ఖు, భద్దేకరత్తియో గాథా’తి? ‘న ఖో అహం, ఆవుసో, ధారేమి భద్దేకరత్తియో గాథాతి. త్వం పనావుసో, ధారేసి భద్దేకరత్తియో గాథా’తి? ‘అహమ్పి ఖో, భిక్ఖు, న ధారేమి భద్దేకరత్తియో గాథాతి. ఉగ్గణ్హాహి త్వం, భిక్ఖు, భద్దేకరత్తస్స ఉద్దేసఞ్చ విభఙ్గఞ్చ; పరియాపుణాహి త్వం, భిక్ఖు, భద్దేకరత్తస్స ఉద్దేసఞ్చ విభఙ్గఞ్చ; ధారేహి త్వం, భిక్ఖు, భద్దేకరత్తస్స ఉద్దేసఞ్చ విభఙ్గఞ్చ. అత్థసంహితో, భిక్ఖు, భద్దేకరత్తస్స ఉద్దేసో చ విభఙ్గో చ ఆదిబ్రహ్మచరియకో’తి. ఇదమవోచ, భన్తే, సా దేవతా; ఇదం వత్వా తత్థేవన్తరధాయి. సాధు మే, భన్తే, భగవా భద్దేకరత్తస్స ఉద్దేసఞ్చ విభఙ్గఞ్చ దేసేతూ’’తి. ‘‘తేన హి, భిక్ఖు, సుణాహి, సాధుకం మనసి కరోహి; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం, భన్తే’’తి ఖో ఆయస్మా సమిద్ధి భగవతో పచ్చస్సోసి. భగవా ఏతదవోచ –

‘‘అతీతం నాన్వాగమేయ్య, నప్పటికఙ్ఖే అనాగతం;

యదతీతం పహీనం తం, అప్పత్తఞ్చ అనాగతం.

‘‘పచ్చుప్పన్నఞ్చ యో ధమ్మం, తత్థ తత్థ విపస్సతి;

అసంహీరం అసంకుప్పం, తం విద్వా మనుబ్రూహయే.

‘‘అజ్జేవ కిచ్చమాతప్పం, కో జఞ్ఞా మరణం సువే;

న హి నో సఙ్గరం తేన, మహాసేనేన మచ్చునా.

‘‘ఏవం విహారిం ఆతాపిం, అహోరత్తమతన్దితం;

తం వే భద్దేకరత్తోతి, సన్తో ఆచిక్ఖతే మునీ’’తి.

ఇదమవోచ భగవా; ఇదం వత్వాన సుగతో ఉట్ఠాయాసనా విహారం పావిసి. అథ ఖో తేసం భిక్ఖూనం, అచిరపక్కన్తస్స భగవతో, ఏతదహోసి – ‘‘ఇదం ఖో నో, ఆవుసో, భగవా సంఖిత్తేన ఉద్దేసం ఉద్దిసిత్వా విత్థారేన అత్థం అవిభజిత్వా ఉట్ఠాయాసనా విహారం పవిట్ఠో –

‘‘అతీతం నాన్వాగమేయ్య, నప్పటికఙ్ఖే అనాగతం;

యదతీతం పహీనం తం, అప్పత్తఞ్చ అనాగతం.

‘‘పచ్చుప్పన్నఞ్చ యో ధమ్మం, తత్థ తత్థ విపస్సతి;

అసంహీరం అసంకుప్పం, తం విద్వా మనుబ్రూహయే.

‘‘అజ్జేవ కిచ్చమాతప్పం, కో జఞ్ఞా మరణం సువే;

న హి నో సఙ్గరం తేన, మహాసేనేన మచ్చునా.

‘‘ఏవం విహారిం ఆతాపిం, అహోరత్తమతన్దితం;

తం వే భద్దేకరత్తోతి, సన్తో ఆచిక్ఖతే మునీ’’తి.

‘‘కో ను ఖో ఇమస్స భగవతా సంఖిత్తేన ఉద్దేసస్స ఉద్దిట్ఠస్స విత్థారేన అత్థం అవిభత్తస్స విత్థారేన అత్థం విభజేయ్యా’’తి?

అథ ఖో తేసం భిక్ఖూనం ఏతదహోసి – ‘‘అయం ఖో ఆయస్మా మహాకచ్చానో సత్థు చేవ సంవణ్ణితో సమ్భావితో చ విఞ్ఞూనం సబ్రహ్మచారీనం; పహోతి చాయస్మా మహాకచ్చానో ఇమస్స భగవతా సంఖిత్తేన ఉద్దేసస్స ఉద్దిట్ఠస్స విత్థారేన అత్థం అవిభత్తస్స విత్థారేన అత్థం విభజితుం. యంనూన మయం యేనాయస్మా మహాకచ్చానో తేనుపసఙ్కమేయ్యామ; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం మహాకచ్చానం ఏతమత్థం పటిపుచ్ఛేయ్యామా’’తి.

౨౮౧. అథ ఖో తే భిక్ఖూ యేనాయస్మా మహాకచ్చానో తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మతా మహాకచ్చానేన సద్ధిం సమ్మోదింసు. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మన్తం మహాకచ్చానం ఏతదవోచుం – ‘‘ఇదం ఖో నో, ఆవుసో కచ్చాన, భగవా సంఖిత్తేన ఉద్దేసం ఉద్దిసిత్వా విత్థారేన అత్థం అవిభజిత్వా ఉట్ఠాయాసనా విహారం పవిట్ఠో –

‘‘అతీతం నాన్వాగమేయ్య…పే…

తం వే భద్దేకరత్తోతి, సన్తో ఆచిక్ఖతే మునీ’’తి.

‘‘తేసం నో, ఆవుసో కచ్చాన, అమ్హాకం, అచిరపక్కన్తస్స భగవతో, ఏతదహోసి – ఇదం ఖో నో, ఆవుసో, భగవా సంఖిత్తేన ఉద్దేసం ఉద్దిసిత్వా విత్థారేన అత్థం అవిభజిత్వా ఉట్ఠాయాసనా విహారం పవిట్ఠో –

‘‘అతీతం నాన్వాగమేయ్య…పే…

తం వే భద్దేకరత్తోతి, సన్తో ఆచిక్ఖతే మునీ’’తి.

‘‘కో ను ఖో ఇమస్స భగవతా సంఖిత్తేన ఉద్దేసస్స ఉద్దిట్ఠస్స విత్థారేన అత్థం అవిభత్తస్స విత్థారేన అత్థం విభజేయ్యాతి? తేసం నో, ఆవుసో కచ్చాన, అమ్హాకం ఏతదహోసి – ‘అయం ఖో ఆయస్మా మహాకచ్చానో సత్థు చేవ సంవణ్ణితో సమ్భావితో చ విఞ్ఞూనం సబ్రహ్మచారీనం. పహోతి చాయస్మా మహాకచ్చానో ఇమస్స భగవతా సంఖిత్తేన ఉద్దేసస్స ఉద్దిట్ఠస్స విత్థారేన అత్థం అవిభత్తస్స విత్థారేన అత్థం విభజితుం. యంనూన మయం యేనాయస్మా మహాకచ్చానో తేనుపసఙ్కమేయ్యామ; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం మహాకచ్చానం ఏతమత్థం పటిపుచ్ఛేయ్యామా’తి. విభజతాయస్మా మహాకచ్చానో’’తి.

‘‘సేయ్యథాపి, ఆవుసో, పురిసో సారత్థికో సారగవేసీ సారపరియేసనం చరమానో మహతో రుక్ఖస్స తిట్ఠతో సారవతో అతిక్కమ్మేవ మూలం అతిక్కమ్మ ఖన్ధం సాఖాపలాసే సారం పరియేసితబ్బం మఞ్ఞేయ్య; ఏవం సమ్పదమిదం ఆయస్మన్తానం సత్థరి సమ్ముఖీభూతే తం భగవన్తం అతిసిత్వా అమ్హే ఏతమత్థం పటిపుచ్ఛితబ్బం మఞ్ఞథ [మఞ్ఞేథ (పీ.)]. సో హావుసో, భగవా జానం జానాతి, పస్సం పస్సతి, చక్ఖుభూతో ఞాణభూతో ధమ్మభూతో బ్రహ్మభూతో వత్తా పవత్తా అత్థస్స నిన్నేతా అమతస్స దాతా ధమ్మస్సామీ తథాగతో. సో చేవ పనేతస్స కాలో అహోసి యం భగవన్తంయేవ ఏతమత్థం పటిపుచ్ఛేయ్యాథ, యథా వో భగవా బ్యాకరేయ్య తథా నం ధారేయ్యాథా’’తి.

‘‘అద్ధావుసో కచ్చాన, భగవా జానం జానాతి, పస్సం పస్సతి, చక్ఖుభూతో ఞాణభూతో ధమ్మభూతో బ్రహ్మభూతో వత్తా పవత్తా అత్థస్స నిన్నేతా అమతస్స దాతా ధమ్మస్సామీ తథాగతో. సో చేవ పనేతస్స కాలో అహోసి యం భగవన్తంయేవ ఏతమత్థం పటిపుచ్ఛేయ్యామ; యథా నో భగవా బ్యాకరేయ్య తథా నం ధారేయ్యామ. అపి చాయస్మా మహాకచ్చానో సత్థుచేవ సంవణ్ణితో సమ్భావితో చ విఞ్ఞూనం సబ్రహ్మచారీనం; పహోతి చాయస్మా మహాకచ్చానో ఇమస్స భగవతా సంఖిత్తేన ఉద్దేసస్స ఉద్దిట్ఠస్స విత్థారేన అత్థం అవిభత్తస్స విత్థారేన అత్థం విభజితుం. విభజతాయస్మా మహాకచ్చానో అగరుం కరిత్వా’’తి [అగరుకరిత్వా (సీ. స్యా. కం. పీ.)].

‘‘తేన హావుసో, సుణాథ, సాధుకం మనసి కరోథ; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవమావుసో’’తి ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మతో మహాకచ్చానస్స పచ్చస్సోసుం. ఆయస్మా మహాకచ్చానో ఏతదవోచ –

‘‘యం ఖో నో, ఆవుసో, భగవా సంఖిత్తేన ఉద్దేసం ఉద్దిసిత్వా విత్థారేన అత్థం అవిభజిత్వా ఉట్ఠాయాసనా విహారం పవిట్ఠో –

‘‘అతీతం నాన్వాగమేయ్య…పే…

తం వే భద్దేకరత్తోతి, సన్తో ఆచిక్ఖతే మునీ’’తి.

ఇమస్స ఖో అహం, ఆవుసో, భగవతా సంఖిత్తేన ఉద్దేసస్స ఉద్దిట్ఠస్స విత్థారేన అత్థం అవిభత్తస్స ఏవం విత్థారేన అత్థం ఆజానామి –

౨౮౨. ‘‘కథఞ్చ, ఆవుసో, అతీతం అన్వాగమేతి? ఇతి మే చక్ఖు అహోసి అతీతమద్ధానం ఇతి రూపాతి – తత్థ ఛన్దరాగప్పటిబద్ధం [ఛన్దరాగప్పటిబన్ధం (క.)] హోతి విఞ్ఞాణం, ఛన్దరాగప్పటిబద్ధత్తా విఞ్ఞాణస్స తదభినన్దతి, తదభినన్దన్తో అతీతం అన్వాగమేతి. ఇతి మే సోతం అహోసి అతీతమద్ధానం ఇతి సద్దాతి…పే… ఇతి మే ఘానం అహోసి అతీతమద్ధానం ఇతి గన్ధాతి… ఇతి మే జివ్హా అహోసి అతీతమద్ధానం ఇతి రసాతి… ఇతి మే కాయో అహోసి అతీతమద్ధానం ఇతి ఫోట్ఠబ్బాతి… ఇతి మే మనో అహోసి అతీతమద్ధానం ఇతి ధమ్మాతి – తత్థ ఛన్దరాగప్పటిబద్ధం హోతి విఞ్ఞాణం, ఛన్దరాగప్పటిబద్ధత్తా విఞ్ఞాణస్స తదభినన్దతి, తదభినన్దన్తో అతీతం అన్వాగమేతి – ఏవం ఖో, ఆవుసో, అతీతం అన్వాగమేతి.

‘‘కథఞ్చ, ఆవుసో, అతీతం నాన్వాగమేతి? ఇతి మే చక్ఖు అహోసి అతీతమద్ధానం ఇతి రూపాతి – తత్థ న ఛన్దరాగప్పటిబద్ధం హోతి విఞ్ఞాణం, న ఛన్దరాగప్పటిబద్ధత్తా విఞ్ఞాణస్స న తదభినన్దతి, న తదభినన్దన్తో అతీతం నాన్వాగమేతి. ఇతి మే సోతం అహోసి అతీతమద్ధానం ఇతి సద్దాతి…పే… ఇతి మే ఘానం అహోసి అతీతమద్ధానం ఇతి గన్ధాతి… ఇతి మే జివ్హా అహోసి అతీతమద్ధానం ఇతి రసాతి… ఇతి మే కాయో అహోసి అతీతమద్ధానం ఇతి ఫోట్ఠబ్బాతి… ఇతి మే మనో అహోసి అతీతమద్ధానం ఇతి ధమ్మాతి – తత్థ న ఛన్దరాగప్పటిబద్ధం హోతి విఞ్ఞాణం, న ఛన్దరాగప్పటిబద్ధత్తా విఞ్ఞాణస్స, న తదభినన్దతి, న తదభినన్దన్తో అతీతం నాన్వాగమేతి – ఏవం ఖో, ఆవుసో, అతీతం నాన్వాగమేతి.

౨౮౩. ‘‘కథఞ్చ, ఆవుసో, అనాగతం పటికఙ్ఖతి? ఇతి మే చక్ఖు సియా అనాగతమద్ధానం ఇతి రూపాతి – అప్పటిలద్ధస్స పటిలాభాయ చిత్తం పణిదహతి, చేతసో పణిధానపచ్చయా తదభినన్దతి, తదభినన్దన్తో అనాగతం పటికఙ్ఖతి. ఇతి మే సోతం సియా అనాగతమద్ధానం ఇతి సద్దాతి…పే… ఇతి మే ఘానం సియా అనాగతమద్ధానం ఇతి గన్ధాతి… ఇతి మే జివ్హా సియా అనాగతమద్ధానం ఇతి రసాతి… ఇతి మే కాయో సియా అనాగతమద్ధానం ఇతి ఫోట్ఠబ్బాతి… ఇతి మే మనో సియా అనాగతమద్ధానం ఇతి ధమ్మాతి – అప్పటిలద్ధస్స పటిలాభాయ చిత్తం పణిదహతి, చేతసో పణిధానపచ్చయా తదభినన్దతి, తదభినన్దన్తో అనాగతం పటికఙ్ఖతి – ఏవం ఖో, ఆవుసో, అనాగతం పటికఙ్ఖతి.

‘‘కథఞ్చ, ఆవుసో, అనాగతం నప్పటికఙ్ఖతి? ఇతి మే చక్ఖు సియా అనాగతమద్ధానం ఇతి రూపాతి – అప్పటిలద్ధస్స పటిలాభాయ చిత్తం నప్పణిదహతి, చేతసో అప్పణిధానపచ్చయా న తదభినన్దతి, న తదభినన్దన్తో అనాగతం నప్పటికఙ్ఖతి. ఇతి మే సోతం సియా అనాగతమద్ధానం ఇతి సద్దాతి…పే… ఇతి మే ఘానం సియా అనాగతమద్ధానం ఇతి గన్ధాతి… ఇతి మే జివ్హా సియా అనాగతమద్ధానం ఇతి రసాతి… ఇతి మే కాయో సియా అనాగతమద్ధానం ఇతి ఫోట్ఠబ్బాతి… ఇతి మే మనో సియా అనాగతమద్ధానం ఇతి ధమ్మాతి – అప్పటిలద్ధస్స పటిలాభాయ చిత్తం నప్పణిదహతి, చేతసో అప్పణిధానపచ్చయా న తదభినన్దతి, న తదభినన్దన్తో అనాగతం నప్పటికఙ్ఖతి – ఏవం ఖో, ఆవుసో, అనాగతం నప్పటికఙ్ఖతి.

౨౮౪. ‘‘కథఞ్చ, ఆవుసో, పచ్చుప్పన్నేసు ధమ్మేసు సంహీరతి? యఞ్చావుసో, చక్ఖు యే చ రూపా – ఉభయమేతం పచ్చుప్పన్నం. తస్మిం చే పచ్చుప్పన్నే ఛన్దరాగప్పటిబద్ధం హోతి విఞ్ఞాణం, ఛన్దరాగప్పటిబద్ధత్తా విఞ్ఞాణస్స తదభినన్దతి, తదభినన్దన్తో పచ్చుప్పన్నేసు ధమ్మేసు సంహీరతి. యఞ్చావుసో, సోతం యే చ సద్దా…పే… యఞ్చావుసో, ఘానం యే చ గన్ధా… యా చావుసో, జివ్హా యే చ రసా… యో చావుసో, కాయో యే చ ఫోట్ఠబ్బా… యో చావుసో, మనో యే చ ధమ్మా – ఉభయమేతం పచ్చుప్పన్నం. తస్మిం చే పచ్చుప్పన్నే ఛన్దరాగప్పటిబద్ధం హోతి విఞ్ఞాణం, ఛన్దరాగప్పటిబద్ధత్తా విఞ్ఞాణస్స తదభినన్దతి, తదభినన్దన్తో పచ్చుప్పన్నేసు ధమ్మేసు సంహీరతి – ఏవం ఖో, ఆవుసో, పచ్చుప్పన్నేసు ధమ్మేసు సంహీరతి.

‘‘కథఞ్చ, ఆవుసో, పచ్చుప్పన్నేసు ధమ్మేసు న సంహీరతి? యఞ్చావుసో, చక్ఖు యే చ రూపా – ఉభయమేతం పచ్చుప్పన్నం. తస్మిం చే పచ్చుప్పన్నే న ఛన్దరాగప్పటిబద్ధం హోతి విఞ్ఞాణం, న ఛన్దరాగప్పటిబద్ధత్తా విఞ్ఞాణస్స న తదభినన్దతి, న తదభినన్దన్తో పచ్చుప్పన్నేసు ధమ్మేసు న సంహీరతి. యఞ్చావుసో, సోతం యే చ సద్దా…పే… యఞ్చావుసో, ఘానం యే చ గన్ధా… యా చావుసో, జివ్హా యే చ రసా… యో చావుసో, కాయో యే చ ఫోట్ఠబ్బా… యో చావుసో, మనో యే చ ధమ్మా – ఉభయమేతం పచ్చుప్పన్నం. తస్మిం చే పచ్చుప్పన్నే న ఛన్దరాగప్పటిబద్ధం హోతి విఞ్ఞాణం, న ఛన్దరాగప్పటిబద్ధత్తా విఞ్ఞాణస్స న తదభినన్దతి, న తదభినన్దన్తో పచ్చుప్పన్నేసు ధమ్మేసు న సంహీరతి – ఏవం ఖో, ఆవుసో, పచ్చుప్పన్నేసు ధమ్మేసు న సంహీరతి.

౨౮౫. ‘‘యం ఖో నో, ఆవుసో, భగవా సంఖిత్తేన ఉద్దేసం ఉద్దిసిత్వా విత్థారేన అత్థం అవిభజిత్వా ఉట్ఠాయాసనా విహారం పవిట్ఠో –

‘‘అతీతం నాన్వాగమేయ్య…పే…

తం వే భద్దేకరత్తోతి, సన్తో ఆచిక్ఖతే మునీ’’తి.

‘‘ఇమస్స ఖో అహం, ఆవుసో, భగవతా సంఖిత్తేన ఉద్దేసస్స ఉద్దిట్ఠస్స విత్థారేన అత్థం అవిభత్తస్స ఏవం విత్థారేన అత్థం ఆజానామి. ఆకఙ్ఖమానా చ పన తుమ్హే ఆయస్మన్తో భగవన్తంయేవ ఉపసఙ్కమిత్వా ఏతమత్థం పటిపుచ్ఛేయ్యాథ, యథా వో భగవా బ్యాకరోతి తథా నం ధారేయ్యాథా’’తి.

అథ ఖో తే భిక్ఖూ ఆయస్మతో మహాకచ్చానస్స భాసితం అభినన్దిత్వా అనుమోదిత్వా ఉట్ఠాయాసనా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నా ఖో తే భిక్ఖూ భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘యం ఖో నో, భన్తే, భగవా సంఖిత్తేన ఉద్దేసం ఉద్దిసిత్వా విత్థారేన అత్థం అవిభజిత్వా ఉట్ఠాయాసనా విహారం పవిట్ఠో –

‘‘అతీతం నాన్వాగమేయ్య…పే…

తం వే భద్దేకరత్తోతి, సన్తో ఆచిక్ఖతే మునీ’’తి.

తేసం నో, భన్తే, అమ్హాకం, అచిరపక్కన్తస్స భగవతో, ఏతదహోసి – ‘‘ఇదం ఖో నో, ఆవుసో, భగవా సంఖిత్తేన ఉద్దేసం ఉద్దిసిత్వా విత్థారేన అత్థం అవిభజిత్వా ఉట్ఠాయాసనా విహారం పవిట్ఠో –

‘‘అతీతం నాన్వాగమేయ్య, నప్పటికఙ్ఖే అనాగతం;

యదతీతం పహీనం తం, అప్పత్తఞ్చ అనాగతం.

‘‘పచ్చుప్పన్నఞ్చ యో ధమ్మం, తత్థ తత్థ విపస్సతి;

అసంహీరం అసంకుప్పం, తం విద్వా మనుబ్రూహయే.

‘‘అజ్జేవ కిచ్చమాతప్పం, కో జఞ్ఞా మరణం సువే;

న హి నో సఙ్గరం తేన, మహాసేనేన మచ్చునా.

‘‘ఏవం విహారిం ఆతాపిం, అహోరత్తమతన్దితం;

తం వే భద్దేకరత్తోతి, సన్తో ఆచిక్ఖతే మునీ’’తి.

‘‘‘కో ను ఖో ఇమస్స భగవతా సంఖిత్తేన ఉద్దేసస్స ఉద్దిట్ఠస్స విత్థారేన అత్థం అవిభత్తస్స విత్థారేన అత్థం విభజేయ్యా’తి? తేసం నో, భన్తే, అమ్హాకం ఏతదహోసి – ‘అయం ఖో ఆయస్మా మహాకచ్చానో సత్థు చేవ సంవణ్ణితో సమ్భావితో చ విఞ్ఞూనం సబ్రహ్మచారీనం. పహోతి చాయస్మా మహాకచ్చానో ఇమస్స భగవతా సంఖిత్తేన ఉద్దేసస్స ఉద్దిట్ఠస్స విత్థారేన అత్థం అవిభత్తస్స విత్థారేన అత్థం విభజితుం. యంనూన మయం యేనాయస్మా మహాకచ్చానో తేనుపసఙ్కమేయ్యామ; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం మహాకచ్చానం ఏతమత్థం పటిపుచ్ఛేయ్యామా’తి. అథ ఖో మయం, భన్తే, యేనాయస్మా మహాకచ్చానో తేనుపసఙ్కమిమ్హ; ఉపసఙ్కమిత్వా ఆయస్మన్తం మహాకచ్చానం ఏతమత్థం పటిపుచ్ఛిమ్హ. తేసం నో, భన్తే, ఆయస్మతా మహాకచ్చానేన ఇమేహి ఆకారేహి ఇమేహి పదేహి ఇమేహి బ్యఞ్జనేహి అత్థో విభత్తో’’తి.

‘‘పణ్డితో, భిక్ఖవే, మహాకచ్చానో; మహాపఞ్ఞో, భిక్ఖవే మహాకచ్చానో. మం చేపి తుమ్హే, భిక్ఖవే, ఏతమత్థం పటిపుచ్ఛేయ్యాథ, అహమ్పి తం ఏవమేవం బ్యాకరేయ్యం యథా తం మహాకచ్చానేన బ్యాకతం. ఏసో, చేవేతస్స అత్థో. ఏవఞ్చ నం ధారేథా’’తి.

ఇదమవోచ భగవా. అత్తమనా తే భిక్ఖూ భగవతో భాసితం అభినన్దున్తి.

మహాకచ్చానభద్దేకరత్తసుత్తం నిట్ఠితం తతియం.