౬. జరాసుత్తనిద్దేసో

అథ జరాసుత్తనిద్దేసం వక్ఖతి –

౩౯. అప్పం వత జీవితం ఇదం, ఓరం వస్ససతాపి మియ్యతి [మీయతి (సీ.)] ;

యో చేపి అతిచ్చ జీవతి, అథ ఖో సో జరసాపి మియ్యతి.

అప్పం వత జీవితం ఇదన్తి. జీవితన్తి ఆయు ఠితి యపనా యాపనా ఇరియనా వత్తనా పాలనా జీవితం జీవితిన్ద్రియం. అపి చ, ద్వీహి కారణేహి అప్పకం జీవితం థోకం జీవితం – ఠితిపరిత్తతాయ వా అప్పకం జీవితం, సరసపరిత్తతాయ వా అప్పకం జీవితం. కథం ఠితిపరిత్తతాయ వా అప్పకం జీవితం? అతీతే చిత్తక్ఖణే జీవిత్థ, న జీవతి న జీవిస్సతి; అనాగతే చిత్తక్ఖణే జీవిస్సతి, న జీవతి న జీవిత్థ; పచ్చుప్పన్నే చిత్తక్ఖణే జీవతి, న జీవిత్థ న జీవిస్సతి.

‘‘జీవితం అత్తభావో చ, సుఖదుక్ఖా చ కేవలా;

ఏకచిత్తసమాయుత్తా, లహుసో వత్తతే ఖణో.

‘‘చుల్లాసీతిసహస్సాని, కప్పా తిట్ఠన్తి యే మరూ;

న త్వేవ తేపి జీవన్తి, ద్వీహి చిత్తేహి సంయుతా [సమోహితా (సీ. స్యా. క.)].

‘‘యే నిరుద్ధా మరన్తస్స, తిట్ఠమానస్స వా ఇధ;

సబ్బేపి సదిసా ఖన్ధా, గతా అప్పటిసన్ధికా.

‘‘అనన్తరా చ యే భగ్గా, యే చ భగ్గా అనాగతా;

తదన్తరే నిరుద్ధానం, వేసమం నత్థి లక్ఖణే.

‘‘అనిబ్బత్తేన న జాతో, పచ్చుప్పన్నేన జీవతి;

చిత్తభగ్గా మతో లోకో, పఞ్ఞత్తి పరమత్థియా.

‘‘యథా నిన్నా పవత్తన్తి, ఛన్దేన పరిణామితా;

అచ్ఛిన్నధారా వత్తన్తి, సళాయతనపచ్చయా.

‘‘అనిధానగతా భగ్గా, పుఞ్జో నత్థి అనాగతే;

నిబ్బత్తా యే చ తిట్ఠన్తి, ఆరగ్గే సాసపూపమా.

‘‘నిబ్బత్తానఞ్చ ధమ్మానం, భఙ్గో నేసం పురక్ఖతో;

పలోకధమ్మా తిట్ఠన్తి, పురాణేహి అమిస్సితా.

‘‘అదస్సనతో ఆయన్తి, భఙ్గా గచ్ఛన్తి దస్సనం;

విజ్జుప్పాదోవ ఆకాసే, ఉప్పజ్జన్తి వయన్తి చా’’తి.

ఏవం ఠితిపరిత్తతాయ అప్పకం జీవితం.

కథం సరసపరిత్తతాయ అప్పకం జీవితం? అస్సాసూపనిబద్ధం [అస్సాసూపనిబన్ధం (క.)] జీవితం, పస్సాసూపనిబద్ధం జీవితం, అస్సాసపస్సాసూపనిబద్ధం జీవితం, మహాభూతూపనిబద్ధం జీవితం, కబళీకారాహారూపనిబద్ధం జీవితం, ఉస్మూపనిబద్ధం జీవితం, విఞ్ఞాణూపనిబద్ధం జీవితం. మూలమ్పి ఇమేసం దుబ్బలం, పుబ్బహేతూపి ఇమేసం దుబ్బలా, యే పచ్చయా తేపి దుబ్బలా, యేపి పభావికా తేపి దుబ్బలా, సహభూపి ఇమేసం దుబ్బలా, సమ్పయోగాపి ఇమేసం దుబ్బలా, సహజాపి ఇమేసం దుబ్బలా, యాపి పయోజికా సాపి దుబ్బలా. అఞ్ఞమఞ్ఞం ఇమే నిచ్చదుబ్బలా, అఞ్ఞమఞ్ఞం అనవట్ఠితా ఇమే. అఞ్ఞమఞ్ఞం పరిపాతయన్తి ఇమే, అఞ్ఞమఞ్ఞస్స హి నత్థి తాయితా, న చాపి ఠపేన్తి అఞ్ఞమఞ్ఞం ఇమే. యోపి నిబ్బత్తకో సో న విజ్జతి.

‘‘న చ కేనచి కోచి హాయతి, గన్ధబ్బా చ ఇమే హి సబ్బసో;

పురిమేహి పభావికా ఇమే, యేపి పభావికా తే పురే మతా;

పురిమాపి చ పచ్ఛిమాపి చ, అఞ్ఞమఞ్ఞం న కదాచి మద్దసంసూ’’తి.

ఏవం సరసపరిత్తతాయ అప్పకం జీవితం.

అపి చ, చాతుమహారాజికానం [చాతుమ్మహారాజికానం (సీ. స్యా.)] దేవానం జీవితం ఉపాదాయ మనుస్సానం అప్పకం జీవితం పరిత్తం జీవితం థోకం జీవితం ఖణికం జీవితం లహుకం జీవితం ఇత్తరం జీవితం అనద్ధనీయం జీవితం నచిరట్ఠితికం జీవితం. తావతింసానం దేవానం…పే… యామానం దేవానం… తుసితానం దేవానం… నిమ్మానరతీనం దేవానం… పరనిమ్మితవసవత్తీనం దేవానం… బ్రహ్మకాయికానం దేవానం జీవితం ఉపాదాయ మనుస్సానం అప్పకం జీవితం పరిత్తం జీవితం థోకం జీవితం ఖణికం జీవితం లహుకం జీవితం ఇత్తరం జీవితం అనద్ధనీయం జీవితం నచిరట్ఠితికం జీవితం. వుత్తఞ్హేతం భగవతా – ‘‘అప్పమిదం, భిక్ఖవే, మనుస్సానం ఆయు, గమనియో సమ్పరాయో, మన్తాయ బోద్ధబ్బం, కత్తబ్బం కుసలం, చరితబ్బం బ్రహ్మచరియం, నత్థి జాతస్స అమరణం. యో, భిక్ఖవే, చిరం జీవతి, సో వస్ససతం అప్పం వా భియ్యో.

‘‘అప్పమాయు మనుస్సానం, హీళేయ్య నం సుపోరిసో;

చరేయ్యాదిత్తసీసోవ నత్థి మచ్చుస్సనాగమో.

‘‘అచ్చయన్తి అహోరత్తా, జీవితం ఉపరుజ్ఝతి;

ఆయు ఖియ్యతి మచ్చానం, కున్నదీనంవ ఓదక’’న్తి.

అప్పం వత జీవితం ఇదం.

ఓరం వస్ససతాపి మియ్యతీతి. కలలకాలేపి చవతి మరతి అన్తరధాయతి విప్పలుజ్జతి, అబ్బుదకాలేపి చవతి మరతి అన్తరధాయతి విప్పలుజ్జతి, పేసికాలేపి చవతి మరతి అన్తరధాయతి విప్పలుజ్జతి, ఘనకాలేపి చవతి మరతి అన్తరధాయతి విప్పలుజ్జతి, పసాఖకాలేపి చవతి మరతి అన్తరధాయతి విప్పలుజ్జతి, జాతమత్తోపి చవతి మరతి అన్తరధాయతి విప్పలుజ్జతి, సూతిఘరేపి [పసూతిఘరే (స్యా.), సూతికఘరే (క.)] చవతి మరతి అన్తరధాయతి విప్పలుజ్జతి, అద్ధమాసికోపి చవతి మరతి అన్తరధాయతి విప్పలుజ్జతి, మాసికోపి చవతి మరతి అన్తరధాయతి విప్పలుజ్జతి, ద్వేమాసికోపి…పే… తేమాసికోపి… చతుమాసికోపి… పఞ్చమాసికోపి చవతి మరతి అన్తరధాయతి విప్పలుజ్జతి, ఛమాసికోపి… సత్తమాసికోపి… అట్ఠమాసికోపి… నవమాసికోపి… దసమాసికోపి… సంవచ్ఛరికోపి చవతి మరతి అన్తరధాయతి విప్పలుజ్జతి, ద్వేవస్సికోపి… తివస్సికోపి… చతువస్సికోపి… పఞ్చవస్సికోపి … ఛవస్సికోపి… సత్తవస్సికోపి… అట్ఠవస్సికోపి… నవవస్సికోపి… దసవస్సికోపి… వీసతివస్సికోపి… తింసవస్సికోపి… చత్తారీసవస్సికోపి… పఞ్ఞాసవస్సికోపి… సట్ఠివస్సికోపి… సత్తతివస్సికోపి… అసీతివస్సికోపి… నవుతివస్సికోపి చవతి మరతి అన్తరధాయతి విప్పలుజ్జతీతి – ఓరం వస్ససతాపి మియ్యతి.

యో చేపి అతిచ్చ జీవతీతి. యో వస్ససతం అతిక్కమిత్వా జీవతి సో ఏకం వా వస్సం జీవతి, ద్వే వా వస్సాని జీవతి, తీణి వా వస్సాని జీవతి, చత్తారి వా వస్సాని జీవతి, పఞ్చ వా వస్సాని జీవతి…పే… దస వా వస్సాని జీవతి, వీసతి వా వస్సాని జీవతి, తింసం వా వస్సాని జీవతి, చత్తారీసం వా వస్సాని జీవతీతి – యో చేపి అతిచ్చ జీవతి. అథ ఖో సో జరసాపి మియ్యతీతి. యదా జిణ్ణో హోతి వుద్ధో మహల్లకో అద్ధగతో వయోఅనుప్పత్తో ఖణ్డదన్తో పలితకేసో విలూనం ఖలితసిరో [ఖలితం సిరో (సీ.)] వలినం తిలకాహతగత్తో వఙ్కో భోగ్గో దణ్డపరాయనో, సో జరాయపి చవతి మరతి అన్తరధాయతి విప్పలుజ్జతి, నత్థి మరణమ్హా మోక్ఖో.

‘‘ఫలానమివ పక్కానం, పాతో పతనతో [పపతతో (సీ.)] భయం;

ఏవం జాతాన మచ్చానం, నిచ్చం మరణతో భయం.

‘‘యథాపి కుమ్భకారస్స, కతా మత్తికభాజనా;

సబ్బే భేదనపరియన్తా, ఏవం మచ్చాన జీవితం.

‘‘దహరా చ మహన్తా చ, యే బాలా యే చ పణ్డితా;

సబ్బే మచ్చువసం యన్తి, సబ్బే మచ్చుపరాయనా.

‘‘తేసం మచ్చుపరేతానం, గచ్ఛతం పరలోకతో;

న పితా తాయతే పుత్తం, ఞాతీ వా పన ఞాతకే.

‘‘పేక్ఖతఞ్ఞేవ ఞాతీనం, పస్స లాలప్పతం పుథు;

ఏకమేకోవ మచ్చానం, గోవజ్ఝో వియ నియ్యతి;

ఏవమబ్భాహతో లోకో, మచ్చునా చ జరాయ చా’’తి.

అథ ఖో సో జరసాపి మియ్యతి.

తేనాహ భగవా –

‘‘అప్పం వత జీవితం ఇదం, ఓరం వస్ససతాపి మియ్యతి;

యో చేపి అతిచ్చ జీవతి, అథ ఖో సో జరసాపి మియ్యతీ’’తి.

౪౦. సోచన్తి జనా మమాయితే, న హి సన్తి నిచ్చా పరిగ్గహా;

వినాభావం సన్తమేవిదం, ఇతి దిస్వా నాగారమావసే.

సోచన్తి జనా మమాయితేతి. జనాతి ఖత్తియా చ బ్రాహ్మణా చ వేస్సా చ సుద్దా చ గహట్ఠా చ పబ్బజితా చ దేవా చ మనుస్సా చ. మమత్తాతి ద్వే మమత్తా – తణ్హామమత్తఞ్చ దిట్ఠిమమత్తఞ్చ…పే… ఇదం తణ్హామమత్తం…పే… ఇదం దిట్ఠిమమత్తం. మమాయితం వత్థుం అచ్ఛేదసఙ్కినోపి సోచన్తి, అచ్ఛిజ్జన్తేపి సోచన్తి, అచ్ఛిన్నేపి సోచన్తి. మమాయితం వత్థుం విపరిణామసఙ్కినోపి సోచన్తి, విపరిణామన్తేపి సోచన్తి, విపరిణతేపి సోచన్తి కిలమన్తి పరిదేవన్తి ఉరత్తాళిం కన్దన్తి సమ్మోహం ఆపజ్జన్తీతి – సోచన్తి జనా మమాయితే.

న హి సన్తి నిచ్చా పరిగ్గహాతి. ద్వే పరిగ్గహా – తణ్హాపరిగ్గహో చ దిట్ఠిపరిగ్గహో చ…పే… అయం తణ్హాపరిగ్గహో…పే… అయం దిట్ఠిపరిగ్గహో. తణ్హాపరిగ్గహో అనిచ్చో సఙ్ఖతో పటిచ్చసముప్పన్నో ఖయధమ్మో వయధమ్మో విరాగధమ్మో నిరోధధమ్మో విపరిణామధమ్మో. దిట్ఠిపరిగ్గహోపి అనిచ్చో సఙ్ఖతో పటిచ్చసముప్పన్నో ఖయధమ్మో వయధమ్మో విరాగధమ్మో నిరోధధమ్మో విపరిణామధమ్మో. వుత్తఞ్హేతం భగవతా – ‘‘పస్సథ నో తుమ్హే, భిక్ఖవే, తం పరిగ్గహం య్వాయం పరిగ్గహో నిచ్చో ధువో సస్సతో అవిపరిణామధమ్మో సస్సతిసమం తథేవ ఠస్సతీ’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’. ‘‘సాధు, భిక్ఖవే! అహమ్పి ఖో ఏతం, భిక్ఖవే, పరిగ్గహం న సమనుపస్సామి, య్వాయం పరిగ్గహో నిచ్చో ధువో సస్సతో అవిపరిణామధమ్మో సస్సతిసమం తథేవ ఠస్సతీ’’తి. పరిగ్గహా నిచ్చా ధువా సస్సతా అవిపరిణామధమ్మా నత్థి న సన్తి న సంవిజ్జన్తి న లబ్భన్తీతి – న హి సన్తి నిచ్చా పరిగ్గహా.

వినాభావం సన్తమేవిదన్తి. నానాభావే వినాభావే అఞ్ఞథాభావే సన్తే సంవిజ్జమానే ఉపలబ్భియమానే. వుత్తఞ్హేతం భగవతా – ‘‘అలం, ఆనన్ద! మా సోచి మా పరిదేవి. నను ఏతం, ఆనన్ద, మయా పటికచ్చేవ [పటిగచ్చేవ (సీ.)] అక్ఖాతం – ‘సబ్బేహేవ పియేహి మనాపేహి నానాభావో వినాభావో అఞ్ఞథాభావో. తం కుతేత్థ, ఆనన్ద, లబ్భా – యం తం జాతం భూతం సఙ్ఖతం పలోకధమ్మం తం వత మా పలుజ్జీ’తి! నేతం ఠానం విజ్జతి. పురిమానం పురిమానం ఖన్ధానం ధాతూనం ఆయతనానం విపరిణామఞ్ఞథాభావా పచ్ఛిమా పచ్ఛిమా ఖన్ధా చ ధాతుయో చ ఆయతనాని చ పవత్తన్తీ’’తి – వినాభావం సన్తమేవిదం.

ఇతి దిస్వా నాగారమావసేతి. ఇతీతి పదసన్ధి పదసంసగ్గో పదపారిపూరీ అక్ఖరసమవాయో బ్యఞ్జనసిలిట్ఠతా పదానుపుబ్బతాపేతం. ఇతీతి ఇతి దిస్వా పస్సిత్వా తులయిత్వా తీరయిత్వా విభావయిత్వా విభూతం కత్వా మమత్తేసూతి – ఇతి దిస్వా. నాగారమావసేతి సబ్బం ఘరావాసపలిబోధం ఛిన్దిత్వా పుత్తదారపలిబోధం ఛిన్దిత్వా ఞాతిపలిబోధం ఛిన్దిత్వా మిత్తామచ్చపలిబోధం ఛిన్దిత్వా సన్నిధిపలిబోధం ఛిన్దిత్వా కేసమస్సుం ఓహారేత్వా కాసాయాని వత్థాని అచ్ఛాదేత్వా అగారస్మా అనగారియం పబ్బజిత్వా అకిఞ్చనభావం ఉపగన్త్వా ఏకో చరేయ్య విహరేయ్య ఇరియేయ్య వత్తేయ్య పాలేయ్య యపేయ్య యాపేయ్యాతి – ఇతి దిస్వా నాగారమావసే.

తేనాహ భగవా –

‘‘సోచన్తి జనా మమాయితే, న హి సన్తి నిచ్చా పరిగ్గహా;

వినాభావం సన్తమేవిదం, ఇతి దిస్వా నాగారమావసే’’తి.

౪౧. మరణేనపి తం పహీయతి [పహియ్యతి (క.)] యం పురిసో మమిదన్తి మఞ్ఞతి;

ఏతమ్పి విదిత్వాన [ఏతం దిస్వాన (సీ. క.)] పణ్డితో, న మమత్తాయ నమేథ మామకో.

మరణేనపి తం పహీయతీతి. మరణన్తి యా తేసం తేసం సత్తానం తమ్హా తమ్హా సత్తనికాయా చుతి చవనతా భేదో అన్తరధానం మచ్చుమరణం కాలంకిరియా ఖన్ధానం భేదో కళేవరస్స నిక్ఖేపో జీవితిన్ద్రియస్సుపచ్ఛేదో. తన్తి రూపగతం వేదనాగతం సఞ్ఞాగతం సఙ్ఖారగతం విఞ్ఞాణగతం. పహీయతీతి పహీయతి జహీయతి విజహీయతి అన్తరధాయతి విప్పలుజ్జతి. భాసితమ్పి హేతం –

‘‘పుబ్బేవ మచ్చం విజహన్తి భోగా, మచ్చోవ నే పుబ్బతరం జహాతి;

అసస్సతా భోగినో కామకామీ, తస్మా న సోచామహం సోకకాలే.

‘‘ఉదేతి ఆపూరతి వేతి చన్దో, అత్తం గమేత్వాన పలేతి సూరియో;

విదితా మయా సత్తుక లోకధమ్మా, తస్మా న సోచామహం సోకకాలే’’తి.

మరణేనపి తం పహీయతి. యం పురిసో మమిదన్తి మఞ్ఞతీతి. యన్తి రూపగతం వేదనాగతం సఞ్ఞాగతం సఙ్ఖారగతం విఞ్ఞాణగతం. పురిసోతి సఙ్ఖా సమఞ్ఞా పఞ్ఞత్తి వోహారో [లోకవోహారో (స్యా.)] నామం నామకమ్మం నామధేయ్యం నిరుత్తి బ్యఞ్జనం అభిలాపో. మమిదన్తి మఞ్ఞతీతి తణ్హామఞ్ఞనాయ మఞ్ఞతి, దిట్ఠిమఞ్ఞనాయ మఞ్ఞతి, మానమఞ్ఞనాయ మఞ్ఞతి, కిలేసమఞ్ఞనాయ మఞ్ఞతి, దుచ్చరితమఞ్ఞనాయ మఞ్ఞతి, పయోగమఞ్ఞనాయ మఞ్ఞతి, విపాకమఞ్ఞనాయ మఞ్ఞతీతి – యం పురిసో మమిదన్తి మఞ్ఞతి.

ఏతమ్పి విదిత్వాన పణ్డితోతి. ఏతం ఆదీనవం ఞత్వా జానిత్వా తులయిత్వా తీరయిత్వా విభావయిత్వా విభూతం కత్వా మమత్తేసూతి, ఏతమ్పి విదిత్వా పణ్డితో ధీరో పణ్డితో పఞ్ఞవా బుద్ధిమా ఞాణీ విభావీ మేధావీతి – ఏతమ్పి విదిత్వాన పణ్డితో.

న మమత్తాయ నమేథ మామకోతి. మమత్తాతి ద్వే మమత్తా – తణ్హామమత్తఞ్చ దిట్ఠిమమత్తఞ్చ…పే… ఇదం తణ్హామమత్తం…పే… ఇదం దిట్ఠిమమత్తం. మామకోతి బుద్ధమామకో ధమ్మమామకో సఙ్ఘమామకో. సో భగవన్తం మమాయతి, భగవా తం పుగ్గలం పరిగ్గణ్హాతి. వుత్తఞ్హేతం భగవతా – ‘‘యే తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ కుహా థద్ధా [బద్ధా (క.) ఇతివు. ౧౦౮] లపా సిఙ్గీ ఉన్నళా అసమాహితా, న మే తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ మామకా; అపగతా చ తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ ఇమస్మా ధమ్మవినయా. న చ తే ఇమస్మిం ధమ్మవినయే వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం ఆపజ్జన్తి. యే చ ఖో తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ నిక్కుహా నిల్లపా ధీరా అత్థద్ధా సుసమాహితా, తే ఖో మే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ మామకా; అనపగతా చ తే, భిక్ఖవే, భిక్ఖూ ఇమస్మా ధమ్మవినయా. తే చ ఇమస్మిం ధమ్మవినయే వుద్ధిం విరూళ్హిం వేపుల్లం ఆపజ్జన్తి’’.

‘‘కుహా థద్ధా లపా సిఙ్గీ, ఉన్నళా అసమాహితా;

న తే ధమ్మే విరూహన్తి, సమ్మాసమ్బుద్ధదేసితే.

‘‘నిక్కుహా నిల్లపా ధీరా, అత్థద్ధా సుసమాహితా;

తే వే ధమ్మే విరూహన్తి, సమ్మాసమ్బుద్ధదేసితే’’.

న మమత్తాయ నమేథ మామకోతి. మామకో తణ్హామమత్తం పహాయ దిట్ఠిమమత్తం పటినిస్సజ్జిత్వా మమత్తాయ న నమేయ్య న ఓనమేయ్య, న తంనిన్నో అస్స న తప్పోణో న తప్పబ్భారో న తదధిముత్తో న తదధిపతేయ్యోతి – న మమత్తాయ నమేథ మామకో.

తేనాహ భగవా –

‘‘మరణేనపి తం పహీయతి, యం పురిసో మమిదన్తి మఞ్ఞతి;

ఏతమ్పి విదిత్వాన పణ్డితో, న మమత్తాయ నమేథ మామకో’’తి.

౪౨. సుపినేన యథాపి సఙ్గతం, పటిబుద్ధో పురిసో న పస్సతి;

ఏవమ్పి పియాయితం జనం, పేతం కాలఙ్కతం [కాలకతం (సీ. స్యా.)] న పస్సతి.

సుపినేన యథాపి సఙ్గతన్తి. సఙ్గతం సమాగతం సమాహితం సన్నిపతితన్తి – సుపినేన యథాపి సఙ్గతం. పటిబుద్ధో పురిసో న పస్సతీతి యథా పురిసో సుపినగతో చన్దం పస్సతి, సూరియం పస్సతి, మహాసముద్దం పస్సతి, సినేరుం పబ్బతరాజానం పస్సతి, హత్థిం పస్సతి, అస్సం పస్సతి, రథం పస్సతి, పత్తిం పస్సతి, సేనాబ్యూహం పస్సతి, ఆరామరామణేయ్యకం పస్సతి, వనరామణేయ్యకం…పే… భూమిరామణేయ్యకం… పోక్ఖరణీరామణేయ్యకం పస్సతి; పటిబుద్ధో న కిఞ్చి పస్సతీతి – పటిబుద్ధో పురిసో న పస్సతి.

ఏవమ్పి పియాయితం జనన్తి. ఏవన్తి ఓపమ్మసమ్పటిపాదనం. పియాయితం జనన్తి మమాయితం జనం మాతరం వా పితరం వా భాతరం వా భగినిం వా పుత్తం వా ధీతరం వా మిత్తం వా అమచ్చం వా ఞాతిం వా సాలోహితం వాతి – ఏవమ్పి పియాయితం జనం.

పేతం కాలఙ్కతం న పస్సతీతి. పేతో వుచ్చతి మతో. కాలఙ్కతం న పస్సతి న దక్ఖతి నాధిగచ్ఛతి న విన్దతి న పటిలభతీతి – పేతం కాలఙ్కతం న పస్సతి.

తేనాహ భగవా –

‘‘సుపినేన యథాపి సఙ్గతం, పటిబుద్ధో పురిసో న పస్సతి;

ఏవమ్పి పియాయితం జనం, పేతం కాలఙ్కతం న పస్సతీ’’తి.

౪౩. దిట్ఠాపి సుతాపి తే జనా, యేసం నామమిదం పవుచ్చతి;

నామంయేవావసిస్సతి, [నామమేవా’వసిస్సతి (సీ. స్యా.)] అక్ఖేయ్యం పేతస్స జన్తునో.

దిట్ఠాపి సుతాపి తే జనాతి. దిట్ఠాతి యే చక్ఖువిఞ్ఞాణాభిసమ్భూతా. సుతాతి యే సోతవిఞ్ఞాణాభిసమ్భూతా. తే జనాతి ఖత్తియా చ బ్రాహ్మణా చ వేస్సా చ సుద్దా చ గహట్ఠా చ పబ్బజితా చ దేవా చ మనుస్సా చాతి – దిట్ఠాపి సుతాపి తే జనా.

యేసం నామమిదం పవుచ్చతీతి. యేసన్తి యేసం ఖత్తియానం బ్రాహ్మణానం వేస్సానం సుద్దానం గహట్ఠానం పబ్బజితానం దేవానం మనుస్సానం. నామన్తి సఙ్ఖా సమఞ్ఞా పఞ్ఞత్తి వోహారో నామం నామకమ్మం నామధేయ్యం నిరుత్తి బ్యఞ్జనం అభిలాపో. పవుచ్చతీతి వుచ్చతి పవుచ్చతి కథీయతి భణీయతి దీపీయతి వోహరీయతీతి – యేసం నామమిదం పవుచ్చతి.

నామంయేవావసిస్సతి అక్ఖేయ్యన్తి. రూపగతం వేదనాగతం సఞ్ఞాగతం సఙ్ఖారగతం విఞ్ఞాణగతం పహీయతి జహీయతి విజహీయతి అన్తరధాయతి విప్పలుజ్జతి, నామంయేవావసిస్సతి. అక్ఖేయ్యన్తి. అక్ఖాతుం కథేతుం భణితుం దీపయితుం వోహరితున్తి – నామం ఏవావసిస్సతి అక్ఖేయ్యం. పేతస్స జన్తునోతి. పేతస్సాతి మతస్స కాలఙ్కతస్స. జన్తునోతి సత్తస్స నరస్స మానవస్స పోసస్స పుగ్గలస్స జీవస్స జాగుస్స జన్తుస్స ఇన్దగుస్స మనుజస్సాతి – పేతస్స జన్తునో.

తేనాహ భగవా –

‘‘దిట్ఠాపి సుతాపి తే జనా, యేసం నామమిదం పవుచ్చతి;

నామంయేవావసిస్సతి, అక్ఖేయ్యం పేతస్స జన్తునో’’తి.

౪౪. సోకప్పరిదేవమచ్ఛరం, న పజహన్తి గిద్ధా మమాయితే;

తస్మా మునయో పరిగ్గహం, హిత్వా అచరింసు ఖేమదస్సినో.

సోకప్పరిదేవమచ్ఛరం న పజహన్తి గిద్ధా మమాయితేతి. సోకోతి ఞాతిబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స భోగబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స రోగబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స సీలబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స దిట్ఠిబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స అఞ్ఞతరఞ్ఞతరేన బ్యసనేన సమన్నాగతస్స అఞ్ఞతరఞ్ఞతరేన దుక్ఖధమ్మేన ఫుట్ఠస్స సోకో సోచనా సోచితత్తం అన్తోసోకో అన్తోపరిసోకో అన్తోదాహో అన్తోపరిదాహో [అన్తోడాహో అన్తోపరిడాహో (స్యా.)] చేతసో పరిజ్ఝాయనా దోమనస్సం సోకసల్లం. పరిదేవోతి ఞాతిబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స…పే… దిట్ఠిబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స అఞ్ఞతరఞ్ఞతరేన బ్యసనేన సమన్నాగతస్స అఞ్ఞతరఞ్ఞతరేన దుక్ఖధమ్మేన ఫుట్ఠస్స ఆదేవో పరిదేవో ఆదేవనా పరిదేవనా ఆదేవితత్తం పరిదేవితత్తం వాచా పలాపో విప్పలాపో లాలప్పో లాలప్పాయనా లాలప్పాయితత్తం. మచ్ఛరియన్తి పఞ్చ మచ్ఛరియాని – ఆవాసమచ్ఛరియం, కులమచ్ఛరియం, లాభమచ్ఛరియం, వణ్ణమచ్ఛరియం, ధమ్మమచ్ఛరియం. యం ఏవరూపం మచ్ఛరియం మచ్ఛరాయనా మచ్ఛరాయితత్తం వేవిచ్ఛం కదరియం కటుకఞ్చుకతా అగ్గహితత్తం చిత్తస్స – ఇదం వుచ్చతి మచ్ఛరియం. అపి చ ఖన్ధమచ్ఛరియమ్పి మచ్ఛరియం, ధాతుమచ్ఛరియమ్పి మచ్ఛరియం, ఆయతనమచ్ఛరియమ్పి మచ్ఛరియం గాహో – ఇదం వుచ్చతి మచ్ఛరియం. గేధో వుచ్చతి తణ్హా. యో రాగో సారాగో…పే… అభిజ్ఝా లోభో అకుసలమూలం. మమత్తాతి ద్వే మమత్తా – తణ్హామమత్తఞ్చ దిట్ఠిమమత్తఞ్చ …పే… ఇదం తణ్హామమత్తం…పే… ఇదం దిట్ఠిమమత్తం. మమాయితం వత్థుం అచ్ఛేదసఙ్కినోపి సోచన్తి, అచ్ఛిజ్జన్తేపి సోచన్తి, అచ్ఛిన్నేపి సోచన్తి, మమాయితం వత్థుం విపరిణామసఙ్కినోపి సోచన్తి, విపరిణామన్తేపి సోచన్తి, విపరిణతేపి సోచన్తి, మమాయితం వత్థుం అచ్ఛేదసఙ్కినోపి పరిదేవన్తి, అచ్ఛిజ్జన్తేపి పరిదేవన్తి, అచ్ఛిన్నేపి పరిదేవన్తి. మమాయితం వత్థుం విపరిణామసఙ్కినోపి పరిదేవన్తి, విపరిణామన్తేపి పరిదేవన్తి, విపరిణతేపి పరిదేవన్తి. మమాయితం వత్థుం రక్ఖన్తి గోపేన్తి పరిగ్గణ్హన్తి మమాయన్తి మచ్ఛరాయన్తి; మమాయితస్మిం వత్థుస్మిం సోకం న జహన్తి, పరిదేవం న జహన్తి, మచ్ఛరియం న జహన్తి, గేధం న జహన్తి నప్పజహన్తి న వినోదేన్తి న బ్యన్తిం కరోన్తి న అనభావం గమేన్తీతి – సోకప్పరిదేవమచ్ఛరం నప్పజహన్తి గిద్ధా మమాయితే.

తస్మా మునయో పరిగ్గహం, హిత్వా అచరింసు ఖేమదస్సినోతి. తస్మాతి తస్మా తంకారణా తంహేతు తప్పచ్చయా తంనిదానా ఏతం ఆదీనవం సమ్పస్సమానా మమత్తేసూతి – తస్మా. మునయోతి మోనం వుచ్చతి ఞాణం. యా పఞ్ఞా పజాననా…పే… అమోహో ధమ్మవిచయో సమ్మాదిట్ఠి. తేన ఞాణేన సమన్నాగతా మునయో మోనప్పత్తా. తీణి మోనేయ్యాని – కాయమోనేయ్యం, వచీమోనేయ్యం, మనోమోనేయ్యం…పే… సఙ్గజాలమతిచ్చ సో ముని. పరిగ్గహోతి ద్వే పరిగ్గహా – తణ్హాపరిగ్గహో చ దిట్ఠిపరిగ్గహో చ…పే… అయం తణ్హాపరిగ్గహో…పే… అయం దిట్ఠిపరిగ్గహో. మునయో తణ్హాపరిగ్గహం పరిచ్చజిత్వా దిట్ఠిపరిగ్గహం పటినిస్సజ్జిత్వా చజిత్వా పజహిత్వా వినోదేత్వా బ్యన్తిం కరిత్వా అనభావం గమేత్వా అచరింసు విహరింసు ఇరియింసు వత్తింసు పాలింసు యపింసు యాపింసు. ఖేమదస్సినోతి ఖేమం వుచ్చతి అమతం నిబ్బానం. యో సో సబ్బసఙ్ఖారసమథో సబ్బూపధిపటినిస్సగ్గో తణ్హక్ఖయో విరాగో నిరోధో నిబ్బానం. ఖేమదస్సినోతి ఖేమదస్సినో తాణదస్సినో లేణదస్సినో సరణదస్సినో అభయదస్సినో అచ్చుతదస్సినో అమతదస్సినో నిబ్బానదస్సినోతి – తస్మా మునయో పరిగ్గహం హిత్వా అచరింసు ఖేమదస్సినో.

తేనాహ భగవా –

‘‘సోకప్పరిదేవమచ్ఛరం, న జహన్తి గిద్ధా మమాయితే;

తస్మా మునయో పరిగ్గహం, హిత్వా అచరింసు ఖేమదస్సినో’’తి.

౪౫. పతిలీనచరస్స భిక్ఖునో, భజమానస్స వివిత్తమాసనం;

సామగ్గియమాహు తస్స తం, యో అత్తానం భవనే న దస్సయే.

పతిలీనచరస్స భిక్ఖునోతి. పతిలీనచరా వుచ్చన్తి సత్త సేక్ఖా [సేఖా (సీ. స్యా.)]. అరహా పతిలీనో. కింకారణా పతిలీనచరా వుచ్చన్తి సత్త సేక్ఖా? తే తతో తతో చిత్తం పతిలీనేన్తా పతికుటేన్తా పతివట్టేన్తా సన్నిరుద్ధన్తా [సన్నిరుమ్భేన్తా (సీ.)] సన్నిగ్గణ్హన్తా సన్నివారేన్తా రక్ఖన్తా గోపేన్తా చరన్తి విచరన్తి విహరన్తి ఇరియన్తి వత్తేన్తి పాలేన్తి యపేన్తి యాపేన్తి, చక్ఖుద్వారే చిత్తం పతిలీనేన్తా పతికుటేన్తా పతివట్టేన్తా సన్నిరుద్ధన్తా సన్నిగ్గణ్హన్తా సన్నివారేన్తా రక్ఖన్తా గోపేన్తా చరన్తి విచరన్తి విహరన్తి ఇరియన్తి వత్తేన్తి పాలేన్తి యపేన్తి యాపేన్తి, సోతద్వారే చిత్తం…పే… ఘానద్వారే చిత్తం… జివ్హాద్వారే చిత్తం… కాయద్వారే చిత్తం… మనోద్వారే చిత్తం పతిలీనేన్తా పతికుటేన్తా పతివట్టేన్తా సన్నిరుద్ధన్తా సన్నిగ్గణ్హన్తా సన్నివారేన్తా రక్ఖన్తా గోపేన్తా చరన్తి విచరన్తి విహరన్తి ఇరియన్తి వత్తేన్తి పాలేన్తి యపేన్తి యాపేన్తి. యథా కుక్కుటపత్తం వా న్హారుదద్దులం వా అగ్గిమ్హి పక్ఖిత్తం పతిలీయతి పతికుటతి పతివట్టతి న సమ్పసారియతి; ఏవమేవ తతో తతో చిత్తం పతిలీనేన్తా పతికుటేన్తా పతివట్టేన్తా సన్నిరుద్ధన్తా సన్నిగ్గణ్హన్తా సన్నివారేన్తా రక్ఖన్తా గోపేన్తా చరన్తి విచరన్తి విహరన్తి ఇరియన్తి వత్తేన్తి పాలేన్తి యపేన్తి యాపేన్తి, చక్ఖుద్వారే చిత్తం…పే… సోతద్వారే చిత్తం… ఘానద్వారే చిత్తం… జివ్హాద్వారే చిత్తం… కాయద్వారే చిత్తం… మనోద్వారే చిత్తం పతిలీనేన్తా పతికుటేన్తా పతివట్టేన్తా సన్నిరుద్ధన్తా సన్నిగ్గణ్హన్తా సన్నివారేన్తా రక్ఖన్తా గోపేన్తా చరన్తి విచరన్తి విహరన్తి ఇరియన్తి వత్తేన్తి పాలేన్తి యపేన్తి యాపేన్తి. తంకారణా పతిలీనచరా వుచ్చన్తి సత్త సేక్ఖా. భిక్ఖునోతి పుథుజ్జనకల్యాణకస్స వా భిక్ఖునో సేక్ఖస్స వా భిక్ఖునోతి – పతిలీనచరస్స భిక్ఖునో.

భజమానస్స వివిత్తమాసనన్తి ఆసనం వుచ్చతి యత్థ నిసీదన్తి – మఞ్చో పీఠం భిసి తట్టికా చమ్మఖణ్డో తిణసన్థారో పణ్ణసన్థారో పలాలసన్థారో. తం ఆసనం అసప్పాయరూపదస్సనేన రిత్తం వివిత్తం పవివిత్తం, అసప్పాయసద్దస్సవనేన రిత్తం వివిత్తం పవివిత్తం, అసప్పాయగన్ధఘాయనేన… అసప్పాయరససాయనేన… అసప్పాయఫోట్ఠబ్బఫుసనేన… అసప్పాయేహి పఞ్చహి కామగుణేహి రిత్తం వివిత్తం పవివిత్తం. తం వివిత్తం ఆసనం భజతో సమ్భజతో సేవతో నిసేవతో సంసేవతో పటిసేవతోతి – భజమానస్స వివిత్తమాసనం.

సామగ్గియమాహు తస్స తం, యో అత్తానం భవనే న దస్సయేతి. సామగ్గియోతి తిస్సో సామగ్గియో – గణసామగ్గీ, ధమ్మసామగ్గీ, అనభినిబ్బత్తిసామగ్గీ. కతమా గణసామగ్గీ? బహు చేపి భిక్ఖూ సమగ్గా సమ్మోదమానా అవివదమానా ఖీరోదకీభూతా అఞ్ఞమఞ్ఞం పియచక్ఖూహి సమ్పస్సన్తా విహరన్తి – అయం గణసామగ్గీ. కతమా ధమ్మసామగ్గీ? చత్తారో సతిపట్ఠానా, చత్తారో సమ్మప్పధానా, చత్తారో ఇద్ధిపాదా, పఞ్చిన్ద్రియాని, పఞ్చ బలాని, సత్త బోజ్ఝఙ్గా, అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో. తే ఏకతో పక్ఖన్దన్తి పసీదన్తి సమ్పతిట్ఠన్తి విముచ్చన్తి; న తేసం ధమ్మానం వివాదో పవివాదో అత్థి – అయం ధమ్మసామగ్గీ. కతమా అనభినిబ్బత్తిసామగ్గీ? బహు చేపి భిక్ఖూ అనుపాదిసేసాయ నిబ్బానధాతుయా పరినిబ్బాయన్తి; న తేసం నిబ్బానధాతుయా [తేన (సీ.)] ఊనత్తం వా పుణ్ణత్తం వా పఞ్ఞాయతి – అయం అనభినిబ్బత్తిసామగ్గీ. భవనేతి నేరయికానం నిరయో భవనం, తిరచ్ఛానయోనికానం తిరచ్ఛానయోని భవనం, పేత్తివిసయికానం పేత్తివిసయో భవనం, మనుస్సానం మనుస్సలోకో భవనం, దేవానం దేవలోకో భవనన్తి. సామగ్గియమాహు తస్స తం, యో అత్తానం భవనే న దస్సయేతి. తస్సేసా సామగ్గీ ఏతం ఛన్నం ఏతం పతిరూపం ఏతం అనుచ్ఛవికం ఏతం అనులోమం, యో ఏవం పటిచ్ఛన్నే నిరయే అత్తానం న దస్సేయ్య, తిరచ్ఛానయోనియం అత్తానం న దస్సేయ్య, పేత్తివిసయే అత్తానం న దస్సేయ్య, మనుస్సలోకే అత్తానం న దస్సేయ్య, దేవలోకే అత్తానం న దస్సేయ్యాతి ఏవమాహంసు ఏవం కథేన్తి ఏవం భణన్తి ఏవం దీపయన్తి ఏవం వోహరన్తీతి – సామగ్గియమాహు తస్స తం, యో అత్తానం భవనే న దస్సయే.

తేనాహ భగవా –

‘‘పతిలీనచరస్స భిక్ఖునో, భజమానస్స వివిత్తమాసనం;

సామగ్గియమాహు తస్స తం, యో అత్తానం భవనే న దస్సయే’’తి.

౪౬. సబ్బత్థ మునీ అనిస్సితో, న పియం కుబ్బతి నోపి అప్పియం;

తస్మిం పరిదేవమచ్ఛరం, పణ్ణే వారి యథా న లిమ్పతి.

సబ్బత్థ మునీ అనిస్సితోతి. సబ్బం వుచ్చతి ద్వాదసాయతనాని – చక్ఖుఞ్చేవ రూపా చ, సోతఞ్చ సద్దా చ, ఘానఞ్చ గన్ధా చ, జివ్హా చ రసా చ, కాయో చ ఫోట్ఠబ్బా చ, మనో చ ధమ్మా చ. మునీతి. మోనం వుచ్చతి ఞాణం…పే… సఙ్గజాలమతిచ్చ సో ముని. అనిస్సితోతి. ద్వే నిస్సయా – తణ్హానిస్సయో చ దిట్ఠినిస్సయో చ…పే… అయం తణ్హానిస్సయో…పే… అయం దిట్ఠినిస్సయో. ముని తణ్హానిస్సయం పహాయ దిట్ఠినిస్సయం పటినిస్సజ్జిత్వా చక్ఖుం అనిస్సితో సోతం అనిస్సితో ఘానం అనిస్సితో జివ్హం అనిస్సితో కాయం అనిస్సితో మనం అనిస్సితో రూపే… సద్దే… గన్ధే… రసే… ఫోట్ఠబ్బే… ధమ్మే… కులం… గణం… ఆవాసం… లాభం… యసం… పసంసం… సుఖం… చీవరం… పిణ్డపాతం… సేనాసనం… గిలానపచ్చయభేసజ్జపరిక్ఖారం… కామధాతుం… రూపధాతుం… అరూపధాతుం… కామభవం… రూపభవం… అరూపభవం… సఞ్ఞాభవం… అసఞ్ఞాభవం … నేవసఞ్ఞానాసఞ్ఞాభవం… ఏకవోకారభవం… చతువోకారభవం… పఞ్చవోకారభవం… అతీతం… అనాగతం… పచ్చుప్పన్నం… దిట్ఠం… సుతం… ముతం… విఞ్ఞాతం… సబ్బే ధమ్మే అనిస్సితో అనల్లీనో అనుపగతో అనజ్ఝోసితో అనధిముత్తో నిక్ఖన్తో నిస్సటో విప్పముత్తో విసఞ్ఞుత్తో విమరియాదికతేన చేతసా విహరతీతి – సబ్బత్థ ముని అనిస్సితో.

న పియం కుబ్బతి నోపి అప్పియన్తి. పియాతి ద్వే పియా – సత్తా వా సఙ్ఖారా వా. కతమే సత్తా పియా? ఇధ యస్స తే హోన్తి అత్థకామా హితకామా ఫాసుకామా యోగక్ఖేమకామా మాతా వా పితా వా భాతా వా భగినీ వా పుత్తా వా ధీతరా వా మిత్తా వా అమచ్చా వా ఞాతీ వా సాలోహితా వా – ఇమే సత్తా పియా. కతమే సఙ్ఖారా పియా? మనాపికా రూపా మనాపికా సద్దా మనాపికా గన్ధా మనాపికా రసా మనాపికా ఫోట్ఠబ్బా – ఇమే సఙ్ఖారా పియా. అప్పియాతి ద్వే అప్పియా – సత్తా వా సఙ్ఖారా వా. కతమే సత్తా అప్పియా? ఇధ యస్స తే హోన్తి అనత్థకామా అహితకామా అఫాసుకామా అయోగక్ఖేమకామా జీవితా వోరోపేతుకామా – ఇమే సత్తా అప్పియా. కతమే సఙ్ఖారా అప్పియా? అమనాపికా రూపా అమనాపికా సద్దా అమనాపికా గన్ధా అమనాపికా రసా అమనాపికా ఫోట్ఠబ్బా – ఇమే సఙ్ఖారా అప్పియా. న పియం కుబ్బతి నోపి అప్పియన్తి. ‘‘అయం మే సత్తో పియో, ఇమే చ సఙ్ఖారా మనాపా’’తి రాగవసేన పియం న కరోతి; ‘‘అయం మే సత్తో అప్పియో, ఇమే చ సఙ్ఖారా అమనాపా’’తి పటిఘవసేన అప్పియం న కరోతి న జనేతి న సఞ్జనేతి న నిబ్బత్తేతి నాభినిబ్బత్తేతీతి – న పియం కుబ్బతి నోపి అప్పియం.

తస్మిం పరిదేవమచ్ఛరం పణ్ణే వారి యథా న లిమ్పతీతి. తస్మిన్తి తస్మిం పుగ్గలే అరహన్తే ఖీణాసవే. పరిదేవోతి ఞాతిబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స భోగబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స రోగబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స సీలబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స దిట్ఠిబ్యసనేన వా ఫుట్ఠస్స అఞ్ఞతరఞ్ఞతరేన బ్యసనేన సమన్నాగతస్స అఞ్ఞతరఞ్ఞతరేన దుక్ఖధమ్మేన ఫుట్ఠస్స ఆదేవో పరిదేవో ఆదేవనా పరిదేవనా ఆదేవితత్తం పరిదేవితత్తం వాచా పలాపో విప్పలాపో లాలప్పో లాలప్పాయనా లాలప్పాయితత్తం. మచ్ఛరియన్తి పఞ్చ మచ్ఛరియాని – ఆవాసమచ్ఛరియం, కులమచ్ఛరియం, లాభమచ్ఛరియం, వణ్ణమచ్ఛరియం, ధమ్మమచ్ఛరియం. యం ఏవరూపం మచ్ఛరియం మచ్ఛరాయనా మచ్ఛరాయితత్తం వేవిచ్ఛం కదరియం కటుకఞ్చుకతా అగ్గహితత్తం చిత్తస్స – ఇదం వుచ్చతి మచ్ఛరియం. అపి చ ఖన్ధమచ్ఛరియమ్పి మచ్ఛరియం, ధాతుమచ్ఛరియమ్పి మచ్ఛరియం, ఆయతనమచ్ఛరియమ్పి మచ్ఛరియం గాహో – ఇదం వుచ్చతి మచ్ఛరియం.

పణ్ణే వారి యథా న లిమ్పతీతి. పణ్ణం వుచ్చతి పదుమపత్తం. వారి వుచ్చతి ఉదకం. యథా వారి పదుమపత్తం న లిమ్పతి న పలిమ్పతి న ఉపలిమ్పతి అలిత్తం అపలిత్తం అనుపలిత్తం, ఏవమేవ తస్మిం పుగ్గలే అరహన్తే ఖీణాసవే పరిదేవో మచ్ఛరియఞ్చ న లిమ్పతి న పలిమ్పతి న ఉపలిమ్పతి అలిత్తా అపలిత్తా అనుపలిత్తా. సో చ పుగ్గలో అరహన్తో తేహి కిలేసేహి న లిమ్పతి న పలిమ్పతి న ఉపలిమ్పతి అలిత్తో అపలిత్తో అనుపలిత్తో నిక్ఖన్తో నిస్సటో విప్పముత్తో విసఞ్ఞుత్తో విమరియాదికతేన చేతసా విహరతీతి – తస్మిం పరిదేవమచ్ఛరం పణ్ణే వారి యథా న లిమ్పతి.

తేనాహ భగవా –

‘‘సబ్బత్థ మునీ అనిస్సితో, న పియం కుబ్బతి నోపి అప్పియం;

తస్మిం పరిదేవమచ్ఛరం, పణ్ణే వారి యథా న లిమ్పతీ’’తి.

౪౭. ఉదబిన్దు యథాపి పోక్ఖరే, పదుమే వారి యథా న లిమ్పతి;

ఏవం ముని నోపలిమ్పతి, యదిదం దిట్ఠసుతముతేసు [దిట్ఠసుతే ముతేసు (సీ.), దిట్ఠసుతం ముతేసు (స్యా. క.)] వా.

ఉదబిన్దు యథాపి పోక్ఖరేతి. ఉదబిన్దు వుచ్చతి ఉదకథేవో. పోక్ఖరం వుచ్చతి పదుమపత్తం. యథా ఉదబిన్దు పదుమపత్తే న లిమ్పతి న పలిమ్పతి న ఉపలిమ్పతి అలిత్తం అపలిత్తం అనుపలిత్తన్తి – ఉదబిన్దు యథాపి పోక్ఖరే. పదుమే వారి యథా న లిమ్పతీతి. పదుమం వుచ్చతి పదుమపుప్ఫం. వారి వుచ్చతి ఉదకం. యథా వారి పదుమపుప్ఫం న లిమ్పతి న పలిమ్పతి న ఉపలిమ్పతి అలిత్తం అపలిత్తం అనుపలిత్తన్తి – పదుమే వారి యథా న లిమ్పతి.

ఏవం ముని నోపలిమ్పతి, యదిదం దిట్ఠసుతముతేసు వాతి. ఏవన్తి ఓపమ్మసమ్పటిపాదనం. మునీతి. మోనం వుచ్చతి ఞాణం…పే… సఙ్గజాలమతిచ్చ సో ముని. లేపాతి ద్వే లేపా – తణ్హాలేపో చ దిట్ఠిలేపో చ…పే… అయం తణ్హాలేపో…పే… అయం దిట్ఠిలేపో. ముని తణ్హాలేపం పహాయ దిట్ఠిలేపం పటినిస్సజ్జిత్వా దిట్ఠే న లిమ్పతి, సుతే న లిమ్పతి, ముతే న లిమ్పతి, విఞ్ఞాతే న లిమ్పతి న పలిమ్పతి న ఉపలిమ్పతి అలిత్తో అపలిత్తో అనుపలిత్తో నిక్ఖన్తో నిస్సటో విప్పముత్తో విసఞ్ఞుత్తో విమరియాదికతేన చేతసా విహరతీతి – ఏవం ముని నోపలిమ్పతి, యదిదం దిట్ఠసుతముతేసు వా.

తేనాహ భగవా –

‘‘ఉదబిన్దు యథాపి పోక్ఖరే, పదుమే వారి యథా న లిమ్పతి;

ఏవం ముని నోపలిమ్పతి, యదిదం దిట్ఠసుతముతేసు వా’’తి.

౪౮. ధోనో న హి తేన మఞ్ఞతి, యదిదం దిట్ఠసుతముతేసు వా;

నాఞ్ఞేన విసుద్ధిమిచ్ఛతి, న హి సో రజ్జతి నో విరజ్జతి.

ధోనో న హి తేన మఞ్ఞతి, యదిదం దిట్ఠసుతముతేసు వాతి. ధోనోతి ధోనా వుచ్చతి పఞ్ఞా. యా పఞ్ఞా పజాననా…పే… అమోహో ధమ్మవిచయో సమ్మాదిట్ఠి. కింకారణా ధోనా వుచ్చతి పఞ్ఞా? తాయ పఞ్ఞాయ కాయదుచ్చరితం ధుతఞ్చ ధోత చ సన్ధోతఞ్చ నిద్ధోతఞ్చ, వచీదుచ్చరితం…పే… మనోదుచ్చరితం ధుతఞ్చ ధోతఞ్చ సన్ధోతఞ్చ నిద్ధోతఞ్చ, రాగో ధుతో చ ధోతో చ సన్ధోతో చ నిద్ధోతో చ, దోసో… మోహో… కోధో… ఉపనాహో… మక్ఖో… పళాసో… ఇస్సా… మచ్ఛరియం… మాయా… సాఠేయ్యం… థమ్భో… సారమ్భో… మానో… అతిమానో… మదో… పమాదో… సబ్బే కిలేసా… సబ్బే దుచ్చరితా… సబ్బే దరథా… సబ్బే పరిళాహా… సబ్బే సన్తాపా… సబ్బాకుసలాభిసఙ్ఖారా ధుతా చ ధోతా చ సన్ధోతా చ నిద్ధోతా చ. తంకారణా ధోనా వుచ్చతి పఞ్ఞా.

అథ వా సమ్మాదిట్ఠియా మిచ్ఛాదిట్ఠి ధుతా చ ధోతా చ సన్ధోతా చ నిద్ధోతా చ, సమ్మాసఙ్కప్పేన మిచ్ఛాసఙ్కప్పో ధుతో చ ధోతో చ సన్ధోతో చ నిద్ధోతో చ, సమ్మావాచాయ మిచ్ఛావాచా ధుతా చ… సమ్మాకమ్మన్తేన మిచ్ఛాకమ్మన్తో ధుతో చ… సమ్మాఆజీవేన మిచ్ఛాఆజీవో ధుతో చ… సమ్మావాయామేన మిచ్ఛావాయామో ధుతో చ… సమ్మాసతియా మిచ్ఛాసతి ధుతా చ… సమ్మాసమాధినా మిచ్ఛాసమాధి ధుతో చ… సమ్మాఞాణేన మిచ్ఛాఞాణం ధుతఞ్చ… సమ్మావిముత్తియా మిచ్ఛావిముత్తి ధుతా చ ధోతా చ సన్ధోతా చ నిద్ధోతా చ.

అథ వా అరియేన అట్ఠఙ్గికేన మగ్గేన సబ్బే కిలేసా… సబ్బే దుచ్చరితా… సబ్బే దరథా… సబ్బే పరిళాహా… సబ్బే సన్తాపా… సబ్బాకుసలాభిసఙ్ఖారా ధుతా చ ధోతా చ సన్ధోతా చ నిద్ధోతా చ. అరహా ఇమేహి ధోనేహి ధమ్మేహి ఉపేతో సముపేతో ఉపగతో సముపగతో ఉపపన్నో సముపపన్నో సమన్నాగతో. తస్మా అరహా ధోనో. సో ధుతరాగో ధుతపాపో ధుతకిలేసో ధుతపరిళాహోతి – ధోనో.

ధోనో న హి తేన మఞ్ఞతి, యదిదం దిట్ఠసుతముతేసు వాతి. ధోనో దిట్ఠం న మఞ్ఞతి, దిట్ఠస్మిం న మఞ్ఞతి, దిట్ఠతో న మఞ్ఞతి, దిట్ఠా మేతి న మఞ్ఞతి; సుతం న మఞ్ఞతి, సుతస్మిం న మఞ్ఞతి, సుతతో న మఞ్ఞతి, సుతం మేతి న మఞ్ఞతి; ముతం న మఞ్ఞతి, ముతస్మిం న మఞ్ఞతి, ముతతో న మఞ్ఞతి, ముతం మేతి న మఞ్ఞతి; విఞ్ఞాతం న మఞ్ఞతి, విఞ్ఞాతస్మిం న మఞ్ఞతి, విఞ్ఞాతతో న మఞ్ఞతి, విఞ్ఞాతం మేతి న మఞ్ఞతి. వుత్తమ్పి హేతం భగవతా – ‘‘అస్మీతి, భిక్ఖవే, మఞ్ఞితమేతం, అయమహమస్మీతి మఞ్ఞితమేతం, భవిస్సన్తి మఞ్ఞితమేతం, న భవిస్సన్తి మఞ్ఞితమేతం, రూపీ భవిస్సన్తి మఞ్ఞితమేతం, అరూపీ భవిస్సన్తి మఞ్ఞితమేతం, సఞ్ఞీ భవిస్సన్తి మఞ్ఞితమేతం, అసఞ్ఞీ భవిస్సన్తి మఞ్ఞితమేతం, నేవసఞ్ఞీనాసఞ్ఞీ భవిస్సన్తి మఞ్ఞితమేతం. మఞ్ఞితం [మఞ్ఞితం హి (సీ.)], భిక్ఖవే, రోగో, మఞ్ఞితం గణ్డో, మఞ్ఞితం సల్లం, మఞ్ఞితం ఉపద్దవో. తస్మాతిహ, భిక్ఖవే, అమఞ్ఞమానేన చేతసా విహరిస్సామాతి, ఏవఞ్హి వో, భిక్ఖవే, సిక్ఖితబ్బ’’న్తి – ధోనో న హి తేన మఞ్ఞతి యదిదం దిట్ఠసుతముతేసు వా.

నాఞ్ఞేన విసుద్ధిమిచ్ఛతీతి. ధోనో అఞ్ఞేన అసుద్ధిమగ్గేన మిచ్ఛాపటిపదాయ అనియ్యానికపథేన అఞ్ఞత్ర సతిపట్ఠానేహి అఞ్ఞత్ర సమ్మప్పధానేహి అఞ్ఞత్ర ఇద్ధిపాదేహి అఞ్ఞత్ర ఇన్ద్రియేహి అఞ్ఞత్ర బలేహి అఞ్ఞత్ర బోజ్ఝఙ్గేహి అఞ్ఞత్ర అరియా అట్ఠఙ్గికా మగ్గా సుద్ధిం విసుద్ధిం పరిసుద్ధిం ముత్తిం విముత్తిం పరిముత్తిం న ఇచ్ఛతి న సాదియతి న పత్థేతి న పిహేతి నాభిజప్పతీతి – నాఞ్ఞేన విసుద్ధిమిచ్ఛతి.

న హి సో రజ్జతి నో విరజ్జతీతి. సబ్బే బాలపుథుజ్జనా రజ్జన్తి, పుథుజ్జనకల్యాణకం ఉపాదాయ సత్త సేక్ఖా విరజ్జన్తి; అరహా నేవ రజ్జతి నో విరజ్జతి. విరత్తో సో ఖయా రాగస్స వీతరాగత్తా, ఖయా దోసస్స వీతదోసత్తా, ఖయా మోహస్స వీతమోహత్తా. సో వుట్ఠవాసో చిణ్ణచరణో…పే… జాతిజరామరణసంసారో, నత్థి తస్స పునబ్భవోతి – న హి సో రజ్జతి నో విరజ్జతి.

తేనాహ భగవా –

‘‘ధోనో న హి తేన మఞ్ఞతి, యదిదం దిట్ఠసుతముతేసు వా;

నాఞ్ఞేన విసుద్ధిమిచ్ఛతి, న హి సో రజ్జతి నో విరజ్జతీ’’తి.

జరాసుత్తనిద్దేసో ఛట్ఠో.