౮. మహాసీహనాదసుత్తం

అచేలకస్సపవత్థు

౩౮౧. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా ఉరుఞ్ఞాయం [ఉజుఞ్ఞాయం (సీ. స్యా. కం. పీ.)] విహరతి కణ్ణకత్థలే మిగదాయే. అథ ఖో అచేలో కస్సపో యేన భగవా తేనుపసఙ్కమి; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోది. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం అట్ఠాసి. ఏకమన్తం ఠితో ఖో అచేలో కస్సపో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సుతం మేతం, భో గోతమ – ‘సమణో గోతమో సబ్బం తపం గరహతి, సబ్బం తపస్సిం లూఖాజీవిం ఏకంసేన ఉపక్కోసతి ఉపవదతీ’తి. యే తే, భో గోతమ, ఏవమాహంసు – ‘సమణో గోతమో సబ్బం తపం గరహతి, సబ్బం తపస్సిం లూఖాజీవిం ఏకంసేన ఉపక్కోసతి ఉపవదతీ’తి, కచ్చి తే భోతో గోతమస్స వుత్తవాదినో, న చ భవన్తం గోతమం అభూతేన అబ్భాచిక్ఖన్తి, ధమ్మస్స చానుధమ్మం బ్యాకరోన్తి, న చ కోచి సహధమ్మికో వాదానువాదో గారయ్హం ఠానం ఆగచ్ఛతి? అనబ్భక్ఖాతుకామా హి మయం భవన్తం గోతమ’’న్తి.

౩౮౨. ‘‘యే తే, కస్సప, ఏవమాహంసు – ‘సమణో గోతమో సబ్బం తపం గరహతి, సబ్బం తపస్సిం లూఖాజీవిం ఏకంసేన ఉపక్కోసతి ఉపవదతీ’తి, న మే తే వుత్తవాదినో, అబ్భాచిక్ఖన్తి చ పన మం తే అసతా అభూతేన. ఇధాహం, కస్సప, ఏకచ్చం తపస్సిం లూఖాజీవిం పస్సామి దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపన్నం. ఇధ పనాహం, కస్సప, ఏకచ్చం తపస్సిం లూఖాజీవిం పస్సామి దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపన్నం.

౩౮౩. ‘‘ఇధాహం, కస్సప, ఏకచ్చం తపస్సిం అప్పదుక్ఖవిహారిం పస్సామి దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన కాయస్స భేదా పరం మరణా అపాయం దుగ్గతిం వినిపాతం నిరయం ఉపపన్నం. ఇధ పనాహం, కస్సప, ఏకచ్చం తపస్సిం అప్పదుక్ఖవిహారిం పస్సామి దిబ్బేన చక్ఖునా విసుద్ధేన అతిక్కన్తమానుసకేన కాయస్స భేదా పరం మరణా సుగతిం సగ్గం లోకం ఉపపన్నం. యోహం, కస్సప, ఇమేసం తపస్సీనం ఏవం ఆగతిఞ్చ గతిఞ్చ చుతిఞ్చ ఉపపత్తిఞ్చ యథాభూతం పజానామి, సోహం కిం సబ్బం తపం గరహిస్సామి, సబ్బం వా తపస్సిం లూఖాజీవిం ఏకంసేన ఉపక్కోసిస్సామి ఉపవదిస్సామి?

౩౮౪. ‘‘సన్తి, కస్సప, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా పణ్డితా నిపుణా కతపరప్పవాదా వాలవేధిరూపా. తే భిన్దన్తా మఞ్ఞే చరన్తి పఞ్ఞాగతేన దిట్ఠిగతాని. తేహిపి మే సద్ధిం ఏకచ్చేసు ఠానేసు సమేతి, ఏకచ్చేసు ఠానేసు న సమేతి. యం తే ఏకచ్చం వదన్తి ‘సాధూ’తి, మయమ్పి తం ఏకచ్చం వదేమ ‘సాధూ’తి. యం తే ఏకచ్చం వదన్తి ‘న సాధూ’తి, మయమ్పి తం ఏకచ్చం వదేమ ‘న సాధూ’తి. యం తే ఏకచ్చం వదన్తి ‘సాధూ’తి, మయం తం ఏకచ్చం వదేమ ‘న సాధూ’తి. యం తే ఏకచ్చం వదన్తి ‘న సాధూ’తి, మయం తం ఏకచ్చం వదేమ ‘సాధూ’తి.

‘‘యం మయం ఏకచ్చం వదేమ ‘సాధూ’తి, పరేపి తం ఏకచ్చం వదన్తి ‘సాధూ’తి. యం మయం ఏకచ్చం వదేమ ‘న సాధూ’తి, పరేపి తం ఏకచ్చం వదన్తి ‘న సాధూ’తి. యం మయం ఏకచ్చం వదేమ ‘న సాధూ’తి, పరే తం ఏకచ్చం వదన్తి ‘సాధూ’తి. యం మయం ఏకచ్చం వదేమ ‘సాధూ’తి, పరే తం ఏకచ్చం వదన్తి ‘న సాధూ’తి.

సమనుయుఞ్జాపనకథా

౩౮౫. ‘‘త్యాహం ఉపసఙ్కమిత్వా ఏవం వదామి – యేసు నో, ఆవుసో, ఠానేసు న సమేతి, తిట్ఠన్తు తాని ఠానాని. యేసు ఠానేసు సమేతి, తత్థ విఞ్ఞూ సమనుయుఞ్జన్తం సమనుగాహన్తం సమనుభాసన్తం సత్థారా వా సత్థారం సఙ్ఘేన వా సఙ్ఘం – ‘యే ఇమేసం భవతం ధమ్మా అకుసలా అకుసలసఙ్ఖాతా, సావజ్జా సావజ్జసఙ్ఖాతా, అసేవితబ్బా అసేవితబ్బసఙ్ఖాతా, న అలమరియా న అలమరియసఙ్ఖాతా, కణ్హా కణ్హసఙ్ఖాతా. కో ఇమే ధమ్మే అనవసేసం పహాయ వత్తతి, సమణో వా గోతమో, పరే వా పన భోన్తో గణాచరియా’తి?

౩౮౬. ‘‘ఠానం ఖో పనేతం, కస్సప, విజ్జతి, యం విఞ్ఞూ సమనుయుఞ్జన్తా సమనుగాహన్తా సమనుభాసన్తా ఏవం వదేయ్యుం – ‘యే ఇమేసం భవతం ధమ్మా అకుసలా అకుసలసఙ్ఖాతా, సావజ్జా సావజ్జసఙ్ఖాతా, అసేవితబ్బా అసేవితబ్బసఙ్ఖాతా, న అలమరియా న అలమరియసఙ్ఖాతా, కణ్హా కణ్హసఙ్ఖాతా. సమణో గోతమో ఇమే ధమ్మే అనవసేసం పహాయ వత్తతి, యం వా పన భోన్తో పరే గణాచరియా’తి. ఇతిహ, కస్సప, విఞ్ఞూ సమనుయుఞ్జన్తా సమనుగాహన్తా సమనుభాసన్తా అమ్హేవ తత్థ యేభుయ్యేన పసంసేయ్యుం.

౩౮౭. ‘‘అపరమ్పి నో, కస్సప, విఞ్ఞూ సమనుయుఞ్జన్తం సమనుగాహన్తం సమనుభాసన్తం సత్థారా వా సత్థారం సఙ్ఘేన వా సఙ్ఘం – ‘యే ఇమేసం భవతం ధమ్మా కుసలా కుసలసఙ్ఖాతా, అనవజ్జా అనవజ్జసఙ్ఖాతా, సేవితబ్బా సేవితబ్బసఙ్ఖాతా, అలమరియా అలమరియసఙ్ఖాతా, సుక్కా సుక్కసఙ్ఖాతా. కో ఇమే ధమ్మే అనవసేసం సమాదాయ వత్తతి, సమణో వా గోతమో, పరే వా పన భోన్తో గణాచరియా’ తి?

౩౮౮. ‘‘ఠానం ఖో పనేతం, కస్సప, విజ్జతి, యం విఞ్ఞూ సమనుయుఞ్జన్తా సమనుగాహన్తా సమనుభాసన్తా ఏవం వదేయ్యుం – ‘యే ఇమేసం భవతం ధమ్మా కుసలా కుసలసఙ్ఖాతా, అనవజ్జా అనవజ్జసఙ్ఖాతా, సేవితబ్బా సేవితబ్బసఙ్ఖాతా, అలమరియా అలమరియసఙ్ఖాతా, సుక్కా సుక్కసఙ్ఖాతా. సమణో గోతమో ఇమే ధమ్మే అనవసేసం సమాదాయ వత్తతి, యం వా పన భోన్తో పరే గణాచరియా’తి. ఇతిహ, కస్సప, విఞ్ఞూ సమనుయుఞ్జన్తా సమనుగాహన్తా సమనుభాసన్తా అమ్హేవ తత్థ యేభుయ్యేన పసంసేయ్యుం.

౩౮౯. ‘‘అపరమ్పి నో, కస్సప, విఞ్ఞూ సమనుయుఞ్జన్తం సమనుగాహన్తం సమనుభాసన్తం సత్థారా వా సత్థారం సఙ్ఘేన వా సఙ్ఘం – ‘యే ఇమేసం భవతం ధమ్మా అకుసలా అకుసలసఙ్ఖాతా, సావజ్జా సావజ్జసఙ్ఖాతా, అసేవితబ్బా అసేవితబ్బసఙ్ఖాతా, న అలమరియా న అలమరియసఙ్ఖాతా, కణ్హా కణ్హసఙ్ఖాతా. కో ఇమే ధమ్మే అనవసేసం పహాయ వత్తతి, గోతమసావకసఙ్ఘో వా, పరే వా పన భోన్తో గణాచరియసావకసఙ్ఘా’తి?

౩౯౦. ‘‘ఠానం ఖో పనేతం, కస్సప, విజ్జతి, యం విఞ్ఞూ సమనుయుఞ్జన్తా సమనుగాహన్తా సమనుభాసన్తా ఏవం వదేయ్యుం – ‘యే ఇమేసం భవతం ధమ్మా అకుసలా అకుసలసఙ్ఖాతా, సావజ్జా సావజ్జసఙ్ఖాతా, అసేవితబ్బా అసేవితబ్బసఙ్ఖాతా, న అలమరియా న అలమరియసఙ్ఖాతా, కణ్హా కణ్హసఙ్ఖాతా. గోతమసావకసఙ్ఘో ఇమే ధమ్మే అనవసేసం పహాయ వత్తతి, యం వా పన భోన్తో పరే గణాచరియసావకసఙ్ఘా’తి. ఇతిహ, కస్సప, విఞ్ఞూ సమనుయుఞ్జన్తా సమనుగాహన్తా సమనుభాసన్తా అమ్హేవ తత్థ యేభుయ్యేన పసంసేయ్యుం.

౩౯౧. ‘‘అపరమ్పి నో, కస్సప, విఞ్ఞూ సమనుయుఞ్జన్తం సమనుగాహన్తం సమనుభాసన్తం సత్థారా వా సత్థారం సఙ్ఘేన వా సఙ్ఘం. ‘యే ఇమేసం భవతం ధమ్మా కుసలా కుసలసఙ్ఖాతా, అనవజ్జా అనవజ్జసఙ్ఖాతా, సేవితబ్బా సేవితబ్బసఙ్ఖాతా, అలమరియా అలమరియసఙ్ఖాతా, సుక్కా సుక్కసఙ్ఖాతా. కో ఇమే ధమ్మే అనవసేసం సమాదాయ వత్తతి, గోతమసావకసఙ్ఘో వా, పరే వా పన భోన్తో గణాచరియసావకసఙ్ఘా’తి?

౩౯౨. ‘‘ఠానం ఖో పనేతం, కస్సప, విజ్జతి, యం విఞ్ఞూ సమనుయుఞ్జన్తా సమనుగాహన్తా సమనుభాసన్తా ఏవం వదేయ్యుం – ‘యే ఇమేసం భవతం ధమ్మా కుసలా కుసలసఙ్ఖాతా, అనవజ్జా అనవజ్జసఙ్ఖాతా, సేవితబ్బా సేవితబ్బసఙ్ఖాతా, అలమరియా అలమరియసఙ్ఖాతా, సుక్కా సుక్కసఙ్ఖాతా. గోతమసావకసఙ్ఘో ఇమే ధమ్మే అనవసేసం సమాదాయ వత్తతి, యం వా పన భోన్తో పరే గణాచరియసావకసఙ్ఘా’తి. ఇతిహ, కస్సప, విఞ్ఞూ సమనుయుఞ్జన్తా సమనుగాహన్తా సమనుభాసన్తా అమ్హేవ తత్థ యేభుయ్యేన పసంసేయ్యుం.

అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో

౩౯౩. ‘‘అత్థి, కస్సప, మగ్గో అత్థి పటిపదా, యథాపటిపన్నో సామంయేవ ఞస్సతి సామం దక్ఖతి [దక్ఖితి (సీ.)] – ‘సమణోవ గోతమో కాలవాదీ భూతవాదీ అత్థవాదీ ధమ్మవాదీ వినయవాదీ’తి. కతమో చ, కస్సప, మగ్గో, కతమా చ పటిపదా, యథాపటిపన్నో సామంయేవ ఞస్సతి సామం దక్ఖతి – ‘సమణోవ గోతమో కాలవాదీ భూతవాదీ అత్థవాదీ ధమ్మవాదీ వినయవాదీ’తి? అయమేవ అరియో అట్ఠఙ్గికో మగ్గో. సేయ్యథిదం – సమ్మాదిట్ఠి సమ్మాసఙ్కప్పో సమ్మావాచా సమ్మాకమ్మన్తో సమ్మాఆజీవో సమ్మావాయామో సమ్మాసతి సమ్మాసమాధి. అయం ఖో, కస్సప, మగ్గో, అయం పటిపదా, యథాపటిపన్నో సామంయేవ ఞస్సతి సామం దక్ఖతి ‘సమణోవ గోతమో కాలవాదీ భూతవాదీ అత్థవాదీ ధమ్మవాదీ వినయవాదీ’’’తి.

తపోపక్కమకథా

౩౯౪. ఏవం వుత్తే, అచేలో కస్సపో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఇమేపి ఖో, ఆవుసో గోతమ, తపోపక్కమా ఏతేసం సమణబ్రాహ్మణానం సామఞ్ఞసఙ్ఖాతా చ బ్రహ్మఞ్ఞసఙ్ఖాతా చ. అచేలకో హోతి, ముత్తాచారో, హత్థాపలేఖనో, న ఏహిభద్దన్తికో, న తిట్ఠభద్దన్తికో, నాభిహటం, న ఉద్దిస్సకతం, న నిమన్తనం సాదియతి. సో న కుమ్భిముఖా పటిగ్గణ్హాతి, న కళోపిముఖా పటిగ్గణ్హాతి, న ఏళకమన్తరం, న దణ్డమన్తరం, న ముసలమన్తరం, న ద్విన్నం భుఞ్జమానానం, న గబ్భినియా, న పాయమానాయ, న పురిసన్తరగతాయ, న సఙ్కిత్తీసు, న యత్థ సా ఉపట్ఠితో హోతి, న యత్థ మక్ఖికా సణ్డసణ్డచారినీ, న మచ్ఛం, న మంసం, న సురం, న మేరయం, న థుసోదకం పివతి. సో ఏకాగారికో వా హోతి ఏకాలోపికో, ద్వాగారికో వా హోతి ద్వాలోపికో…పే… సత్తాగారికో వా హోతి సత్తాలోపికో; ఏకిస్సాపి దత్తియా యాపేతి, ద్వీహిపి దత్తీహి యాపేతి… సత్తహిపి దత్తీహి యాపేతి; ఏకాహికమ్పి ఆహారం ఆహారేతి, ద్వీహికమ్పి ఆహారం ఆహారేతి… సత్తాహికమ్పి ఆహారం ఆహారేతి. ఇతి ఏవరూపం అద్ధమాసికమ్పి పరియాయభత్తభోజనానుయోగమనుయుత్తో విహరతి.

౩౯౫. ‘‘ఇమేపి ఖో, ఆవుసో గోతమ, తపోపక్కమా ఏతేసం సమణబ్రాహ్మణానం సామఞ్ఞసఙ్ఖాతా చ బ్రహ్మఞ్ఞసఙ్ఖాతా చ. సాకభక్ఖో వా హోతి, సామాకభక్ఖో వా హోతి, నీవారభక్ఖో వా హోతి, దద్దులభక్ఖో వా హోతి, హటభక్ఖో వా హోతి, కణభక్ఖో వా హోతి, ఆచామభక్ఖో వా హోతి, పిఞ్ఞాకభక్ఖో వా హోతి, తిణభక్ఖో వా హోతి, గోమయభక్ఖో వా హోతి, వనమూలఫలాహారో యాపేతి పవత్తఫలభోజీ.

౩౯౬. ‘‘ఇమేపి ఖో, ఆవుసో గోతమ, తపోపక్కమా ఏతేసం సమణబ్రాహ్మణానం సామఞ్ఞసఙ్ఖాతా చ బ్రహ్మఞ్ఞసఙ్ఖాతా చ. సాణానిపి ధారేతి, మసాణానిపి ధారేతి, ఛవదుస్సానిపి ధారేతి, పంసుకూలానిపి ధారేతి, తిరీటానిపి ధారేతి, అజినమ్పి ధారేతి, అజినక్ఖిపమ్పి ధారేతి, కుసచీరమ్పి ధారేతి, వాకచీరమ్పి ధారేతి, ఫలకచీరమ్పి ధారేతి, కేసకమ్బలమ్పి ధారేతి, వాళకమ్బలమ్పి ధారేతి, ఉలూకపక్ఖికమ్పి ధారేతి, కేసమస్సులోచకోపి హోతి కేసమస్సులోచనానుయోగమనుయుత్తో, ఉబ్భట్ఠకోపి [ఉబ్భట్ఠికోపి (క.)] హోతి ఆసనపటిక్ఖిత్తో, ఉక్కుటికోపి హోతి ఉక్కుటికప్పధానమనుయుత్తో, కణ్టకాపస్సయికోపి హోతి కణ్టకాపస్సయే సేయ్యం కప్పేతి, ఫలకసేయ్యమ్పి కప్పేతి, థణ్డిలసేయ్యమ్పి కప్పేతి, ఏకపస్సయికోపి హోతి రజోజల్లధరో, అబ్భోకాసికోపి హోతి యథాసన్థతికో, వేకటికోపి హోతి వికటభోజనానుయోగమనుయుత్తో, అపానకోపి హోతి అపానకత్తమనుయుత్తో, సాయతతియకమ్పి ఉదకోరోహనానుయోగమనుయుత్తో విహరతీ’’తి.

తపోపక్కమనిరత్థకథా

౩౯౭. ‘‘అచేలకో చేపి, కస్సప, హోతి, ముత్తాచారో, హత్థాపలేఖనో…పే… ఇతి ఏవరూపం అద్ధమాసికమ్పి పరియాయభత్తభోజనానుయోగమనుయుత్తో విహరతి. తస్స చాయం సీలసమ్పదా చిత్తసమ్పదా పఞ్ఞాసమ్పదా అభావితా హోతి అసచ్ఛికతా. అథ ఖో సో ఆరకావ సామఞ్ఞా ఆరకావ బ్రహ్మఞ్ఞా. యతో ఖో, కస్సప, భిక్ఖు అవేరం అబ్యాపజ్జం మేత్తచిత్తం భావేతి, ఆసవానఞ్చ ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. అయం వుచ్చతి, కస్సప, భిక్ఖు సమణో ఇతిపి బ్రాహ్మణో ఇతిపి.

‘‘సాకభక్ఖో చేపి, కస్సప, హోతి, సామాకభక్ఖో…పే… వనమూలఫలాహారో యాపేతి పవత్తఫలభోజీ. తస్స చాయం సీలసమ్పదా చిత్తసమ్పదా పఞ్ఞాసమ్పదా అభావితా హోతి అసచ్ఛికతా. అథ ఖో సో ఆరకావ సామఞ్ఞా ఆరకావ బ్రహ్మఞ్ఞా. యతో ఖో, కస్సప, భిక్ఖు అవేరం అబ్యాపజ్జం మేత్తచిత్తం భావేతి, ఆసవానఞ్చ ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. అయం వుచ్చతి, కస్సప, భిక్ఖు సమణో ఇతిపి బ్రాహ్మణో ఇతిపి.

‘‘సాణాని చేపి, కస్సప, ధారేతి, మసాణానిపి ధారేతి…పే… సాయతతియకమ్పి ఉదకోరోహనానుయోగమనుయుత్తో విహరతి. తస్స చాయం సీలసమ్పదా చిత్తసమ్పదా పఞ్ఞాసమ్పదా అభావితా హోతి అసచ్ఛికతా. అథ ఖో సో ఆరకావ సామఞ్ఞా ఆరకావ బ్రహ్మఞ్ఞా. యతో ఖో, కస్సప, భిక్ఖు అవేరం అబ్యాపజ్జం మేత్తచిత్తం భావేతి, ఆసవానఞ్చ ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. అయం వుచ్చతి, కస్సప, భిక్ఖు సమణో ఇతిపి బ్రాహ్మణో ఇతిపీ’’తి.

౩౯౮. ఏవం వుత్తే, అచేలో కస్సపో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘దుక్కరం, భో గోతమ, సామఞ్ఞం దుక్కరం బ్రహ్మఞ్ఞ’’న్తి. ‘‘పకతి ఖో ఏసా, కస్సప, లోకస్మిం ‘దుక్కరం సామఞ్ఞం దుక్కరం బ్రహ్మఞ్ఞ’న్తి. అచేలకో చేపి, కస్సప, హోతి, ముత్తాచారో, హత్థాపలేఖనో…పే… ఇతి ఏవరూపం అద్ధమాసికమ్పి పరియాయభత్తభోజనానుయోగమనుయుత్తో విహరతి. ఇమాయ చ, కస్సప, మత్తాయ ఇమినా తపోపక్కమేన సామఞ్ఞం వా అభవిస్స బ్రహ్మఞ్ఞం వా దుక్కరం సుదుక్కరం, నేతం అభవిస్స కల్లం వచనాయ – ‘దుక్కరం సామఞ్ఞం దుక్కరం బ్రహ్మఞ్ఞ’న్తి.

‘‘సక్కా చ పనేతం అభవిస్స కాతుం గహపతినా వా గహపతిపుత్తేన వా అన్తమసో కుమ్భదాసియాపి – ‘హన్దాహం అచేలకో హోమి, ముత్తాచారో, హత్థాపలేఖనో…పే… ఇతి ఏవరూపం అద్ధమాసికమ్పి పరియాయభత్తభోజనానుయోగమనుయుత్తో విహరామీ’తి.

‘‘యస్మా చ ఖో, కస్సప, అఞ్ఞత్రేవ ఇమాయ మత్తాయ అఞ్ఞత్ర ఇమినా తపోపక్కమేన సామఞ్ఞం వా హోతి బ్రహ్మఞ్ఞం వా దుక్కరం సుదుక్కరం, తస్మా ఏతం కల్లం వచనాయ – ‘దుక్కరం సామఞ్ఞం దుక్కరం బ్రహ్మఞ్ఞ’న్తి. యతో ఖో, కస్సప, భిక్ఖు అవేరం అబ్యాపజ్జం మేత్తచిత్తం భావేతి, ఆసవానఞ్చ ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. అయం వుచ్చతి, కస్సప, భిక్ఖు సమణో ఇతిపి బ్రాహ్మణో ఇతిపి.

‘‘సాకభక్ఖో చేపి, కస్సప, హోతి, సామాకభక్ఖో…పే… వనమూలఫలాహారో యాపేతి పవత్తఫలభోజీ. ఇమాయ చ, కస్సప, మత్తాయ ఇమినా తపోపక్కమేన సామఞ్ఞం వా అభవిస్స బ్రహ్మఞ్ఞం వా దుక్కరం సుదుక్కరం, నేతం అభవిస్స కల్లం వచనాయ – ‘దుక్కరం సామఞ్ఞం దుక్కరం బ్రహ్మఞ్ఞ’న్తి.

‘‘సక్కా చ పనేతం అభవిస్స కాతుం గహపతినా వా గహపతిపుత్తేన వా అన్తమసో కుమ్భదాసియాపి – ‘హన్దాహం సాకభక్ఖో వా హోమి, సామాకభక్ఖో వా…పే… వనమూలఫలాహారో యాపేమి పవత్తఫలభోజీ’తి.

‘‘సాణాని చేపి, కస్సప, ధారేతి, మసాణానిపి ధారేతి…పే… సాయతతియకమ్పి ఉదకోరోహనానుయోగమనుయుత్తో విహరతి. ఇమాయ చ, కస్సప, మత్తాయ ఇమినా తపోపక్కమేన సామఞ్ఞం వా అభవిస్స బ్రహ్మఞ్ఞం వా దుక్కరం సుదుక్కరం, నేతం అభవిస్స కల్లం వచనాయ – ‘దుక్కరం సామఞ్ఞం దుక్కరం బ్రహ్మఞ్ఞ’న్తి.

‘‘సక్కా చ పనేతం అభవిస్స కాతుం గహపతినా వా గహపతిపుత్తేన వా అన్తమసో కుమ్భదాసియాపి – ‘హన్దాహం సాణానిపి ధారేమి, మసాణానిపి ధారేమి…పే… సాయతతియకమ్పి ఉదకోరోహనానుయోగమనుయుత్తో విహరామీ’తి.

౩౯౯. ఏవం వుత్తే, అచేలో కస్సపో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘దుజ్జానో, భో గోతమ, సమణో, దుజ్జానో బ్రాహ్మణో’’తి. ‘‘పకతి ఖో ఏసా, కస్సప, లోకస్మిం ‘దుజ్జానో సమణో దుజ్జానో బ్రాహ్మణో’తి. అచేలకో చేపి, కస్సప, హోతి, ముత్తాచారో, హత్థాపలేఖనో…పే… ఇతి ఏవరూపం అద్ధమాసికమ్పి పరియాయభత్తభోజనానుయోగమనుయుత్తో విహరతి. ఇమాయ చ, కస్సప, మత్తాయ ఇమినా తపోపక్కమేన సమణో వా అభవిస్స బ్రాహ్మణో వా దుజ్జానో సుదుజ్జానో, నేతం అభవిస్స కల్లం వచనాయ – ‘దుజ్జానో సమణో దుజ్జానో బ్రాహ్మణో’తి.

‘‘సక్కా చ పనేసో అభవిస్స ఞాతుం గహపతినా వా గహపతిపుత్తేన వా అన్తమసో కుమ్భదాసియాపి – ‘అయం అచేలకో హోతి, ముత్తాచారో, హత్థాపలేఖనో…పే… ఇతి ఏవరూపం అద్ధమాసికమ్పి పరియాయభత్తభోజనానుయోగమనుయుత్తో విహరతీ’తి.

‘‘యస్మా చ ఖో, కస్సప, అఞ్ఞత్రేవ ఇమాయ మత్తాయ అఞ్ఞత్ర ఇమినా తపోపక్కమేన సమణో వా హోతి బ్రాహ్మణో వా దుజ్జానో సుదుజ్జానో, తస్మా ఏతం కల్లం వచనాయ – ‘దుజ్జానో సమణో దుజ్జానో బ్రాహ్మణో’తి. యతో ఖో [యతో చ ఖో (క.)], కస్సప, భిక్ఖు అవేరం అబ్యాపజ్జం మేత్తచిత్తం భావేతి, ఆసవానఞ్చ ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. అయం వుచ్చతి, కస్సప, భిక్ఖు సమణో ఇతిపి బ్రాహ్మణో ఇతిపి.

‘‘సాకభక్ఖో చేపి, కస్సప, హోతి సామాకభక్ఖో…పే… వనమూలఫలాహారో యాపేతి పవత్తఫలభోజీ. ఇమాయ చ, కస్సప, మత్తాయ ఇమినా తపోపక్కమేన సమణో వా అభవిస్స బ్రాహ్మణో వా దుజ్జానో సుదుజ్జానో, నేతం అభవిస్స కల్లం వచనాయ – ‘దుజ్జానో సమణో దుజ్జానో బ్రాహ్మణో’తి.

‘‘సక్కా చ పనేసో అభవిస్స ఞాతుం గహపతినా వా గహపతిపుత్తేన వా అన్తమసో కుమ్భదాసియాపి – ‘అయం సాకభక్ఖో వా హోతి సామాకభక్ఖో…పే… వనమూలఫలాహారో యాపేతి పవత్తఫలభోజీ’తి.

‘‘యస్మా చ ఖో, కస్సప, అఞ్ఞత్రేవ ఇమాయ మత్తాయ అఞ్ఞత్ర ఇమినా తపోపక్కమేన సమణో వా హోతి బ్రాహ్మణో వా దుజ్జానో సుదుజ్జానో, తస్మా ఏతం కల్లం వచనాయ – ‘దుజ్జానో సమణో దుజ్జానో బ్రాహ్మణో’తి. యతో ఖో, కస్సప, భిక్ఖు అవేరం అబ్యాపజ్జం మేత్తచిత్తం భావేతి, ఆసవానఞ్చ ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. అయం వుచ్చతి, కస్సప, భిక్ఖు సమణో ఇతిపి బ్రాహ్మణో ఇతిపి.

‘‘సాణాని చేపి, కస్సప, ధారేతి, మసాణానిపి ధారేతి…పే… సాయతతియకమ్పి ఉదకోరోహనానుయోగమనుయుత్తో విహరతి. ఇమాయ చ, కస్సప, మత్తాయ ఇమినా తపోపక్కమేన సమణో వా అభవిస్స బ్రాహ్మణో వా దుజ్జానో సుదుజ్జానో, నేతం అభవిస్స కల్లం వచనాయ – ‘దుజ్జానో సమణో దుజ్జానో బ్రాహ్మణో’తి.

‘‘సక్కా చ పనేసో అభవిస్స ఞాతుం గహపతినా వా గహపతిపుత్తేన వా అన్తమసో కుమ్భదాసియాపి – ‘అయం సాణానిపి ధారేతి, మసాణానిపి ధారేతి…పే… సాయతతియకమ్పి ఉదకోరోహనానుయోగమనుయుత్తో విహరతీ’తి.

‘‘యస్మా చ ఖో, కస్సప, అఞ్ఞత్రేవ ఇమాయ మత్తాయ అఞ్ఞత్ర ఇమినా తపోపక్కమేన సమణో వా హోతి బ్రాహ్మణో వా దుజ్జానో సుదుజ్జానో, తస్మా ఏతం కల్లం వచనాయ – ‘దుజ్జానో సమణో దుజ్జానో బ్రాహ్మణో’తి. యతో ఖో, కస్సప, భిక్ఖు అవేరం అబ్యాపజ్జం మేత్తచిత్తం భావేతి, ఆసవానఞ్చ ఖయా అనాసవం చేతోవిముత్తిం పఞ్ఞావిముత్తిం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. అయం వుచ్చతి, కస్సప, భిక్ఖు సమణో ఇతిపి బ్రాహ్మణో ఇతిపీ’’తి.

సీలసమాధిపఞ్ఞాసమ్పదా

౪౦౦. ఏవం వుత్తే, అచేలో కస్సపో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘కతమా పన సా, భో గోతమ, సీలసమ్పదా, కతమా చిత్తసమ్పదా, కతమా పఞ్ఞాసమ్పదా’’తి? ‘‘ఇధ, కస్సప, తథాగతో లోకే ఉప్పజ్జతి అరహం, సమ్మాసమ్బుద్ధో…పే… (యథా ౧౯౦-౧౯౩ అనుచ్ఛేదేసు, ఏవం విత్థారేతబ్బం) భయదస్సావీ సమాదాయ సిక్ఖతి సిక్ఖాపదేసు, కాయకమ్మవచీకమ్మేన సమన్నాగతో కుసలేన పరిసుద్ధాజీవో సీలసమ్పన్నో ఇన్ద్రియేసు గుత్తద్వారో సతిసమ్పజఞ్ఞేన సమన్నాగతో సన్తుట్ఠో.

౪౦౧. ‘‘కథఞ్చ, కస్సప, భిక్ఖు సీలసమ్పన్నో హోతి? ఇధ, కస్సప, భిక్ఖు పాణాతిపాతం పహాయ పాణాతిపాతా పటివిరతో హోతి నిహితదణ్డో నిహితసత్థో లజ్జీ దయాపన్నో, సబ్బపాణభూతహితానుకమ్పీ విహరతి. ఇదమ్పిస్స హోతి సీలసమ్పదాయ …పే… (యథా ౧౯౪ యావ ౨౧౦ అనుచ్ఛేదేసు)

‘‘యథా వా పనేకే భోన్తో సమణబ్రాహ్మణా సద్ధాదేయ్యాని భోజనాని భుఞ్జిత్వా తే ఏవరూపాయ తిరచ్ఛానవిజ్జాయ మిచ్ఛాజీవేన జీవితం కప్పేన్తి. సేయ్యథిదం – సన్తికమ్మం పణిధికమ్మం…పే… (యథా ౨౧౧ అనుచ్ఛేదే) ఓసధీనం పతిమోక్ఖో ఇతి వా ఇతి, ఏవరూపాయ తిరచ్ఛానవిజ్జాయ మిచ్ఛాజీవా పటివిరతో హోతి. ఇదమ్పిస్స హోతి సీలసమ్పదాయ.

‘‘స ఖో సో [అయం ఖో (క.)], కస్సప, భిక్ఖు ఏవం సీలసమ్పన్నో న కుతోచి భయం సమనుపస్సతి, యదిదం సీలసంవరతో. సేయ్యథాపి, కస్సప, రాజా ఖత్తియో ముద్ధావసిత్తో నిహతపచ్చామిత్తో న కుతోచి భయం సమనుపస్సతి, యదిదం పచ్చత్థికతో. ఏవమేవ ఖో, కస్సప, భిక్ఖు ఏవం సీలసమ్పన్నో న కుతోచి భయం సమనుపస్సతి, యదిదం సీలసంవరతో. సో ఇమినా అరియేన సీలక్ఖన్ధేన సమన్నాగతో అజ్ఝత్తం అనవజ్జసుఖం పటిసంవేదేతి. ఏవం ఖో, కస్సప, భిక్ఖు సీలసమ్పన్నో హోతి. అయం ఖో, కస్సప, సీలసమ్పదా…పే… పఠమం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. ఇదమ్పిస్స హోతి చిత్తసమ్పదాయ…పే… దుతియం ఝానం…పే… తతియం ఝానం…పే… చతుత్థం ఝానం ఉపసమ్పజ్జ విహరతి. ఇదమ్పిస్స హోతి చిత్తసమ్పదాయ. అయం ఖో, కస్సప, చిత్తసమ్పదా.

‘‘సో ఏవం సమాహితే చిత్తే…పే… ఞాణదస్సనాయ చిత్తం అభినీహరతి అభినిన్నామేతి…పే… ఇదమ్పిస్స హోతి పఞ్ఞాసమ్పదాయ…పే… నాపరం ఇత్థత్తాయాతి పజానాతి…పే… ఇదమ్పిస్స హోతి పఞ్ఞాసమ్పదాయ. అయం ఖో, కస్సప, పఞ్ఞాసమ్పదా.

‘‘ఇమాయ చ, కస్సప, సీలసమ్పదాయ చిత్తసమ్పదాయ పఞ్ఞాసమ్పదాయ అఞ్ఞా సీలసమ్పదా చిత్తసమ్పదా పఞ్ఞాసమ్పదా ఉత్తరితరా వా పణీతతరా వా నత్థి.

సీహనాదకథా

౪౦౨. ‘‘సన్తి, కస్సప, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా సీలవాదా. తే అనేకపరియాయేన సీలస్స వణ్ణం భాసన్తి. యావతా, కస్సప, అరియం పరమం సీలం, నాహం తత్థ అత్తనో సమసమం సమనుపస్సామి, కుతో భియ్యో! అథ ఖో అహమేవ తత్థ భియ్యో, యదిదం అధిసీలం.

‘‘సన్తి, కస్సప, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా తపోజిగుచ్ఛావాదా. తే అనేకపరియాయేన తపోజిగుచ్ఛాయ వణ్ణం భాసన్తి. యావతా, కస్సప, అరియా పరమా తపోజిగుచ్ఛా, నాహం తత్థ అత్తనో సమసమం సమనుపస్సామి, కుతో భియ్యో! అథ ఖో అహమేవ తత్థ భియ్యో, యదిదం అధిజేగుచ్ఛం.

‘‘సన్తి, కస్సప, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా పఞ్ఞావాదా. తే అనేకపరియాయేన పఞ్ఞాయ వణ్ణం భాసన్తి. యావతా, కస్సప, అరియా పరమా పఞ్ఞా, నాహం తత్థ అత్తనో సమసమం సమనుపస్సామి, కుతో భియ్యో! అథ ఖో అహమేవ తత్థ భియ్యో, యదిదం అధిపఞ్ఞం.

‘‘సన్తి, కస్సప, ఏకే సమణబ్రాహ్మణా విముత్తివాదా. తే అనేకపరియాయేన విముత్తియా వణ్ణం భాసన్తి. యావతా, కస్సప, అరియా పరమా విముత్తి, నాహం తత్థ అత్తనో సమసమం సమనుపస్సామి, కుతో భియ్యో! అథ ఖో అహమేవ తత్థ భియ్యో, యదిదం అధివిముత్తి.

౪౦౩. ‘‘ఠానం ఖో పనేతం, కస్సప, విజ్జతి, యం అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా ఏవం వదేయ్యుం – ‘సీహనాదం ఖో సమణో గోతమో నదతి, తఞ్చ ఖో సుఞ్ఞాగారే నదతి, నో పరిసాసూ’తి. తే – ‘మా హేవ’న్తిస్సు వచనీయా. ‘సీహనాదఞ్చ సమణో గోతమో నదతి, పరిసాసు చ నదతీ’తి ఏవమస్సు, కస్సప, వచనీయా.

‘‘ఠానం ఖో పనేతం, కస్సప, విజ్జతి, యం అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా ఏవం వదేయ్యుం – ‘సీహనాదఞ్చ సమణో గోతమో నదతి, పరిసాసు చ నదతి, నో చ ఖో విసారదో నదతీ’తి. తే – ‘మా హేవ’న్తిస్సు వచనీయా. ‘సీహనాదఞ్చ సమణో గోతమో నదతి, పరిసాసు చ నదతి, విసారదో చ నదతీ’’తి ఏవమస్సు, కస్సప, వచనీయా.

‘‘ఠానం ఖో పనేతం, కస్సప, విజ్జతి, యం అఞ్ఞతిత్థియా పరిబ్బాజకా ఏవం వదేయ్యుం – ‘సీహనాదఞ్చ సమణో గోతమో నదతి, పరిసాసు చ నదతి, విసారదో చ నదతి, నో చ ఖో నం పఞ్హం పుచ్ఛన్తి…పే… పఞ్హఞ్చ నం పుచ్ఛన్తి; నో చ ఖో నేసం పఞ్హం పుట్ఠో బ్యాకరోతి…పే… పఞ్హఞ్చ నేసం పుట్ఠో బ్యాకరోతి; నో చ ఖో పఞ్హస్స వేయ్యాకరణేన చిత్తం ఆరాధేతి…పే… పఞ్హస్స చ వేయ్యాకరణేన చిత్తం ఆరాధేతి; నో చ ఖో సోతబ్బం మఞ్ఞన్తి…పే… సోతబ్బఞ్చస్స మఞ్ఞన్తి; నో చ ఖో సుత్వా పసీదన్తి…పే… సుత్వా చస్స పసీదన్తి; నో చ ఖో పసన్నాకారం కరోన్తి…పే… పసన్నాకారఞ్చ కరోన్తి; నో చ ఖో తథత్తాయ పటిపజ్జన్తి…పే… తథత్తాయ చ పటిపజ్జన్తి; నో చ ఖో పటిపన్నా ఆరాధేన్తీ’తి. తే – ‘మా హేవ’న్తిస్సు వచనీయా. ‘సీహనాదఞ్చ సమణో గోతమో నదతి, పరిసాసు చ నదతి, విసారదో చ నదతి, పఞ్హఞ్చ నం పుచ్ఛన్తి, పఞ్హఞ్చ నేసం పుట్ఠో బ్యాకరోతి, పఞ్హస్స చ వేయ్యాకరణేన చిత్తం ఆరాధేతి, సోతబ్బఞ్చస్స మఞ్ఞన్తి, సుత్వా చస్స పసీదన్తి, పసన్నాకారఞ్చ కరోన్తి, తథత్తాయ చ పటిపజ్జన్తి, పటిపన్నా చ ఆరాధేన్తీ’తి ఏవమస్సు, కస్సప, వచనీయా.

తిత్థియపరివాసకథా

౪౦౪. ‘‘ఏకమిదాహం, కస్సప, సమయం రాజగహే విహరామి గిజ్ఝకూటే పబ్బతే. తత్ర మం అఞ్ఞతరో తపబ్రహ్మచారీ నిగ్రోధో నామ అధిజేగుచ్ఛే పఞ్హం అపుచ్ఛి. తస్సాహం అధిజేగుచ్ఛే పఞ్హం పుట్ఠో బ్యాకాసిం. బ్యాకతే చ పన మే అత్తమనో అహోసి పరం వియ మత్తాయా’’తి. ‘‘కో హి, భన్తే, భగవతో ధమ్మం సుత్వా న అత్తమనో అస్స పరం వియ మత్తాయ? అహమ్పి హి, భన్తే, భగవతో ధమ్మం సుత్వా అత్తమనో పరం వియ మత్తాయ. అభిక్కన్తం, భన్తే, అభిక్కన్తం, భన్తే. సేయ్యథాపి, భన్తే, నిక్కుజ్జితం వా ఉక్కుజ్జేయ్య, పటిచ్ఛన్నం వా వివరేయ్య, మూళ్హస్స వా మగ్గం ఆచిక్ఖేయ్య, అన్ధకారే వా తేలపజ్జోతం ధారేయ్య – ‘చక్ఖుమన్తో రూపాని దక్ఖన్తీ’తి; ఏవమేవం భగవతా అనేకపరియాయేన ధమ్మో పకాసితో. ఏసాహం, భన్తే, భగవన్తం సరణం గచ్ఛామి, ధమ్మఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. లభేయ్యాహం, భన్తే, భగవతో సన్తికే పబ్బజ్జం, లభేయ్యం ఉపసమ్పద’’న్తి.

౪౦౫. ‘‘యో ఖో, కస్సప, అఞ్ఞతిత్థియపుబ్బో ఇమస్మిం ధమ్మవినయే ఆకఙ్ఖతి పబ్బజ్జం, ఆకఙ్ఖతి ఉపసమ్పదం, సో చత్తారో మాసే పరివసతి, చతున్నం మాసానం అచ్చయేన ఆరద్ధచిత్తా భిక్ఖూ పబ్బాజేన్తి, ఉపసమ్పాదేన్తి భిక్ఖుభావాయ. అపి చ మేత్థ పుగ్గలవేమత్తతా విదితా’’తి. ‘‘సచే, భన్తే, అఞ్ఞతిత్థియపుబ్బా ఇమస్మిం ధమ్మవినయే ఆకఙ్ఖన్తి పబ్బజ్జం, ఆకఙ్ఖన్తి ఉపసమ్పదం, చత్తారో మాసే పరివసన్తి, చతున్నం మాసానం అచ్చయేన ఆరద్ధచిత్తా భిక్ఖూ పబ్బాజేన్తి, ఉపసమ్పాదేన్తి భిక్ఖుభావాయ. అహం చత్తారి వస్సాని పరివసిస్సామి, చతున్నం వస్సానం అచ్చయేన ఆరద్ధచిత్తా భిక్ఖూ పబ్బాజేన్తు, ఉపసమ్పాదేన్తు భిక్ఖుభావాయా’’తి.

అలత్థ ఖో అచేలో కస్సపో భగవతో సన్తికే పబ్బజ్జం, అలత్థ ఉపసమ్పదం. అచిరూపసమ్పన్నో ఖో పనాయస్మా కస్సపో ఏకో వూపకట్ఠో అప్పమత్తో ఆతాపీ పహితత్తో విహరన్తో న చిరస్సేవ – యస్సత్థాయ కులపుత్తా సమ్మదేవ అగారస్మా అనగారియం పబ్బజన్తి, తదనుత్తరం – బ్రహ్మచరియపరియోసానం దిట్ఠేవ ధమ్మే సయం అభిఞ్ఞా సచ్ఛికత్వా ఉపసమ్పజ్జ విహాసి. ‘ఖీణా జాతి, వుసితం బ్రహ్మచరియం, కతం కరణీయం, నాపరం ఇత్థత్తాయా’తి – అబ్భఞ్ఞాసి. అఞ్ఞతరో ఖో పనాయస్మా కస్సపో అరహతం అహోసీతి.

మహాసీహనాదసుత్తం నిట్ఠితం అట్ఠమం.