౩. దిట్ఠిసంయుత్తం

౧. సోతాపత్తివగ్గో

౧. వాతసుత్తవణ్ణనా

౨౦౬. దిట్ఠిసంయుత్తే న వాతా వాయన్తీతిఆదీసు ఏవం కిర తేసం దిట్ఠి – ‘‘యేపి ఏతే రుక్ఖసాఖాదీని భఞ్జన్తా వాతా వాయన్తి, న ఏతే వాతా, వాతలేసో నామేసో, వాతో పన ఏసికత్థమ్భో వియ పబ్బతకూటం వియ చ ఠితో. తథా యాపి ఏతా తిణకట్ఠాదీని వహన్తియో నదియో సన్దన్తి, న ఏత్థ ఉదకం సన్దకి, ఉదకలేసో నామేస, ఉదకం పన ఏసికత్థమ్భో వియ పబ్బతకూటం వియ చ ఠితం. యాపిమా గబ్భినియో విజాయన్తీతి చ వుచ్చన్తి, కిఞ్చాపి తా మిలాతుదరా హోన్తి, గబ్భో పన న నిక్ఖమతి, గబ్భలేసో నామేసో, గబ్భో పన ఏసికత్థమ్భో వియ పబ్బతకూటం వియ చ ఠితో. యేపి ఏతే చన్దిమసూరియా ఉదేన్తి వా అపేన్తి వా, నేవ తే ఉదేన్తి న అపేన్తి, చన్దిమసూరియలేసో నామేస, చన్దిమసూరియా పన ఏసికత్థమ్భో వియ పబ్బతకూటం వియ చ ఠితా’’తి.

౨-౪. ఏతంమమసుత్తాదివణ్ణనా

౨౦౭-౨౦౯. దిట్ఠన్తిఆదీసు దిట్ఠం రూపాయతనం. సుతం సద్దాయతనం. ముతం గన్ధాయతనం రసాయతనం ఫోట్ఠబ్బాయతనం. తఞ్హి పత్వా గహేతబ్బతో ముతన్తి చ వుత్తం. అవసేసాని సత్తాయతనాని విఞ్ఞాతం నామ. పత్తన్తి పరియేసిత్వా వా అపరియేసిత్వా వా పత్తం. పరియేసితన్తి పత్తం వా అపత్తం వా పరియేసితం. అనువిచరితం మనసాతి చిత్తేన అనుసఞ్చరితం. లోకస్మిఞ్హి పరియేసిత్వా పత్తమ్పి అత్థి, పరియేసిత్వా నోపత్తమ్పి, అపరియేసిత్వా పత్తమ్పి, అపరియేసిత్వా నోపత్తమ్పి. తత్థ పరియేసిత్వా పత్తం పత్తం నామ, పరియేసిత్వా నోపత్తం పరియేసితం నామ. అపరియేసిత్వా పత్తఞ్చ అపరియేసిత్వా నోపత్తఞ్చ మనసానువిచరితం నామ. అథ వా పరియేసిత్వా పత్తమ్పి అపరియేసిత్వా పత్తమ్పి పత్తట్ఠేన పత్తం నామ, పరియేసిత్వా నోపత్తమేవ పరియేసితం నామ, అపరియేసిత్వా నోపత్తం మనసానువిచరితం నామ. సబ్బం వా ఏతం మనసా అనువిచరితమేవ.

౫. నత్థిదిన్నసుత్తవణ్ణనా

౨౧౦. నత్థి దిన్నన్తిఆదీసు నత్థి దిన్నన్తి దిన్నస్స ఫలాభావం సన్ధాయ వదన్తి. యిట్ఠం వుచ్చతి మహాయాగో. హుతన్తి పహేణకసక్కారో అధిప్పేతో. తమ్పి ఉభయం ఫలాభావమేవ సన్ధాయ పటిక్ఖిపన్తి. సుకతదుక్కటానన్తి సుకతదుక్కతానం, కుసలాకుసలానన్తి అత్థో. ఫలం విపాకోతి యం ఫలన్తి వా విపాకోతి వా వుచ్చతి, తం నత్థీతి వదన్తి. నత్థి అయం లోకోతి పరలోకే ఠితస్స అయం లోకో నత్థి. నత్థి పరో లోకోతి ఇధ లోకే ఠితస్సపి పరో లోకో నత్థి, సబ్బే తత్థ తత్థేవ ఉచ్ఛిజ్జన్తీతి దస్సేన్తి. నత్థి మాతా నత్థి పితాతి తేసు సమ్మాపటిపత్తిమిచ్ఛాపటిపత్తీనం ఫలాభావవసేన వదన్తి. నత్థి సత్తా ఓపపాతికాతి చవిత్వా ఉప్పజ్జనకసత్తా నామ నత్థీతి వదన్తి. నత్థి లోకే సమణబ్రాహ్మణాతి లోకే సమ్మాపటిపన్నా సమణబ్రాహ్మణా నామ నత్థీతి వదన్తి.

చాతుమహాభూతికోతి చతుమహాభూతమయో. పథవీ పథవీకాయన్తి అజ్ఝత్తికా పథవీధాతు బాహిరం పథవీధాతుం. అనుపేతీతి అనుయాతి. అనుపగచ్ఛతీతి తస్సేవ వేవచనం, అనుగచ్ఛతీతిపి అత్థో. ఉభయేనాపి ఉపేతి ఉపగచ్ఛతీతి దస్సేన్తి. ఆపాదీసుపి ఏసేవ నయో. ఇన్ద్రియానీతి మనచ్ఛట్ఠాని ఇన్ద్రియాని. సఙ్కమన్తీతి ఆకాసం పక్ఖన్దన్తి. ఆసన్దిపఞ్చమాతి నిపన్నమఞ్చేన పఞ్చమా, మఞ్చో చేవ, చత్తారో మఞ్చపాదే గహేత్వా ఠితా చత్తారో పురిసా చాతి అత్థో. యావ ఆళాహనాతి యావ సుసానా. పదానీతి ‘‘అయం ఏవం సీలవా అహోసి, ఏవం దుస్సీలో’’తిఆదినా నయేన పవత్తాని గుణాగుణపదాని. సరీరమేవ వా ఏత్థ పదానీతి అధిప్పేతం. కాపోతకానీతి కపోతకవణ్ణాని, పారావతపక్ఖవణ్ణానీతి అత్థో. భస్సన్తాతి భస్మన్తా. అయమేవ వా పాళి. ఆహుతియోతి యం పహేణకసక్కారాదిభేదం దిన్నదానం, సబ్బం తం ఛారికావసానమేవ హోతి, న తతో పరం ఫలదాయకం హుత్వా గచ్ఛతీతి అత్థో. దత్తుపఞ్ఞత్తన్తి దత్తూహి బాలమనుస్సేహి పఞ్ఞత్తం. ఇదం వుత్తం హోతి – బాలేహి అబుద్ధీహి పఞ్ఞత్తమిదం దానం, న పణ్డితేహి. బాలా దేన్తి, పణ్డితా గణ్హన్తీతి దస్సేన్తి.

౬. కరోతోసుత్తవణ్ణనా

౨౧౧. కరోతోతి సహత్థా కరోన్తస్స. కారయతోతి ఆణత్తియా కారేన్తస్స. ఛిన్దతోతి పరేసం హత్థాదీని ఛిన్దన్తస్స. ఛేదాపయతోతి పరేహి ఛేదాపేన్తస్స. పచతోతి దణ్డేన పీళేన్తస్స. పచాపయతోతి పరేహి దణ్డాదినా పీళాపేన్తస్స. సోచతో సోచాపయతోతి పరస్స భణ్డహరణాదీహి సోకం సయం కరోన్తస్సాపి పరేహి కారేన్తస్సాపి. కిలమతో కిలమాపయతోతి ఆహారుపచ్ఛేదబన్ధనాగారపవేసనాదీహి సయం కిలమేన్తస్సపి పరేహి కిలమాపేన్తస్సపి. ఫన్దతో ఫన్దాపయతోతి పరం ఫన్దన్తం ఫన్దనకాలే సయమ్పి ఫన్దతో పరేమ్పి ఫన్దాపయతో. పాణమతిపాతయతోతి పాణం హనన్తస్సపి హనాపేన్తస్సపి. ఏవం సబ్బత్థ కరణకారాపనవసేనేవ అత్థో వేదితబ్బో.

సన్ధిన్తి ఘరసన్ధిం. నిల్లోపన్తి మహావిలోపం. ఏకాగారికన్తి ఏకమేవ ఘరం పరివారేత్వా విలుమ్పనం. పరిపన్థే తిట్ఠతోతి ఆగతాగతానం అచ్ఛిన్దనత్థం మగ్గే తిట్ఠతో. కరోతో న కరీయతి పాపన్తి యంకిఞ్చి పాపం కరోమీతి సఞ్ఞాయ కరోతోపి పాపం న కరీయతి, నత్థి పాపం. సత్తా పన కరోమాతి ఏవంసఞ్ఞినో హోన్తీతి దీపేన్తి. ఖురపరియన్తేనాతి ఖురనేమినా, ఖురధారసదిసపరియన్తేన వా. ఏకమంసఖలన్తి ఏకమంసరాసిం. పుఞ్జన్తి తస్సేవ వేవచనం. తతోనిదానన్తి ఏకమంసఖలకరణనిదానం.

దక్ఖిణన్తి దక్ఖిణతీరే మనుస్సా కక్ఖళా దారుణా, తే సన్ధాయ హనన్తోతిఆది వుత్తం. ఉత్తరన్తి ఉత్తరతీరే సద్ధా హోన్తి పసన్నా బుద్ధమామకా ధమ్మమామకా సఙ్ఘమామకా, తే సన్ధాయ దదన్తోతిఆది వుత్తం. తత్థ యజన్తోతి మహాయాగం కరోన్తో. దమేనాతి ఇన్ద్రియదమేన ఉపోసథకమ్మేన. సంయమేనాతి సీలసంయమేన. సచ్చవజ్జేనాతి సచ్చవచనేన. ఆగమోతి ఆగమనం, పవత్తీతి అత్థో. సబ్బథాపి పాపపుఞ్ఞానం కిరియమేవ పటిక్ఖిపన్తి.

౭. హేతుసుత్తవణ్ణనా

౨౧౨. నత్థి హేతు నత్థి పచ్చయోతి ఏత్థ పచ్చయోతి హేతువేవచనమేవ. ఉభయేనాపి విజ్జమానమేవ కాయదుచ్చరితాదీనం సంకిలేసపచ్చయం, కాయసుచరితాదీనఞ్చ విసుద్ధిపచ్చయం పటిక్ఖిపన్తి. నత్థి బలన్తి యమ్హి అత్తనో బలే పతిట్ఠితా ఇమే సత్తా దేవత్తమ్పి మారత్తమ్పి బ్రహ్మత్తమ్పి సావకబోధిమ్పి పచ్చేకబోధిమ్పి సబ్బఞ్ఞుతమ్పి పాపుణన్తి, తం బలం పటిక్ఖిపన్తి. నత్థి వీరియన్తిఆదీని సబ్బాని అఞ్ఞమఞ్ఞవేవచనానేవ. ‘‘ఇదం నో వీరియేన, ఇదం పురిసథామేన, ఇదం పురిసపరక్కమేన పత్త’’న్తి, ఏవం పవత్తవచనపటిక్ఖేపకరణవసేన పనేతాని విసుం ఆదియన్తి.

సబ్బే సత్తాతి ఓట్ఠగోణగద్రభాదయో అనవసేసే పరిగ్గణ్హన్తి. సబ్బే పాణాతి ఏకిన్ద్రియో పాణో, ద్విన్ద్రియో పాణోతిఆదివసేన వదన్తి. సబ్బే భూతాతి అణ్డకోసవత్థికోసేసు భూతే సన్ధాయ వదన్తి. సబ్బే జీవాతి సాలియవగోధుమాదయో సన్ధాయ వదన్తి. తేసు హి తే విరుహనభావేన జీవసఞ్ఞినో. అవసా అబలా అవీరియాతి తేసం అత్తనో వసో వా బలం వా వీరియం వా నత్థి. నియతిసఙ్గతిభావపరిణతాతి ఏత్థ నియతీతి నియతతా. సఙ్గతీతి ఛన్నం అభిజాతీనం తత్థ తత్థ గమనం. భావోతి సభావోయేవ. ఏవం నియతియా చ సఙ్గతియా చ భావేన చ పరిణతా నానప్పకారతం పత్తా. యేన హి యథా భవితబ్బం, సో తథేవ భవతి. యేన న భవితబ్బం, సో న భవతీతి దస్సేన్తి. ఛస్వేవాభిజాతీసూతి ఛసు ఏవ అభిజాతీసు ఠత్వా సుఖఞ్చ దుక్ఖఞ్చ పటిసంవేదేన్తి, అఞ్ఞా సుఖదుక్ఖభూమి నత్థీతి దస్సేన్తి.

౮-౧౦. మహాదిట్ఠిసుత్తాదివణ్ణనా

౨౧౩-౨౧౫. అకటాతి అకతా. అకటవిధాతి అకతవిధానా, ‘‘ఏవం కరోహీ’’తి కేనచి కారితాపి న హోన్తీతి అత్థో. అనిమ్మితాతి ఇద్ధియాపి న నిమ్మితా. అనిమ్మాతాతి అనిమ్మాపితా. ‘‘అనిమ్మితబ్బా’’తిపి పాఠో, న నిమ్మితబ్బాతి అత్థో. వఞ్ఝాతి వఞ్ఝపసువఞ్ఝతాలాదయో వియ అఫలా కస్సచి అజనకా. పబ్బతకూటం వియ ఠితాతి కూటట్ఠా. ఏసికట్ఠాయినో వియ హుత్వా ఠితాతి ఏసికట్ఠాయిట్ఠితా, యథా సునిఖాతో ఏసికత్థమ్భో నిచ్చలో తిట్ఠతి, ఏవం ఠితాతి అత్థో. న ఇఞ్జన్తీతి ఏసికత్థమ్భో వియ ఠితత్తా న చలన్తి. న విపరిణమన్తీతి పకతిం న విజహన్తి. న అఞ్ఞమఞ్ఞం బ్యాబాధేన్తీతి అఞ్ఞమఞ్ఞం న ఉపహనన్తి. నాలన్తి న సమత్థా. పథవీకాయోతిఆదీసు పథవీయేవ పథవీకాయో, పథవీసమూహో వా. సత్తన్నంత్వేవ కాయానన్తి యథా ముగ్గరాసిఆదీసు పహటం సత్థం ముగ్గరాసిఆదీనం అన్తరేనేవ పవిసతి, ఏవం సత్తన్నం కాయానం అన్తరేన ఛిద్దేన వివరేన సత్థం పవిసతి. తత్థ ‘‘అహం ఇమం జీవితా వోరోపేమీ’’తి కేవలం సఞ్ఞామత్తమేవ హోతీతి దస్సేన్తి.

యోనిపముఖసతసహస్సానీతి పముఖయోనీనం ఉత్తమయోనీనం చుద్దససతసహస్సాని అఞ్ఞాని చ సట్ఠిసతాని అఞ్ఞాని చ ఛసతాని పఞ్చ చ కమ్మునో సతానీతి పఞ్చకమ్మసతాని చాతి కేవలం తక్కమత్తకేన నిరత్థకదిట్ఠిం దీపేన్తి. పఞ్చ చ కమ్మాని తీణి చ కమ్మానీతిఆదీసుపి ఏసేవ నయో. కేచి పనాహు ‘‘పఞ్చ కమ్మానీతి పఞ్చిన్ద్రియవసేన గణ్హన్తి, తీణీతి కాయకమ్మాదివసేనా’’తి. కమ్మే చ అడ్ఢకమ్మే చాతి ఏత్థ పనస్స కాయకమ్మవచీకమ్మాని కమ్మన్తి లద్ధి, మనోకమ్మం ఉపడ్ఢకమ్మన్తి. ద్వట్ఠిపటిపదాతి ద్వాసట్ఠిపటిపదాతి వదన్తి. ద్వట్ఠన్తరకప్పాతి ఏకస్మిం కప్పే చతుసట్ఠి అన్తరకప్పా నామ హోన్తి, అయం పన అఞ్ఞే ద్వే అజానన్తో ఏవమాహ.

ఛళాభిజాతియోతి కణ్హాభిజాతి నీలాభిజాతి లోహితాభిజాతి హలిద్దాభిజాతి సుక్కాభిజాతి పరమసుక్కాభిజాతీతి ఇమా ఛ అభిజాతియో వదన్తి. తత్థ ఓరబ్భికా సూకరికా సాకుణికా మాగవికా లుద్దా మచ్ఛఘాతకా చోరా చోరఘాతకా బన్ధనాగారికా, యే వా పనఞ్ఞేపి కేచి కురూరకమ్మన్తా, అయం కణ్హాభిజాతీతి వదన్తి. భిక్ఖూ నీలాభిజాతీతి వదన్తి. తే కిర చతూసు పచ్చయేసు కణ్టకే పక్ఖిపిత్వా ఖాదన్తి, ‘‘భిక్ఖూ చ కణ్టకవుత్తికా’’తి (అ. ని. ౬.౫౭) అయం హిస్స పాళి ఏవ. అథ వా కణ్టకవుత్తికా ఏవ నామ ఏకే పబ్బజితాతి వదన్తి. లోహితాభిజాతి నామ నిగణ్ఠా ఏకసాటకాతి వదన్తి. ఇమే కిర పురిమేహి ద్వీహి పణ్డరతరా. గిహీ ఓదాతవసనా అచేలకసావకా హలిద్దాభిజాతీతి వదన్తి. ఏవం అత్తనో పచ్చయదాయకే నిగణ్ఠేహిపి జేట్ఠకతరే కరోన్తి. ఆజీవకా ఆజీవినియో అయం సుక్కాభిజాతీతి వదన్తి. తే కిర పురిమేహి చతూహి పణ్డరతరా. నన్దో వచ్ఛో, కిసో సంకిచ్చో, మక్ఖలి గోసాలో పరమసుక్కాభిజాతీతి వదన్తి. తే కిర సబ్బేహి పణ్డరతరా.

అట్ఠ పురిసభూమియోతి మన్దభూమి ఖిడ్డాభూమి వీమంసకభూమి ఉజుగతభూమి సేఖభూమి సమణభూమి జాననభూమి పన్నభూమీతి ఇమా అట్ఠ పురిసభూమియోతి వదన్తి. తత్థ జాతదివసతో పట్ఠాయ సత్త దివసే సమ్బాధట్ఠానతో నిక్ఖన్తత్తా సత్తా మన్దా హోన్తి మోమూహా, అయం మన్దభూమీతి వదన్తి. యే పన దుగ్గతితో ఆగతా హోన్తి, తే అభిణ్హం రోదన్తి చేవ విరవన్తి చ, సుగతితో ఆగతా తం అనుస్సరిత్వా అనుస్సరిత్వా హసన్తి, అయం ఖిడ్డాభూమి నామ. మాతాపితూనం హత్థం వా పాదం వా మఞ్చం వా పీఠం వా గహేత్వా భూమియం పదనిక్ఖిపనం వీమంసకభూమి నామ. పదసా గన్తుం సమత్థకాలో ఉజుగతభూమి నామ. సిప్పాని సిక్ఖనకాలో సేఖభూమి నామ. ఘరా నిక్ఖమ్మ పబ్బజనకాలో సమణభూమి నామ. ఆచరియం సేవిత్వా జాననకాలో జాననభూమి నామ. ‘‘భిక్ఖు చ పన్నకో జినో న కిఞ్చి ఆహా’’తి ఏవం అలాభిం సమణం పన్నభూమీతి వదన్తి.

ఏకూనపఞ్ఞాస ఆజీవకసతేతి ఏకూనపఞ్ఞాస ఆజీవవుత్తిసతాని. పరిబ్బాజకసతేతి పరిబ్బాజకపబ్బజ్జాసతాని. నాగవాససతేతి నాగమణ్డలసతాని. వీసే ఇన్ద్రియసతేతి వీస ఇన్ద్రియసతాని. తింసే నిరయసతేతి తింస నిరయసతాని. రజోధాతుయోతి రజఓకిరణట్ఠానాని. హత్థపిట్ఠిపాదపిట్ఠాదీని సన్ధాయ వదతి. సత్త సఞ్ఞీగబ్భాతి ఓట్ఠగోణగద్రభఅజపసుమిగమహింసే సన్ధాయ వదతి. సత్త అసఞ్ఞీగబ్భాతి సాలియవగోధుమముగ్గకఙ్గువరకకుద్రూసకే సన్ధాయ వదతి. నిగణ్ఠిగబ్భాతి గణ్ఠిమ్హి జాతగబ్భా, ఉచ్ఛువేళునళాదయో సన్ధాయ వదతి. సత్త దేవాతి బహూ దేవా, సో పన సత్తాతి వదతి. మనుస్సాపి అనన్తా, సో సత్తాతి వదతి. సత్త పేసాచాతి పిసాచా మహన్తమహన్తా, సత్తాతి వదతి. సరాతి మహాసరా. కణ్ణముణ్డ-రథకార-అనోతత్త-సీహప్పపాత-ఛద్దన్త-ముచలిన్ద-కుణాలదహే గహేత్వా వదతి.

పవుటాతి గణ్ఠికా. పపాతాతి మహాపపాతా. పపాతసతానీతి ఖుద్దకపపాతసతాని. సుపినాతి మహాసుపినా. సుపినసతానీతి ఖుద్దకసుపినసతాని. మహాకప్పినోతి మహాకప్పానం. ఏత్థ ఏకమ్హా మహాసరా వస్ససతే వస్ససతే కుసగ్గేన ఏకం ఉదకబిన్దుం నీహరిత్వా సత్తక్ఖత్తుం తమ్హి సరే నిరుదకే కతే ఏకో మహాకప్పోతి వదతి. ఏవరూపానం మహాకప్పానం చతురాసీతిసతసహస్సాని ఖేపేత్వా బాలే చ పణ్డితే చ దుక్ఖస్సన్తం కరోన్తీతి అయమస్స లద్ధి. పణ్డితోపి కిర అన్తరావిసుజ్ఝితుం న సక్కోతి, బాలోపి తతో ఉద్ధం న గచ్ఛతి.

సీలేన వాతి అచేలకసీలేన వా అఞ్ఞేన వా యేన కేనచి. వతేనాతి తాదిసేనేవ వతేన. తపేనాతి తపోకమ్మేన. అపరిపక్కం పరిపాచేతి నామ యో ‘‘అహం పణ్డితో’’తి అన్తరా విసుజ్ఝతి. పరిపక్కం ఫుస్స ఫుస్స బ్యన్తీకరోతి నామ యో ‘‘అహం బాలో’’తి వుత్తపరిమాణకాలం అతిక్కమిత్వా యాతి. హేవం నత్థీతి ఏవం నత్థి. తఞ్హి ఉభయమ్పి న సక్కా కాతున్తి దీపేతి. దోణమితేతి దోణేన మితం వియ. సుఖదుక్ఖేతి సుఖదుక్ఖం. పరియన్తకతేతి వుత్తపరిమాణేన కాలేన కతపరియన్తో. నత్థి హాయనవడ్ఢనేతి నత్థి హాయనవడ్ఢనాని, న సంసారో పణ్డితస్స హాయతి, న బాలస్స వడ్ఢతీతి అత్థో. ఉక్కంసావకంసేతి ఉక్కంసావకంసా. హాయనవడ్ఢనానమేవేతం వేవచనం. ఇదాని తమత్థం ఉపమాయ సాధేన్తో సేయ్యథాపి నామాతిఆదిమాహ. తత్థ సుత్తగుళేతి వేఠేత్వా కతసుత్తగుళే. నిబ్బేఠియమానమేవ పలేతీతి పబ్బతే వా రుక్ఖగ్గే వా ఠత్వా ఖిత్తం సుత్తప్పమాణేన నిబ్బేఠియమానమేవ గచ్ఛతి, సుత్తే ఖీణే తత్థేవ తిట్ఠతి, న గచ్ఛతి ఏవమేవ బాలా చ పణ్డితా చ కాలవసేన నిబ్బేఠియమానా సుఖదుక్ఖం పలేన్తి, యథావుత్తేన కాలేన అతిక్కమన్తీతి దస్సేతి.

౧౧-౧౮. అన్తవాసుత్తాదివణ్ణనా

౨౧౬-౨౨౩. అన్తవా లోకోతి ఏకతో వడ్ఢితనిమిత్తం లోకోతి గాహేన వా తక్కేన వా ఉప్పన్నదిట్ఠి. అనన్తవాతి సబ్బతో వడ్ఢితం అప్పమాణనిమిత్తం లోకోతి గాహేన వా తక్కేన వా ఉప్పన్నదిట్ఠి. తం జీవం తం సరీరన్తి జీవఞ్చ సరీరఞ్చ ఏకమేవాతి ఉప్పన్నదిట్ఠి. సేసం సబ్బత్థ ఉత్తానమేవాతి. ఇమాని తావ సోతాపత్తిమగ్గవసేన అట్ఠారస వేయ్యాకరణాని ఏకం గమనం.

౨. దుతియగమనాదివగ్గవణ్ణనా

౨౨౪-౩౦౧. దుతియం గమనం దుక్ఖవసేన వుత్తం. తత్రాపి అట్ఠారసేవ వేయ్యాకరణాని, తతో పరాని ‘‘రూపీ అత్తా హోతీ’’తిఆదీని అట్ఠ వేయ్యాకరణాని, తేహి సద్ధిం తం దుతియపేయ్యాలోతి వుత్తో.

తత్థ రూపీతి ఆరమ్మణమేవ ‘‘అత్తా’’తి గహితదిట్ఠి. అరూపీతి ఝానం ‘‘అత్తా’’తి గహితదిట్ఠి. రూపీ చ అరూపీ చాతి ఆరమ్మణఞ్చ ఝానఞ్చ ‘‘అత్తా’’తి గహితదిట్ఠి. నేవ రూపీ నారూపీతి తక్కమత్తేన గహితదిట్ఠి. ఏకన్తసుఖీతి లాభీతక్కీజాతిస్సరానం ఉప్పన్నదిట్ఠి. ఝానలాభినోపి హి అతీతే ఏకన్తసుఖం అత్తభావం మనసికరోతో ఏవం దిట్ఠి ఉప్పజ్జతి. తక్కినోపి ‘‘యథా ఏతరహి అహం ఏకన్తసుఖీ, ఏవం సమ్పరాయేపి భవిస్సామీ’’తి ఉప్పజ్జతి. జాతిస్సరస్సపి సత్తట్ఠభవే సుఖితభావం పస్సన్తస్స ఏవం ఉప్పజ్జతి, ఏకన్తదుక్ఖీతిఆదీసుపి ఏసేవ నయో.

తతియపేయ్యాలో అనిచ్చదుక్ఖవసేన తేహియేవ ఛబ్బీసతియా సుత్తేహి వుత్తో, చతుత్థపేయ్యాలో తిపరివట్టవసేనాతి.

దిట్ఠిసంయుత్తవణ్ణనా నిట్ఠితా.