౫. సమ్పసాదనీయసుత్తం

సారిపుత్తసీహనాదో

౧౪౧. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా నాళన్దాయం విహరతి పావారికమ్బవనే. అథ ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవన్తం అభివాదేత్వా ఏకమన్తం నిసీది. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో ఆయస్మా సారిపుత్తో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఏవంపసన్నో అహం, భన్తే, భగవతి, న చాహు న చ భవిస్సతి న చేతరహి విజ్జతి అఞ్ఞో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా భగవతా భియ్యోభిఞ్ఞతరో యదిదం సమ్బోధియ’’న్తి.

౧౪౨. ‘‘ఉళారా ఖో తే అయం, సారిపుత్త, ఆసభీ వాచా భాసితా, ఏకంసో గహితో, సీహనాదో నదితో – ‘ఏవంపసన్నో అహం, భన్తే, భగవతి; న చాహు న చ భవిస్సతి న చేతరహి విజ్జతి అఞ్ఞో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా భగవతా భియ్యోభిఞ్ఞతరో యదిదం సమ్బోధియ’న్తి. కిం తే [కిం ను (సీ. పీ.), కిం ను ఖో తే (స్యా.)], సారిపుత్త, యే తే అహేసుం అతీతమద్ధానం అరహన్తో సమ్మాసమ్బుద్ధా, సబ్బే తే భగవన్తో చేతసా చేతో పరిచ్చ విదితా – ‘ఏవంసీలా తే భగవన్తో అహేసుం ఇతిపి, ఏవంధమ్మా తే భగవన్తో అహేసుం ఇతిపి, ఏవంపఞ్ఞా తే భగవన్తో అహేసుం ఇతిపి, ఏవంవిహారీ తే భగవన్తో అహేసుం ఇతిపి, ఏవంవిముత్తా తే భగవన్తో అహేసుం ఇతిపీ’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘కిం పన తే [కిం పన (సీ. పీ.)], సారిపుత్త, యే తే భవిస్సన్తి అనాగతమద్ధానం అరహన్తో సమ్మాసమ్బుద్ధా, సబ్బే తే భగవన్తో చేతసా చేతో పరిచ్చ విదితా, `ఏవంసీలా తే భగవన్తో భవిస్సన్తి ఇతిపి, ఏవంధమ్మా…పే… ఏవంపఞ్ఞా… ఏవంవిహారీ… ఏవంవిముత్తా తే భగవన్తో భవిస్సన్తి ఇతిపీ’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘కిం పన తే [కిం పన (సీ. పీ.)], సారిపుత్త, అహం ఏతరహి అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో చేతసా చేతో పరిచ్చ విదితో – ‘ఏవంసీలో భగవా ఇతిపి, ఏవంధమ్మో…పే… ఏవంపఞ్ఞో … ఏవంవిహారీ… ఏవంవిముత్తో భగవా ఇతిపీ’’’తి? ‘‘నో హేతం, భన్తే’’.

‘‘ఏత్థ చ హి తే, సారిపుత్త, అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నేసు అరహన్తేసు సమ్మాసమ్బుద్ధేసు చేతోపరియఞాణం నత్థి. అథ కిం చరహి తే అయం, సారిపుత్త, ఉళారా ఆసభీ వాచా భాసితా, ఏకంసో గహితో, సీహనాదో నదితో – ‘ఏవంపసన్నో అహం, భన్తే, భగవతి, న చాహు న చ భవిస్సతి న చేతరహి విజ్జతి అఞ్ఞో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా భగవతా భియ్యోభిఞ్ఞతరో యదిదం సమ్బోధియ’’’న్తి?

౧౪౩. ‘‘న ఖో మే [న ఖో పనేతం (స్యా. క.)], భన్తే, అతీతానాగతపచ్చుప్పన్నేసు అరహన్తేసు సమ్మాసమ్బుద్ధేసు చేతోపరియఞాణం అత్థి. అపి చ, మే [మే భన్తే (సీ. పీ. క.)] ధమ్మన్వయో విదితో. సేయ్యథాపి, భన్తే, రఞ్ఞో పచ్చన్తిమం నగరం దళ్హుద్ధాపం [దళ్హుద్దాపం (సీ. పీ. క.)] దళ్హపాకారతోరణం ఏకద్వారం. తత్రస్స దోవారికో పణ్డితో బ్యత్తో మేధావీ అఞ్ఞాతానం నివారేతా, ఞాతానం పవేసేతా. సో తస్స నగరస్స సమన్తా అనుపరియాయపథం అనుక్కమమానో న పస్సేయ్య పాకారసన్ధిం వా పాకారవివరం వా అన్తమసో బిళారనిక్ఖమనమత్తమ్పి. తస్స ఏవమస్స – ‘యే ఖో కేచి ఓళారికా పాణా ఇమం నగరం పవిసన్తి వా నిక్ఖమన్తి వా, సబ్బే తే ఇమినావ ద్వారేన పవిసన్తి వా నిక్ఖమన్తి వా’తి. ఏవమేవ ఖో మే, భన్తే, ధమ్మన్వయో విదితో. యే తే, భన్తే, అహేసుం అతీతమద్ధానం అరహన్తో సమ్మాసమ్బుద్ధా, సబ్బే తే భగవన్తో పఞ్చ నీవరణే పహాయ చేతసో ఉపక్కిలేసే పఞ్ఞాయ దుబ్బలీకరణే చతూసు సతిపట్ఠానేసు సుప్పతిట్ఠితచిత్తా, సత్త సమ్బోజ్ఝఙ్గే యథాభూతం భావేత్వా అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుజ్ఝింసు. యేపి తే, భన్తే, భవిస్సన్తి అనాగతమద్ధానం అరహన్తో సమ్మాసమ్బుద్ధా, సబ్బే తే భగవన్తో పఞ్చ నీవరణే పహాయ చేతసో ఉపక్కిలేసే పఞ్ఞాయ దుబ్బలీకరణే చతూసు సతిపట్ఠానేసు సుప్పతిట్ఠితచిత్తా, సత్త సమ్బోజ్ఝఙ్గే యథాభూతం భావేత్వా అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుజ్ఝిస్సన్తి. భగవాపి, భన్తే, ఏతరహి అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో పఞ్చ నీవరణే పహాయ చేతసో ఉపక్కిలేసే పఞ్ఞాయ దుబ్బలీకరణే చతూసు సతిపట్ఠానేసు సుప్పతిట్ఠితచిత్తో సత్త సమ్బోజ్ఝఙ్గే యథాభూతం భావేత్వా అనుత్తరం సమ్మాసమ్బోధిం అభిసమ్బుద్ధో.

౧౪౪. ‘‘ఇధాహం, భన్తే, యేన భగవా తేనుపసఙ్కమిం ధమ్మస్సవనాయ. తస్స మే, భన్తే, భగవా ధమ్మం దేసేతి ఉత్తరుత్తరం పణీతపణీతం కణ్హసుక్కసప్పటిభాగం. యథా యథా మే, భన్తే, భగవా ధమ్మం దేసేసి ఉత్తరుత్తరం పణీతపణీతం కణ్హసుక్కసప్పటిభాగం, తథా తథాహం తస్మిం ధమ్మే అభిఞ్ఞా ఇధేకచ్చం ధమ్మం ధమ్మేసు నిట్ఠమగమం; సత్థరి పసీదిం – ‘సమ్మాసమ్బుద్ధో భగవా, స్వాక్ఖాతో భగవతా ధమ్మో, సుప్పటిపన్నో సావకసఙ్ఘో’తి.

కుసలధమ్మదేసనా

౧౪౫. ‘‘అపరం పన, భన్తే, ఏతదానుత్తరియం, యథా భగవా ధమ్మం దేసేతి కుసలేసు ధమ్మేసు. తత్రిమే కుసలా ధమ్మా సేయ్యథిదం, చత్తారో సతిపట్ఠానా, చత్తారో సమ్మప్పధానా, చత్తారో ఇద్ధిపాదా, పఞ్చిన్ద్రియాని, పఞ్చ బలాని, సత్త బోజ్ఝఙ్గా, అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో. ఇధ, భన్తే, భిక్ఖు ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. ఏతదానుత్తరియం, భన్తే, కుసలేసు ధమ్మేసు. తం భగవా అసేసమభిజానాతి, తం భగవతో అసేసమభిజానతో ఉత్తరి అభిఞ్ఞేయ్యం నత్థి, యదభిజానం అఞ్ఞో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా భగవతా భియ్యోభిఞ్ఞతరో అస్స, యదిదం కుసలేసు ధమ్మేసు.

ఆయతనపణ్ణత్తిదేసనా

౧౪౬. ‘‘అపరం పన, భన్తే, ఏతదానుత్తరియం, యథా భగవా ధమ్మం దేసేతి ఆయతనపణ్ణత్తీసు. ఛయిమాని, భన్తే, అజ్ఝత్తికబాహిరాని ఆయతనాని. చక్ఖుఞ్చేవ రూపా [రూపాని (క.)] చ, సోతఞ్చేవ సద్దా చ, ఘానఞ్చేవ గన్ధా చ, జివ్హా చేవ రసా చ, కాయో చేవ ఫోట్ఠబ్బా చ, మనో చేవ ధమ్మా చ. ఏతదానుత్తరియం, భన్తే, ఆయతనపణ్ణత్తీసు. తం భగవా అసేసమభిజానాతి, తం భగవతో అసేసమభిజానతో ఉత్తరి అభిఞ్ఞేయ్యం నత్థి, యదభిజానం అఞ్ఞో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా భగవతా భియ్యోభిఞ్ఞతరో అస్స యదిదం ఆయతనపణ్ణత్తీసు.

గబ్భావక్కన్తిదేసనా

౧౪౭. ‘‘అపరం పన, భన్తే, ఏతదానుత్తరియం, యథా భగవా ధమ్మం దేసేతి గబ్భావక్కన్తీసు. చతస్సో ఇమా, భన్తే, గబ్భావక్కన్తియో. ఇధ, భన్తే, ఏకచ్చో అసమ్పజానో మాతుకుచ్ఛిం ఓక్కమతి; అసమ్పజానో మాతుకుచ్ఛిస్మిం ఠాతి; అసమ్పజానో మాతుకుచ్ఛిమ్హా నిక్ఖమతి. అయం పఠమా గబ్భావక్కన్తి.

‘‘పున చపరం, భన్తే, ఇధేకచ్చో సమ్పజానో మాతుకుచ్ఛిం ఓక్కమతి; అసమ్పజానో మాతుకుచ్ఛిస్మిం ఠాతి; అసమ్పజానో మాతుకుచ్ఛిమ్హా నిక్ఖమతి. అయం దుతియా గబ్భావక్కన్తి.

‘‘పున చపరం, భన్తే, ఇధేకచ్చో సమ్పజానో మాతుకుచ్ఛిం ఓక్కమతి; సమ్పజానో మాతుకుచ్ఛిస్మిం ఠాతి; అసమ్పజానో మాతుకుచ్ఛిమ్హా నిక్ఖమతి. అయం తతియా గబ్భావక్కన్తి.

‘‘పున చపరం, భన్తే, ఇధేకచ్చో సమ్పజానో మాతుకుచ్ఛిం ఓక్కమతి; సమ్పజానో మాతుకుచ్ఛిస్మిం ఠాతి; సమ్పజానో మాతుకుచ్ఛిమ్హా నిక్ఖమతి. అయం చతుత్థా గబ్భావక్కన్తి. ఏతదానుత్తరియం, భన్తే, గబ్భావక్కన్తీసు.

ఆదేసనవిధాదేసనా

౧౪౮. ‘‘అపరం పన, భన్తే, ఏతదానుత్తరియం, యథా భగవా ధమ్మం దేసేతి ఆదేసనవిధాసు. చతస్సో ఇమా, భన్తే, ఆదేసనవిధా. ఇధ, భన్తే, ఏకచ్చో నిమిత్తేన ఆదిసతి – ‘ఏవమ్పి తే మనో, ఇత్థమ్పి తే మనో, ఇతిపి తే చిత్త’న్తి. సో బహుం చేపి ఆదిసతి, తథేవ తం హోతి, నో అఞ్ఞథా. అయం పఠమా ఆదేసనవిధా.

‘‘పున చపరం, భన్తే, ఇధేకచ్చో న హేవ ఖో నిమిత్తేన ఆదిసతి. అపి చ ఖో మనుస్సానం వా అమనుస్సానం వా దేవతానం వా సద్దం సుత్వా ఆదిసతి – ‘ఏవమ్పి తే మనో, ఇత్థమ్పి తే మనో, ఇతిపి తే చిత్త’న్తి. సో బహుం చేపి ఆదిసతి, తథేవ తం హోతి, నో అఞ్ఞథా. అయం దుతియా ఆదేసనవిధా.

‘‘పున చపరం, భన్తే, ఇధేకచ్చో న హేవ ఖో నిమిత్తేన ఆదిసతి, నాపి మనుస్సానం వా అమనుస్సానం వా దేవతానం వా సద్దం సుత్వా ఆదిసతి. అపి చ ఖో వితక్కయతో విచారయతో వితక్కవిప్ఫారసద్దం సుత్వా ఆదిసతి – ‘ఏవమ్పి తే మనో, ఇత్థమ్పి తే మనో, ఇతిపి తే చిత్త’న్తి. సో బహుం చేపి ఆదిసతి, తథేవ తం హోతి, నో అఞ్ఞథా. అయం తతియా ఆదేసనవిధా.

‘‘పున చపరం, భన్తే, ఇధేకచ్చో న హేవ ఖో నిమిత్తేన ఆదిసతి, నాపి మనుస్సానం వా అమనుస్సానం వా దేవతానం వా సద్దం సుత్వా ఆదిసతి, నాపి వితక్కయతో విచారయతో వితక్కవిప్ఫారసద్దం సుత్వా ఆదిసతి. అపి చ ఖో అవితక్కం అవిచారం సమాధిం సమాపన్నస్స [వితక్కవిచారసమాధిసమాపన్నస్స (స్యా. క.) అ. ని. ౩.౬౧ పస్సితబ్బం] చేతసా చేతో పరిచ్చ పజానాతి – ‘యథా ఇమస్స భోతో మనోసఙ్ఖారా పణిహితా. తథా ఇమస్స చిత్తస్స అనన్తరా ఇమం నామ వితక్కం వితక్కేస్సతీ’తి. సో బహుం చేపి ఆదిసతి, తథేవ తం హోతి, నో అఞ్ఞథా. అయం చతుత్థా ఆదేసనవిధా. ఏతదానుత్తరియం, భన్తే, ఆదేసనవిధాసు.

దస్సనసమాపత్తిదేసనా

౧౪౯. ‘‘అపరం పన, భన్తే, ఏతదానుత్తరియం, యథా భగవా ధమ్మం దేసేతి దస్సనసమాపత్తీసు. చతస్సో ఇమా, భన్తే, దస్సనసమాపత్తియో. ఇధ, భన్తే, ఏకచ్చో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఆతప్పమన్వాయ పధానమన్వాయ అనుయోగమన్వాయ అప్పమాదమన్వాయ సమ్మామనసికారమన్వాయ తథారూపం చేతోసమాధిం ఫుసతి, యథాసమాహితే చిత్తే ఇమమేవ కాయం ఉద్ధం పాదతలా అధో కేసమత్థకా తచపరియన్తం పూరం నానప్పకారస్స అసుచినో పచ్చవేక్ఖతి – ‘అత్థి ఇమస్మిం కాయే కేసా లోమా నఖా దన్తా తచో మంసం న్హారు అట్ఠి అట్ఠిమిఞ్జం వక్కం హదయం యకనం కిలోమకం పిహకం పప్ఫాసం అన్తం అన్తగుణం ఉదరియం కరీసం పిత్తం సేమ్హం పుబ్బో లోహితం సేదో మేదో అస్సు వసా ఖేళో సిఙ్ఘానికా లసికా ముత్త’న్తి. అయం పఠమా దస్సనసమాపత్తి.

‘‘పున చపరం, భన్తే, ఇధేకచ్చో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఆతప్పమన్వాయ…పే… తథారూపం చేతోసమాధిం ఫుసతి, యథాసమాహితే చిత్తే ఇమమేవ కాయం ఉద్ధం పాదతలా అధో కేసమత్థకా తచపరియన్తం పూరం నానప్పకారస్స అసుచినో పచ్చవేక్ఖతి – ‘అత్థి ఇమస్మిం కాయే కేసా లోమా…పే… లసికా ముత్త’న్తి. అతిక్కమ్మ చ పురిసస్స ఛవిమంసలోహితం అట్ఠిం పచ్చవేక్ఖతి. అయం దుతియా దస్సనసమాపత్తి.

‘‘పున చపరం, భన్తే, ఇధేకచ్చో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఆతప్పమన్వాయ…పే… తథారూపం చేతోసమాధిం ఫుసతి, యథాసమాహితే చిత్తే ఇమమేవ కాయం ఉద్ధం పాదతలా అధో కేసమత్థకా తచపరియన్తం పూరం నానప్పకారస్స అసుచినో పచ్చవేక్ఖతి – ‘అత్థి ఇమస్మిం కాయే కేసా లోమా…పే… లసికా ముత్త’న్తి. అతిక్కమ్మ చ పురిసస్స ఛవిమంసలోహితం అట్ఠిం పచ్చవేక్ఖతి. పురిసస్స చ విఞ్ఞాణసోతం పజానాతి, ఉభయతో అబ్బోచ్ఛిన్నం ఇధ లోకే పతిట్ఠితఞ్చ పరలోకే పతిట్ఠితఞ్చ. అయం తతియా దస్సనసమాపత్తి.

‘‘పున చపరం, భన్తే, ఇధేకచ్చో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఆతప్పమన్వాయ…పే… తథారూపం చేతోసమాధిం ఫుసతి, యథాసమాహితే చిత్తే ఇమమేవ కాయం ఉద్ధం పాదతలా అధో కేసమత్థకా తచపరియన్తం పూరం నానప్పకారస్స అసుచినో పచ్చవేక్ఖతి – ‘అత్థి ఇమస్మిం కాయే కేసా లోమా…పే… లసికా ముత్త’న్తి. అతిక్కమ్మ చ పురిసస్స ఛవిమంసలోహితం అట్ఠిం పచ్చవేక్ఖతి. పురిసస్స చ విఞ్ఞాణసోతం పజానాతి, ఉభయతో అబ్బోచ్ఛిన్నం ఇధ లోకే అప్పతిట్ఠితఞ్చ పరలోకే అప్పతిట్ఠితఞ్చ. అయం చతుత్థా దస్సనసమాపత్తి. ఏతదానుత్తరియం, భన్తే, దస్సనసమాపత్తీసు.

పుగ్గలపణ్ణత్తిదేసనా

౧౫౦. ‘‘అపరం పన, భన్తే, ఏతదానుత్తరియం, యథా భగవా ధమ్మం దేసేతి పుగ్గలపణ్ణత్తీసు. సత్తిమే, భన్తే, పుగ్గలా. ఉభతోభాగవిముత్తో పఞ్ఞావిముత్తో కాయసక్ఖీ దిట్ఠిప్పత్తో సద్ధావిముత్తో ధమ్మానుసారీ సద్ధానుసారీ. ఏతదానుత్తరియం, భన్తే, పుగ్గలపణ్ణత్తీసు.

పధానదేసనా

౧౫౧. ‘‘అపరం పన, భన్తే, ఏతదానుత్తరియం, యథా భగవా ధమ్మం దేసేతి పధానేసు. సత్తిమే, భన్తే సమ్బోజ్ఝఙ్గా సతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో ధమ్మవిచయసమ్బోజ్ఝఙ్గో వీరియసమ్బోజ్ఝఙ్గో పీతిసమ్బోజ్ఝఙ్గో పస్సద్ధిసమ్బోజ్ఝఙ్గో సమాధిసమ్బోజ్ఝఙ్గో ఉపేక్ఖాసమ్బోజ్ఝఙ్గో. ఏతదానుత్తరియం, భన్తే, పధానేసు.

పటిపదాదేసనా

౧౫౨. ‘‘అపరం పన, భన్తే, ఏతదానుత్తరియం, యథా భగవా ధమ్మం దేసేతి పటిపదాసు. చతస్సో ఇమా, భన్తే, పటిపదా దుక్ఖా పటిపదా దన్ధాభిఞ్ఞా, దుక్ఖా పటిపదా ఖిప్పాభిఞ్ఞా, సుఖా పటిపదా దన్ధాభిఞ్ఞా, సుఖా పటిపదా ఖిప్పాభిఞ్ఞాతి. తత్ర, భన్తే, యాయం పటిపదా దుక్ఖా దన్ధాభిఞ్ఞా, అయం, భన్తే, పటిపదా ఉభయేనేవ హీనా అక్ఖాయతి దుక్ఖత్తా చ దన్ధత్తా చ. తత్ర, భన్తే, యాయం పటిపదా దుక్ఖా ఖిప్పాభిఞ్ఞా, అయం పన, భన్తే, పటిపదా దుక్ఖత్తా హీనా అక్ఖాయతి. తత్ర, భన్తే, యాయం పటిపదా సుఖా దన్ధాభిఞ్ఞా, అయం పన, భన్తే, పటిపదా దన్ధత్తా హీనా అక్ఖాయతి. తత్ర, భన్తే, యాయం పటిపదా సుఖా ఖిప్పాభిఞ్ఞా, అయం పన, భన్తే, పటిపదా ఉభయేనేవ పణీతా అక్ఖాయతి సుఖత్తా చ ఖిప్పత్తా చ. ఏతదానుత్తరియం, భన్తే, పటిపదాసు.

భస్ససమాచారాదిదేసనా

౧౫౩. ‘‘అపరం పన, భన్తే, ఏతదానుత్తరియం, యథా భగవా ధమ్మం దేసేతి భస్ససమాచారే. ఇధ, భన్తే, ఏకచ్చో న చేవ ముసావాదుపసఞ్హితం వాచం భాసతి న చ వేభూతియం న చ పేసుణియం న చ సారమ్భజం జయాపేక్ఖో; మన్తా మన్తా చ వాచం భాసతి నిధానవతిం కాలేన. ఏతదానుత్తరియం, భన్తే, భస్ససమాచారే.

‘‘అపరం పన, భన్తే, ఏతదానుత్తరియం, యథా భగవా ధమ్మం దేసేతి పురిససీలసమాచారే. ఇధ, భన్తే, ఏకచ్చో సచ్చో చస్స సద్ధో చ, న చ కుహకో, న చ లపకో, న చ నేమిత్తికో, న చ నిప్పేసికో, న చ లాభేన లాభం నిజిగీసనకో [జిజిగింసనకో (స్యా.), నిజిగింసితా (సీ. పీ.)], ఇన్ద్రియేసు గుత్తద్వారో, భోజనే మత్తఞ్ఞూ, సమకారీ, జాగరియానుయోగమనుయుత్తో, అతన్దితో, ఆరద్ధవీరియో, ఝాయీ, సతిమా, కల్యాణపటిభానో, గతిమా, ధితిమా, మతిమా, న చ కామేసు గిద్ధో, సతో చ నిపకో చ. ఏతదానుత్తరియం, భన్తే, పురిససీలసమాచారే.

అనుసాసనవిధాదేసనా

౧౫౪. ‘‘అపరం పన, భన్తే, ఏతదానుత్తరియం, యథా భగవా ధమ్మం దేసేతి అనుసాసనవిధాసు. చతస్సో ఇమా భన్తే అనుసాసనవిధా – జానాతి, భన్తే, భగవా అపరం పుగ్గలం పచ్చత్తం యోనిసోమనసికారా ‘అయం పుగ్గలో యథానుసిట్ఠం తథా పటిపజ్జమానో తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా సోతాపన్నో భవిస్సతి అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో’తి. జానాతి, భన్తే, భగవా పరం పుగ్గలం పచ్చత్తం యోనిసోమనసికారా – ‘అయం పుగ్గలో యథానుసిట్ఠం తథా పటిపజ్జమానో తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా రాగదోసమోహానం తనుత్తా సకదాగామీ భవిస్సతి, సకిదేవ ఇమం లోకం ఆగన్త్వా దుక్ఖస్సన్తం కరిస్సతీ’తి. జానాతి, భన్తే, భగవా పరం పుగ్గలం పచ్చత్తం యోనిసోమనసికారా – ‘అయం పుగ్గలో యథానుసిట్ఠం తథా పటిపజ్జమానో పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఓపపాతికో భవిస్సతి తత్థ పరినిబ్బాయీ అనావత్తిధమ్మో తస్మా లోకా’తి. జానాతి, భన్తే, భగవా పరం పుగ్గలం పచ్చత్తం యోనిసోమనసికారా – ‘అయం పుగ్గలో యథానుసిట్ఠం తథా పటిపజ్జమానో ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరిస్సతీ’తి. ఏతదానుత్తరియం, భన్తే, అనుసాసనవిధాసు.

పరపుగ్గలవిముత్తిఞాణదేసనా

౧౫౫. ‘‘అపరం పన, భన్తే, ఏతదానుత్తరియం, యథా భగవా ధమ్మం దేసేతి పరపుగ్గలవిముత్తిఞాణే. జానాతి, భన్తే, భగవా పరం పుగ్గలం పచ్చత్తం యోనిసోమనసికారా – ‘అయం పుగ్గలో తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా సోతాపన్నో భవిస్సతి అవినిపాతధమ్మో నియతో సమ్బోధిపరాయణో’తి. జానాతి, భన్తే, భగవా పరం పుగ్గలం పచ్చత్తం యోనిసోమనసికారా – ‘అయం పుగ్గలో తిణ్ణం సంయోజనానం పరిక్ఖయా రాగదోసమోహానం తనుత్తా సకదాగామీ భవిస్సతి, సకిదేవ ఇమం లోకం ఆగన్త్వా దుక్ఖస్సన్తం కరిస్సతీ’తి. జానాతి, భన్తే, భగవా పరం పుగ్గలం పచ్చత్తం యోనిసోమనసికారా – ‘అయం పుగ్గలో పఞ్చన్నం ఓరమ్భాగియానం సంయోజనానం పరిక్ఖయా ఓపపాతికో భవిస్సతి తత్థ పరినిబ్బాయీ అనావత్తిధమ్మో తస్మా లోకా’తి. జానాతి, భన్తే, భగవా పరం పుగ్గలం పచ్చత్తం యోనిసోమనసికారా – ‘అయం పుగ్గలో ఆసవానం ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరిస్సతీ’తి. ఏతదానుత్తరియం, భన్తే, పరపుగ్గలవిముత్తిఞాణే.

సస్సతవాదదేసనా

౧౫౬. ‘‘అపరం పన, భన్తే, ఏతదానుత్తరియం, యథా భగవా ధమ్మం దేసేతి సస్సతవాదేసు. తయోమే, భన్తే, సస్సతవాదా. ఇధ, భన్తే, ఏకచ్చో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఆతప్పమన్వాయ…పే… తథారూపం చేతోసమాధిం ఫుసతి, యథాసమాహితే చిత్తే అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి. సేయ్యథిదం, ఏకమ్పి జాతిం ద్వేపి జాతియో తిస్సోపి జాతియో చతస్సోపి జాతియో పఞ్చపి జాతియో దసపి జాతియో వీసమ్పి జాతియో తింసమ్పి జాతియో చత్తాలీసమ్పి జాతియో పఞ్ఞాసమ్పి జాతియో జాతిసతమ్పి జాతిసహస్సమ్పి జాతిసతసహస్సమ్పి అనేకానిపి జాతిసతాని అనేకానిపి జాతిసహస్సాని అనేకానిపి జాతిసతసహస్సాని, ‘అముత్రాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో అముత్ర ఉదపాదిం; తత్రాపాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో ఇధూపపన్నో’తి. ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి. సో ఏవమాహ – ‘అతీతంపాహం అద్ధానం జానామి – సంవట్టి వా లోకో వివట్టి వాతి. అనాగతంపాహం అద్ధానం జానామి – సంవట్టిస్సతి వా లోకో వివట్టిస్సతి వాతి. సస్సతో అత్తా చ లోకో చ వఞ్ఝో కూటట్ఠో ఏసికట్ఠాయిట్ఠితో. తే చ సత్తా సన్ధావన్తి సంసరన్తి చవన్తి ఉపపజ్జన్తి, అత్థిత్వేవ సస్సతిసమ’న్తి. అయం పఠమో సస్సతవాదో.

‘‘పున చపరం, భన్తే, ఇధేకచ్చో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఆతప్పమన్వాయ…పే… తథారూపం చేతోసమాధిం ఫుసతి, యథాసమాహితే చిత్తే అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి. సేయ్యథిదం, ఏకమ్పి సంవట్టవివట్టం ద్వేపి సంవట్టవివట్టాని తీణిపి సంవట్టవివట్టాని చత్తారిపి సంవట్టవివట్టాని పఞ్చపి సంవట్టవివట్టాని దసపి సంవట్టవివట్టాని, ‘అముత్రాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో అముత్ర ఉదపాదిం; తత్రాపాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో ఇధూపపన్నో’తి. ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి. సో ఏవమాహ – ‘అతీతంపాహం అద్ధానం జానామి సంవట్టి వా లోకో వివట్టి వాతి. అనాగతంపాహం అద్ధానం జానామి సంవట్టిస్సతి వా లోకో వివట్టిస్సతి వాతి. సస్సతో అత్తా చ లోకో చ వఞ్ఝో కూటట్ఠో ఏసికట్ఠాయిట్ఠితో. తే చ సత్తా సన్ధావన్తి సంసరన్తి చవన్తి ఉపపజ్జన్తి, అత్థిత్వేవ సస్సతిసమ’న్తి. అయం దుతియో సస్సతవాదో.

‘‘పున చపరం, భన్తే, ఇధేకచ్చో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఆతప్పమన్వాయ…పే… తథారూపం చేతోసమాధిం ఫుసతి, యథాసమాహితే చిత్తే అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి. సేయ్యథిదం, దసపి సంవట్టవివట్టాని వీసమ్పి సంవట్టవివట్టాని తింసమ్పి సంవట్టవివట్టాని చత్తాలీసమ్పి సంవట్టవివట్టాని, ‘అముత్రాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో అముత్ర ఉదపాదిం; తత్రాపాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో ఇధూపపన్నో’తి. ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి. సో ఏవమాహ – ‘అతీతంపాహం అద్ధానం జానామి సంవట్టిపి లోకో వివట్టిపీతి; అనాగతంపాహం అద్ధానం జానామి సంవట్టిస్సతిపి లోకో వివట్టిస్సతిపీతి. సస్సతో అత్తా చ లోకో చ వఞ్ఝో కూటట్ఠో ఏసికట్ఠాయిట్ఠితో. తే చ సత్తా సన్ధావన్తి సంసరన్తి చవన్తి ఉపపజ్జన్తి, అత్థిత్వేవ సస్సతిసమ’న్తి. అయం తతియో సస్సతవాదో, ఏతదానుత్తరియం, భన్తే, సస్సతవాదేసు.

పుబ్బేనివాసానుస్సతిఞాణదేసనా

౧౫౭. ‘‘అపరం పన, భన్తే, ఏతదానుత్తరియం, యథా భగవా ధమ్మం దేసేతి పుబ్బేనివాసానుస్సతిఞాణే. ఇధ, భన్తే, ఏకచ్చో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఆతప్పమన్వాయ…పే… తథారూపం చేతోసమాధిం ఫుసతి, యథాసమాహితే చిత్తే అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి. సేయ్యథిదం, ఏకమ్పి జాతిం ద్వేపి జాతియో తిస్సోపి జాతియో చతస్సోపి జాతియో పఞ్చపి జాతియో దసపి జాతియో వీసమ్పి జాతియో తింసమ్పి జాతియో చత్తాలీసమ్పి జాతియో పఞ్ఞాసమ్పి జాతియో జాతిసతమ్పి జాతిసహస్సమ్పి జాతిసతసహస్సమ్పి అనేకేపి సంవట్టకప్పే అనేకేపి వివట్టకప్పే అనేకేపి సంవట్టవివట్టకప్పే, ‘అముత్రాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో అముత్ర ఉదపాదిం; తత్రాపాసిం ఏవంనామో ఏవంగోత్తో ఏవంవణ్ణో ఏవమాహారో ఏవంసుఖదుక్ఖప్పటిసంవేదీ ఏవమాయుపరియన్తో, సో తతో చుతో ఇధూపపన్నో’తి. ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి. సన్తి, భన్తే, దేవా [సత్తా (స్యా.)], యేసం న సక్కా గణనాయ వా సఙ్ఖానేన వా ఆయు సఙ్ఖాతుం. అపి చ, యస్మిం యస్మిం అత్తభావే అభినివుట్ఠపుబ్బో [అభినివుత్థపుబ్బో (సీ. స్యా. పీ.)] హోతి యది వా రూపీసు యది వా అరూపీసు యది వా సఞ్ఞీసు యది వా అసఞ్ఞీసు యది వా నేవసఞ్ఞీనాసఞ్ఞీసు. ఇతి సాకారం సఉద్దేసం అనేకవిహితం పుబ్బేనివాసం అనుస్సరతి. ఏతదానుత్తరియం, భన్తే, పుబ్బేనివాసానుస్సతిఞాణే.

చుతూపపాతఞాణదేసనా

౧౫౮. ‘‘అపరం పన, భన్తే, ఏతదానుత్తరియం, యథా భగవా ధమ్మం దేసేతి సత్తానం చుతూపపాతఞాణే. ఇధ, భన్తే, ఏకచ్చో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఆతప్పమన్వాయ…పే… తథారూపం చేతోసమాధిం ఫుసతి, యథాసమాహితే చిత్తే దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సత్తే పస్సతి చవమానే ఉపపజ్జమానే హీనే పణీతే సువణ్ణే దుబ్బణ్ణే సుగతే దుగ్గతే యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానాతి – ‘ఇమే వత భోన్తో సత్తా కాయదుచ్చరితేన సమన్నాగతా వచీదుచ్చరితేన సమన్నాగతా మనోదుచ్చరితేన సమన్నాగతా అరియానం ఉపవాదకా మిచ్ఛాదిట్ఠికా మిచ్ఛాదిట్ఠికమ్మసమాదానా. తే కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపన్నా. ఇమే వా పన భోన్తో సత్తా కాయసుచరితేన సమన్నాగతా వచీసుచరితేన సమన్నాగతా మనోసుచరితేన సమన్నాగతా అరియానం అనుపవాదకా సమ్మాదిట్ఠికా సమ్మాదిట్ఠికమ్మసమాదానా. తే కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపన్నా’తి. ఇతి దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన సత్తే పస్సతి చవమానే ఉపపజ్జమానే హీనే పణీతే సువణ్ణే దుబ్బణ్ణే సుగతే దుగ్గతే యథాకమ్మూపగే సత్తే పజానాతి. ఏతదానుత్తరియం, భన్తే, సత్తానం చుతూపపాతఞాణే.

ఇద్ధివిధదేసనా

౧౫౯. ‘‘అపరం పన, భన్తే, ఏతదానుత్తరియం, యథా భగవా ధమ్మం దేసేతి ఇద్ధివిధాసు. ద్వేమా, భన్తే, ఇద్ధివిధాయో – అత్థి, భన్తే, ఇద్ధి సాసవా సఉపధికా, ‘నో అరియా’తి వుచ్చతి. అత్థి, భన్తే, ఇద్ధి అనాసవా అనుపధికా ‘అరియా’తి వుచ్చతి. ‘‘కతమా చ, భన్తే, ఇద్ధి సాసవా సఉపధికా, ‘నో అరియా’తి వుచ్చతి? ఇధ, భన్తే, ఏకచ్చో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా ఆతప్పమన్వాయ…పే… తథారూపం చేతోసమాధిం ఫుసతి, యథాసమాహితే చిత్తే అనేకవిహితం ఇద్ధివిధం పచ్చనుభోతి. ఏకోపి హుత్వా బహుధా హోతి, బహుధాపి హుత్వా ఏకో హోతి; ఆవిభావం తిరోభావం తిరోకుట్టం తిరోపాకారం తిరోపబ్బతం అసజ్జమానో గచ్ఛతి సేయ్యథాపి ఆకాసే. పథవియాపి ఉమ్ముజ్జనిముజ్జం కరోతి, సేయ్యథాపి ఉదకే. ఉదకేపి అభిజ్జమానే గచ్ఛతి, సేయ్యథాపి పథవియం. ఆకాసేపి పల్లఙ్కేన కమతి, సేయ్యథాపి పక్ఖీ సకుణో. ఇమేపి చన్దిమసూరియే ఏవంమహిద్ధికే ఏవంమహానుభావే పాణినా పరామసతి పరిమజ్జతి. యావ బ్రహ్మలోకాపి కాయేన వసం వత్తేతి. అయం, భన్తే, ఇద్ధి సాసవా సఉపధికా, ‘నో అరియా’తి వుచ్చతి.

‘‘కతమా పన, భన్తే, ఇద్ధి అనాసవా అనుపధికా, ‘అరియా’తి వుచ్చతి? ఇధ, భన్తే, భిక్ఖు సచే ఆకఙ్ఖతి – ‘పటికూలే అప్పటికూలసఞ్ఞీ విహరేయ్య’న్తి, అప్పటికూలసఞ్ఞీ తత్థ విహరతి. సచే ఆకఙ్ఖతి – ‘అప్పటికూలే పటికూలసఞ్ఞీ విహరేయ్య’న్తి, పటికూలసఞ్ఞీ తత్థ విహరతి. సచే ఆకఙ్ఖతి – ‘పటికూలే చ అప్పటికూలే చ అప్పటికూలసఞ్ఞీ విహరేయ్య’న్తి, అప్పటికూలసఞ్ఞీ తత్థ విహరతి. సచే ఆకఙ్ఖతి – ‘పటికూలే చ అప్పటికూలే చ పటికూలసఞ్ఞీ విహరేయ్య’న్తి, పటికూలసఞ్ఞీ తత్థ విహరతి. సచే ఆకఙ్ఖతి – ‘పటికూలఞ్చ అప్పటికూలఞ్చ తదుభయం అభినివజ్జేత్వా ఉపేక్ఖకో విహరేయ్యం సతో సమ్పజానో’తి, ఉపేక్ఖకో తత్థ విహరతి సతో సమ్పజానో. అయం, భన్తే, ఇద్ధి అనాసవా అనుపధికా ‘అరియా’తి వుచ్చతి. ఏతదానుత్తరియం, భన్తే, ఇద్ధివిధాసు. తం భగవా అసేసమభిజానాతి, తం భగవతో అసేసమభిజానతో ఉత్తరి అభిఞ్ఞేయ్యం నత్థి, యదభిజానం అఞ్ఞో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా భగవతా భియ్యోభిఞ్ఞతరో అస్స యదిదం ఇద్ధివిధాసు.

అఞ్ఞథాసత్థుగుణదస్సనం

౧౬౦. ‘‘యం తం, భన్తే, సద్ధేన కులపుత్తేన పత్తబ్బం ఆరద్ధవీరియేన థామవతా పురిసథామేన పురిసవీరియేన పురిసపరక్కమేన పురిసధోరయ్హేన, అనుప్పత్తం తం భగవతా. న చ, భన్తే, భగవా కామేసు కామసుఖల్లికానుయోగమనుయుత్తో హీనం గమ్మం పోథుజ్జనికం అనరియం అనత్థసంహితం, న చ అత్తకిలమథానుయోగమనుయుత్తో దుక్ఖం అనరియం అనత్థసంహితం. చతున్నఞ్చ భగవా ఝానానం ఆభిచేతసికానం దిట్ఠధమ్మసుఖవిహారానం నికామలాభీ అకిచ్ఛలాభీ అకసిరలాభీ.

అనుయోగదానప్పకారో

౧౬౧. ‘‘సచే మం, భన్తే, ఏవం పుచ్ఛేయ్య – ‘కిం ను ఖో, ఆవుసో సారిపుత్త, అహేసుం అతీతమద్ధానం అఞ్ఞే సమణా వా బ్రాహ్మణా వా భగవతా భియ్యోభిఞ్ఞతరా సమ్బోధియ’న్తి, ఏవం పుట్ఠో అహం, భన్తే, ‘నో’తి వదేయ్యం. ‘కిం పనావుసో సారిపుత్త, భవిస్సన్తి అనాగతమద్ధానం అఞ్ఞే సమణా వా బ్రాహ్మణా వా భగవతా భియ్యోభిఞ్ఞతరా సమ్బోధియ’న్తి, ఏవం పుట్ఠో అహం, భన్తే, ‘నో’తి వదేయ్యం. ‘కిం పనావుసో సారిపుత్త, అత్థేతరహి అఞ్ఞో సమణో వా బ్రాహ్మణో వా భగవతా భియ్యోభిఞ్ఞతరో సమ్బోధియ’న్తి, ఏవం పుట్ఠో అహం, భన్తే, ‘నో’తి వదేయ్యం.

‘‘సచే పన మం, భన్తే, ఏవం పుచ్ఛేయ్య – ‘కిం ను ఖో, ఆవుసో సారిపుత్త, అహేసుం అతీతమద్ధానం అఞ్ఞే సమణా వా బ్రాహ్మణా వా భగవతా సమసమా సమ్బోధియ’న్తి, ఏవం పుట్ఠో అహం, భన్తే, ‘ఏవ’న్తి వదేయ్యం. ‘కిం పనావుసో సారిపుత్త, భవిస్సన్తి అనాగతమద్ధానం అఞ్ఞే సమణా వా బ్రాహ్మణా వా భగవతా సమసమా సమ్బోధియ’న్తి, ఏవం పుట్ఠో అహం, భన్తే, ‘‘ఏవ’’న్తి వదేయ్యం. ‘కిం పనావుసో సారిపుత్త, అత్థేతరహి అఞ్ఞే సమణా వా బ్రాహ్మణా వా భగవతా సమసమా సమ్బోధియ’న్తి, ఏవం పుట్ఠో అహం భన్తే ‘నో’తి వదేయ్యం.

‘‘సచే పన మం, భన్తే, ఏవం పుచ్ఛేయ్య – ‘కిం పనాయస్మా సారిపుత్తో ఏకచ్చం అబ్భనుజానాతి, ఏకచ్చం న అబ్భనుజానాతీ’తి, ఏవం పుట్ఠో అహం, భన్తే, ఏవం బ్యాకరేయ్యం – ‘సమ్ముఖా మేతం, ఆవుసో, భగవతో సుతం, సమ్ముఖా పటిగ్గహితం – ‘‘అహేసుం అతీతమద్ధానం అరహన్తో సమ్మాసమ్బుద్ధా మయా సమసమా సమ్బోధియ’’న్తి. సమ్ముఖా మేతం, ఆవుసో, భగవతో సుతం, సమ్ముఖా పటిగ్గహితం – ‘‘భవిస్సన్తి అనాగతమద్ధానం అరహన్తో సమ్మాసమ్బుద్ధా మయా సమసమా సమ్బోధియ’’న్తి. సమ్ముఖా మేతం, ఆవుసో, భగవతో సుతం సమ్ముఖా పటిగ్గహితం – ‘‘అట్ఠానమేతం అనవకాసో యం ఏకిస్సా లోకధాతుయా ద్వే అరహన్తో సమ్మాసమ్బుద్ధా అపుబ్బం అచరిమం ఉప్పజ్జేయ్యుం, నేతం ఠానం విజ్జతీ’’’తి.

‘‘కచ్చాహం, భన్తే, ఏవం పుట్ఠో ఏవం బ్యాకరమానో వుత్తవాదీ చేవ భగవతో హోమి, న చ భగవన్తం అభూతేన అబ్భాచిక్ఖామి, ధమ్మస్స చానుధమ్మం బ్యాకరోమి, న చ కోచి సహధమ్మికో వాదానువాదో [వాదానుపాతో (సీ.)] గారయ్హం ఠానం ఆగచ్ఛతీ’’తి? ‘‘తగ్ఘ త్వం, సారిపుత్త, ఏవం పుట్ఠో ఏవం బ్యాకరమానో వుత్తవాదీ చేవ మే హోసి, న చ మం అభూతేన అబ్భాచిక్ఖసి, ధమ్మస్స చానుధమ్మం బ్యాకరోసి, న చ కోచి సహధమ్మికో వాదానువాదో గారయ్హం ఠానం ఆగచ్ఛతీ’’తి.

అచ్ఛరియఅబ్భుతం

౧౬౨. ఏవం వుత్తే, ఆయస్మా ఉదాయీ భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘అచ్ఛరియం, భన్తే, అబ్భుతం, భన్తే, తథాగతస్స అప్పిచ్ఛతా సన్తుట్ఠితా సల్లేఖతా. యత్ర హి నామ తథాగతో ఏవంమహిద్ధికో ఏవంమహానుభావో, అథ చ పన నేవత్తానం పాతుకరిస్సతి! ఏకమేకఞ్చేపి ఇతో, భన్తే, ధమ్మం అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా అత్తని సమనుపస్సేయ్యుం, తే తావతకేనేవ పటాకం పరిహరేయ్యుం. అచ్ఛరియం, భన్తే, అబ్భుతం, భన్తే, తథాగతస్స అప్పిచ్ఛతా సన్తుట్ఠితా సల్లేఖతా. యత్ర హి నామ తథాగతో ఏవం మహిద్ధికో ఏవంమహానుభావో. అథ చ పన నేవత్తానం పాతుకరిస్సతీ’’తి!

‘‘పస్స ఖో త్వం, ఉదాయి, ‘తథాగతస్స అప్పిచ్ఛతా సన్తుట్ఠితా సల్లేఖతా. యత్ర హి నామ తథాగతో ఏవంమహిద్ధికో ఏవంమహానుభావో, అథ చ పన నేవత్తానం పాతుకరిస్సతి’! ఏకమేకఞ్చేపి ఇతో, ఉదాయి, ధమ్మం అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా అత్తని సమనుపస్సేయ్యుం, తే తావతకేనేవ పటాకం పరిహరేయ్యుం. పస్స ఖో త్వం, ఉదాయి, ‘తథాగతస్స అప్పిచ్ఛతా సన్తుట్ఠితా సల్లేఖతా. యత్ర హి నామ తథాగతో ఏవంమహిద్ధికో ఏవంమహానుభావో, అథ చ పన నేవత్తానం పాతుకరిస్సతీ’’’తి!

౧౬౩. అథ ఖో భగవా ఆయస్మన్తం సారిపుత్తం ఆమన్తేసి – ‘‘తస్మా తిహ త్వం, సారిపుత్త, ఇమం ధమ్మపరియాయం అభిక్ఖణం భాసేయ్యాసి భిక్ఖూనం భిక్ఖునీనం ఉపాసకానం ఉపాసికానం. యేసమ్పి హి, సారిపుత్త, మోఘపురిసానం భవిస్సతి తథాగతే కఙ్ఖా వా విమతి వా, తేసమిమం ధమ్మపరియాయం సుత్వా తథాగతే కఙ్ఖా వా విమతి వా, సా పహీయిస్సతీ’’తి. ఇతి హిదం ఆయస్మా సారిపుత్తో భగవతో సమ్ముఖా సమ్పసాదం పవేదేసి. తస్మా ఇమస్స వేయ్యాకరణస్స సమ్పసాదనీయం త్వేవ అధివచనన్తి.

సమ్పసాదనీయసుత్తం నిట్ఠితం పఞ్చమం.