౨౦. సత్తతినిపాతో

౫౩౧. కుసజాతకం (౧)

౧. ‘‘ఇదం తే రట్ఠం సధనం సయోగ్గం, సకాయురం సబ్బకామూపపన్నం;

ఇదం తే రజ్జం [రట్ఠం (క.)] అనుసాస అమ్మ, గచ్ఛామహం యత్థ పియా పభావతీ’’.

౨. ‘‘అనుజ్జుభూతేన హరం మహన్తం, దివా చ రత్తో చ నిసీథకాలే [నిసీద కాలే (క.)];

పటిగచ్ఛ త్వం ఖిప్పం కుసావతిం కుస [కుసావతిం (స్యా. క.)], నిచ్ఛామి దుబ్బణ్ణమహం వసన్తం’’.

౩. ‘‘నాహం గమిస్సామి ఇతో కుసావతిం, పభావతీ వణ్ణపలోభితో తవ;

రమామి మద్దస్స నికేతరమ్మే, హిత్వాన రట్ఠం తవ దస్సనే రతో.

౪. ‘‘పభావతీ వణ్ణపలోభితో తవ, సమ్మూళ్హరూపో విచరామి మేదినిం [మేదనిం (స్యా. క.)];

దిసం న జానామి కుతోమ్హి ఆగతో, తయమ్హి మత్తో మిగమన్దలోచనే.

౫. ‘‘సువణ్ణచీరవసనే, జాతరూపసుమేఖలే;

సుస్సోణి తవ కామా హి [కామేహి (సీ. స్యా. పీ.)], నాహం రజ్జేన మత్థికో’’.

౬. ‘‘అబ్భూతి [అబ్భూ హి (సీ.), అభూతి (స్యా.), అబ్భు హి (పీ.)] తస్స భో హోతి, యో అనిచ్ఛన్తమిచ్ఛతి;

అకామం రాజ కామేసి [కామేహి (సీ. పీ.)], అకన్తం కన్తు [అకన్తో కన్త (సీ. స్యా. పీ.)] మిచ్ఛసి’’.

౭. ‘‘అకామం వా సకామం వా, యో నరో లభతే పియం;

లాభమేత్థ పసంసామ, అలాభో తత్థ పాపకో’’.

౮. ‘‘పాసాణసారం ఖణసి, కణికారస్స దారునా;

వాతం జాలేన బాధేసి, యో అనిచ్ఛన్తమిచ్ఛసి’’.

౯. ‘‘పాసాణో నూన తే హదయే, ఓహితో ముదులక్ఖణే;

యో తే సాతం న విన్దామి, తిరోజనపదాగతో.

౧౦. ‘‘యదా మం భకుటిం [భూకుటిం (సీ. పీ.)] కత్వా, రాజపుత్తీ ఉదిక్ఖతి [రాజపుత్తి ఉదిక్ఖసి (సీ. పీ.)];

ఆళారికో తదా హోమి, రఞ్ఞో మద్దస్సన్తేపురే [మద్దస్స థీపురే (సీ. పీ.) ఏవముపరిపి].

౧౧. ‘‘యదా ఉమ్హయమానా మం, రాజపుత్తీ ఉదిక్ఖతి [రాజపుత్తి ఉదిక్ఖసి (సీ. పీ.)];

నాళారికో తదా హోమి, రాజా హోమి తదా కుసో’’.

౧౨. ‘‘సచే హి వచనం సచ్చం, నేమిత్తానం భవిస్సతి;

నేవ మే త్వం పతీ అస్స, కామం ఛిన్దన్తు సత్తధా’’.

౧౩. ‘‘సచే హి వచనం సచ్చం, అఞ్ఞేసం యది వా మమం;

నేవ తుయ్హం పతీ అత్థి, అఞ్ఞో సీహస్సరా కుసా’’.

౧౪. ‘‘నేక్ఖం గీవం తే కారేస్సం, పత్వా ఖుజ్జే కుసావతిం;

సచే మం నాగనాసూరూ, ఓలోకేయ్య పభావతీ.

౧౫. ‘‘నేక్ఖం గీవం తే కారేస్సం, పత్వా ఖుజ్జే కుసావతిం;

సచే మం నాగనాసూరూ, ఆలపేయ్య పభావతీ.

౧౬. ‘‘నేక్ఖం గీవం తే కారేస్సం, పత్వా ఖుజ్జే కుసావతిం;

సచే మం నాగనాసూరూ, ఉమ్హాయేయ్య పభావతీ.

౧౭. ‘‘నేక్ఖం గీవం తే కారేస్సం, పత్వా ఖుజ్జే కుసావతిం;

సచే మం నాగనాసూరూ, పమ్హాయేయ్య పభావతీ.

౧౮. ‘‘నేక్ఖం గీవం తే కారేస్సం, పత్వా ఖుజ్జే కుసావతిం;

సచే మే నాగనాసూరూ, పాణీహి ఉపసమ్ఫుసే’’.

౧౯. ‘‘న హి నూనాయం రాజపుత్తీ, కుసే సాతమ్పి విన్దతి;

ఆళారికే భతే పోసే, వేతనేన అనత్థికే’’.

౨౦. ‘‘న హి నూనాయం సా [నూన అయం (సీ. స్యా.)] ఖుజ్జా, లభతి జివ్హాయ ఛేదనం;

సునిసితేన సత్థేన, ఏవం దుబ్భాసితం భణం’’.

౨౧. ‘‘మా నం రూపేన పామేసి, ఆరోహేన పభావతి;

మహాయసోతి కత్వాన, కరస్సు రుచిరే పియం.

౨౨. ‘‘మా నం రూపేన పామేసి, ఆరోహేన పభావతి;

మహద్ధనోతి కత్వాన, కరస్సు రుచిరే పియం.

౨౩. ‘‘మా నం రూపేన పామేసి, ఆరోహేన పభావతి;

మహబ్బలోతి కత్వాన, కరస్సు రుచిరే పియం.

౨౪. ‘‘మా నం రూపేన పామేసి, ఆరోహేన పభావతి;

మహారట్ఠోతి కత్వాన, కరస్సు రుచిరే పియం.

౨౫. ‘‘మా నం రూపేన పామేసి, ఆరోహేన పభావతి;

మహారాజాతి కత్వాన, కరస్సు రుచిరే పియం.

౨౬. ‘‘మా నం రూపేన పామేసి, ఆరోహేన పభావతి;

సీహస్సరోతి కత్వాన, కరస్సు రుచిరే పియం.

౨౭. ‘‘మా నం రూపేన పామేసి, ఆరోహేన పభావతి;

వగ్గుస్సరోతి కత్వాన, కరస్సు రుచిరే పియం.

౨౮. ‘‘మా నం రూపేన పామేసి, ఆరోహేన పభావతి;

బిన్దుస్సరోతి కత్వాన, కరస్సు రుచిరే పియం.

౨౯. ‘‘మా నం రూపేన పామేసి, ఆరోహేన పభావతి;

మఞ్జుస్సరోతి కత్వాన, కరస్సు రుచిరే పియం.

౩౦. ‘‘మా నం రూపేన పామేసి, ఆరోహేన పభావతి;

మధుస్సరోతి [మధురస్సరోతి (సీ.)] కత్వాన, కరస్సు రుచిరే పియం.

౩౧. ‘‘మా నం రూపేన పామేసి, ఆరోహేన పభావతి;

సతసిప్పోతి కత్వాన, కరస్సు రుచిరే పియం.

౩౨. ‘‘మా నం రూపేన పామేసి, ఆరోహేన పభావతి;

ఖత్తియోతిపి కత్వాన [కరిత్వాన (సీ.)], కరస్సు రుచిరే పియం.

౩౩. ‘‘మా నం రూపేన పామేసి, ఆరోహేన పభావతి;

కుసరాజాతి కత్వాన, కరస్సు రుచిరే పియం’’.

౩౪. ‘‘ఏతే నాగా ఉపత్థద్ధా, సబ్బే తిట్ఠన్తి వమ్మితా [వమ్మికా (స్యా.)];

పురా మద్దన్తి పాకారం, ఆనేన్తేతం పభావతిం’’.

౩౫. ‘‘సత్త బిలే [ఖణ్డే (సీ. పీ.)] కరిత్వాన, అహమేతం పభావతిం;

ఖత్తియానం పదస్సామి, యే మం హన్తుం ఇధాగతా’’.

౩౬. ‘‘అవుట్ఠహి రాజపుత్తీ, సామా కోసేయ్యవాసినీ;

అస్సుపుణ్ణేహి నేత్తేహి, దాసీగణపురక్ఖతా’’.

౩౭. ‘‘తం నూన కక్కూపనిసేవితం ముఖం, ఆదాసదన్తాథరుపచ్చవేక్ఖితం;

సుభం సునేత్తం విరజం అనఙ్గణం, ఛుద్ధం వనే ఠస్సతి ఖత్తియేహి.

౩౮. ‘‘తే నూన మే అసితే వేల్లితగ్గే, కేసే ముదూ చన్దనసారలిత్తే;

సమాకులే సీవథికాయ మజ్ఝే, పాదేహి గిజ్ఝా పరికడ్ఢిస్సన్తి [పరికడ్ఢయన్తి (సీ. స్యా. పీ.)].

౩౯. ‘‘తా నూన మే తమ్బనఖా సులోమా, బాహా ముదూ చన్దనసారలిత్తా;

ఛిన్నా వనే ఉజ్ఝితా ఖత్తియేహి, గయ్హ ధఙ్కో [వకో (పీ.)] గచ్ఛతి యేన కామం.

౪౦. ‘‘తే నూన తాలూపనిభే అలమ్బే, నిసేవితే కాసికచన్దనేన;

థనేసు మే లమ్బిస్సతి [లమ్బహీతి (పీ.)] సిఙ్గాలో [సిగాలో (సీ. స్యా. పీ.)], మాతూవ పుత్తో తరుణో తనూజో.

౪౧. ‘‘తం నూన సోణిం పుథులం సుకోట్టితం, నిసేవితం కఞ్చనమేఖలాహి;

ఛిన్నం వనే ఖత్తియేహీ అవత్థం, సిఙ్గాలసఙ్ఘా పరికడ్ఢిస్సన్తి [గయ్హా వకో గచ్ఛతి యేనకామం (పీ.)].

౪౨. ‘‘సోణా ధఙ్కా [వకా (పీ.)] సిఙ్గాలా చ, యే చఞ్ఞే సన్తి దాఠినో;

అజరా నూన హేస్సన్తి, భక్ఖయిత్వా పభావతిం.

౪౩. ‘‘సచే మంసాని హరింసు, ఖత్తియా దూరగామినో;

అట్ఠీని అమ్మ యాచిత్వా, అనుపథే దహాథ నం.

౪౪. ‘‘ఖేత్తాని అమ్మ కారేత్వా, కణికారేత్థ రోపయ [రోపయే (క.)];

యదా తే పుప్ఫితా అస్సు, హేమన్తానం హిమచ్చయే;

సరేయ్యాథ మమం [మమ (పీ.)] అమ్మ, ఏవంవణ్ణా పభావతీ’’.

౪౫. ‘‘తస్సా మాతా ఉదట్ఠాసి, ఖత్తియా దేవవణ్ణినీ;

దిస్వా అసిఞ్చ సూనఞ్చ, రఞ్ఞో మద్దస్సన్తేపురే’’.

౪౬. ‘‘ఇమినా నూన అసినా, సుసఞ్ఞం తనుమజ్ఝిమం;

ధీతరం మద్ద [మమ (సీ.), మద్దో (పీ.)] హన్త్వాన, ఖత్తియానం పదస్ససి’’ [పదస్సతి (పీ. క.)].

౪౭. ‘‘న మే అకాసి వచనం, అత్థకామాయ పుత్తికే;

సాజ్జ లోహితసఞ్ఛన్నా, గచ్ఛసి [గఞ్ఛిసి (సీ. పీ.)] యమసాధనం.

౪౮. ‘‘ఏవమాపజ్జతీ పోసో, పాపియఞ్చ నిగచ్ఛతి;

యో వే హితానం వచనం, న కరోతి [న కరం (సీ.)] అత్థదస్సినం.

౪౯. ‘‘సచే చ అజ్జ [త్వం అమ్మ (సీ.)] ధారేసి [వారేసి (పీ.)], కుమారం చారుదస్సనం;

కుసేన జాతం ఖత్తియం, సువణ్ణమణిమేఖలం;

పూజితం [పూజితా (పీ.)] ఞాతిసఙ్ఘేహి, న గచ్ఛసి [గఞ్ఛిసి (సీ. పీ.)] యమక్ఖయం.

౫౦. ‘‘యత్థస్సు భేరీ నదతి, కుఞ్జరో చ నికూజతి [నికుఞ్జతి (పీ.)];

ఖత్తియానం కులే భద్దే, కిం ను సుఖతరం తతో.

౫౧. ‘‘అస్సో చ సిసతి [అస్సో హసిసతి (సీ.), అస్సో హసియతి (స్యా.), అస్సో చ సింసతి (పీ.)] ద్వారే, కుమారో ఉపరోదతి;

ఖత్తియానం కులే భద్దే, కిం ను సుఖతరం తతో.

౫౨. ‘‘మయూరకోఞ్చాభిరుదే, కోకిలాభినికూజితే;

ఖత్తియానం కులే భద్దే, కిం ను సుఖతరం తతో’’.

౫౩. ‘‘కహం ను సో సత్తుమద్దనో, పరరట్ఠప్పమద్దనో;

కుసో సోళారపఞ్ఞాణో, యో నో దుక్ఖా పమోచయే’’.

౫౪. ‘‘ఇధేవ సో సత్తుమద్దనో, పరరట్ఠప్పమద్దనో;

కుసో సోళారపఞ్ఞాణో, యో తే సబ్బే వధిస్సతి’’ [యో నో దుక్ఖా పమోచయే (సీ.), సో నో సబ్బే వధిస్సతి (పీ.)].

౫౫. ‘‘ఉమ్మత్తికా ను భణసి, అన్ధబాలా పభాససి [ఆదు బాలావ భాససి (సీ. పీ.)];

కుసో చే ఆగతో అస్స, కిం న [కిన్ను (స్యా. క.)] జానేము తం మయం’’.

౫౬. ‘‘ఏసో ఆళారికో పోసో, కుమారీపురమన్తరే;

దళ్హం కత్వాన సంవేల్లిం, కుమ్భిం ధోవతి ఓణతో’’.

౫౭. ‘‘వేణీ త్వమసి చణ్డాలీ, అదూసి కులగన్ధినీ;

కథం మద్దకులే జాతా, దాసం కయిరాసి కాముకం’’.

౫౮. ‘‘నమ్హి వేణీ న చణ్డాలీ, న చమ్హి కులగన్ధినీ;

ఓక్కాకపుత్తో భద్దన్తే, త్వం ను దాసోతి మఞ్ఞసి’’.

౫౯. ‘‘యో బ్రాహ్మణసహస్సాని, సదా భోజేతి వీసతిం;

ఓక్కాకపుత్తో భద్దన్తే, త్వం ను దాసోతి మఞ్ఞసి’’.

౬౦. ‘‘యస్స నాగసహస్సాని, సదా యోజేన్తి వీసతిం;

ఓక్కాకపుత్తో భద్దన్తే, త్వం ను దాసోతి మఞ్ఞసి.

౬౧. ‘‘యస్స అస్ససహస్సాని, సదా యోజేన్తి వీసతిం;

ఓక్కాకపుత్తో భద్దన్తే, త్వం ను దాసోతి మఞ్ఞసి.

౬౨. ‘‘యస్స రథసహస్సాని, సదా యోజేన్తి వీసతిం;

ఓక్కాకపుత్తో భద్దన్తే, త్వం ను దాసోతి మఞ్ఞసి.

[( ) అయం గాథా సీ. పీ. పోత్థకేసుయేవ దిస్సతి] (‘‘యస్స ఉసభసహస్సాని, సదా యోజేన్తి వీసతిం;

ఓక్కాకపుత్తో భద్దన్తే, త్వం ను దాసోతి మఞ్ఞసి) [( ) అయం గాథా సీ. పీ. పోత్థకేసుయేవ దిస్సతి].

౬౩. ‘‘యస్స ధేనుసహస్సాని, సదా దుహన్తి వీసతిం [దుయ్హన్తి వీసతి (సీ. పీ.)];

ఓక్కాకపుత్తో భద్దన్తే, త్వం ను దాసోతి మఞ్ఞసి’’.

౬౪. ‘‘తగ్ఘ తే దుక్కటం బాలే, యం ఖత్తియం మహబ్బలం;

నాగం మణ్డూకవణ్ణేన, న నం [న తం (సీ. పీ.)] అక్ఖాసిధాగతం’’ [అక్ఖాసి ఆగతం (సీ.)].

౬౫. ‘‘అపరాధం మహారాజ, త్వం నో ఖమ రథేసభ;

యం తం అఞ్ఞాతవేసేన, నాఞ్ఞాసిమ్హా ఇధాగతం’’.

౬౬. ‘‘మాదిసస్స న తం ఛన్నం, యోహం ఆళారికో భవే;

త్వఞ్ఞేవ మే పసీదస్సు, నత్థి తే దేవ దుక్కటం’’.

౬౭. ‘‘గచ్ఛ బాలే ఖమాపేహి, కుసరాజం మహబ్బలం;

ఖమాపితో కుసో రాజా [కుసరాజా (సబ్బత్థ)], సో తే దస్సతి జీవితం’’.

౬౮. ‘‘పితుస్స వచనం సుత్వా, దేవవణ్ణీ పభావతీ;

సిరసా అగ్గహీ పాదే, కుసరాజం మహబ్బలం’’.

౬౯. ‘‘యామా రత్యో అతిక్కన్తా, తామా దేవ తయా వినా;

వన్దే తే సిరసా పాదే, మా మే కుజ్ఝం రథేసభ.

౭౦. ‘‘సబ్బం [సచ్చం (సీ. స్యా. పీ.)] తే పటిజానామి, మహారాజ సుణోహి మే;

న చాపి అప్పియం తుయ్హం, కరేయ్యామి అహం పున.

౭౧. ‘‘ఏవం చే యాచమానాయ, వచనం మే న కాహసి;

ఇదాని మం తాతో హన్త్వా, ఖత్తియానం పదస్సతి’’.

౭౨. ‘‘ఏవం తే యాచమానాయ, కిం న కాహామి తే వచో;

వికుద్ధో త్యస్మి కల్యాణి, మా త్వం భాయి పభావతి.