౧౩. తేవిజ్జసుత్తం
౫౧౮. ఏవం మే సుతం – ఏకం సమయం భగవా కోసలేసు చారికం చరమానో మహతా భిక్ఖుసఙ్ఘేన సద్ధిం పఞ్చమత్తేహి భిక్ఖుసతేహి యేన మనసాకటం నామ కోసలానం బ్రాహ్మణగామో తదవసరి. తత్ర సుదం భగవా మనసాకటే విహరతి ఉత్తరేన మనసాకటస్స అచిరవతియా నదియా తీరే అమ్బవనే.
౫౧౯. తేన ఖో పన సమయేన సమ్బహులా అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా బ్రాహ్మణమహాసాలా మనసాకటే పటివసన్తి, సేయ్యథిదం – చఙ్కీ బ్రాహ్మణో తారుక్ఖో బ్రాహ్మణో పోక్ఖరసాతి బ్రాహ్మణో జాణుసోణి బ్రాహ్మణో తోదేయ్యో బ్రాహ్మణో అఞ్ఞే చ అభిఞ్ఞాతా అభిఞ్ఞాతా బ్రాహ్మణమహాసాలా.
౫౨౦. అథ ఖో వాసేట్ఠభారద్వాజానం మాణవానం జఙ్ఘవిహారం అనుచఙ్కమన్తానం అనువిచరన్తానం మగ్గామగ్గే కథా ఉదపాది. అథ ఖో వాసేట్ఠో మాణవో ఏవమాహ – ‘‘అయమేవ ఉజుమగ్గో, అయమఞ్జసాయనో నియ్యానికో నియ్యాతి తక్కరస్స బ్రహ్మసహబ్యతాయ, య్వాయం అక్ఖాతో బ్రాహ్మణేన పోక్ఖరసాతినా’’తి. భారద్వాజోపి మాణవో ఏవమాహ – ‘‘అయమేవ ఉజుమగ్గో, అయమఞ్జసాయనో నియ్యానికో, నియ్యాతి తక్కరస్స బ్రహ్మసహబ్యతాయ, య్వాయం అక్ఖాతో బ్రాహ్మణేన తారుక్ఖేనా’’తి. నేవ ఖో అసక్ఖి వాసేట్ఠో మాణవో భారద్వాజం మాణవం సఞ్ఞాపేతుం, న పన అసక్ఖి భారద్వాజో మాణవోపి వాసేట్ఠం మాణవం సఞ్ఞాపేతుం.
౫౨౧. అథ ఖో వాసేట్ఠో మాణవో భారద్వాజం మాణవం ఆమన్తేసి – ‘‘అయం ఖో, భారద్వాజ, సమణో గోతమో సక్యపుత్తో సక్యకులా పబ్బజితో మనసాకటే విహరతి ఉత్తరేన మనసాకటస్స అచిరవతియా నదియా తీరే అమ్బవనే. తం ఖో పన భవన్తం గోతమం ఏవం కల్యాణో కిత్తిసద్దో అబ్భుగ్గతో – ‘‘ఇతిపి సో భగవా అరహం సమ్మాసమ్బుద్ధో విజ్జాచరణసమ్పన్నో సుగతో లోకవిదూ అనుత్తరో పురిసదమ్మసారథి సత్థా దేవమనుస్సానం బుద్ధో భగవా’’తి. ఆయామ, భో భారద్వాజ, యేన సమణో గోతమో తేనుపసఙ్కమిస్సామ; ఉపసఙ్కమిత్వా ఏతమత్థం సమణం గోతమం పుచ్ఛిస్సామ. యథా నో సమణో గోతమో బ్యాకరిస్సతి, తథా నం ధారేస్సామా’’తి. ‘‘ఏవం, భో’’తి ఖో భారద్వాజో మాణవో వాసేట్ఠస్స మాణవస్స పచ్చస్సోసి.
మగ్గామగ్గకథా
౫౨౨. అథ ఖో వాసేట్ఠభారద్వాజా మాణవా యేన భగవా తేనుపసఙ్కమింసు; ఉపసఙ్కమిత్వా భగవతా సద్ధిం సమ్మోదింసు. సమ్మోదనీయం కథం సారణీయం వీతిసారేత్వా ఏకమన్తం నిసీదింసు. ఏకమన్తం నిసిన్నో ఖో వాసేట్ఠో మాణవో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘ఇధ, భో గోతమ, అమ్హాకం జఙ్ఘవిహారం అనుచఙ్కమన్తానం అనువిచరన్తానం మగ్గామగ్గే కథా ఉదపాది. అహం ఏవం వదామి – ‘అయమేవ ఉజుమగ్గో, అయమఞ్జసాయనో నియ్యానికో నియ్యాతి తక్కరస్స బ్రహ్మసహబ్యతాయ, య్వాయం అక్ఖాతో బ్రాహ్మణేన పోక్ఖరసాతినా’తి. భారద్వాజో మాణవో ఏవమాహ – ‘అయమేవ ఉజుమగ్గో అయమఞ్జసాయనో నియ్యానికో నియ్యాతి తక్కరస్స బ్రహ్మసహబ్యతాయ, య్వాయం అక్ఖాతో బ్రాహ్మణేన తారుక్ఖేనా’తి. ఏత్థ, భో గోతమ, అత్థేవ విగ్గహో, అత్థి వివాదో, అత్థి నానావాదో’’తి.
౫౨౩. ‘‘ఇతి కిర, వాసేట్ఠ, త్వం ఏవం వదేసి – ‘‘అయమేవ ఉజుమగ్గో, అయమఞ్జసాయనో నియ్యానికో నియ్యాతి తక్కరస్స బ్రహ్మసహబ్యతాయ, య్వాయం అక్ఖాతో బ్రాహ్మణేన పోక్ఖరసాతినా’’తి. భారద్వాజో మాణవో ఏవమాహ – ‘‘అయమేవ ఉజుమగ్గో అయమఞ్జసాయనో నియ్యానికో నియ్యాతి తక్కరస్స బ్రహ్మసహబ్యతాయ, య్వాయం అక్ఖాతో బ్రాహ్మణేన తారుక్ఖేనా’’తి. అథ కిస్మిం పన వో, వాసేట్ఠ, విగ్గహో, కిస్మిం వివాదో, కిస్మిం నానావాదో’’తి?
౫౨౪. ‘‘మగ్గామగ్గే, భో గోతమ. కిఞ్చాపి, భో గోతమ, బ్రాహ్మణా నానామగ్గే పఞ్ఞపేన్తి, అద్ధరియా బ్రాహ్మణా తిత్తిరియా బ్రాహ్మణా ఛన్దోకా బ్రాహ్మణా బవ్హారిజ్ఝా బ్రాహ్మణా, అథ ఖో సబ్బాని తాని నియ్యానికా నియ్యన్తి తక్కరస్స బ్రహ్మసహబ్యతాయ.
‘‘సేయ్యథాపి, భో గోతమ, గామస్స వా నిగమస్స వా అవిదూరే బహూని చేపి నానామగ్గాని భవన్తి, అథ ఖో సబ్బాని తాని గామసమోసరణాని భవన్తి; ఏవమేవ ఖో, భో గోతమ, కిఞ్చాపి బ్రాహ్మణా నానామగ్గే పఞ్ఞపేన్తి, అద్ధరియా బ్రాహ్మణా తిత్తిరియా బ్రాహ్మణా ఛన్దోకా బ్రాహ్మణా బవ్హారిజ్ఝా బ్రాహ్మణా, అథ ఖో సబ్బాని తాని నియ్యానికా నియ్యన్తి తక్కరస్స బ్రహ్మసహబ్యతాయా’’తి.
వాసేట్ఠమాణవానుయోగో
౫౨౫. ‘‘నియ్యన్తీతి వాసేట్ఠ వదేసి’’? ‘‘నియ్యన్తీతి, భో గోతమ, వదామి’’. ‘‘నియ్యన్తీతి, వాసేట్ఠ, వదేసి’’? ‘‘నియ్యన్తీతి, భో గోతమ, వదామి’’. ‘‘నియ్యన్తీతి, వాసేట్ఠ, వదేసి’’? ‘‘నియ్యన్తీ’’తి, భో గోతమ, వదామి’’.
‘‘కిం పన, వాసేట్ఠ, అత్థి కోచి తేవిజ్జానం బ్రాహ్మణానం ఏకబ్రాహ్మణోపి, యేన బ్రహ్మా సక్ఖిదిట్ఠో’’తి? ‘‘నో హిదం, భో గోతమ’’.
‘‘కిం పన, వాసేట్ఠ, అత్థి కోచి తేవిజ్జానం బ్రాహ్మణానం ఏకాచరియోపి, యేన బ్రహ్మా సక్ఖిదిట్ఠో’’తి? ‘‘నో హిదం, భో గోతమ’’.
‘‘కిం పన, వాసేట్ఠ, అత్థి కోచి తేవిజ్జానం బ్రాహ్మణానం ఏకాచరియపాచరియోపి, యేన బ్రహ్మా సక్ఖిదిట్ఠో’’తి? ‘‘నో హిదం, భో గోతమ’’.
‘‘కిం పన, వాసేట్ఠ, అత్థి కోచి తేవిజ్జానం బ్రాహ్మణానం యావ సత్తమా ఆచరియామహయుగా [సత్తమాచరియమహయుగా (స్యా.)] యేన బ్రహ్మా సక్ఖిదిట్ఠో’’తి? ‘‘నో హిదం, భో గోతమ’’.
౫౨౬. ‘‘కిం పన, వాసేట్ఠ, యేపి తేవిజ్జానం బ్రాహ్మణానం పుబ్బకా ఇసయో మన్తానం కత్తారో మన్తానం పవత్తారో, యేసమిదం ఏతరహి తేవిజ్జా బ్రాహ్మణా పోరాణం మన్తపదం గీతం పవుత్తం సమిహితం [సమీహితం (స్యా.)], తదనుగాయన్తి, తదనుభాసన్తి, భాసితమనుభాసన్తి, వాచితమనువాచేన్తి, సేయ్యథిదం – అట్ఠకో వామకో వామదేవో వేస్సామిత్తో యమతగ్గి అఙ్గీరసో భారద్వాజో వాసేట్ఠో కస్సపో భగు. తేపి ఏవమాహంసు – ‘మయమేతం జానామ, మయమేతం పస్సామ, యత్థ వా బ్రహ్మా, యేన వా బ్రహ్మా, యహిం వా బ్రహ్మా’’’తి? ‘‘నో హిదం, భో గోతమ’’.
౫౨౭. ‘‘ఇతి కిర, వాసేట్ఠ, నత్థి కోచి తేవిజ్జానం బ్రాహ్మణానం ఏకబ్రాహ్మణోపి, యేన బ్రహ్మా సక్ఖిదిట్ఠో. నత్థి కోచి తేవిజ్జానం బ్రాహ్మణానం ఏకాచరియోపి, యేన బ్రహ్మా సక్ఖిదిట్ఠో. నత్థి కోచి తేవిజ్జానం బ్రాహ్మణానం ఏకాచరియపాచరియోపి, యేన బ్రహ్మా సక్ఖిదిట్ఠో. నత్థి కోచి తేవిజ్జానం బ్రాహ్మణానం యావ సత్తమా ఆచరియామహయుగా యేన బ్రహ్మా సక్ఖిదిట్ఠో. యేపి కిర తేవిజ్జానం బ్రాహ్మణానం పుబ్బకా ఇసయో మన్తానం కత్తారో మన్తానం పవత్తారో, యేసమిదం ఏతరహి తేవిజ్జా బ్రాహ్మణా పోరాణం మన్తపదం గీతం పవుత్తం సమిహితం, తదనుగాయన్తి, తదనుభాసన్తి, భాసితమనుభాసన్తి, వాచితమనువాచేన్తి, సేయ్యథిదం – అట్ఠకో వామకో వామదేవో వేస్సామిత్తో యమతగ్గి అఙ్గీరసో భారద్వాజో వాసేట్ఠో కస్సపో భగు, తేపి న ఏవమాహంసు – ‘మయమేతం జానామ, మయమేతం పస్సామ, యత్థ వా బ్రహ్మా, యేన వా బ్రహ్మా, యహిం వా బ్రహ్మా’తి. తేవ తేవిజ్జా బ్రాహ్మణా ఏవమాహంసు – ‘యం న జానామ, యం న పస్సామ, తస్స సహబ్యతాయ మగ్గం దేసేమ. అయమేవ ఉజుమగ్గో అయమఞ్జసాయనో నియ్యానికో, నియ్యాతి తక్కరస్స బ్రహ్మసహబ్యతాయా’’’తి.
౫౨౮. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, వాసేట్ఠ, నను ఏవం సన్తే తేవిజ్జానం బ్రాహ్మణానం అప్పాటిహీరకతం భాసితం సమ్పజ్జతీ’’తి? ‘‘అద్ధా ఖో, భో గోతమ, ఏవం సన్తే తేవిజ్జానం బ్రాహ్మణానం అప్పాటిహీరకతం భాసితం సమ్పజ్జతీ’’తి.
‘‘సాధు, వాసేట్ఠ, తే వత [తేవ (క.)], వాసేట్ఠ, తేవిజ్జా బ్రాహ్మణా యం న జానన్తి, యం న పస్సన్తి, తస్స సహబ్యతాయ మగ్గం దేసేస్సన్తి. ‘అయమేవ ఉజుమగ్గో, అయమఞ్జసాయనో నియ్యానికో, నియ్యాతి తక్కరస్స బ్రహ్మసహబ్యతాయా’తి, నేతం ఠానం విజ్జతి.
౫౨౯. ‘‘సేయ్యథాపి, వాసేట్ఠ, అన్ధవేణి పరమ్పరసంసత్తా పురిమోపి న పస్సతి, మజ్ఝిమోపి న పస్సతి, పచ్ఛిమోపి న పస్సతి. ఏవమేవ ఖో, వాసేట్ఠ, అన్ధవేణూపమం మఞ్ఞే తేవిజ్జానం బ్రాహ్మణానం భాసితం, పురిమోపి న పస్సతి, మజ్ఝిమోపి న పస్సతి, పచ్ఛిమోపి న పస్సతి. తేసమిదం తేవిజ్జానం బ్రాహ్మణానం భాసితం హస్సకఞ్ఞేవ సమ్పజ్జతి, నామకఞ్ఞేవ సమ్పజ్జతి, రిత్తకఞ్ఞేవ సమ్పజ్జతి, తుచ్ఛకఞ్ఞేవ సమ్పజ్జతి.
౫౩౦. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, వాసేట్ఠ, పస్సన్తి తేవిజ్జా బ్రాహ్మణా చన్దిమసూరియే, అఞ్ఞే చాపి బహుజనా, యతో చ చన్దిమసూరియా ఉగ్గచ్ఛన్తి, యత్థ చ ఓగచ్ఛన్తి, ఆయాచన్తి థోమయన్తి పఞ్జలికా నమస్సమానా అనుపరివత్తన్తీ’’తి?
‘‘ఏవం, భో గోతమ, పస్సన్తి తేవిజ్జా బ్రాహ్మణా చన్దిమసూరియే, అఞ్ఞే చాపి బహుజనా, యతో చ చన్దిమసూరియా ఉగ్గచ్ఛన్తి, యత్థ చ ఓగచ్ఛన్తి, ఆయాచన్తి థోమయన్తి పఞ్జలికా నమస్సమానా అనుపరివత్తన్తీ’’తి.
౫౩౧. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, వాసేట్ఠ, యం పస్సన్తి తేవిజ్జా బ్రాహ్మణా చన్దిమసూరియే, అఞ్ఞే చాపి బహుజనా, యతో చ చన్దిమసూరియా ఉగ్గచ్ఛన్తి, యత్థ చ ఓగచ్ఛన్తి, ఆయాచన్తి థోమయన్తి పఞ్జలికా నమస్సమానా అనుపరివత్తన్తి, పహోన్తి తేవిజ్జా బ్రాహ్మణా చన్దిమసూరియానం సహబ్యతాయ మగ్గం దేసేతుం – ‘‘అయమేవ ఉజుమగ్గో, అయమఞ్జసాయనో నియ్యానికో, నియ్యాతి తక్కరస్స చన్దిమసూరియానం సహబ్యతాయా’’తి? ‘‘నో హిదం, భో గోతమ’’.
‘‘ఇతి కిర, వాసేట్ఠ, యం పస్సన్తి తేవిజ్జా బ్రాహ్మణా చన్దిమసూరియే, అఞ్ఞే చాపి బహుజనా, యతో చ చన్దిమసూరియా ఉగ్గచ్ఛన్తి, యత్థ చ ఓగచ్ఛన్తి, ఆయాచన్తి థోమయన్తి పఞ్జలికా నమస్సమానా అనుపరివత్తన్తి, తేసమ్పి నప్పహోన్తి చన్దిమసూరియానం సహబ్యతాయ మగ్గం దేసేతుం – ‘‘అయమేవ ఉజుమగ్గో, అయమఞ్జసాయనో నియ్యానికో, నియ్యాతి తక్కరస్స చన్దిమసూరియానం సహబ్యతాయా’’తి.
౫౩౨. ‘‘ఇతి పన [కిం పన (సీ. స్యా. పీ.)] న కిర తేవిజ్జేహి బ్రాహ్మణేహి బ్రహ్మా సక్ఖిదిట్ఠో. నపి కిర తేవిజ్జానం బ్రాహ్మణానం ఆచరియేహి బ్రహ్మా సక్ఖిదిట్ఠో. నపి కిర తేవిజ్జానం బ్రాహ్మణానం ఆచరియపాచరియేహి బ్రహ్మా సక్ఖిదిట్ఠో. నపి కిర తేవిజ్జానం బ్రాహ్మణానం యావ సత్తమా [సత్తమేహి (?)] ఆచరియామహయుగేహి బ్రహ్మా సక్ఖిదిట్ఠో. యేపి కిర తేవిజ్జానం బ్రాహ్మణానం పుబ్బకా ఇసయో మన్తానం కత్తారో మన్తానం పవత్తారో, యేసమిదం ఏతరహి తేవిజ్జా బ్రాహ్మణా పోరాణం మన్తపదం గీతం పవుత్తం సమిహితం, తదనుగాయన్తి, తదనుభాసన్తి, భాసితమనుభాసన్తి, వాచితమనువాచేన్తి, సేయ్యథిదం – అట్ఠకో వామకో వామదేవో వేస్సామిత్తో యమతగ్గి అఙ్గీరసో భారద్వాజో వాసేట్ఠో కస్సపో భగు, తేపి న ఏవమాహంసు – ‘‘మయమేతం జానామ, మయమేతం పస్సామ, యత్థ వా బ్రహ్మా, యేన వా బ్రహ్మా, యహిం వా బ్రహ్మా’’తి. తేవ తేవిజ్జా బ్రాహ్మణా ఏవమాహంసు – ‘‘యం న జానామ, యం న పస్సామ, తస్స సహబ్యతాయ మగ్గం దేసేమ – అయమేవ ఉజుమగ్గో అయమఞ్జసాయనో నియ్యానికో నియ్యాతి తక్కరస్స బ్రహ్మసహబ్యతాయా’’తి.
౫౩౩. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, వాసేట్ఠ, నను ఏవం సన్తే తేవిజ్జానం బ్రాహ్మణానం అప్పాటిహీరకతం భాసితం సమ్పజ్జతీ’’తి? ‘‘అద్ధా ఖో, భో గోతమ, ఏవం సన్తే తేవిజ్జానం బ్రాహ్మణానం అప్పాటిహీరకతం భాసితం సమ్పజ్జతీ’’తి.
‘‘సాధు, వాసేట్ఠ, తే వత, వాసేట్ఠ, తేవిజ్జా బ్రాహ్మణా యం న జానన్తి, యం న పస్సన్తి, తస్స సహబ్యతాయ మగ్గం దేసేస్సన్తి – ‘‘అయమేవ ఉజుమగ్గో, అయమఞ్జసాయనో నియ్యానికో, నియ్యాతి తక్కరస్స బ్రహ్మసహబ్యతాయా’’తి, నేతం ఠానం విజ్జతి.
జనపదకల్యాణీఉపమా
౫౩౪. ‘‘సేయ్యథాపి, వాసేట్ఠ, పురిసో ఏవం వదేయ్య – ‘‘అహం యా ఇమస్మిం జనపదే జనపదకల్యాణీ, తం ఇచ్ఛామి, తం కామేమీ’’తి. తమేనం ఏవం వదేయ్యుం – ‘‘అమ్భో పురిస, యం త్వం జనపదకల్యాణిం ఇచ్ఛసి కామేసి, జానాసి తం జనపదకల్యాణిం – ఖత్తియీ వా బ్రాహ్మణీ వా వేస్సీ వా సుద్దీ వా’’తి? ఇతి పుట్ఠో ‘‘నో’’తి వదేయ్య.
‘‘తమేనం ఏవం వదేయ్యుం – ‘‘అమ్భో పురిస, యం త్వం జనపదకల్యాణిం ఇచ్ఛసి కామేసి, జానాసి తం జనపదకల్యాణిం – ఏవంనామా ఏవంగోత్తాతి వా, దీఘా వా రస్సా వా మజ్ఝిమా వా కాళీ వా సామా వా మఙ్గురచ్ఛవీ వాతి, అముకస్మిం గామే వా నిగమే వా నగరే వా’’తి? ఇతి పుట్ఠో ‘నో’తి వదేయ్య. తమేనం ఏవం వదేయ్యుం – ‘‘అమ్భో పురిస, యం త్వం న జానాసి న పస్ససి, తం త్వం ఇచ్ఛసి కామేసీ’’తి? ఇతి పుట్ఠో ‘‘ఆమా’’తి వదేయ్య.
౫౩౫. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, వాసేట్ఠ, నను ఏవం సన్తే తస్స పురిసస్స అప్పాటిహీరకతం భాసితం సమ్పజ్జతీ’’తి? ‘‘అద్ధా ఖో, భో గోతమ, ఏవం సన్తే తస్స పురిసస్స అప్పాటిహీరకతం భాసితం సమ్పజ్జతీ’’తి.
౫౩౬. ‘‘ఏవమేవ ఖో, వాసేట్ఠ, న కిర తేవిజ్జేహి బ్రాహ్మణేహి బ్రహ్మా సక్ఖిదిట్ఠో, నపి కిర తేవిజ్జానం బ్రాహ్మణానం ఆచరియేహి బ్రహ్మా సక్ఖిదిట్ఠో, నపి కిర తేవిజ్జానం బ్రాహ్మణానం ఆచరియపాచరియేహి బ్రహ్మా సక్ఖిదిట్ఠో. నపి కిర తేవిజ్జానం బ్రాహ్మణానం యావ సత్తమా ఆచరియామహయుగేహి బ్రహ్మా సక్ఖిదిట్ఠో. యేపి కిర తేవిజ్జానం బ్రాహ్మణానం పుబ్బకా ఇసయో మన్తానం కత్తారో మన్తానం పవత్తారో, యేసమిదం ఏతరహి తేవిజ్జా బ్రాహ్మణా పోరాణం మన్తపదం గీతం పవుత్తం సమిహితం, తదనుగాయన్తి, తదనుభాసన్తి, భాసితమనుభాసన్తి, వాచితమనువాచేన్తి, సేయ్యథిదం – అట్ఠకో వామకో వామదేవో వేస్సామిత్తో యమతగ్గి అఙ్గీరసో భారద్వాజో వాసేట్ఠో కస్సపో భగు, తేపి న ఏవమాహంసు – ‘‘మయమేతం జానామ, మయమేతం పస్సామ, యత్థ వా బ్రహ్మా, యేన వా బ్రహ్మా, యహిం వా బ్రహ్మా’’తి. తేవ తేవిజ్జా బ్రాహ్మణా ఏవమాహంసు – ‘‘యం న జానామ, యం న పస్సామ, తస్స సహబ్యతాయ మగ్గం దేసేమ – అయమేవ ఉజుమగ్గో అయమఞ్జసాయనో నియ్యానికో నియ్యాతి తక్కరస్స బ్రహ్మసహబ్యతాయా’’తి.
౫౩౭. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, వాసేట్ఠ, నను ఏవం సన్తే తేవిజ్జానం బ్రాహ్మణానం అప్పాటిహీరకతం భాసితం సమ్పజ్జతీ’’తి? ‘‘అద్ధా ఖో, భో గోతమ, ఏవం సన్తే తేవిజ్జానం బ్రాహ్మణానం అప్పాటిహీరకతం భాసితం సమ్పజ్జతీ’’తి.
‘‘సాధు, వాసేట్ఠ, తే వత, వాసేట్ఠ, తేవిజ్జా బ్రాహ్మణా యం న జానన్తి, యం న పస్సన్తి, తస్స సహబ్యతాయ మగ్గం దేసేస్సన్తి – అయమేవ ఉజుమగ్గో అయమఞ్జసాయనో నియ్యానికో నియ్యాతి తక్కరస్స బ్రహ్మసహబ్యతాయాతి నేతం ఠానం విజ్జతి.
నిస్సేణీఉపమా
౫౩౮. ‘‘సేయ్యథాపి, వాసేట్ఠ, పురిసో చాతుమహాపథే నిస్సేణిం కరేయ్య – పాసాదస్స ఆరోహణాయ. తమేనం ఏవం వదేయ్యుం – ‘‘అమ్భో పురిస, యస్స త్వం [యం త్వం (స్యా.)] పాసాదస్స ఆరోహణాయ నిస్సేణిం కరోసి, జానాసి తం పాసాదం – పురత్థిమాయ వా దిసాయ దక్ఖిణాయ వా దిసాయ పచ్ఛిమాయ వా దిసాయ ఉత్తరాయ వా దిసాయ ఉచ్చో వా నీచో వా మజ్ఝిమో వా’’తి? ఇతి పుట్ఠో ‘‘నో’’తి వదేయ్య.
‘‘తమేనం ఏవం వదేయ్యుం – ‘‘అమ్భో పురిస, యం త్వం న జానాసి, న పస్ససి, తస్స త్వం పాసాదస్స ఆరోహణాయ నిస్సేణిం కరోసీ’’తి? ఇతి పుట్ఠో ‘‘ఆమా’’తి వదేయ్య.
౫౩౯. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, వాసేట్ఠ, నను ఏవం సన్తే తస్స పురిసస్స అప్పాటిహీరకతం భాసితం సమ్పజ్జతీ’’తి? ‘‘అద్ధా ఖో, భో గోతమ, ఏవం సన్తే తస్స పురిసస్స అప్పాటిహీరకతం భాసితం సమ్పజ్జతీ’’తి.
౫౪౦. ‘‘ఏవమేవ ఖో, వాసేట్ఠ, న కిర తేవిజ్జేహి బ్రాహ్మణేహి బ్రహ్మా సక్ఖిదిట్ఠో, నపి కిర తేవిజ్జానం బ్రాహ్మణానం ఆచరియేహి బ్రహ్మా సక్ఖిదిట్ఠో, నపి కిర తేవిజ్జానం బ్రాహ్మణానం ఆచరియపాచరియేహి బ్రహ్మా సక్ఖిదిట్ఠో, నపి కిర తేవిజ్జానం బ్రాహ్మణానం యావ సత్తమా ఆచరియామహయుగేహి బ్రహ్మా సక్ఖిదిట్ఠో. యేపి కిర తేవిజ్జానం బ్రాహ్మణానం పుబ్బకా ఇసయో మన్తానం కత్తారో మన్తానం పవత్తారో, యేసమిదం ఏతరహి తేవిజ్జా బ్రాహ్మణా పోరాణం మన్తపదం గీతం పవుత్తం సమిహితం, తదనుగాయన్తి, తదనుభాసన్తి, భాసితమనుభాసన్తి, వాచితమనువాచేన్తి, సేయ్యథిదం – అట్ఠకో వామకో వామదేవో వేస్సామిత్తో యమతగ్గి అఙ్గీరసో భారద్వాజో వాసేట్ఠో కస్సపో భగు, తేపి న ఏవమాహంసు – మయమేతం జానామ, మయమేతం పస్సామ, యత్థ వా బ్రహ్మా, యేన వా బ్రహ్మా, యహిం వా బ్రహ్మాతి. తేవ తేవిజ్జా బ్రాహ్మణా ఏవమాహంసు – ‘‘యం న జానామ, యం న పస్సామ, తస్స సహబ్యతాయ మగ్గం దేసేమ, అయమేవ ఉజుమగ్గో అయమఞ్జసాయనో నియ్యానికో నియ్యాతి తక్కరస్స బ్రహ్మసహబ్యతాయా’’తి.
౫౪౧. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, వాసేట్ఠ, నను ఏవం సన్తే తేవిజ్జానం బ్రాహ్మణానం అప్పాటిహీరకతం భాసితం సమ్పజ్జతీ’’తి? ‘‘అద్ధా ఖో, భో గోతమ, ఏవం సన్తే తేవిజ్జానం బ్రాహ్మణానం అప్పాటిహీరకతం భాసితం సమ్పజ్జతీ’’తి.
‘‘సాధు, వాసేట్ఠ. తే వత, వాసేట్ఠ, తేవిజ్జా బ్రాహ్మణా యం న జానన్తి, యం న పస్సన్తి, తస్స సహబ్యతాయ మగ్గం దేసేస్సన్తి. అయమేవ ఉజుమగ్గో అయమఞ్జసాయనో నియ్యానికో నియ్యాతి తక్కరస్స బ్రహ్మసబ్యతాయాతి, నేతం ఠానం విజ్జతి.
అచిరవతీనదీఉపమా
౫౪౨. ‘‘సేయ్యథాపి, వాసేట్ఠ, అయం అచిరవతీ నదీ పూరా ఉదకస్స సమతిత్తికా కాకపేయ్యా. అథ పురిసో ఆగచ్ఛేయ్య పారత్థికో పారగవేసీ పారగామీ పారం తరితుకామో. సో ఓరిమే తీరే ఠితో పారిమం తీరం అవ్హేయ్య – ‘‘ఏహి పారాపారం, ఏహి పారాపార’’న్తి.
౫౪౩. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, వాసేట్ఠ, అపి ను తస్స పురిసస్స అవ్హాయనహేతు వా ఆయాచనహేతు వా పత్థనహేతు వా అభినన్దనహేతు వా అచిరవతియా నదియా పారిమం తీరం ఓరిమం తీరం ఆగచ్ఛేయ్యా’’తి? ‘‘నో హిదం, భో గోతమ’’.
౫౪౪. ‘‘ఏవమేవ ఖో, వాసేట్ఠ, తేవిజ్జా బ్రాహ్మణా యే ధమ్మా బ్రాహ్మణకారకా తే ధమ్మే పహాయ వత్తమానా, యే ధమ్మా అబ్రాహ్మణకారకా తే ధమ్మే సమాదాయ వత్తమానా ఏవమాహంసు – ‘‘ఇన్దమవ్హయామ, సోమమవ్హయామ, వరుణమవ్హయామ, ఈసానమవ్హయామ, పజాపతిమవ్హయామ, బ్రహ్మమవ్హయామ, మహిద్ధిమవ్హయామ, యమమవ్హయామా’’తి.
‘‘తే వత, వాసేట్ఠ, తేవిజ్జా బ్రాహ్మణా యే ధమ్మా బ్రాహ్మణకారకా తే ధమ్మే పహాయ వత్తమానా, యే ధమ్మా అబ్రాహ్మణకారకా తే ధమ్మే సమాదాయ వత్తమానా అవ్హాయనహేతు వా ఆయాచనహేతు వా పత్థనహేతు వా అభినన్దనహేతు వా కాయస్స భేదా పరం మరణా బ్రహ్మానం సహబ్యూపగా భవిస్సన్తీ’’తి, నేతం ఠానం విజ్జతి.
౫౪౫. ‘‘సేయ్యథాపి, వాసేట్ఠ, అయం అచిరవతీ నదీ పూరా ఉదకస్స సమతిత్తికా కాకపేయ్యా. అథ పురిసో ఆగచ్ఛేయ్య పారత్థికో పారగవేసీ పారగామీ పారం తరితుకామో. సో ఓరిమే తీరే దళ్హాయ అన్దుయా పచ్ఛాబాహం గాళ్హబన్ధనం బద్ధో.
‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, వాసేట్ఠ, అపి ను సో పురిసో అచిరవతియా నదియా ఓరిమా తీరా పారిమం తీరం గచ్ఛేయ్యా’’తి? ‘‘నో హిదం, భో గోతమ’’.
౫౪౬. ‘‘ఏవమేవ ఖో, వాసేట్ఠ, పఞ్చిమే కామగుణా అరియస్స వినయే అన్దూతిపి వుచ్చన్తి, బన్ధనన్తిపి వుచ్చన్తి. కతమే పఞ్చ? చక్ఖువిఞ్ఞేయ్యా రూపా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా. సోతవిఞ్ఞేయ్యా సద్దా…పే… ఘానవిఞ్ఞేయ్యా గన్ధా… జివ్హావిఞ్ఞేయ్యా రసా… కాయవిఞ్ఞేయ్యా ఫోట్ఠబ్బా ఇట్ఠా కన్తా మనాపా పియరూపా కామూపసంహితా రజనీయా.
‘‘ఇమే ఖో, వాసేట్ఠ, పఞ్చ కామగుణా అరియస్స వినయే అన్దూతిపి వుచ్చన్తి, బన్ధనన్తిపి వుచ్చన్తి. ఇమే ఖో వాసేట్ఠ పఞ్చ కామగుణే తేవిజ్జా బ్రాహ్మణా గధితా ముచ్ఛితా అజ్ఝోపన్నా అనాదీనవదస్సావినో అనిస్సరణపఞ్ఞా పరిభుఞ్జన్తి. తే వత, వాసేట్ఠ, తేవిజ్జా బ్రాహ్మణా యే ధమ్మా బ్రాహ్మణకారకా, తే ధమ్మే పహాయ వత్తమానా, యే ధమ్మా అబ్రాహ్మణకారకా, తే ధమ్మే సమాదాయ వత్తమానా పఞ్చ కామగుణే గధితా ముచ్ఛితా అజ్ఝోపన్నా అనాదీనవదస్సావినో అనిస్సరణపఞ్ఞా పరిభుఞ్జన్తా కామన్దుబన్ధనబద్ధా కాయస్స భేదా పరం మరణా బ్రహ్మానం సహబ్యూపగా భవిస్సన్తీ’’తి, నేతం ఠానం విజ్జతి.
౫౪౭. ‘‘సేయ్యథాపి, వాసేట్ఠ, అయం అచిరవతీ నదీ పూరా ఉదకస్స సమతిత్తికా కాకపేయ్యా. అథ పురిసో ఆగచ్ఛేయ్య పారత్థికో పారగవేసీ పారగామీ పారం తరితుకామో. సో ఓరిమే తీరే ససీసం పారుపిత్వా నిపజ్జేయ్య.
‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, వాసేట్ఠ, అపి ను సో పురిసో అచిరవతియా నదియా ఓరిమా తీరా పారిమం తీరం గచ్ఛేయ్యా’’తి? ‘‘నో హిదం, భో గోతమ’’.
౫౪౮. ‘‘ఏవమేవ ఖో, వాసేట్ఠ, పఞ్చిమే నీవరణా అరియస్స వినయే ఆవరణాతిపి వుచ్చన్తి, నీవరణాతిపి వుచ్చన్తి, ఓనాహనాతిపి వుచ్చన్తి, పరియోనాహనాతిపి వుచ్చన్తి. కతమే పఞ్చ? కామచ్ఛన్దనీవరణం, బ్యాపాదనీవరణం, థినమిద్ధనీవరణం, ఉద్ధచ్చకుక్కుచ్చనీవరణం, విచికిచ్ఛానీవరణం. ఇమే ఖో, వాసేట్ఠ, పఞ్చ నీవరణా అరియస్స వినయే ఆవరణాతిపి వుచ్చన్తి, నీవరణాతిపి వుచ్చన్తి, ఓనాహనాతిపి వుచ్చన్తి, పరియోనాహనాతిపి వుచ్చన్తి.
౫౪౯. ‘‘ఇమేహి ఖో, వాసేట్ఠ, పఞ్చహి నీవరణేహి తేవిజ్జా బ్రాహ్మణా ఆవుటా నివుటా ఓనద్ధా [ఓఫుటా (సీ. క.), ఓఫుతా (స్యా.)] పరియోనద్ధా. తే వత, వాసేట్ఠ, తేవిజ్జా బ్రాహ్మణా యే ధమ్మా బ్రాహ్మణకారకా తే ధమ్మే పహాయ వత్తమానా, యే ధమ్మా అబ్రాహ్మణకారకా తే ధమ్మే సమాదాయ వత్తమానా పఞ్చహి నీవరణేహి ఆవుటా నివుటా ఓనద్ధా పరియోనద్ధా [పరియోనద్ధా, తే (స్యా. క.)] కాయస్స భేదా పరం మరణా బ్రహ్మానం సహబ్యూపగా భవిస్సన్తీ’’తి, నేతం ఠానం విజ్జతి.
సంసన్దనకథా
౫౫౦. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, వాసేట్ఠ, కిన్తి తే సుతం బ్రాహ్మణానం వుద్ధానం మహల్లకానం ఆచరియపాచరియానం భాసమానానం, సపరిగ్గహో వా బ్రహ్మా అపరిగ్గహో వా’’తి? ‘‘అపరిగ్గహో, భో గోతమ’’. ‘‘సవేరచిత్తో వా అవేరచిత్తో వా’’తి? ‘‘అవేరచిత్తో, భో గోతమ’’. ‘‘సబ్యాపజ్జచిత్తో వా అబ్యాపజ్జచిత్తో వా’’తి? ‘‘అబ్యాపజ్జచిత్తో, భో గోతమ’’. ‘‘సంకిలిట్ఠచిత్తో వా అసంకిలిట్ఠచిత్తో వా’’తి? ‘‘అసంకిలిట్ఠచిత్తో, భో గోతమ’’. ‘‘వసవత్తీ వా అవసవత్తీ వా’’తి? ‘‘వసవత్తీ, భో గోతమ’’.
‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, వాసేట్ఠ, సపరిగ్గహా వా తేవిజ్జా బ్రాహ్మణా అపరిగ్గహా వా’’తి? ‘‘సపరిగ్గహా, భో గోతమ’’. ‘‘సవేరచిత్తా వా అవేరచిత్తా వా’’తి? ‘‘సవేరచిత్తా, భో గోతమ’’. ‘‘సబ్యాపజ్జచిత్తా వా అబ్యాపజ్జచిత్తా వా’’తి? ‘‘సబ్యాపజ్జచిత్తా, భో గోతమ’’. ‘‘సంకిలిట్ఠచిత్తా వా అసంకిలిట్ఠచిత్తా వా’’తి? ‘‘సంకిలిట్ఠచిత్తా, భో గోతమ’’. ‘‘వసవత్తీ వా అవసవత్తీ వా’’తి? ‘‘అవసవత్తీ, భో గోతమ’’.
౫౫౧. ‘‘ఇతి కిర, వాసేట్ఠ, సపరిగ్గహా తేవిజ్జా బ్రాహ్మణా అపరిగ్గహో బ్రహ్మా. అపి ను ఖో సపరిగ్గహానం తేవిజ్జానం బ్రాహ్మణానం అపరిగ్గహేన బ్రహ్మునా సద్ధిం సంసన్దతి సమేతీ’’తి? ‘‘నో హిదం, భో గోతమ’’. ‘‘సాధు, వాసేట్ఠ, తే వత, వాసేట్ఠ, సపరిగ్గహా తేవిజ్జా బ్రాహ్మణా కాయస్స భేదా పరం మరణా అపరిగ్గహస్స బ్రహ్మునో సహబ్యూపగా భవిస్సన్తీ’’తి, నేతం ఠానం విజ్జతి.
‘‘ఇతి కిర, వాసేట్ఠ, సవేరచిత్తా తేవిజ్జా బ్రాహ్మణా, అవేరచిత్తో బ్రహ్మా…పే… సబ్యాపజ్జచిత్తా తేవిజ్జా బ్రాహ్మణా అబ్యాపజ్జచిత్తో బ్రహ్మా… సంకిలిట్ఠచిత్తా తేవిజ్జా బ్రాహ్మణా అసంకిలిట్ఠచిత్తో బ్రహ్మా… అవసవత్తీ తేవిజ్జా బ్రాహ్మణా వసవత్తీ బ్రహ్మా, అపి ను ఖో అవసవత్తీనం తేవిజ్జానం బ్రాహ్మణానం వసవత్తినా బ్రహ్మునా సద్ధిం సంసన్దతి సమేతీ’’తి? ‘‘నో హిదం, భో గోతమ’’. ‘‘సాధు, వాసేట్ఠ, తే వత, వాసేట్ఠ, అవసవత్తీ తేవిజ్జా బ్రాహ్మణా కాయస్స భేదా పరం మరణా వసవత్తిస్స బ్రహ్మునో సహబ్యూపగా భవిస్సన్తీ’’తి, నేతం ఠానం విజ్జతి.
౫౫౨. ‘‘ఇధ ఖో పన తే, వాసేట్ఠ, తేవిజ్జా బ్రాహ్మణా ఆసీదిత్వా [ఆదిసిత్వా (క.)] సంసీదన్తి, సంసీదిత్వా విసారం [విసాదం (సీ. పీ.), విసత్తం (స్యా.)] పాపుణన్తి, సుక్ఖతరం [సుక్ఖతరణం (క.)] మఞ్ఞే తరన్తి. తస్మా ఇదం తేవిజ్జానం బ్రాహ్మణానం తేవిజ్జాఇరిణన్తిపి వుచ్చతి, తేవిజ్జావివనన్తిపి వుచ్చతి, తేవిజ్జాబ్యసనన్తిపి వుచ్చతీ’’తి.
౫౫౩. ఏవం వుత్తే, వాసేట్ఠో మాణవో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సుతం మేతం, భో గోతమ, సమణో గోతమో బ్రహ్మానం సహబ్యతాయ మగ్గం జానాతీ’’తి. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, వాసేట్ఠ. ఆసన్నే ఇతో మనసాకటం, న ఇతో దూరే మనసాకట’’న్తి? ‘‘ఏవం, భో గోతమ, ఆసన్నే ఇతో మనసాకటం, న ఇతో దూరే మనసాకట’’న్తి.
౫౫౪. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, వాసేట్ఠ, ఇధస్స పురిసో మనసాకటే జాతసంవద్ధో. తమేనం మనసాకటతో తావదేవ అవసటం మనసాకటస్స మగ్గం పుచ్ఛేయ్యుం. సియా ను ఖో, వాసేట్ఠ, తస్స పురిసస్స మనసాకటే జాతసంవద్ధస్స మనసాకటస్స మగ్గం పుట్ఠస్స దన్ధాయితత్తం వా విత్థాయితత్తం వా’’తి? ‘‘నో హిదం, భో గోతమ’’. ‘‘తం కిస్స హేతు’’? ‘‘అము హి, భో గోతమ, పురిసో మనసాకటే జాతసంవద్ధో, తస్స సబ్బానేవ మనసాకటస్స మగ్గాని సువిదితానీ’’తి.
‘‘సియా ఖో, వాసేట్ఠ, తస్స పురిసస్స మనసాకటే జాతసంవద్ధస్స మనసాకటస్స మగ్గం పుట్ఠస్స దన్ధాయితత్తం వా విత్థాయితత్తం వా, న త్వేవ తథాగతస్స బ్రహ్మలోకే వా బ్రహ్మలోకగామినియా వా పటిపదాయ పుట్ఠస్స దన్ధాయితత్తం వా విత్థాయితత్తం వా. బ్రహ్మానం చాహం, వాసేట్ఠ, పజానామి బ్రహ్మలోకఞ్చ బ్రహ్మలోకగామినిఞ్చ పటిపదం, యథా పటిపన్నో చ బ్రహ్మలోకం ఉపపన్నో, తఞ్చ పజానామీ’’తి.
౫౫౫. ఏవం వుత్తే, వాసేట్ఠో మాణవో భగవన్తం ఏతదవోచ – ‘‘సుతం మేతం, భో గోతమ, సమణో గోతమో బ్రహ్మానం సహబ్యతాయ మగ్గం దేసేతీ’’తి. ‘‘సాధు నో భవం గోతమో బ్రహ్మానం సహబ్యతాయ మగ్గం దేసేతు ఉల్లుమ్పతు భవం గోతమో బ్రాహ్మణిం పజ’’న్తి. ‘‘తేన హి, వాసేట్ఠ, సుణాహి; సాధుకం మనసి కరోహి; భాసిస్సామీ’’తి. ‘‘ఏవం భో’’తి ఖో వాసేట్ఠో మాణవో భగవతో పచ్చస్సోసి.
బ్రహ్మలోకమగ్గదేసనా
౫౫౬. భగవా ఏతదవోచ – ‘‘ఇధ, వాసేట్ఠ, తథాగతో లోకే ఉప్పజ్జతి అరహం, సమ్మాసమ్బుద్ధో…పే… (యథా ౧౯౦-౨౧౨ అనుచ్ఛేదేసు ఏవం విత్థారేతబ్బం). ఏవం ఖో, వాసేట్ఠ, భిక్ఖు సీలసమ్పన్నో హోతి…పే… తస్సిమే పఞ్చ నీవరణే పహీనే అత్తని సమనుపస్సతో పామోజ్జం జాయతి, పముదితస్స పీతి జాయతి, పీతిమనస్స కాయో పస్సమ్భతి, పస్సద్ధకాయో సుఖం వేదేతి, సుఖినో చిత్తం సమాధియతి.
‘‘సో మేత్తాసహగతేన చేతసా ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహరతి. తథా దుతియం. తథా తతియం. తథా చతుత్థం. ఇతి ఉద్ధమధో తిరియం సబ్బధి సబ్బత్తతాయ సబ్బావన్తం లోకం మేత్తాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన ఫరిత్వా విహరతి.
‘‘సేయ్యథాపి, వాసేట్ఠ, బలవా సఙ్ఖధమో అప్పకసిరేనేవ చతుద్దిసా విఞ్ఞాపేయ్య; ఏవమేవ ఖో, వాసేట్ఠ, ఏవం భావితాయ మేత్తాయ చేతోవిముత్తియా యం పమాణకతం కమ్మం న తం తత్రావసిస్సతి, న తం తత్రావతిట్ఠతి. అయమ్పి ఖో, వాసేట్ఠ, బ్రహ్మానం సహబ్యతాయ మగ్గో.
‘‘పున చపరం, వాసేట్ఠ, భిక్ఖు కరుణాసహగతేన చేతసా…పే… ముదితాసహగతేన చేతసా…పే… ఉపేక్ఖాసహగతేన చేతసా ఏకం దిసం ఫరిత్వా విహరతి. తథా దుతియం. తథా తతియం. తథా చతుత్థం. ఇతి ఉద్ధమధో తిరియం సబ్బధి సబ్బత్తతాయ సబ్బావన్తం లోకం ఉపేక్ఖాసహగతేన చేతసా విపులేన మహగ్గతేన అప్పమాణేన అవేరేన అబ్యాపజ్జేన ఫరిత్వా విహరతి.
‘‘సేయ్యథాపి, వాసేట్ఠ, బలవా సఙ్ఖధమో అప్పకసిరేనేవ చతుద్దిసా విఞ్ఞాపేయ్య. ఏవమేవ ఖో, వాసేట్ఠ, ఏవం భావితాయ ఉపేక్ఖాయ చేతోవిముత్తియా యం పమాణకతం కమ్మం న తం తత్రావసిస్సతి, న తం తత్రావతిట్ఠతి. అయం ఖో, వాసేట్ఠ, బ్రహ్మానం సహబ్యతాయ మగ్గో.
౫౫౭. ‘‘తం కిం మఞ్ఞసి, వాసేట్ఠ, ఏవంవిహారీ భిక్ఖు సపరిగ్గహో వా అపరిగ్గహో వా’’తి? ‘‘అపరిగ్గహో, భో గోతమ’’. ‘‘సవేరచిత్తో వా అవేరచిత్తో వా’’తి? ‘‘అవేరచిత్తో, భో గోతమ’’. ‘‘సబ్యాపజ్జచిత్తో వా అబ్యాపజ్జచిత్తో వా’’తి? ‘‘అబ్యాపజ్జచిత్తో, భో గోతమ’’. ‘‘సంకిలిట్ఠచిత్తో వా అసంకిలిట్ఠచిత్తో వా’’తి? ‘‘అసంకిలిట్ఠచిత్తో, భో గోతమ’’. ‘‘వసవత్తీ వా అవసవత్తీ వా’’తి? ‘‘వసవత్తీ, భో గోతమ’’.
‘‘ఇతి కిర, వాసేట్ఠ, అపరిగ్గహో భిక్ఖు, అపరిగ్గహో బ్రహ్మా. అపి ను ఖో అపరిగ్గహస్స భిక్ఖునో అపరిగ్గహేన బ్రహ్మునా సద్ధిం సంసన్దతి సమేతీ’’తి? ‘‘ఏవం, భో గోతమ’’. ‘‘సాధు, వాసేట్ఠ, సో వత వాసేట్ఠ అపరిగ్గహో భిక్ఖు కాయస్స భేదా పరం మరణా అపరిగ్గహస్స బ్రహ్మునో సహబ్యూపగో భవిస్సతీ’’తి, ఠానమేతం విజ్జతి.
౫౫౮. ‘‘ఇతి కిర, వాసేట్ఠ, అవేరచిత్తో భిక్ఖు, అవేరచిత్తో బ్రహ్మా…పే… అబ్యాపజ్జచిత్తో భిక్ఖు, అబ్యాపజ్జచిత్తో బ్రహ్మా… అసంకిలిట్ఠచిత్తో భిక్ఖు, అసంకిలిట్ఠచిత్తో బ్రహ్మా… వసవత్తీ భిక్ఖు, వసవత్తీ బ్రహ్మా, అపి ను ఖో వసవత్తిస్స భిక్ఖునో వసవత్తినా బ్రహ్మునా సద్ధిం సంసన్దతి సమేతీ’’తి? ‘‘ఏవం, భో గోతమ’’. ‘‘సాధు, వాసేట్ఠ, సో వత, వాసేట్ఠ, వసవత్తీ భిక్ఖు కాయస్స భేదా పరం మరణా వసవత్తిస్స బ్రహ్మునో సహబ్యూపగో భవిస్సతీతి, ఠానమేతం విజ్జతీ’’తి.
౫౫౯. ఏవం వుత్తే, వాసేట్ఠభారద్వాజా మాణవా భగవన్తం ఏతదవోచుం – ‘‘అభిక్కన్తం, భో గోతమ, అభిక్కన్తం, భో గోతమ! సేయ్యథాపి, భో గోతమ, నిక్కుజ్జితం వా ఉక్కుజ్జేయ్య, పటిచ్ఛన్నం వా వివరేయ్య, మూళ్హస్స వా మగ్గం ఆచిక్ఖేయ్య, అన్ధకారే వా తేలపజ్జోతం ధారేయ్య ‘చక్ఖుమన్తో రూపాని దక్ఖన్తీ’తి. ఏవమేవం భోతా గోతమేన అనేకపరియాయేన ధమ్మో పకాసితో. ఏతే మయం భవన్తం గోతమం సరణం గచ్ఛామ, ధమ్మఞ్చ భిక్ఖుసఙ్ఘఞ్చ. ఉపాసకే నో భవం గోతమో ధారేతు అజ్జతగ్గే పాణుపేతే సరణం గతే’’తి.
తేవిజ్జసుత్తం నిట్ఠితం తేరసమం.